SlowingoГрамматика
A1 5 / 32

Ағылшынша көпше түр (plural nouns) қазақша: -s, -es, children, people

One and Many: Plural Nouns

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз дұрыс және бұрыс зат есімдердің көпше түрін жасай аласыз, оны дұрыс жаза аласыз, әрқашан көпше тұратын зат есімдерді қолдана аласыз және көптік жалғауын үш түрлі айта аласыз.

Негізгі идея

Ағылшын тілі бір мен бірден көп арасындағы айырмашылыққа қатты мән береді. Санауға болатын зат есімді қолданған сайын таңдау жасайсыз: жекеше ме, көпше ме.

Жақсы жаңалық: көбінесе көпше түр — жай ғана зат есім + -s. One car, two cars. -s жалғауын сөздің соңындағы кішкентай жалауша деп елестетіңіз. Жалауша «бірден көп» деп тұр.

Кейде жалаушаны жалғау үшін жазуға көмек керек. s, sh, ch сияқты ысқырық дыбыстардан кейін тағы бір дауысты қосамыз: box → boxes. Ал өте ескі әрі өте жиі қолданылатын бірнеше сөз жалаушаны мүлде алмайды. Олар іштей өзгереді: man → men, foot → feet, child → children. Олар аз, бірақ күн сайын естисіз.

Соңында, екі бірдей бөліктен тұратын кейбір заттар — jeans, scissors, glasses — бір зат болса да, әрқашан көпше тұрады.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде де көптік жалғау бар: -лар / -лер, -дар / -дер, -тар / -тер. Тіпті ұқсастығы да бар: қазақша жалғаудың түрін сөздің соңғы дыбысы шешеді (кітаптар, қыздар, балалар), ағылшыншада да -s жалғауының айтылуын соңғы дыбыс шешеді. Бірақ қолданылуы басқа. Қазақша саннан кейін және «көп», «бірнеше» сөздерінен кейін зат есім жекеше тұрады: «екі кітап», «көп адам». Ағылшыншада бірден көп болса, зат есім әрқашан көпше: two books, many people. Тағы бір айырмашылық: қазақша үшінші жақта етістік көпше-жекешені көрсетпейді («Бала ойнап жүр», «Балалар ойнап жүр»), ал ағылшыншада көпше бастауыштан кейін are керек.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
кітаптар, қыздарbooks, girlsекі тілде де көптік жалғау бар
екі кітапtwo booksқазақшада саннан кейін жекеше; ағылшыншада көпше
көп адам, бірнеше досmany people, a few friends«көп», «бірнеше» + жекеше; ағылшыншада көпше
Балалар бақшада.The children are in the garden.қазақшада етістік жоқ; ағылшыншада көпше → are
бала → балалар; адам → адамдарchild → children; person → peopleағылшыншада бұрыс түрлер: іштей өзгереді
шалбар, көзілдірік, қайшыtrousers, glasses, scissorsқазақшада жекеше; ағылшыншада әрқашан көпше
үй тапсырмаларыhomeworkқазақшада көпше бола алады; ағылшыншада саналмайды, -s жоқ: A1-24 қараңыз

Құрылым

Дұрыс көпше түр: жазылуы

Жекеше түрдің соңыЕрежеМысалдар
зат есімдердің көбі+ sbook → books, car → cars, key → keys
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z+ esbus → buses, glass → glasses, dish → dishes, watch → watches, box → boxes, quiz → quizzes
дауыссыз + yy → iescity → cities, baby → babies, party → parties
дауысты + y+ sday → days, boy → boys, key → keys
-f / -fe (көп жиі сөз)→ vesleaf → leaves, shelf → shelves, knife → knives, wife → wives, life → lives
-o (кейбір сөздер)+ espotato → potatoes, tomato → tomatoes, hero → heroes
-o (басқа көп сөздер)+ sphoto → photos, piano → pianos, video → videos, radio → radios, zoo → zoos

Ерекшеліктер: roof → roofs, chef → chefs, belief → beliefs. -ch әріптері k болып оқылса, жай ғана -s қосыңыз: stomach → stomachs.

Бұрыс көпше түр (irregular plurals)

ЖекешеКөпше
manmen
womanwomen
childchildren
personpeople
footfeet
toothteeth
mousemice

Жекеше мен көпше түрі бірдей

БіреуЕкі немесе одан көп
a sheeptwo sheep
a fishthree fish
a deerfive deer

Тек көпше түрде қолданылатын зат есімдер (етістік әрқашан көпше; санау үшін a pair of қолданылады)

Зат есімМысал
jeansMy jeans are too long.
trousers (UK) / pants (US)My trousers are new.
scissorsThe scissors are in the drawer.
glassesMy glasses are on the table.

Қолданылуы

1-s және -es жалғанатын дұрыс көпше түр

Зат есімдердің көбіне -s жалғанады. s, ss, sh, ch, x және z әріптерінен кейін -es жалғанады. Бұл қосымша бір буын береді.

I have two brothers.
Менің екі ағам бар.
қазақшада саннан кейін жекеше; ағылшыншада brothers
The shops are closed today.
Бүгін дүкендер жабық.
The buses are late again.
Автобустар тағы кешігіп жатыр.
қазақшада етістік; ағылшыншада are late
The dishes are in the sink.
Ыдыс-аяқ раковинада тұр.
қазақшада «ыдыс-аяқ» жекеше; ағылшыншада dishes
The boxes are in the car.
Қораптар көлікте.

2Жазылуының өзгеруі: -y, -f/-fe және -o

Дауыссыз + y → -ies; дауысты + y → жай ғана -s. -f/-fe деп аяқталатын көп сөз → -ves. Кейбір -o сөздеріне -es жалғанады.

Big cities are expensive.
Үлкен қалаларда бәрі қымбат.
The babies are asleep.
Сәбилер ұйықтап жатыр.
қазақшада етістік; ағылшыншада are asleep
We work five days a week.
Біз аптасына бес күн жұмыс істейміз.
«бес күн» жекеше; дауысты + y: days
Careful — the knives are very sharp.
Абайлаңыз, пышақтар өте өткір.
knife → knives
The tomatoes are from our garden.
Қызанақтар өз бақшамыздан.
The photos are on my phone.
Суреттер телефонымда.
photo → photos

3Бұрыс көпше түр

Бұл өте жиі кездесетін зат есімдер дауыстысын өзгертеді немесе басқа жалғау алады. Олардан кейін етістік көпше тұрады.

The women in my class are very friendly.
Сыныбымдағы әйелдер өте ақкөңіл.
woman → women
The children are in the garden.
Балалар бақшада.
child → children; қазақшада етістік жоқ, ағылшыншада are
Ten people are on the bus.
Автобуста он адам бар.
қазақшада «он адам» жекеше; people өзі көпше
My feet are cold.
Аяғым тоңып тұр.
қазақшада «аяғым» жекеше әрі етістік; ағылшыншада feet + are cold
My teeth are white.
Тістерім аппақ.
Two mice are in the kitchen!
Ас үйде екі тышқан жүр!
mouse → mice

4Жекеше мен көпше түрі бірдей

Sheep, fish және deer өзгермейді. Біреу ме, көп пе, оны сан немесе is / are етістігі көрсетеді.

The sheep are on the hill.
Қойлар төбеде жүр.
sheep өзгермейді; are көпшені көрсетеді
We see deer in the park every morning.
Күнде таңертең саябақта бұғыларды көреміз.
We have three fish.
Біздің үш балығымыз бар.
«fishes» емес
The fish in this lake are very big.
Бұл көлдегі балықтар өте үлкен.

5Тек көпше түрде қолданылатын зат есімдер

Екі бірдей бөліктен тұратын киімдер мен құралдар әрқашан көпше тұрады. Қазақшада олар жекеше («шалбар», «қайшы»), сондықтан етістікке ерекше назар аударыңыз. Санау үшін a pair of қолданыңыз.

My jeans are dirty.
Джинсым кір.
қазақшада жекеше; ағылшыншада jeans + are
I need a new pair of glasses.
Маған жаңа көзілдірік керек.
a pair of = бір зат
Where are the scissors?
Қайшы қайда?
қазақшада жекеше; ағылшыншада are
My trousers are very short.
Шалбарым өте қысқа.
trousers (UK), pants (US)
I have three pairs of black jeans.
Менің үш қара джинсым бар.
үш зат → three pairs of

Жиі кездесетін қателер

❌two citys
✅two cities
Дауыссыз + y → -ies.
❌three boxs
✅three boxes
x, s, sh, ch әріптерінен кейін -es жалғанады.
❌two childs
✅two children
Бұрыс көпше түр.
❌Many peoples are here.
✅Many people are here.
People өзі көпше (one person, two people). (Peoples «халықтар» дегенді білдіреді, бұл сирек, ерекше қолданыс.)
❌My jean is blue.
✅My jeans are blue.
Тек көпше қолданылатын зат есім + көпше етістік.
❌two knifes
✅two knives
knife → knives.
❌I have two foots.
✅I have two feet.
Бұрыс көпше түр.
❌a scissors
✅a pair of scissors
Тек көпше қолданылатын зат есімдердің алдында a қойылмайды.
❌five sheeps
✅five sheep
Sheep өзгермейді.
❌The apple's are fresh.
✅The apples are fresh.
Көпше түрде апостроф қойылмайды.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. Саннан кейін жекеше зат есім. Қазақша «екі ағам», «үш бөлме» дейміз: сан тұрса, көптік жалғау қажет емес. Ағылшыншада сан бірден көп болса, зат есімге міндетті түрде көптік жалғау керек.

❌I have two brother and one sister.
✅I have two brothers and one sister.
❌Our flat has three room and a big kitchen.
✅Our flat has three rooms and a big kitchen.

2. «Көп», «бірнеше» + жекеше. Қазақша «көп турист», «бірнеше дос» дейміз. Ағылшыншада many, a lot of, a few сөздерінен кейін санауға болатын зат есім көпше тұрады.

❌Many tourist come to Almaty in summer.
✅Many tourists come to Almaty in summer.
❌I have a lot of friend in Shymkent.
✅I have a lot of friends in Shymkent.

3. Көпше бастауыш + is. Қазақша үшінші жақта етістік көпшені көрсетпейді: «Жаңа студенттер Шымкенттен». Сондықтан бастауыш көпше болса да, ағылшыншада is айтылып кетеді. Көпше бастауыштан кейін are керек.

❌The new students is from Shymkent.
✅The new students are from Shymkent.

4. «Шалбар», «көзілдірік» → is. Қазақшада бұл сөздер жекеше: «Жаңа шалбарың өте әдемі». Ағылшыншада trousers, jeans, glasses, scissors, shorts әрқашан көпше, сондықтан етістік те көпше болады.

❌Your new trousers is very nice.
✅Your new trousers are very nice.

5. «Үй тапсырмалары» → homeworks. Қазақшада «тапсырма», «ақпарат», «жиһаз» сөздеріне көптік жалғау жалғана береді. Ағылшыншада homework, information, furniture саналмайтын зат есімдер: оларға -s жалғанбайды. Толығырақ: A1-24.

❌Our teacher gives us a lot of homeworks.
✅Our teacher gives us a lot of homework.

Шатастырмаңыз

people және persons — Күнделікті ағылшын тілінде person сөзінің көпше түрі — people. Persons негізінен өте ресми немесе заңдық хабарландыруларда кездеседі.

Six people are in the car.
Көлікте алты адам отыр.
He is a very kind person.
Ол өте мейірімді адам.
«ол» ер адам → he

fish және fishes — Қалыпты көпше түрі — fish. Fishes сирек айтылады, кейде балықтың әр түрі туралы айтқанда ғана қолданылады.

The fish are hungry.
Балықтардың қарны ашты.
fish көпше: are

Көптік -s және иелік 's — Көпше түрде апостроф болмайды. Апостроф бір нәрсенің біреуге тиесілі екенін көрсетеді, қазақшадағы -ның сияқты: A1-08 қараңыз.

My sisters are teachers.
Әпкелерім мұғалім.
көпше: бірнеше әпке; қазақшада «мұғалім» жекеше, ағылшыншада teachers
My sister's car is red.
Әпкемнің көлігі қызыл.
иелік: әпкемнің көлігі

Санауға болатын көпше түр және саналмайтын зат есімдер — Кейбір зат есімдердің көпше түрі мүлде жоқ (water, money, information, advice): A1-24 қараңыз.

Two coffees, please.
Екі кофе беріңізші.
екі шыныаяқ кофе
Your advice is very useful.
Кеңесіңіз өте пайдалы.
«advices» емес

Жазылуы мен айтылуы

Көптік -s / -es жалғауы үш түрлі айтылады. Ол жекеше түрдің соңғы әрпіне емес, соңғы дыбысына байланысты. Бұл қазақтың -тар / -дар / -лар жалғауына ұқсайды: оны да соңғы дыбыс таңдайды.

Соңғы дыбысКөптік жалғаудың дыбысыМысалдар
қатаң /p/ /t/ /k/ /f/ /θ//s/ — bus сөзіндегі s сияқтыcups, cats, books, chefs, months
ұяң дыбыстар мен барлық дауыстылар/z/ — zoo сөзіндегі z сияқтыdogs, cars, phones, days, trees
/s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ/ (ысқырық дыбыстар)/ɪz/ — қосымша буынbuses, roses, dishes, watches, pages
  • Ұяң дыбыстан кейінгі /z/ дыбысын с деп қатайтып жібермеңіз: dogs /dɒɡz/, days /deɪz/. Соңында дауыс шымылдығы дірілдеп тұруы керек: алақаныңызды көмейіңізге қойып тексеріңіз.
  • /s/ мен /z/ жалғауына дауысты қоспаңыз: books бір буын, «букыс» емес. Қосымша буын тек ысқырық дыбыстан кейін ғана пайда болады: buses, watches.
  • months /mʌnθs/ сөзінің соңы қиын: /θ/ (тіл ұшы тістің арасында) пен /s/ бірінен соң бірі келеді. Жай айта алмасаңыз, баяу жаттығыңыз.
  • house /haʊs/ → houses /ˈhaʊzɪz/: ортадағы s дыбысы z болып өзгереді.
  • women /ˈwɪmɪn/ — бірінші дауысты sit сөзіндегі i сияқты естіледі. Бастағы /w/ дыбысы қазақтың «уа» деген сөзіндегі у дыбысына ұқсас, сізге оңай.
  • -ves көпше түрлері /vz/ деп аяқталады: knives /naɪvz/, leaves /liːvz/.
  • Ысқырық дыбыстан кейін -e деп аяқталатын сөздерге жазуда тек -s қосылады, бірақ қосымша буын бәрібір пайда болады: page → pages, nose → noses.

Алтын ереже

Бірден көп болса, -s қосыңыз (s, sh, ch, x, z әріптерінен кейін -es). Қазақшадағыдай саннан немесе «көп» сөзінен кейін жекеше қалдырмаңыз: two books, many people. Бұрыс көпше түрлерді жаттап алыңыз — men, women, children, people, feet, teeth, mice — және jeans, trousers, scissors, glasses әрқашан көпше екенін ұмытпаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Көпше түрін жазыңыз.

  1. one bus → two
  2. one baby → two
  3. one boy → two
  4. one wife → two
  5. one tooth → two
  6. one photo → two
  7. one box → two
  8. one child → two

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз немесе жазыңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … is at the door.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: My jeans … new.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I need .
  4. "watches" сөзінің соңында қосымша буын бар ма? …
  5. Three (fish) are in the tank.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. The womans are here.
  2. My glasses is on the table.
  3. I see five deers.
  4. The babys are asleep.
  5. The children are in the garden.

D. Мәтін ішінде

Мәтінді оқып, жақшадағы сөздің дұрыс түрін жазыңыз.

Our new home
Our new house is great! We are a big family: two adults, three 19 (child) and a dog. The 20 (bedroom) are small, but the kitchen is big. The 21 (shelf) in the kitchen are full of 22 (box). The 23 (person) next door are very friendly. They are two 24 (woman) from Italy.

E. Сіздің кезегіңіз

Көпше түрдегі зат есімдерді қолданып, ағылшынша жазыңыз.

  1. Отбасыңыздағы адамдар туралы екі сөйлем жазыңыз. Көпше түрді қолданыңыз.
  2. Сөмкеңіздегі немесе бөлмеңіздегі үш зат туралы жазыңыз. Көпше түрді қолданыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-02 To Be (am, is, are) қазақша: қашан және қалай қолданылады, мысалдар мен жаттығулар
    My parents teachers.
  2. A1-04 Ағылшынша сандар (numbers) қазақша: жас, баға және телефон нөмірі
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: … people
Жауаптар

A. Құрылым

  1. buses
  2. babies
  3. boys
  4. wives
  5. teeth
  6. photos
  7. boxes
  8. children

B. Мағына

  1. A person
  2. are
  3. a pair of scissors
  4. yes
  5. fish

C. Қатені табыңыз

  1. The women are here. / The woman is here.
  2. My glasses are on the table.
  3. I see five deer.
  4. The babies are asleep.
  5. ✓ The children are in the garden.

D. Мәтін ішінде

  1. children
  2. bedrooms
  3. shelves
  4. boxes
  5. people
  6. women

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I have two sisters and three cousins. My grandparents are in Lima.
  2. My keys are in my bag. My glasses are on the desk. My books are on the shelves.

F. Аралас қайталау

  1. are
  2. two hundred
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play