SlowingoГрамматика
A1 6 / 32

Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды?

A, An and The

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз күнделікті сөйлемдерде a, an, the немесе артикльсіз түрін таңдай аласыз: көптің бірі туралы, мамандық туралы, екеуіңіз де білетін нәрсе туралы және жалпы мағынада айтқанда.

Негізгі идея

A, an және the — артикльдер (articles). Олар анықтауыш сөздер (determiners) тобына жатады: зат есімнің алдында тұрып, тыңдаушыға қайсысы немесе нешеу екенін айтатын кішкентай сөздер. Артикль бір қарапайым сұраққа жауап береді: тыңдаушы қайсысы туралы айтып тұрғанымды біле ме?

Сіз: «I have a dog» дейсіз. Досыңыз үшін бұл жаңа ит: миллиондаған иттің бірі. Келесі күні: «The dog is sick» дейсіз. Енді досыңыз қай ит екенін нақты біледі. Тойдағы адамдардың жүзін елестетіңіз: a/an — жаңа жүз, «бір, кез келген біреу, жаңа адам». The — таныс жүз: екеуіңіз де білетін адам.

Жалпы нәрсе туралы айтқанда — иттер, музыка, сусын ретіндегі кофе — сіз ешқандай жүзді, жаңа да, таныс та емес, нұсқап тұрған жоқсыз. Сондықтан әдетте артикль мүлде қойылмайды: Dogs are friendly. Music is fun.

a мен an арасындағы таңдау тек дыбысқа байланысты: дауысты дыбыстың алдында an, дауыссыз дыбыстың алдында a. Көзбен емес, құлақпен тыңдаңыз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде артикль жоқ. «Анам мейіргер», «Астана әдемі қала» деп ешқандай қосымша сөзсіз айтамыз. Кейде бір сөзі a сияқты қолданылады («Менің бір сұрағым бар»), бірақ ол міндетті емес. Ағылшыншада бір санауға болатын затты айтқанда a / an міндетті. Белгілі затты көрсету үшін қазақшада кейде табыс септігінің -ны / -ні, -ды / -ді, -ты / -ті жалғауы көмектеседі: «Кітап оқыдым» (әйтеуір бір кітап) мен «Кітапты оқыдым» (белгілі бір кітапты). Бұл the сөзіне ішінара ғана ұқсайды. Мысалы, «Музыканы жақсы көремін» дегенде музыка жалпы мағынада, ал ағылшыншада бұл жерде артикль қойылмайды: I like music.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
Астана әдемі қала.Astana is a beautiful city.қазақшада ештеңе жоқ; ағылшыншада a міндетті
Анам мейіргер.My mother is a nurse.мамандық: ағылшыншада a / an
Менің бір сұрағым бар.I have a question.«бір» a сөзіне жақын; one емес
Кітапты оқыдым.I read the book.-ты белгілі затты көрсетуі мүмкін, the сөзіне ішінара ұқсас
Бүгін күн қатты қыздырып тұр.The sun is very strong today.жалғыз бар нәрсе: ағылшыншада the
Мен музыканы жақсы көремін.I like music.жалпы мағына: қазақшада -ны болса да, ағылшыншада артикль жоқ
Иттер жақсы үй жануарлары.Dogs are great pets.жалпы мағына: артикль жоқ

Құрылым

Үш таңдау

АртикльНеменМағынасыМысал
a / anсанауға болатын бір зат (жекеше)көптің бірі; жаңа ақпаратI have a car.
theжекеше, көпше және саналмайтын зат есімдерекеуміз де білетін нақты зат(тар)The car is outside.
артикль жоқкөпше және саналмайтын зат есімдержалпы мағынадаCars are expensive.

Саналмайтын зат есімдер — санауға келмейтін заттар: water, music. A1-24 қараңыз.

A ма, an бе? Бірінші дыбысты тыңдаңыз

a + дауыссыз дыбысan + дауысты дыбыс
a book, a caran apple, an egg
a university — «й» дыбысымен басталадыan hour — h оқылмайды
a uniform — «й» дыбысымен басталадыan umbrella
a one-way ticket — «w» дыбысымен басталадыan X-ray — «э» дыбысымен басталады («ex»)
a housean old house — келесі сөз шешеді

The қашан қолданылады

СебебіМысал
екінші рет айтылғандаI have a lamp. The lamp is blue.
жағдайдан түсінікті болғандаWhere's the bathroom?
біреу ғана болғандаthe sun, the moon, the internet

Артикльсіз

ЖағдайМысал
жалпы мағынадағы көпше зат есімдерCats are cute.
жалпы мағынадағы саналмайтын зат есімдерWater is important.
адамдардың, қалалардың, елдердің аттарының көбіMaria is in Lisbon.

Қолданылуы

1Көптің бірі немесе жаңа нәрсе үшін a/an

Санауға болатын бір зат өз түрінің бір мысалы болса немесе ол туралы алғаш рет айтсаңыз, a/an қолданыңыз.

It's an interesting idea.
Қызық ой екен.
дауысты дыбыстың алдында an
Lisbon is a beautiful city.
Лиссабон әдемі қала.
қазақшада ештеңе жоқ; ағылшыншада a
It's a good question.
Жақсы сұрақ.
It's a beautiful day.
Бүгін керемет күн.
I'm in a taxi.
Мен таксидемін.
қазақшада -демін; ағылшыншада in a taxi

2Мамандықпен a/an

Бір адамның мамандығын айтқанда a/an қолданыңыз. Көпше мамандықпен артикль қойылмайды.

My mother is a nurse.
Анам мейіргер.
He's an architect.
Ол сәулетші.
ер адам → he; дауысты дыбыстың алдында an
I'm an engineer.
Мен инженермін.
They're engineers.
Олар инженер.
көпше: артикль жоқ; қазақшада «инженер» жекеше

3Екеуміз де білетін нақты зат үшін the

Тыңдаушы қайсысы екенін нақты білсе, the қолданыңыз: бұрын айтқандықтан немесе жағдай түсінікті болғандықтан.

I have a cat and a dog. The cat is ten.
Менің мысығым мен итім бар. Мысығым он жаста.
екінші рет айтылды: the
Where's the bathroom?
Дәретхана қайда?
осы ғимараттағы
The keys are on the table.
Кілттер үстелдің үстінде.
осы жердегі кілттер мен үстел
The kids are at school.
Балалар мектепте.
біздің балалар
The pizza here is great.
Мұндағы пицца керемет.
осы мейрамханадағы пицца

4Жалғыз бар нәрселер үшін the

Біздің әлемде біреу ғана болатын нәрселер үшін the қолданыңыз.

The sun is very strong today.
Бүгін күн қатты қыздырып тұр.
The moon is beautiful tonight.
Бүгін түнде ай әдемі.
The sky is so blue.
Аспан сондай көк.
The internet is very slow today.
Бүгін интернет өте баяу.

5Жалпы мағына мен аттар үшін артикль жоқ

Жалпы мағынадағы көпше немесе саналмайтын зат есімдермен артикль қойылмайды. Адамдардың, қалалардың және елдердің аттарының көбінде артикль жоқ. (Кейбір атауларда the болады: B1-23 қараңыз.)

Dogs are great pets.
Иттер жақсы үй жануарлары.
жалпы мағына: артикль жоқ
Coffee is very popular.
Кофе өте танымал.
жалпы кофе
Music is important to me.
Мен үшін музыка маңызды.
Water is good for you.
Су денсаулыққа пайдалы.
Tom is in Berlin.
Том Берлинде.
Canada is very big.
Канада өте үлкен.

6A ма, an бе? Дыбысты тыңдаңыз

a немесе an келесі сөздің бірінші әрпіне емес, бірінші дыбысына қарай таңдалады.

The station is an hour from here.
Вокзалға бұл жерден бір сағаттық жол.
h оқылмайды
She's a university student.
Ол университет студенті.
«й» дыбысы
It's an old car.
Бұл ескі көлік.
келесі сөз old
It's a one-way street.
Бұл бір бағытты көше.
«w» дыбысы

Жиі кездесетін қателер

❌She is doctor.
✅She is a doctor.
Бір адамның мамандығына a/an керек.
❌a hour
✅an hour
h оқылмайды, сондықтан бірінші дыбыс дауысты.
❌an university
✅a university
University «й» дыбысымен басталады.
❌It's a interesting idea.
✅It's an interesting idea.
Дауысты дыбыс → an.
❌She is in the London.
✅She is in London.
Қала аттарының көбінде артикль жоқ.
❌They are a teachers.
✅They are teachers.
a/an тек санауға болатын бір (жекеше) затпен келеді, көпшемен келмейді.
⚠️I like the music. (= жалпы музыка)
✅I like music.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ «the music» нақты музыканы білдіреді (осы ән, мұндағы музыка). Жалпы музыка туралы айтқанда артикль қойылмайды.
⚠️The dogs are friendly animals. (= барлық иттер)
✅Dogs are friendly animals.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ «the dogs» нақты иттерді білдіреді. Жалпы иттер туралы айтқанда артикль қойылмайды.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. a/an мүлде жоғалады. Қазақша «Астана әдемі қала», «Бұл өте жақсы фильм» дейміз, сөйлемде артикльдің орны да жоқ. Сондықтан ағылшыншада да сын есім мен зат есімнің алдындағы a түсіп қалады. Санауға болатын бір затты айтсаңыз, алдына a / an қойыңыз, тіпті сын есім болса да.

❌Astana is beautiful city.
✅Astana is a beautiful city.
❌It is very good film.
✅It is a very good film. немесе It's a very good film.

2. «Бір» → one. Қазақша «Менің бір сұрағым бар» дейміз, ал «бір» сөзін сөздікте one деп көреміз. Бірақ one санды ерекше көрсетеді: «бір ғана, екі емес». Жай ғана жаңа нәрсені айтқанда a / an қолданыңыз.

⚠️(Сабақтың соңында мұғалімге айтасыз.) I have one question.
✅I have a question.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ one «тек бір сұрақ, көп емес» деген мағына береді; жай сұрақ қою үшін a question.

3. Белгілі нәрсенің алдында the жоқ. Қазақша «Мұғалім бүгін кешігіп жатыр» дейміз, ал екеуміз де қай мұғалім екенін білеміз. Ағылшыншада тыңдаушы білетін нақты адам немесе зат болса, алдына the (немесе our, my сияқты сөз) керек.

❌Teacher is late today.
✅The teacher is late today. немесе Our teacher is late today.
❌Where is remote? I want to watch the news.
✅Where is the remote? I want to watch the news.

4. «-ны» → the. Қазақша «Жылқыларды жақсы көремін», «Кітаптарды жақсы көремін» деп жалпы мағынада да табыс септігін қолданамыз. Артикльді жаңа үйренген адам бұл жалғауды the деп аударып жібереді. Жалпы мағынада көпше немесе саналмайтын зат есіммен артикль қойылмайды.

⚠️(Жалпы жылқыларды жақсы көретініңізді айтасыз.) I love the horses.
✅I love horses.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ the horses нақты жылқыларды білдіреді (мысалы, мына жердегі жылқыларды).

5. u әрпі → an. Қазақша «университет», «униформа» сөздері у дыбысымен басталады, сондықтан ағылшынша u әрпін көрсек, дауысты деп ойлаймыз. Бірақ useful, usual, European сияқты сөздер «й» дыбысымен басталады, сондықтан алдында a тұрады.

❌It's an useful app.
✅It's a useful app.

Шатастырмаңыз

a және the — A жаңа нәрсені енгізеді; the біз бұрыннан білетін затты көрсетеді.

I have a new phone.
Менің жаңа телефоным бар.
жаңа ақпарат
The phone is amazing.
Телефон керемет.
жаңа ғана айтылған телефон

Жалпы және нақты — Артикль жоқ = жалпы, бәрі; the = дәл осылар.

Students are often tired.
Студенттер жиі шаршап жүреді.
жалпы студенттер
The students in my class are tired.
Тобымыздағы студенттер шаршап жүр.
нақты бір топ

a/an және one — A/an жай ғана «көптің бірі» дегенді білдіреді. Сан маңызды болса, one қолданыңыз (сандар: A1-04 қараңыз).

I have a brother.
Менің ағам бар.
сан маңызды емес
I have one brother, not two.
Менің екі емес, бір ғана ағам бар.
сан маңызды

Жазылуы мен айтылуы

  • a әдетте әлсіз айтылады: /ə/, қысқа бейтарап дыбыс — a book /ə bʊk/. Бұл дыбыс қазақтың қысқа ы дыбысына жақын. an әдетте /ən/ және келесі сөзге жалғасып кетеді: an egg бір сөз сияқты естіледі: n дыбысы келесі сөзге жабысып кетеді, арасында кідіріс болмайды.
  • the дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/ (the car), ал дауысты дыбыстың алдында көбінесе /ði/ (the apple). Көп адам барлық жерде /ðə/ айтады; екеуі де дұрыс.
  • the сөзіндегі /ð/ дыбысы қазақ тілінде жоқ. Тіл ұшын тістің арасына сәл шығарып, дауыспен айтыңыз. Оны з немесе д дыбысымен алмастырмаңыз.
  • Күшті the /ðiː/ негізінен ерекше атап өту үшін айтылады: This is the place for pizza. (= ең жақсы, атақты орын)
  • h оқылмайтын сөздер: hour, honest, honour → an. h оқылатын сөздер: house, hotel, holiday → a. Оқылатын /h/ дыбысы қазақтың х дыбысынан жұмсақ: жай ғана демді шығарыңыз.
  • university, uniform, useful сөздері /juː/ дыбысымен басталады, яғни «й» + созылыңқы «у». Сондықтан олардың алдында a тұрады.

Алтын ереже

Жаңа нәрсе немесе көптің бірі → a/an (дыбысқа қарай таңдаңыз). Екеуміз де білетін нәрсе немесе жалғыз бар нәрсе → the. Жалпы мағынадағы көпше немесе саналмайтын зат есімдер → әдетте артикль жоқ. Қазақшада артикль болмаса да, ағылшыншада бір затты айтқанда a / an түсіріп тастамаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

a немесе an таңдаңыз.

  1. ___ student …
  2. ___ hour …
  3. ___ university …
  4. ___ X-ray …
  5. ___ old house …
  6. ___ umbrella …
  7. ___ uniform …

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. I have a son and a daughter. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … son is five.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … moon is beautiful tonight.
  3. Жалпы мағынада: … are independent animals.
  4. Жалпы мағынада: … is sweet.
  5. I have one window in my room. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … window is open.
  6. Дұрыс жауапты таңдаңыз: My parents are ….

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. My brother is engineer.
  2. She is in the Madrid.
  3. It's a hour from here.
  4. They are a teachers.
  5. The sun is very hot today.

D. Мәтін ішінде

Бұл кафе Ана үшін жаңа. a, an немесе the жазыңыз; артикль керек болмаса, no article деп жазыңыз.

A message from Sam
Hi Ana! I'm in 19 new café near the station. 20 café is great, and 21 coffee here is really good. My friend Leo is here too. He's 22 artist. Oh, and 23 dogs are welcome here. 24 dogs are my favourite animals!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өз мамандығыңыз немесе отбасыңыздағы адамдардың мамандығы туралы жазыңыз. a / an қолданыңыз.
  2. Жалпы нәрселер туралы екі сөйлем жазыңыз. Артикль қолданбаңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-05 Ағылшынша көпше түр (plural nouns) қазақша: -s, -es, children, people
    one child, two
  2. A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар
    "Is your sister a nurse?" "No, ."
Жауаптар

A. Құрылым

  1. a
  2. an
  3. a
  4. an
  5. an
  6. an
  7. a

B. Мағына

  1. The
  2. The
  3. Cats
  4. Chocolate
  5. The
  6. doctors

C. Қатені табыңыз

  1. My brother is an engineer.
  2. She is in Madrid.
  3. It's an hour from here.
  4. They are teachers. / They are the teachers.
  5. ✓ The sun is very hot today.

D. Мәтін ішінде

  1. a
  2. The
  3. the
  4. an

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I'm a student. My father is an electrician, and my mother is a teacher.
  2. Music is important to me. Cats are great pets.

F. Аралас қайталау

  1. children
  2. she isn't / she's not
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play