Ағылшынша сын есімдер (adjectives) қазақша: орны, very, too және антонимдер
Describing Things: Adjectives
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз адамдар мен заттарды сын есімдер арқылы сипаттай аласыз, сын есімді дұрыс орынға қоя аласыз, оны very, really, quite және too сөздерімен күшейтіп немесе әлсіретіп айта аласыз және жиі кездесетін антонимдерді қолдана аласыз.
Негізгі идея
Сын есім (adjective) — сипаттайтын сөз: big, old, cheap, happy, red. Ол зат есім туралы қосымша мәлімет береді.
Ағылшын тілінде сын есімнің екі үйі бар. Ол зат есімнің алдында қораптағы жапсырма сияқты тұра алады: a red car. Немесе be етістігінен (және look, feel сияқты етістіктерден) кейін, сөйлемнің соңында тұра алады: The car is red. Ақпарат бірдей, орны екеу.
Ағылшын сын есімдерінің бір жеңілдігі бар: олар көпше түрге де, ер адам мен әйелге қарай да өзгермейді. A tall man, a tall woman, two tall children — әрқашан tall. Көптік -s жалғауын зат есім алады, ал сын есім сол күйі қалады.
Сын есімнің күшін өзгерту үшін оның алдына кішкентай сөз қойыңыз: quite cold → very cold → too cold. Too тым алысқа кетеді: бұл енді мәселе.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: зат есімнің алдындағы сын есімнің орны екі тілде бірдей: «қызыл көлік» — a red car. Сын есім көпшеге қарай өзгермейді, бұл да екі тілде ұқсас: «әдемі қыздар» — beautiful girls. Айырмашылықтар басқа жерде. Біріншісі: баяндауышта қазақша етістік жоқ («Көлік қызыл»), ал ағылшыншада is / are керек. Екіншісі: күй туралы айтқанда қазақша «өзімді … сезінемін» деп өзімді қосамыз, ал ағылшынша feel сөзінен кейін бірден сын есім келеді: I feel great. Үшіншісі: қазақшада «ұзын шашты», «көк көзді» сияқты сын есімдер бар, ал ағылшыншада олар have арқылы айтылады: She has long hair. Күшейту сөздері де ұқсас: өте ≈ very, шынымен ≈ really, тым ≈ too, ал -лау / -леу жалғауы («суықтау») британдық quite сөзіне жақын.
| Қазақша | Ағылшынша | Айырмашылығы |
|---|---|---|
| қызыл көлік | a red car | екі тілде де сын есім зат есімнің алдында; ағылшыншада a керек |
| әдемі қыздар | beautiful girls | сын есім өзгермейді, көптік жалғауды зат есім алады |
| Көлік қызыл. | The car is red. | қазақшада етістік жоқ; ағылшыншада is |
| Өзімді жақсы сезінемін. | I feel great. | қазақшада «өзімді»; ағылшыншада myself жоқ |
| Шаршаңқы көрінесің. | You look tired. | «көріну» → look + сын есім |
| Ол ұзын шашты. | She has long hair. | «-ты» сын есімі → has + сын есім + зат есім |
| өте суық / тым суық / суықтау | very cold / too cold / quite cold | тым = мәселе бар; -тау ≈ quite (UK) |
| кішкентай әрі қараңғы | small and dark | «әрі» → and |
Құрылым
Екі орын
| Орны | Үлгі | Мысал |
|---|---|---|
| зат есімнің алдында | (a/an/the) + сын есім + зат есім | a cheap hotel, fresh bread |
| be / look / feel сөздерінен кейін | бастауыш + етістік + сын есім | The hotel is cheap. You look tired. I feel great. |
Сын есім көпше түрге қарай өзгермейді
| Жекеше | Көпше |
|---|---|
| a blue eye | two blue eyes |
| an old friend | old friends |
| a happy child | happy children |
Күшін өзгерту
| Сөз | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| quite | UK: біршама — very сөзінен әлсіз; US: көбінесе very сөзіне жақын | It's quite warm. |
| very | күшті | It's very warm. |
| really | күшті; сәл бейресмирек | It's really warm. |
| too | керегінен артық → мәселе | It's too warm for me. |
- Зат есіммен: very мен really сөздері a сөзінен кейін тұрады (a very big house), ал quite әдетте a сөзінің алдында тұрады (quite a big house).
- Бұл деңгейде too + сын есімді be етістігінен кейін қолданыңыз: The bag is too heavy. too туралы толығырақ: A2-08 қараңыз.
be етістігінен кейін екі сын есім
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| be + сын есім + and + сын есім | The room is small and dark. |
| үш немесе одан көп: үтір + and | She's smart, funny and kind. |
Жиі кездесетін антонимдер (opposites)
| big ↔ small | old ↔ new | old ↔ young | hot ↔ cold |
| cheap ↔ expensive | easy ↔ difficult | long ↔ short | tall ↔ short |
| fast ↔ slow | good ↔ bad | happy ↔ sad | full ↔ empty |
| clean ↔ dirty | light ↔ heavy | light ↔ dark | quiet ↔ noisy |
Қолданылуы
1Зат есімнің алдындағы сын есім
Сын есімді артикль (немесе my, this…) мен зат есімнің арасына қойыңыз.
2be, look және feel сөздерінен кейінгі сын есім
be етістігінен кейін, сондай-ақ look (көзге қалай көрінеді) және feel (өзіңізді қалай сезінесіз немесе бір нәрсе ұстағанда қандай) сөздерінен кейін сын есімді жалғыз қолданыңыз.
3Сын есімге көптік -s жалғанбайды
Көпше зат есіммен сын есім өзгермейді.
4Very, really, quite және too
Сөзді сын есімнің алдына қойыңыз. Very мен really күшейтеді; quite (UK) сәл әлсізірек; too «керегінен артық» дегенді білдіреді.
5Антонимдер және and арқылы екі сын есім
Сын есімдерді қарама-қарсы жұптармен үйреніңіз. be етістігінен кейін екі сипаттама берсеңіз, оларды and арқылы жалғаңыз. Қазақшадағы «әрі» сөзі сияқты.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Өзімді … сезінемін» → I feel myself. Қазақша «Бүгін өзімді шаршаңқы сезінемін», «Өзіңізді қалай сезінесіз?» дейміз. Сөзбе-сөз аударсақ, myself, yourself пайда болады. Ағылшыншада күй туралы айтқанда feel сөзінен кейін бірден сын есім келеді.
2. «Шаршаған сияқтысың» → look like tired. Қазақшадағы «сияқты» сөзін like деп аударамыз. Бірақ look like тек зат есіммен келеді (You look like your father). Сын есіммен like қойылмайды: look + сын есім.
3. «Ұзын шашты, көк көзді» → She is long hair. Қазақша адамды сипаттағанда «Ол ұзын шашты, көк көзді» дейміз: «шашты», «көзді» — сын есімдер. Ағылшыншада мұндай сын есім жоқ: шаш пен көз туралы have арқылы немесе Her hair is… деп айтылады (A1-14 қараңыз).
4. «Тым» → too мақтау ретінде. Ауызекі қазақшада «тым», «аса» сөздері кейде мақтау үшін де айтылады. Ағылшынша too әрқашан «керегінен артық, мәселе бар» дегенді білдіреді. Жақсы нәрсені мақтасаңыз, very немесе really қолданыңыз.
Шатастырмаңыз
very және too — Very жай ғана күшті. Too қалағаныңыздан немесе керегінен артық дегенді білдіреді — бір мәселе бар. A2-08 қараңыз.
Сын есім және үстеу — Сын есімдер зат есімді сипаттайды; үстеулер қимылды сипаттайды. Қазақшада бір сөз екеуіне де жарай береді («баяу»), ал ағылшыншада үстеуге көбінесе -ly жалғанады. A2-09 қараңыз.
Зат есімнің алдындағы екі сын есім — Зат есімнің алдында әдетте and керек емес: a big old house. Бірнеше сын есімнің тәртібі B1-29 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Көп сын есімнің өзіне тән жалғаулары бар: -ful (beautiful, careful), -y (sunny, noisy), -ous (famous, dangerous), -al (normal, special), -ive (expensive, active).
- Сын есім + зат есім тіркесінде негізгі екпін әдетте зат есімге түседі: a red car тіркесінде car ең күшті. be етістігінен кейін екпін сын есімге түседі: The car is red сөйлемінде red ең күшті.
- Қазақ тілінде екпін әдетте соңғы буынға түседі, ал ағылшын сын есімдерінде екпін көбінесе басқа жерде: BEAU-ti-ful, DIF-fi-cult, ex-PEN-sive, DAN-ger-ous. Сөзді жаттағанда екпінін де бірге жаттаңыз.
- comfortable /ˈkʌmftəbl/ көбінесе үш буынмен айтылады, екпін бірінші буында; ортасындағы or мүлде естілмейді.
- quite /kwaɪt/ (бір буын) мен quiet /ˈkwaɪət/ (екі буын) — екі бөлек сөз: It's quite quiet here. Бастағы /kw/ дыбыстарын бірге айтыңыз, арасына дауысты қоспаңыз.
- really сөзі мақтағанда жиі екпінмен айтылады: It's really good! — really сөзін созып, күшті айтыңыз.
Алтын ереже
Сын есім әдетте зат есімнің алдында немесе be / look / feel сөздерінен кейін тұрады және оған ешқашан көптік -s жалғанбайды. Feel сөзінен кейін myself қоспаңыз, ал look сөзі мен сын есімнің арасына like қоспаңыз. Very = күшті; too = мәселе.
Жаттығулар
A. Құрылым
Тапсырманы орындаңыз.
-
Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: car / a / fast
-
Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: is / my / old / laptop / very
-
Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: quite / it's / a / city / big
-
Антонимін жазыңыз: cheap
-
Антонимін жазыңыз: full
-
"and" сөзімен біріктіріңіз: The hotel is big. It is modern.
-
a tall woman → three
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Бір мәселе бар. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The shoes are … small for me.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The concert is … good. I love it!
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The children are ….
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: You look … today.
-
Британ ағылшынында қай сөз "fairly", яғни very сөзінен сәл әлсіз дегенді білдіреді? …
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
We have two smalls dogs.
-
I have a bag very heavy.
-
It is a house big.
-
I am very hunger.
-
The streets are clean and safe.
D. Мәтін ішінде
Пікірді оқып, жақшадағы дұрыс нұсқаны таңдаңыз.
Our hotel is 18 (beautiful / beautifully), and the staff are very 19 (friend / friendly). Our room is 20 (big and bright / big, bright), but the bathroom is 21 (very / too) small for two people. The food is 22 (quite good / good quite), and the breakfast is 23 (a really great / a great really) start to the day.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Үйіңізді сипаттаңыз. be етістігінен кейін екі сын есім және зат есімнің алдында бір сын есім қолданыңыз.flat (UK), apartment (US)
-
Бүгінгі ауа райын сипаттаңыз және too арқылы бір мәселені айтыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды? It's ___ old car. …
-
A1-05 Ағылшынша көпше түр (plural nouns) қазақша: -s, -es, children, people one blue box → two
-
A1-09 Me, him, her, us, them қазақша: ағылшынша «мені», «оған», «бізбен» қалай айтылады? I love these shoes. I wear every day.
Жауаптар
A. Құрылым
- a fast car
- My laptop is very old.
- It's quite a big city.
- expensive
- empty
- The hotel is big and modern.
- tall women
B. Мағына
- too
- very
- tired
- happy
- quite
C. Қатені табыңыз
- We have two small dogs.
- I have a very heavy bag.
- It is a big house. / It's a big house.
- I am very hungry. / I'm very hungry.
- ✓ The streets are clean and safe.
D. Мәтін ішінде
- beautiful
- friendly
- big and bright
- too / very
- quite good
- a really great
E. Сіздің кезегіңіз
- My flat is small and bright. It's a quiet flat.
- It's sunny today, but it's too hot for me.
F. Аралас қайталау
- an
- blue boxes
- them
