SlowingoГрамматика
A1 13 / 32

Present Simple қазақша: I work, she works, -s қашан жалғанады?

Present Simple: I Work, She Works

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз Present Simple (жай осы шақ) арқылы күнделікті әдеттеріңіз бен күн тәртібіңіз туралы, өміріңіздегі деректер туралы және әрқашан ақиқат нәрселер туралы айта аласыз. Сондай-ақ he, she және it сөздерімен келетін -s жалғауын дұрыс жазып, дұрыс айта аласыз.

Негізгі идея

Present Simple дәл «осы сәт» туралы емес. Ол жалпы ақиқат нәрселер туралы: сіз үнемі не істейсіз, қайда тұрасыз, не ұнайды, дүние қалай жұмыс істейді. Оны өзіңіздің профиль парағыңыз деп елестетіңіз: I live in Lima. I work in a hotel. I love jazz. I play tennis on Sundays. Бұл деректер ұзақ уақыт бойы өзгермейді.

Құрылымы өте қарапайым. Етістіктің негізгі түрін (base form) қолданасыз, яғни сөздіктегідей, to-сыз түрін: work, live, play. Тек бір топ басқаша: he, she, it (және бір адам немесе бір зат). Олармен етістікке қосымша -s жалғанады: I work → she works.

Неге тек сол жерде? Бұл ескі ағылшын тілінен қалған кішкене із. Ол кезде жалғаулар көп болған, бүгін тек осы біреуі қалды. Жалғау кішкентай, бірақ ол түсіп қалса, тыңдаушы бірден байқайды. Сондықтан мұны әдетке айналдырыңыз: he / she / it → -s.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде етістіктің әр жағына өз жалғауы бар: істеймін, істейсіз, істейміз, істейді. Ағылшын тілінде керісінше: жалғау тек біреу, ол да тек he / she / it үшін. Тағы бір маңызды айырмашылық: қазақшада «ол» мен «олар» бір жалғаумен келеді («Ол жұмыс істейді», «Олар жұмыс істейді»), ал ағылшыншада she works, бірақ they work. Үшінші ескерту: біздің -а/-е/-й формамыз («барамын») әдетті де, келешекті де («Ертең барамын») білдіреді. Present Simple әдет пен деректерге арналған; ертеңгі жоспар үшін ағылшыншада басқа форма керек, оны кейінгі сабақтарда үйренесіз.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
Мен жұмыс істеймін.I work.қазақшада жіктік жалғау бар; ағылшыншада жалғау да, am де жоқ
Біз жұмыс істейміз.We work.-міз жалғауының орнында ағылшыншада ештеңе жоқ
Ол жұмыс істейді.She works.ағылшын тіліндегі жалғыз жалғау: -s, тек he / she / it үшін
Олар жұмыс істейді.They work.қазақшада «ол» мен «олар» бірдей; ағылшыншада көпше бастауышпен -s жоқ
Мен сағат жетіде тұрамын.I get up at seven.-а/-е/-й күнделікті әдетті білдіреді → Present Simple
Ертең Алматыға барамын.I'm going to Almaty tomorrow.дәл сол форма келешекті де білдіреді; ағылшыншада жоспарға Present Simple емес, басқа форма керек
Оған жаңа ноутбук керек.She needs a new laptop.қазақшада «керек» сөзі; ағылшыншада need етістігі: she → needs
Көршілеріміздің екі иті бар.Our neighbours have two dogs.«бар» → have, he / she / it болса → has

Қорытынды: қазақшада әр жақтың өз жалғауы бар, сондықтан ағылшыншада да бірдеңе қосқыңыз келеді. Қоспаңыз! Ағылшыншада тек бір сұрақ қойыңыз: бастауыш he, she, it немесе бір адам, бір зат па? Иә болса -s, әйтпесе етістіктің негізгі түрі.

Құрылым

Хабарлы сөйлем (affirmative)

БастауышЕтістікМысал
I / you / we / theyнегізгі түріI work in a hotel.
he / she / itнегізгі түрі + -sShe works in a hotel.
көпше зат есім (my parents, the kids)негізгі түріMy parents live in Leeds.
жекеше зат есім (my mum, the shop)негізгі түрі + -sThe shop opens at nine.

He / she / it түрінің жазылуы

Етістіктің соңыЕрежеМысалдар
етістіктердің көбі+ swork → works, eat → eats, play → plays
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z+ esmiss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes
go, do+ esgo → goes, do → does
дауыссыз әріп + yy → iesstudy → studies, try → tries, carry → carries
дауысты әріп + y+ splay → plays, buy → buys, enjoy → enjoys
haveбұрысhave → has

Есте сақтаңыз: қазақша сөйлемде етістік соңында тұрады («Ол қонақүйде жұмыс істейді»). Ағылшыншада етістік бастауыштан кейін бірден келеді: She works in a hotel.

Қолданылуы

1Әдеттер мен күн тәртібі

Үнемі істейтін нәрселеріңіз туралы Present Simple қолданыңыз. Онымен every day (күн сайын), on Mondays (дүйсенбі сайын), in the morning (таңертең) сияқты уақыт тіркестері жиі келеді.

I get up at seven.
Мен сағат жетіде тұрамын.
«тұрамын» күнделікті әдет → Present Simple
My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays.
Сіңлім дүйсенбі мен бейсенбі күндері спортзалға барады.
sister = әпке немесе сіңлі; she → goes
We eat out every Friday.
Біз жұма сайын кафеде тамақтанамыз.
eat out = үйден тыс жерде тамақтану
He drinks three coffees a day.
Ол күніне үш кесе кофе ішеді.
«ол» ер адам → he drinks
The kids watch cartoons on Saturday mornings.
Балалар сенбі күндері таңертең мультфильм көреді.
kids көпше → watch, -s жоқ
She walks to work every day.
Ол күн сайын жұмысқа жаяу барады.
«ол» әйел → she walks

2Өзіңіз және басқалар туралы деректер

Жұмыс, тұратын жер сияқты ұзақ уақыт өзгермейтін деректер үшін қолданыңыз.

I live in a small flat in the city centre.
Мен қала орталығындағы шағын пәтерде тұрамын.
flat, centre (UK); apartment, center (US)
My brother works for a tech company.
Ағам бір технологиялық компанияда жұмыс істейді.
brother = аға немесе іні
She speaks three languages.
Ол үш тілде сөйлейді.
қазақшада «үш тіл», ағылшыншада көпше: three languages
Our neighbours have two dogs.
Көршілеріміздің екі иті бар.
«бар» → have; көпше бастауыш, сондықтан has емес
My best friend teaches maths.
Ең жақын досым математикадан сабақ береді.
maths (UK), math (US); teach → teaches

3Тұрақты күйлер, ұнату және сезім

like, love, hate, want, need, know сияқты етістіктер қимылды емес, күйді білдіреді. Олар әдетте Present Simple түрінде келеді (толығырақ A1-23 сабағында).

I love this song.
Маған бұл ән қатты ұнайды.
He knows the answer.
Ол жауабын біледі.
«ол» ер адам → he knows
My dad hates cold weather.
Әкем суық ауа райын жек көреді.
She needs a new laptop.
Оған жаңа ноутбук керек.
қазақшада «керек»; ағылшыншада етістік: she needs
This bag belongs to Sam.
Бұл сөмке Сэмдікі.
қазақшада етістік жоқ; ағылшыншада belongs to

4Жалпы ақиқаттар және нәрселердің қалай жұмыс істейтіні

Дүние туралы деректер үшін және жұмыс уақыты сияқты үнемі қайталанатын нәрселер үшін қолданыңыз.

Water boils at 100 degrees Celsius.
Су 100 градус Цельсийде қайнайды.
The sun rises in the east.
Күн шығыстан шығады.
қазақшада -тан, ағылшыншада in the east
Cats sleep a lot.
Мысықтар көп ұйықтайды.
cats көпше → sleep, -s жоқ
The museum opens at ten and closes at six.
Мұражай сағат онда ашылып, алтыда жабылады.
museum = it, сондықтан екі етістікке де -s
It rains a lot in Ireland.
Ирландияда жаңбыр көп жауады.
ағылшыншада бастауыш it міндетті

Жиі кездесетін қателер

❌She work in a bank.
✅She works in a bank.
He / she / it → етістік + -s.
❌They works hard.
✅They work hard.
I / you / we / they болса, -s жалғанбайды.
❌My parents lives in Rome.
✅My parents live in Rome.
Көпше бастауыш → -s жоқ.
❌He studys medicine.
✅He studies medicine.
Дауыссыз әріп + y → -ies.
❌She plaies tennis.
✅She plays tennis.
Дауысты әріп + y → тек -s.
❌She gos to school by bus.
✅She goes to school by bus.
go → goes.
❌He watchs TV every night.
✅He watches TV every night.
ch әріптерінен кейін -es жалғанады.
❌My dad haves a big car.
✅My dad has a big car.
have → has.
❌I am work in an office.
✅I work in an office.
Present Simple етістігіне am / is / are қосылмайды.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Ол» мен «олар» бір жалғаумен келеді. Қазақшада «Әжем ауылда тұрады» мен «Атам мен әжем ауылда тұрады» бір етістікпен айтылады. Ағылшыншада олай емес: бір адам → -s, екі немесе одан көп адам → -s жоқ. Сондықтан қазақ тілінде сөйлейтіндер кейде -s жалғауын бір адамда ұмытып, көп адамға жалғап қояды.

❌My grandparents lives in a village near Shymkent.
✅My grandparents live in a village near Shymkent.
Екі адам → they → live.
❌Assel teach English at a school in Pavlodar.
✅Assel teaches English at a school in Pavlodar.
Бір адам → she → teaches.

2. «-мын» жалғауы → am. A1-02 сабағында «Мен студентпін» сөйлеміндегі -пін жалғауы am сөзіне сәйкес келетінін көрдік. Енді «Мен жылқыларды жақсы көремін» сөйлемінде де -мін бар, сондықтан am қосқыңыз келеді. Бірақ мұнда ағылшыншада етістік бар (like), оған am / is / are керек емес.

❌I am like horses.
✅I like horses.
like етістік: am қоспаңыз.
❌My uncle is drive a taxi.
✅My uncle drives a taxi.
is жоқ, бірақ he → drives.

3. «Ол» → he ме, she ме? Қазақшада «ол» ер адамға да, әйелге де айтылады, етістіктің жалғауы да бірдей. Ағылшыншада әр жолы таңдау керек.

⚠️Erlan is my cousin. She plays the dombra very well.
✅Erlan is my cousin. He plays the dombra very well.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ she әйелді білдіреді; Ерлан ер адам, сондықтан he.
⚠️My aunt is a vet. He works with horses.
✅My aunt is a vet. She works with horses.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ he ер адамды білдіреді; aunt (апа, тәте) әйел, сондықтан she.

4. Саннан кейін жекеше түр. Қазақшада саннан кейін зат есім жекеше тұрады: «аптасына алты күн», «он минут сайын». Ағылшыншада бірден көп болса, зат есімге -s жалғанады. Деректер мен әдеттер туралы айтқанда бұл қате жиі шығады.

❌My cousin works six day a week.
✅My cousin works six days a week.
❌The bus comes every ten minute.
✅The bus comes every ten minutes.

Шатастырмаңыз

Present Simple және Present Continuous — Present Simple: әдет, дерек, тұрақты жағдай. Present Continuous (осы шақтың созылыңқы түрі): дәл қазір немесе осы күндері болып жатқан нәрсе. Қазақшада бұл айырмашылық -а/-е («істеймін») мен -ып отыр / жатыр («істеп отырмын») арасында. A1-22 және A1-23 қараңыз.

I work in a bank.
Мен банкте жұмыс істеймін.
тұрақты жұмыс → Present Simple
I'm working from home today.
Бүгін үйден жұмыс істеп отырмын.
тек бүгін: -ып отыр → Present Continuous, A1-22 қараңыз

be және қимыл етістіктері — Қимыл етістігі бар сөйлемге am / is / are керек емес. A1-02 қараңыз.

She's a nurse.
Ол мейіргер.
кім екені: be
She works in a hospital.
Ол ауруханада жұмыс істейді.
қимыл етістігі: is қосылмайды

Зат есімнің -s жалғауы және етістіктің -s жалғауы — Зат есімдегі -s «бірден көп» дегенді білдіреді (A1-05 қараңыз); етістіктегі -s «he / she / it» дегенді білдіреді. Бір сөйлемде әдетте -s тек біреуінде ғана болады!

The student works hard.
Студент көп еңбектенеді.
бір студент → етістікке -s
The students work hard.
Студенттер көп еңбектенеді.
көп студент → етістікте -s жоқ

Жазылуы мен айтылуы

-s / -es жалғауы үш түрлі айтылады, дәл көпше зат есімдердегідей (A1-05 қараңыз). Бұл етістіктің соңғы әрпіне емес, соңғы дыбысына байланысты.

Соңғы дыбысЖалғау қалай естіледіМысалдар
қатаң /p/ /t/ /k/ /f/ /θ//s/, bus сөзіндегі s сияқтыstops, gets, works, laughs
ұяң дауыссыздар мен дауыстылар/z/, zoo сөзіндегі z сияқтыlives, plays, goes, runs
/s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ//ɪz/, қосымша буын «iz»misses, uses, washes, watches, changes
  • Жазуда әрқашан s әрпі тұрса да, lives, plays, goes сөздерінің соңы /z/ болып естіледі: дауыс шымылдығы дірілдейді. Қазақ тілінде сөз соңындағы з дыбысы бар («саз», «қыз»), сондықтан бұл сізге қиын емес. Тек жазуға қарап, әр s әрпін с деп оқымаңыз.
  • Қосымша буын /ɪz/ қысқа әрі әлсіз, ондағы дауысты қазақтың қысқа і дыбысына жақын. Екпін етістіктің өзіне түседі: WATCHes. Қазақ тіліндегідей екпінді соңғы буынға (-es) ауыстырмаңыз.
  • Екі етістік ерекше айтылады: does /dʌz/ («doos» емес); /ʌ/ қысқа әрі ашық, қазақтың а дыбысына жақын, бірақ одан қысқарақ; ерін домаланбайды. says /sez/ («sayz» емес).
  • has /hæz/ бір буыннан тұрады. /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына өте жақын, бұл сізге оңай. /h/ қазақтың х дыбысынан әлдеқайда жұмсақ: тамақтан қырылдатпай, жай ғана демді шығарыңыз.
  • works, stops, gets сөздерінің соңындағы дауыссыздар тобына дауысты қоспаңыз: бір буын, бір дем.

Алтын ереже

Present Simple = жалпы ақиқат нәрселер (әдет, дерек, күй). He / she / it → етістіктің негізгі түрі + -s; қалған барлық бастауыштар → негізгі түрі. Қазақшадағы «-мын», «-міз» жалғауларының орнына ағылшыншада ештеңе қоспаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Present Simple қолданыңыз.

  1. She (live) in Toronto.
  2. My parents (work) at the weekend.
  3. He (study) law.
  4. The train (leave) at 8:15.
  5. My dog (love) the park.
  6. Tom (fix) computers.
  7. She (go) to bed at eleven.
  8. My grandmother (have) a garden.

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: My parents … in Rome.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The shop … at nine.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The students … hard.
  4. Қай етістіктің соңында қосымша буын бар? …
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: She … in a hospital.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. My brother play the guitar.
  2. Water freeze at 0°C.
  3. I'm live near the station.
  4. He studys medicine.
  5. My parents have a small car.

D. Мәтін ішінде

Present Simple қолданыңыз.

Meet Kenji
Kenji 19 (live) in Osaka. He 20 (work) in a hospital — he's a nurse. He 21 (get) up at six and 22 (go) to work by bike. His wife, Yuki, 23 (teach) English. They 24 (have) two children. In the evening, Yuki 25 (watch) TV and Kenji 26 (study) Spanish.

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз және жақын адамыңыз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Күн тәртібіңіз туралы үш сөйлем жазыңыз.
  2. Бір досыңыз немесе отбасы мүшеңіз туралы үш дерек жазыңыз. he немесе she қолданыңыз.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. lives
  2. work
  3. studies
  4. leaves
  5. loves
  6. fixes
  7. goes
  8. has

B. Мағына

  1. live
  2. opens
  3. work
  4. washes
  5. works

C. Қатені табыңыз

  1. My brother plays the guitar. / My brothers play the guitar.
  2. Water freezes at 0°C.
  3. I live near the station.
  4. He studies medicine.
  5. ✓ My parents have a small car.

D. Мәтін ішінде

  1. lives
  2. works
  3. gets
  4. goes
  5. teaches
  6. have
  7. watches
  8. studies

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I get up at seven. I drink coffee at home. I go to work by bus.
  2. My sister lives in Madrid. She works in a bank. She loves cats.

F. Аралас қайталау

  1. I agree with you.
  2. watches
  3. There's
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play