Have және Have Got қазақша: «бар» ағылшынша қалай айтылады?
Have and Have Got
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз have және have got арқылы өзіңізге тиесілі заттар, отбасыңыз, адамдардың сырт келбеті және ауырып қалғаныңыз туралы хабарлы, болымсыз және сұраулы сөйлемдер құрай аласыз. Сондай-ақ have breakfast сияқты күнделікті іс-әрекеттер үшін have қолдана аласыз.
Негізгі идея
Have адамды оның өміріндегі бір нәрсемен байланыстырады: көлікпен, әпкесімен, көк көзімен, бас ауруымен. Адамды магнит деп елестетіңіз. Заттар оған жабысып, оның өмірінің бір бөлігіне айналады: көлік, әпке, көк көз, ит, тіпті тұмау да. I have a car. I have a dog.
Ағылшын тілінде мұны айтудың екі жолы бар. Have ағылшын тілінің барлық түрінде қолданылады. Have got дәл сол мағынада, британ ағылшынында, әсіресе ауызша сөйлеуде өте жиі кездеседі. Америка ағылшынында әдеттегі түрі — have, бірақ бейресми сөйлеуде I've got та жиі айтылады.
Бұл екі түр әртүрлі жұмыс істейді. Have — әдеттегі етістік, сондықтан болымсыз сөйлем мен сұрақта do / does қолданады, дәл A1-13 сабағындағыдай. Have got тіркесінде have көмекші етістік болады, сондықтан not сөзін өзі алады және өзі алға шығады.
Тағы бір нәрсе: have іс-әрекетті де білдіре алады: have lunch, have a shower. Бұл иелік емес, сондықтан мұнда have got қолдануға болмайды.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде иелікті етістікпен емес, бар / жоқ сөздерімен айтамыз: «Менің көлігім бар», «Оның көлігі жоқ». Бастауыш — зат («көлігім»), ал иесі ілік септігінде тұрады. Ағылшын тілінде керісінше: бастауыш — адам, етістік — have: I have a car. Тағы бір маңызды айырмашылық: қазақшада бар иелікті де («Менің балконым бар»), бір жерде бір нәрсенің барын да («Пәтерде балкон бар») білдіреді. Ағылшыншада олар әртүрлі: иелік → have, орын → there is (A1-11 қараңыз). Ауру мен ауырсынуды көбінесе етістікпен айтамыз («Басым ауырып тұр», «Тұмауратып қалдым»); ағылшыншада have + a + зат есім: I have a headache. Ал жас пен күй have арқылы емес, be арқылы айтылады: «25 жастамын» → I'm 25.
| Қазақша | Ағылшынша | Айырмашылығы |
|---|---|---|
| Менің жаңа телефоным бар. | I have a new phone. | қазақшада «бар» + иелік жалғау; ағылшыншада бастауыш адам + have |
| Оның көлігі жоқ. | She doesn't have a car. / She hasn't got a car. | «жоқ» → don't have немесе haven't got |
| Бауырларың бар ма? | Do you have any brothers or sisters? / Have you got…? | «бар ма?» → Do you have…? немесе Have you got…? |
| Пәтерде балкон бар. | There's a balcony in the flat. | орында бар болу → there is, have емес |
| Оның шашы ұзын. | She has long hair. | «оның» → his немесе her; ағылшыншада көбінесе have арқылы |
| Басым ауырып тұр. | I have a headache. | қазақшада етістік; ағылшыншада have + a + зат есім |
| Таңғы ас ішемін. | I have breakfast. | іс-әрекет: тек have, have got емес |
| Мен 25 жастамын. | I'm 25. | жас: be, have емес |
Құрылым
Хабарлы сөйлем
| Бастауыш | have | have got (негізінен UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have a car. | have got ('ve got) a car. |
| he / she / it | has a car. | has got ('s got) a car. |
Болымсыз сөйлем
| Бастауыш | have (барлық түрінде) | have got (негізінен UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | don't have a car. | haven't got a car. |
| he / she / it | doesn't have a car. | hasn't got a car. |
doesn't сөзінен кейін has емес, have қолданыңыз: She doesn't have a car.
Сұрақтар және қысқа жауаптар
| Түрі | Сұрақ | Иә | Жоқ |
|---|---|---|---|
| have | Do you have a pen? | Yes, I do. | No, I don't. |
| have | Does she have a car? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
| have got | Have you got a pen? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| have got | Has he got a car? | Yes, he has. | No, he hasn't. |
Екі түрді араластырмаңыз: Do you have got…? деп айтылмайды. Сұрақтағы көмекші етістікпен жауап беріңіз: Have you got…? — Yes, I have.
Қысқарған түрлері: I've got, you've got, he's got, she's got, it's got, we've got, they've got. Иелік мағынасындағы жай have әдетте толық түрінде айтылады: I have a car.
Іс-әрекет мағынасындағы have (тек have, ешқашан have got емес)
| have + … | Мысалдар |
|---|---|
| тамақ пен сусын | have breakfast / lunch / dinner / a coffee |
| жуыну | have a shower / a bath; take a shower та жиі айтылады, әсіресе US ағылшынында |
| оқиғалар, тәжірибе | have a party / a good time / a break / a lesson |
Қолданылуы
1Иелік
Өзіңізге тиесілі заттар үшін have немесе have got қолданыңыз.
2Отбасы, достар және үй жануарлары
Өміріңіздегі адамдар мен жануарлар туралы have / have got қолданыңыз.
3Сырт келбет
Шаш, көз және басқа ерекшеліктер үшін have / have got қолданыңыз.
4Ауру, мәселелер және кездесулер
Ауру мен ауырсыну үшін have / have got қолданыңыз, әдетте a / an артиклімен. Мәселелер мен кездесулерге де жарайды.
5Іс-әрекет мағынасындағы have: ешқашан have got емес
Have + зат есім іс-әрекетті білдіре алады: тамақтану, сусын ішу, жуыну, оқиғалар. Мұнда have — әдеттегі қимыл етістігі, сондықтан have got қолдануға болмайды.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Бар» → have ме, there is па? Қазақшада «Ауылымызда үлкен көл бар» мен «Менің телефонымда жақсы камера бар» бірдей «бар» сөзімен айтылады. Сондықтан ағылшыншада орынды бастауыш етіп, оған has қосып жіберу оңай. Ағылшыншада не орынды көрсетіп there is айтыңыз, не иесін бастауыш етіп have / has айтыңыз.
2. Ауру атауының алдындағы a. Қазақ тілінде артикль жоқ, сондықтан «Басым ауырып тұр», «Тұмауратып қалдым» деген ойды аударғанда a түсіп қалады. Ағылшыншада ауру атауларының көбі саналатын зат есім: a headache, a cold, a temperature, a sore throat.
3. «Иә, бар» → Yes, I have got. Қазақшада «Домбыраң бар ма?» сұрағына «Иә, бар» деп жауап береміз. Ағылшыншада have got сұрағына қысқа жауапта тек көмекші етістік қалады: got қайталанбайды.
4. «Оның» → his па, her ме? Қазақшадағы «оның» ер адамға да, әйелге де айтылады. have сөйлемдерінен кейін көбінесе his / her келеді, сол жерде шатасу оңай.
Шатастырмаңыз
have (иелік) және have (іс-әрекет) — Иелік үшін have немесе have got. Іс-әрекет үшін тек have. (Іс-әрекет мағынасындағы have созылыңқы түрде де келеді: I'm having lunch, A1-23 қараңыз.)
have және there is — Have = біреудің бір нәрсесі бар; there is = бір жерде бір нәрсе бар. A1-11 қараңыз.
be және have — Сезім, жас және күй be арқылы айтылады. Ауру — зат есім, сондықтан have арқылы айтылады. A1-02 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- has /hæz/: /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына өте жақын, бұл сізге оңай. Тез сөйлегенде көбінесе әлсіз айтылады: /həz/.
- have /hæv/: соңындағы /v/ ұяң дыбыс, астыңғы ерінді үстіңгі тіске тигізіп, дауыспен айтыңыз. Оны /f/ деп қатаңдатып жібермеңіз. /h/ қазақтың х дыбысынан әлдеқайда жұмсақ: жай ғана демді шығарыңыз.
- have got тіркесінде have әдетте қысқарады, ал екпін got сөзіне түседі: I've got /aɪv ˈɡɒt/ (UK), /aɪv ˈɡɑːt/ (US). Британдық /ɒ/ қысқа, ауыз кең ашылады, ерін сәл домаланады.
- she's got = she has got, бірақ she's = she is болуы да мүмкін. Келесі сөзге қараңыз: She's got a cat (has) / She's tired (is).
- Қысқа жауапта көмекші етістік күшті айтылады: Yes, I have /hæv/. Yes, I do /duː/.
Алтын ереже
have / has ағылшын тілінің барлық түрінде қолданылады және болымсыз сөйлем мен сұрақта do / does алады. have got / has got (негізінен UK) иелік, отбасы, сырт келбет және ауру үшін дәл сол мағынада, болымсыз сөйлем мен сұрақты өзі жасайды. Have lunch сияқты іс-әрекеттер үшін тек have қолданыңыз. Қазақшадағы «бар» біреудікі болса → have; бір жерде болса → there is.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемдерді толықтырыңыз немесе өзгертіңіз.
-
My brother (have) two cats.
-
Болымсыз етіңіз (have): I have a bike.
-
Болымсыз етіңіз (have got): She's got a laptop.
-
Сұрақ құраңыз (have): They have a garden.
-
Сұрақ құраңыз (have got): He has got a sister.
-
"Have you got a pen?" "Yes, I ."
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … a terrible headache.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She … a shower after the gym.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: "Does your flat have a lift?" "No, it …."
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: My grandmother … 80.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He doesn't has a car.
-
Do you have got a minute?
-
We've got dinner at seven every day.
-
Has your sister got blue eyes?
D. Мәтін ішінде
Диалогты толықтырыңыз.
Kim: So, what about your family? 15 you got any brothers or sisters?
Leo: Yes, I 16. I've got a sister. She 17 two kids.
Kim: Nice! And 18 you have a car?
Leo: No, I 19. I've got a bike.
Kim: OK. Oh — we 20 dinner at eight here. Is that OK?
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз және досыңыз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Отбасыңыз немесе заттарыңыз туралы үш сөйлем жазыңыз. have немесе have got қолданыңыз.
-
Бір досыңыздың сырт келбетін екі сөйлеммен сипаттаңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does your sister work in a bank?
-
A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады? a supermarket near my flat.
-
A1-02 To Be (am, is, are) қазақша: қашан және қалай қолданылады, мысалдар мен жаттығулар My son six years old.
Жауаптар
A. Құрылым
- has / has got / 's got
- I don't have a bike. / I do not have a bike.
- She hasn't got a laptop. / She has not got a laptop.
- Do they have a garden?
- Has he got a sister?
- have
B. Мағына
- have
- has
- doesn't
- is
C. Қатені табыңыз
- He doesn't have a car.
- Do you have a minute? / Have you got a minute?
- We have dinner at seven every day.
- ✓ Has your sister got blue eyes?
D. Мәтін ішінде
- Have
- have
- has / 's got / has got
- do
- don't / do not
- have
E. Сіздің кезегіңіз
- I have one brother. I've got a small flat. I don't have a car.
- My friend Ana has short hair. She's got brown eyes.
F. Аралас қайталау
- Does
- There's / There is
- is
