Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды?
A, An and The
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз күнделікті сөйлемдерде a, an, the немесе артикльсіз түрін таңдай аласыз: көптің бірі туралы, мамандық туралы, екеуіңіз де білетін нәрсе туралы және жалпы мағынада айтқанда.
Негізгі идея
A, an және the — артикльдер (articles). Олар анықтауыш сөздер (determiners) тобына жатады: зат есімнің алдында тұрып, тыңдаушыға қайсысы немесе нешеу екенін айтатын кішкентай сөздер. Артикль бір қарапайым сұраққа жауап береді: тыңдаушы қайсысы туралы айтып тұрғанымды біле ме?
Сіз: «I have a dog» дейсіз. Досыңыз үшін бұл жаңа ит: миллиондаған иттің бірі. Келесі күні: «The dog is sick» дейсіз. Енді досыңыз қай ит екенін нақты біледі. Тойдағы адамдардың жүзін елестетіңіз: a/an — жаңа жүз, «бір, кез келген біреу, жаңа адам». The — таныс жүз: екеуіңіз де білетін адам.
Жалпы нәрсе туралы айтқанда — иттер, музыка, сусын ретіндегі кофе — сіз ешқандай жүзді, жаңа да, таныс та емес, нұсқап тұрған жоқсыз. Сондықтан әдетте артикль мүлде қойылмайды: Dogs are friendly. Music is fun.
a мен an арасындағы таңдау тек дыбысқа байланысты: дауысты дыбыстың алдында an, дауыссыз дыбыстың алдында a. Көзбен емес, құлақпен тыңдаңыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде артикль жоқ. «Анам мейіргер», «Астана әдемі қала» деп ешқандай қосымша сөзсіз айтамыз. Кейде бір сөзі a сияқты қолданылады («Менің бір сұрағым бар»), бірақ ол міндетті емес. Ағылшыншада бір санауға болатын затты айтқанда a / an міндетті. Белгілі затты көрсету үшін қазақшада кейде табыс септігінің -ны / -ні, -ды / -ді, -ты / -ті жалғауы көмектеседі: «Кітап оқыдым» (әйтеуір бір кітап) мен «Кітапты оқыдым» (белгілі бір кітапты). Бұл the сөзіне ішінара ғана ұқсайды. Мысалы, «Музыканы жақсы көремін» дегенде музыка жалпы мағынада, ал ағылшыншада бұл жерде артикль қойылмайды: I like music.
| Қазақша | Ағылшынша | Айырмашылығы |
|---|---|---|
| Астана әдемі қала. | Astana is a beautiful city. | қазақшада ештеңе жоқ; ағылшыншада a міндетті |
| Анам мейіргер. | My mother is a nurse. | мамандық: ағылшыншада a / an |
| Менің бір сұрағым бар. | I have a question. | «бір» a сөзіне жақын; one емес |
| Кітапты оқыдым. | I read the book. | -ты белгілі затты көрсетуі мүмкін, the сөзіне ішінара ұқсас |
| Бүгін күн қатты қыздырып тұр. | The sun is very strong today. | жалғыз бар нәрсе: ағылшыншада the |
| Мен музыканы жақсы көремін. | I like music. | жалпы мағына: қазақшада -ны болса да, ағылшыншада артикль жоқ |
| Иттер жақсы үй жануарлары. | Dogs are great pets. | жалпы мағына: артикль жоқ |
Құрылым
Үш таңдау
| Артикль | Немен | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|---|
| a / an | санауға болатын бір зат (жекеше) | көптің бірі; жаңа ақпарат | I have a car. |
| the | жекеше, көпше және саналмайтын зат есімдер | екеуміз де білетін нақты зат(тар) | The car is outside. |
| артикль жоқ | көпше және саналмайтын зат есімдер | жалпы мағынада | Cars are expensive. |
Саналмайтын зат есімдер — санауға келмейтін заттар: water, music. A1-24 қараңыз.
A ма, an бе? Бірінші дыбысты тыңдаңыз
| a + дауыссыз дыбыс | an + дауысты дыбыс |
|---|---|
| a book, a car | an apple, an egg |
| a university — «й» дыбысымен басталады | an hour — h оқылмайды |
| a uniform — «й» дыбысымен басталады | an umbrella |
| a one-way ticket — «w» дыбысымен басталады | an X-ray — «э» дыбысымен басталады («ex») |
| a house | an old house — келесі сөз шешеді |
The қашан қолданылады
| Себебі | Мысал |
|---|---|
| екінші рет айтылғанда | I have a lamp. The lamp is blue. |
| жағдайдан түсінікті болғанда | Where's the bathroom? |
| біреу ғана болғанда | the sun, the moon, the internet |
Артикльсіз
| Жағдай | Мысал |
|---|---|
| жалпы мағынадағы көпше зат есімдер | Cats are cute. |
| жалпы мағынадағы саналмайтын зат есімдер | Water is important. |
| адамдардың, қалалардың, елдердің аттарының көбі | Maria is in Lisbon. |
Қолданылуы
1Көптің бірі немесе жаңа нәрсе үшін a/an
Санауға болатын бір зат өз түрінің бір мысалы болса немесе ол туралы алғаш рет айтсаңыз, a/an қолданыңыз.
2Мамандықпен a/an
Бір адамның мамандығын айтқанда a/an қолданыңыз. Көпше мамандықпен артикль қойылмайды.
3Екеуміз де білетін нақты зат үшін the
Тыңдаушы қайсысы екенін нақты білсе, the қолданыңыз: бұрын айтқандықтан немесе жағдай түсінікті болғандықтан.
4Жалғыз бар нәрселер үшін the
Біздің әлемде біреу ғана болатын нәрселер үшін the қолданыңыз.
5Жалпы мағына мен аттар үшін артикль жоқ
Жалпы мағынадағы көпше немесе саналмайтын зат есімдермен артикль қойылмайды. Адамдардың, қалалардың және елдердің аттарының көбінде артикль жоқ. (Кейбір атауларда the болады: B1-23 қараңыз.)
6A ма, an бе? Дыбысты тыңдаңыз
a немесе an келесі сөздің бірінші әрпіне емес, бірінші дыбысына қарай таңдалады.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. a/an мүлде жоғалады. Қазақша «Астана әдемі қала», «Бұл өте жақсы фильм» дейміз, сөйлемде артикльдің орны да жоқ. Сондықтан ағылшыншада да сын есім мен зат есімнің алдындағы a түсіп қалады. Санауға болатын бір затты айтсаңыз, алдына a / an қойыңыз, тіпті сын есім болса да.
2. «Бір» → one. Қазақша «Менің бір сұрағым бар» дейміз, ал «бір» сөзін сөздікте one деп көреміз. Бірақ one санды ерекше көрсетеді: «бір ғана, екі емес». Жай ғана жаңа нәрсені айтқанда a / an қолданыңыз.
3. Белгілі нәрсенің алдында the жоқ. Қазақша «Мұғалім бүгін кешігіп жатыр» дейміз, ал екеуміз де қай мұғалім екенін білеміз. Ағылшыншада тыңдаушы білетін нақты адам немесе зат болса, алдына the (немесе our, my сияқты сөз) керек.
4. «-ны» → the. Қазақша «Жылқыларды жақсы көремін», «Кітаптарды жақсы көремін» деп жалпы мағынада да табыс септігін қолданамыз. Артикльді жаңа үйренген адам бұл жалғауды the деп аударып жібереді. Жалпы мағынада көпше немесе саналмайтын зат есіммен артикль қойылмайды.
5. u әрпі → an. Қазақша «университет», «униформа» сөздері у дыбысымен басталады, сондықтан ағылшынша u әрпін көрсек, дауысты деп ойлаймыз. Бірақ useful, usual, European сияқты сөздер «й» дыбысымен басталады, сондықтан алдында a тұрады.
Шатастырмаңыз
a және the — A жаңа нәрсені енгізеді; the біз бұрыннан білетін затты көрсетеді.
Жалпы және нақты — Артикль жоқ = жалпы, бәрі; the = дәл осылар.
a/an және one — A/an жай ғана «көптің бірі» дегенді білдіреді. Сан маңызды болса, one қолданыңыз (сандар: A1-04 қараңыз).
Жазылуы мен айтылуы
- a әдетте әлсіз айтылады: /ə/, қысқа бейтарап дыбыс — a book /ə bʊk/. Бұл дыбыс қазақтың қысқа ы дыбысына жақын. an әдетте /ən/ және келесі сөзге жалғасып кетеді: an egg бір сөз сияқты естіледі: n дыбысы келесі сөзге жабысып кетеді, арасында кідіріс болмайды.
- the дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/ (the car), ал дауысты дыбыстың алдында көбінесе /ði/ (the apple). Көп адам барлық жерде /ðə/ айтады; екеуі де дұрыс.
- the сөзіндегі /ð/ дыбысы қазақ тілінде жоқ. Тіл ұшын тістің арасына сәл шығарып, дауыспен айтыңыз. Оны з немесе д дыбысымен алмастырмаңыз.
- Күшті the /ðiː/ негізінен ерекше атап өту үшін айтылады: This is the place for pizza. (= ең жақсы, атақты орын)
- h оқылмайтын сөздер: hour, honest, honour → an. h оқылатын сөздер: house, hotel, holiday → a. Оқылатын /h/ дыбысы қазақтың х дыбысынан жұмсақ: жай ғана демді шығарыңыз.
- university, uniform, useful сөздері /juː/ дыбысымен басталады, яғни «й» + созылыңқы «у». Сондықтан олардың алдында a тұрады.
Алтын ереже
Жаңа нәрсе немесе көптің бірі → a/an (дыбысқа қарай таңдаңыз). Екеуміз де білетін нәрсе немесе жалғыз бар нәрсе → the. Жалпы мағынадағы көпше немесе саналмайтын зат есімдер → әдетте артикль жоқ. Қазақшада артикль болмаса да, ағылшыншада бір затты айтқанда a / an түсіріп тастамаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
a немесе an таңдаңыз.
-
___ student …
-
___ hour …
-
___ university …
-
___ X-ray …
-
___ old house …
-
___ umbrella …
-
___ uniform …
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
I have a son and a daughter. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … son is five.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … moon is beautiful tonight.
-
Жалпы мағынада: … are independent animals.
-
Жалпы мағынада: … is sweet.
-
I have one window in my room. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … window is open.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: My parents are ….
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
My brother is engineer.
-
She is in the Madrid.
-
It's a hour from here.
-
They are a teachers.
-
The sun is very hot today.
D. Мәтін ішінде
Бұл кафе Ана үшін жаңа. a, an немесе the жазыңыз; артикль керек болмаса, no article деп жазыңыз.
Hi Ana! I'm in 19 new café near the station. 20 café is great, and 21 coffee here is really good. My friend Leo is here too. He's 22 artist. Oh, and 23 dogs are welcome here. 24 dogs are my favourite animals!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Өз мамандығыңыз немесе отбасыңыздағы адамдардың мамандығы туралы жазыңыз. a / an қолданыңыз.
-
Жалпы нәрселер туралы екі сөйлем жазыңыз. Артикль қолданбаңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-05 Ағылшынша көпше түр (plural nouns) қазақша: -s, -es, children, people one child, two
-
A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар "Is your sister a nurse?" "No, ."
Жауаптар
A. Құрылым
- a
- an
- a
- an
- an
- an
- a
B. Мағына
- The
- The
- Cats
- Chocolate
- The
- doctors
C. Қатені табыңыз
- My brother is an engineer.
- She is in Madrid.
- It's an hour from here.
- They are teachers. / They are the teachers.
- ✓ The sun is very hot today.
D. Мәтін ішінде
- a
- The
- the
- an
E. Сіздің кезегіңіз
- I'm a student. My father is an electrician, and my mother is a teacher.
- Music is important to me. Cats are great pets.
F. Аралас қайталау
- children
- she isn't / she's not
