Қайталау: To Be, зат есімдер және есімдіктер қазақша (A1-01 – A1-11)
Review: Be, Nouns and Pronouns
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз am / is / are арқылы дұрыс сөйлем құрай аласыз, адамдар мен заттарды дұрыс зат есіммен, артикльмен, сілтеу сөзімен, есімдікпен және сын есіммен сипаттай аласыз, there is / there are арқылы бір жерде не бар екенін айта аласыз. Ең бастысы, бұл түрлер бір сөйлемде бірге кездескенде олардың арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| A1-01 | әдеттегі тәртіп бастауыш + етістік + толықтауыш + орын + уақыт (қазақшадан айырмашылығы, етістік соңында тұрмайды); әр хабарлы сөйлемде бастауыш пен етістік міндетті; ауа райы, уақыт пен қашықтық үшін it | I meet my friends in town on Saturdays. |
| A1-02 | be — көпір: аты, мамандығы, жасы, сезімі, сипаты және орны үшін I am, he / she / it is, you / we / they are; қазақшада үшінші жақта ештеңе жоқ, ағылшыншада көпір міндетті | My parents are doctors. |
| A1-03 | болымсыз: be сөзінен кейін not (isn't, aren't, I'm not); сұрақ: be бастауыштың алдына шығады (қазақшадағы ма/ме сияқты соңына қосылмайды); қысқа жауап — жаңғырық (Yes, I am. / No, it isn't.) | "Is the café open?" "No, it isn't." |
| A1-04 | сандар блоктардан құралады; саннан кейін hundred сөзіне -s жалғанбайды (two hundred); жас = be + сан; How much is / are…? | "How much are the tickets?" "They're forty dollars each." |
| A1-05 | көпше түр = -s / -es; -ies, -ves; бұрыс көпше түрлер (men, women, children, people, feet, teeth, mice); jeans, scissors әрқашан көпше | The children are in the garden. |
| A1-06 | a / an = жаңа немесе көптің біреуі (дыбысқа қарай таңдалады); the = екеуміз де білетін нәрсе; жалпы мағынада артикль жоқ | I have a cat and a dog. The cat is ten. |
| A1-07 | жақын → this / these, алыс → that / those; зат есімді қайталамау үшін one / ones; таныстыруда This is… | These shoes are black. I want the brown ones. |
| A1-08 | my, your, his, her, its, our, their + зат есім, иесіне қарай таңдалады; иесі + 's + зат, -s әрпімен аяқталатын көпше иеден кейін s' | Maria is with her brother. |
| A1-09 | етістіктің алдында I, he, she, we, they; етістіктен немесе предлогтан кейін me, him, her, us, them; It's me. Me too. | Anna is my best friend. I see her every day. |
| A1-10 | сын есім зат есімнің алдында немесе be / look / feel сөздерінен кейін тұрады; сын есімге көптік -s жалғанбайды; very = өте, too = тым, яғни мәселе | The shoes are too expensive for me. |
| A1-11 | there is + бір зат немесе саналмайтын нәрсе, there are + көпше; Is there…? How many… are there?; содан кейін ол туралы it / they арқылы айтамыз | There's a new café in town. It's really nice. |
Негізгі салыстыру
be бар сөйлем және be жоқ сөйлем — Сөйлемде қимыл етістігі болмаса, be көпірдің жұмысын атқарады: аты, мамандығы, жасы, сезімі, сипаты, орны. Қазақшада «Әпкем мұғалім», «Ұлым алты жаста» деп етістіксіз айтамыз, ал иелікті «бар» сөзімен білдіреміз. Ағылшыншада жас пен сезім үшін have емес, be керек. Сөйлемде қимыл етістігі болса, ол негізгі етістік болады және оған be қосылмайды. A1-01 A1-02
- Тексеру: сөйлемде need, live, like сияқты қимыл етістігі бар ма? → be қосылмайды. Бастауыштан кейін тек сипат, мамандық, жас, сезім немесе орын келе ме? → be қолданыңыз.
is / isn't және are / aren't — Бастауышқа қараңыз: бір адам немесе зат → is / isn't; екі немесе одан көп → are / aren't. I сөзінің өз түрі бар: am, I'm not. Бұрыс көпше түрлер және әрқашан көпше келетін зат есімдер are алады. Қазақшада «джинсым» жекеше, ал ағылшыншада jeans көпше. A1-02 A1-03 A1-05
- Тексеру: бастауыштың орнына «they» деуге бола ма? → are / aren't. «he», «she» немесе «it» деуге бола ма? → is / isn't.
a / an, the немесе артикльсіз — A / an бір жаңа нәрсені таныстырады (дыбысқа қарай таңдаңыз: an hour, a university). The екеуміз де білетін нәрсені көрсетеді. Көпше немесе саналмайтын зат есімдер жалпы мағынада әдетте артикльсіз келеді. Қазақ тілінде артикль жоқ: «бір» сөзі кейде a сияқты жұмыс істейді, ал табыс септігінің -ны/-ні жалғауы кейде нақты затты көрсетеді, бірақ бұлар a / the сөздеріне толық сәйкес келмейді. Ағылшыншада әр зат есімнің алдында осы таңдауды жасау керек. A1-06
- Тексеру: жаңа, көптің біреуі ме? → a / an. Тыңдаушы қайсысы екенін біле ме? → the. Жалпы, бәрі туралы ма? → артикль жоқ.
this / that және these / those — Бір уақытта екі сұрақ: жақын ба, алыс па? бір ме, көп пе? Содан кейін зат есімді қайталамау үшін one / ones қолданыңыз. Қазақшада «мына», «анау» сөздері көпшеде өзгермейді («мына аяқ киім»), ал ағылшыншада this көпшеде these болады. A1-07
- Тексеру: жақын + бір → this; жақын + көп → these; алыс + бір → that; алыс + көп → those.
I / me / my — Бір адамның үш түрі бар. Етістіктің алдында → бастауыш түрі. Етістіктен немесе предлогтан кейін → толықтауыш түрі. Иесін көрсету үшін зат есімнің алдында → тәуелдік түрі. Қазақшада да үш түрлі: «мен», «мені / маған», «менің». Бірақ «ол», «оны», «оның» ер адамға да, әйелге де айтылады, ал ағылшыншада he / him / his және she / her / her бөлек. Her толықтауыш та, тәуелдік те бола алады: одан кейін не келетініне қараңыз. A1-08 A1-09
- Тексеру: етістіктің алдында ма? → I, he, she, we, they. Етістіктен немесе with, for, from… сөздерінен кейін бе? → me, him, her, us, them. Зат есімнің алдында ма? → my, his, her, our, their.
көптік -s, иелік 's және 's = is — Көпше түрде апостроф жоқ. Аттан немесе зат есімнен кейінгі 's иесін көрсетеді немесе is дегенді білдіреді: одан кейін не келетініне қараңыз. Иелік 's қазақшадағы ілік септігінің жалғауына (-ның/-нің) ұқсайды. A1-02 A1-05 A1-08
- Тексеру: бірден көп пе және оған ештеңе тиесілі емес пе? → -s, апострофсыз. Оның орнына «is» деуге бола ма? → 's = is. Одан кейін иесіне тиесілі зат келе ме? → иелік 's.
there is және it is — There is / there are бір жерде бар жаңа нәрсені таныстырады. Содан кейін it немесе they оны сипаттайды. Ауа райы, уақыт және қашықтық үшін it қолданыңыз. Қазақшада «Орындықтың үстінде сөмке бар» деп «бар» сөзін қолданамыз; ағылшыншада бұл there is, have емес. A1-01 A1-11
- Тексеру: бір жерде бір нәрсенің бар екенін айтып тұрсыз ба? → there is / are. Бұрын айтылған затты, ауа райын, уақытты немесе қашықтықты сипаттап тұрсыз ба? → it.
it's және its — It's = it is. Its = оның (заттың немесе жануардың), апострофсыз. A1-02 A1-08
- Тексеру: оның орнына «it is» (немесе «it has») деуге бола ма? → it's. Болмаса → its.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. Көпір түсіп қалады. Қазақшада «Жаңа үйіміз кішкентай, бірақ жайлы», «Айгерім мен Мадина Қостанайдан» деген сөйлемдерде баяндауышқа ешқандай жалғау жалғанбайды. Сөзбе-сөз аударсаңыз, is / are жоғалады. Бұл A1 деңгейіндегі ең жиі қате. A1-02
2. Саннан кейін жекеше түр. Қазақшада «алты орындық», «екі дос» дейміз: саннан кейін көптік жалғау жалғанбайды. Ағылшыншада бірден көп болса, зат есімге -s жалғанады (бірақ hundred, thousand сөздеріне емес). A1-04 A1-05
3. «Бар» → have немесе has. Қазақшада «Мектебіміздің жанында екі кафе бар» сөйлемінде «бар» сөзі тұр. Оны have / has деп аудару оңай, бірақ бір жерде бір нәрсенің барын ағылшыншада there is / there are білдіреді. A1-11
4. «Оның» → his па, her ме? Қазақшадағы «оның» ер адамға да, әйелге де айтылады. Ағылшыншада тәуелдік есімдік иесіне қарай таңдалады: ер адам → his, әйел → her. A1-08
5. Сұрақта сөз тәртібі өзгермейді. Қазақшада сұрақ ма/ме шылауымен немесе сұрау сөзімен жасалады, сөз тәртібі сол күйі қалады: «Ата-анаң қайда?», «Алматыдансың ба?». Ағылшыншада be бастауыштың алдына шығады. A1-03
Алтын ережелер
- A1-01 Әдеттегі тәртіп: бастауыш, етістік, толықтауыш, содан кейін орын, содан кейін уақыт. Хабарлы сөйлемге бастауыш пен етістік керек: нақты бастауыш болмаса (ауа райы, уақыт, қашықтық), it қолданыңыз.
- A1-02 Бастауышты сипатпен, мамандықпен, орынмен немесе жаспен байланыстыратын қимыл етістігі жоқ па? be қолданыңыз: I → am, he / she / it / бір зат → is, you / we / they / көп зат → are. Қазақшада көпір көрінбесе де, оны тастамаңыз.
- A1-03 Be жалғыз жұмыс істейді: болымсыз сөйлем үшін одан кейін not қойыңыз, сұрақ үшін оны бастауыштың алдына шығарыңыз. Жаңғырықпен жауап беріңіз, яғни есімдік пен be: Yes, I am. / No, it isn't.
- A1-04 Сандарды ең үлкен блоктан бастап құраңыз; саннан кейін hundred / thousand / million сөздеріне -s жалғанбайды. Жас: be + сан. Баға: How much is…? / How much are…?
- A1-05 Бірден көп болса, -s жалғаңыз (s, sh, ch, x, z әріптерінен кейін -es). Бұрыс көпше түрлерді жаттап алыңыз: men, women, children, people, feet, teeth, mice. jeans, trousers, scissors және glasses әрқашан көпше екенін есте сақтаңыз. Қазақшадан айырмашылығы, саннан кейін де көпше түр керек.
- A1-06 Жаңа немесе көптің біреуі → a/an (дыбысқа қарай таңдаңыз). Екеуміз де білетін немесе жалғыз нәрсе → the. Жалпы мағынадағы көпше немесе саналмайтын зат есімдер → әдетте артикль жоқ.
- A1-07 Жақын → this / these; алыс → that / those. Біреу → this / that; көп → these / those. Зат есімді қайталамаңыз, one немесе ones деңіз.
- A1-08 Алдымен иесі: my / your / his / her / its / our / their + зат есім, немесе иесі + 's + зат. his / her сөзін затқа емес, иесіне қарай таңдаңыз. Its апострофсыз жазылады.
- A1-09 Етістіктің алдында → I, he, she, we, they. Етістіктен немесе предлогтан кейін → me, him, her, us, them. You мен it өзгермейді.
- A1-10 Сын есім әдетте зат есімнің алдында немесе be / look / feel сөздерінен кейін тұрады және оған ешқашан көптік -s жалғанбайды. Very = өте; too = тым, яғни мәселе.
- A1-11 Бір жерде жаңа нәрсе бар ма? There сөзімен бастаңыз: there is + бір зат (немесе саналмайтын нәрсе), there are + көпше. Содан кейін ол туралы it немесе they арқылы айтыңыз. Ауа райы, уақыт және қашықтық → it. Қазақшадағы «бар» сөзін көргенде алдымен there is туралы ойлаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемдерді толықтырыңыз немесе өзгертіңіз.
-
A1-02 To Be (am, is, are) қазақша: қашан және қалай қолданылады, мысалдар мен жаттығулар My parents at work today.
-
A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар Болымсыз етіңіз: The bus is late.
-
A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар Сұрақ құраңыз: Your sister is a nurse.
-
A1-04 Ағылшынша сандар (numbers) қазақша: жас, баға және телефон нөмірі Сөзбен жазыңыз (UK): 250
-
A1-05 Ағылшынша көпше түр (plural nouns) қазақша: -s, -es, children, people one knife → two
-
A1-07 This, That, These, Those қазақша: «мына» мен «анау» ағылшынша, one және ones (жақын, көп) bags are very heavy.
-
A1-08 My, your, his, her және 's қазақша: ағылшынша тәуелдік қалай айтылады? ' немесе 's арқылы жазыңыз: the bedroom of my parents
-
A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады? any eggs in the fridge? (сұрақ)
B. Мағына
Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
A1-02 To Be (am, is, are) қазақша: қашан және қалай қолданылады, мысалдар мен жаттығулар Жасты дұрыс айтқан сөйлемді таңдаңыз: …
-
A1-04 Ағылшынша сандар (numbers) қазақша: жас, баға және телефон нөмірі Бағасын білгіңіз келеді. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … are these shoes?
-
A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды? Жалпы мағынада: … are great pets.
-
A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды? I have a cat and a dog. … cat is ten.
-
A1-08 My, your, his, her және 's қазақша: ағылшынша тәуелдік қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: Tom is with … sister, Anna.
-
A1-09 Me, him, her, us, them қазақша: ағылшынша «мені», «оған», «бізбен» қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: is my teacher. I like a lot.
-
A1-10 Ағылшынша сын есімдер (adjectives) қазақша: орны, very, too және антонимдер Мәселе бар. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The suitcase is … heavy for me.
-
A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады? There's a new café near my flat. … is really nice.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
A1-01 Ағылшын сөйлемі қалай құрылады: сөз тәртібі (Subject + Verb + Object) қазақша Is very windy today.
-
A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар "Are you a student?" сұрағына жауап: Yes, I'm.
-
A1-05 Ағылшынша көпше түр (plural nouns) қазақша: -s, -es, children, people Three childs are in the garden.
-
A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды? My sister is engineer.
-
A1-07 This, That, These, Those қазақша: «мына» мен «анау» ағылшынша, one және ones Those car is very fast.
-
A1-08 My, your, his, her және 's қазақша: ағылшынша тәуелдік қалай айтылады? The cat is in it's basket.
-
A1-10 Ағылшынша сын есімдер (adjectives) қазақша: орны, very, too және антонимдер They are tireds today.
-
A1-09 Me, him, her, us, them қазақша: ағылшынша «мені», «оған», «бізбен» қалай айтылады? The message is from them.
D. Мәтін ішінде
Хабарламаны толықтырыңыз. Жақшадағы сөздерді қолданыңыз.
Hi Sam! I'm in Dublin with 25 (I) sister. Our hotel is 26 (a / an) old building near the river. 27 (There is / There are) two big beds in our room, and 28 (there's / it's) a small balcony. The room is small. 29 (It's / Its) very clean, and the 30 (person) at the hotel are really friendly. 31 (This / These) photos are from this morning. 32 (The / A) sky is so blue! It 33 (be / not) cold today. We are very happy! Is your sister at home this week? I miss 34 (she / her)!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады? Бөлмеңізді немесе үйіңізді үш сөйлеммен сипаттаңыз. there is, there are және it немесе they қолданыңыз.
-
A1-08 My, your, his, her және 's қазақша: ағылшынша тәуелдік қалай айтылады? Отбасылық суреттегі екі адамды таныстырыңыз. This is… / These are… және тәуелдік есімдік қолданыңыз.
-
A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар Жаңа сыныптасыңызға be арқылы екі сұрақ жазыңыз. Содан кейін өзіңіздің қысқа жауаптарыңызды жазыңыз.
Жауаптар
A. Құрылым
- are
- The bus isn't late. / The bus is not late.
- Is your sister a nurse?
- two hundred and fifty
- knives
- These
- my parents' bedroom
- Are there
B. Мағына
- I'm 30.
- How much
- Dogs
- The
- his
- She … her
- too
- It
C. Қатені табыңыз
- It is very windy today. / It's very windy today.
- Yes, I am.
- Three children are in the garden.
- My sister is an engineer. / My sister's an engineer.
- That car is very fast.
- The cat is in its basket.
- They are tired today. / They're tired today.
- ✓ The message is from them.
D. Мәтін ішінде
- my
- an
- There are
- there's / there is
- It's / It is
- people
- These
- The
- isn't / 's not / is not
- her
E. Сіздің кезегіңіз
- There's a big window in my room. It's very old. There are two chairs, and they're blue.
- This is my brother's wife, Ana. These are their children, Leo and Mia.
- Are you from here? No, I'm not. Is your flat near the school? Yes, it is.
