SlowingoГрамматика
A1 3 / 32

To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар

To Be: Negatives, Questions and Short Answers

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз I'm not, isn't және aren't арқылы бір нәрсенің рас емес екенін айта аласыз, be етістігімен иә / жоқ сұрақтары мен wh- сұрақтарын қоя аласыз және Yes, I am, No, she isn't сияқты қысқа жауаптар бере аласыз.

Негізгі идея

A1-02 сабағындағы көпір есіңізде ме? Be бастауышты ақпаратпен байланыстырады. Әрі be — күшті етістік: болымсыз сөйлем мен сұрақты өзі жасай алады.

Болымсыз ету үшін not сөзін бірден оның артына қойыңыз: She is → She is not. Сұрақ жасау үшін be бастауыштың алдына секіріп шығады: You are ready → Are you ready? Басқа ештеңе өзгермейді.

Жауап бергенде ағылшын тілі бүкіл сөйлемді қайталамайды. Ол жаңғырық қайтарады: тек бастауыш пен кішкентай етістік. Are you tired? — Yes, I am. Is it far? — No, it isn't. Жай ғана Yes немесе No деуге де болады, бірақ жаңғырық жылырақ әрі толығырақ естіледі. Бұл жаңғырықты ағылшын тілінде басқа етістіктермен де қайта-қайта естисіз.

Осы үлгіні көрсеңіз болды: not — be етістігінен кейін, be — бастауыштың алдында, жауапта — жаңғырық. am / is / are сөздерінің бәрі осылай жұмыс істейді.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде болымсыздық пен сұрақ сөйлемнің соңында жасалады. Болымсыздықты емес немесе жоқ сөзі береді: «Мен дайын емеспін», «Ол үйде жоқ». Сұрақты ма / ме / ба / бе / па / пе шылауы береді, ал сөз тәртібі мүлде өзгермейді: «Сіз ашсыз ба?» Ағылшын тілінде бәрі алдыңғы жақта болады: not бірден be етістігінен кейін тұрады, ал сұрақта be бастауыштың алдына шығады. Қысқа жауаптың да логикасы басқа: қазақша баяндауышты қайталаймыз («Иә, студентпін»), ал ағылшыншада тек есімдік пен be айтылады (Yes, I am).

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
Мен дайын емеспін.I'm not ready.қазақшада «емес» соңында; ағылшыншада not бірден am сөзінен кейін
Әкем үйде жоқ.My dad isn't at home.орын туралы «жоқ» дейміз, бірақ ағылшыншада no емес, isn't / is not
Сіз ашсыз ба?Are you hungry?қазақшада шылау соңында, тәртіп өзгермейді; ағылшыншада are бастауыштың алдына шығады
Вокзал қайда?Where is the station?қазақшада сұрау сөзі соңында; ағылшыншада басында, одан кейін is
Атыңыз кім?What's your name?атты «кім» деп сұраймыз; ағылшыншада what
«Студентсіз бе?» «Иә, студентпін.»"Are you a student?" "Yes, I am."қазақшада баяндауыш қайталанады; ағылшыншада есімдік + be
«Ол бүгін жұмыста жоқ па?» «Иә, жоқ.»"Isn't she at work today?" "No, she isn't."қазақшада «иә» сұраққа келіседі; ағылшыншада жауап фактіге қарай: болымсыз болса → No

Құрылым

Болымсыз түрі (negative)

БастауышТолық түріҚысқарған түрі 1Қысқарған түрі 2
II am notI'm not—
youyou are notyou aren'tyou're not
he / she / ithe is nothe isn'the's not
wewe are notwe aren'twe're not
theythey are notthey aren'tthey're not

amn't деген қалыпты қысқарған түрі жоқ. I'm not қолданыңыз. (Сұрақ қосымшаларында aren't I? айтылады: B1-15 қараңыз.)

Иә / жоқ сұрақтары — be бастауыштың алдына шығады

Хабарлы сөйлемСұрақ
You are a student.Are you a student?
She is at work.Is she at work?
The shops are open.Are the shops open?
I am late.Am I late?

Қысқа жауаптар (short answers) — жаңғырық

СұрақИәЖоқ
Are you…?Yes, I am.No, I'm not.
Is he / she / it…?Yes, he is.No, he isn't. / No, he's not.
Are you (көпше) / we / they…?Yes, we are. / Yes, they are.No, we aren't. / No, they aren't.
Am I…?Yes, you are.No, you aren't. / No, you're not.

Иә деген қысқа жауап қысқартылмайды: Yes, I am. (Yes, I'm. емес), Yes, she is. (Yes, she's. емес). Болымсыз қысқа жауаптар әдетте қысқарады. Толық түрі (No, I am not.) де мүмкін, бірақ қатқыл немесе өте ресми естіледі.

Wh- сұрақтары — сұрау сөзі + be + бастауыш

Сұрау сөзіbeБастауышҚалғаны
Whereisthe bathroom?
Whatisyour name?
How oldareyour children?
Howareyou?
Whyaretheylate?

Қолданылуы

1Болымсыз сөйлемдер

Бір нәрсенің рас емес екенін айту үшін am / is / are сөзінен кейін not қойыңыз. Ауызша сөйлеуде қысқарған түрлері әдеттегі нәрсе. Қазақшадағы «емес» пен «жоқ» сөйлемнің соңында тұрады, ал not етістіктің дәл артында.

I'm not ready yet.
Мен әлі дайын емеспін.
«емеспін» → I'm not
She isn't at home. She's at work.
Ол үйде жоқ. Жұмыста.
«жоқ» → isn't; «ол» әйел → she
We aren't from here.
Біз бұл жерден емеспіз.
«емеспіз» → we aren't
The museum isn't open today.
Мұражай бүгін жабық.
қазақшада «жабық» деу табиғи; ағылшыншада isn't open
It's not far.
Алыс емес.
it's not = it isn't, мағынасы бірдей; ағылшыншада it керек

2Иә / жоқ сұрақтары

am / is / are сөзін бастауыштың алдына қойыңыз. Дауыс әдетте соңында көтеріледі. Қазақшадағы ма / ме шылауының орнына ағылшыншада сөз тәртібі өзгереді.

Are you hungry?
Қарныңыз ашты ма?
қазақшада «ма» соңында; ағылшыншада are алдында
Is this seat free?
Бұл орын бос па?
this: A1-07 қараңыз
Is your brother married?
Ағаңыз үйленген бе?
brother = аға да, іні де
Are the tickets expensive?
Билеттер қымбат па?
Am I in the right room?
Мен дұрыс бөлмеге келдім бе?
қазақшада етістік; ағылшыншада Am I + in

3Қысқа жауаптар

Yes / No + есімдік + be арқылы жауап беріңіз. Зат есімді емес, есімдікті қолданыңыз.

Are you a student?
Сіз студентсіз бе?
Yes, I am.
Иә, студентпін.
жоғарыдағы сұраққа қысқа жауап; қазақшада баяндауыш қайталанады, ағылшыншада тек I am
Is the café open?
Кафе ашық па?
No, it isn't.
Жоқ, жабық.
жоғарыдағы сұраққа қысқа жауап; кафе → it
Are your parents at home?
Ата-анаң үйде ме?
Yes, they are.
Иә, үйде.
«my parents» емес, they
"Is Lisa your sister?" "No, she's not. She's my cousin."
«Лиза сенің әпкең бе?» «Жоқ. Ол менің туысым.»
cousin = немере немесе бөле, жынысы көрсетілмейді; Лиза → she
"Am I late?" "No, you aren't. You're early!"
«Кешіктім бе?» «Жоқ, кешіккен жоқсың. Ерте келдің!»
қазақшада етістік; ағылшыншада be + late / early
"Is this your bag?" "Yes, it is. Thanks!"
«Бұл сіздің сөмкеңіз бе?» «Иә, менікі. Рақмет!»
жауапта this → it; this: A1-07 қараңыз

4Be етістігімен wh- сұрақтары

Алдымен сұрау сөзі, сосын be, сосын бастауыш. Сұрау сөздерінің бәрі: A1-16 қараңыз. Қазақша сұрау сөзі көбінесе соңында тұрады («Вокзал қайда?»), ал ағылшыншада ол әрқашан басында.

Where is the station?
Вокзал қайда?
What's your phone number?
Телефон нөміріңіз қандай?
what is → what's; қазақшада «қандай», ағылшыншада what
How old is your daughter?
Қызыңыз неше жаста?
Who's that man?
Анау кісі кім?
who is → who's; that: A1-07 қараңыз
Why are you so tired?
Неге сонша шаршап жүрсің?
қазақшада етістік; ағылшыншада are + tired

5Be етістігімен күнделікті сұрақтар

Be етістігімен кейбір сұрақтар — күнделікті тұрақты тіркестер. Оларды тұтас жаттап алыңыз.

"How are you?" "I'm fine, thanks. And you?"
«Қалың қалай?» «Жақсы, рақмет. Өзің ше?»
тұрақты тіркес
"Where are you from?" "I'm from Kenya."
«Сіз қайдансыз?» «Мен Кениядан.»
предлог сөйлемнің соңында тұрады
"What's the weather like?" "It's sunny."
«Ауа райы қандай?» «Күн ашық.»
тұрақты тіркес; «қандай» → What … like?
"What time is it?" "It's six o'clock."
«Сағат неше?» «Сағат алты.»
уақытты айту: A1-19 қараңыз

Жиі кездесетін қателер

❌I amn't tired.
✅I'm not tired.
«amn't» деген қалыпты түр жоқ.
❌She not is here.
✅She isn't here.
not сөзі be етістігінен кейін тұрады.
❌"Are you ready?" "Yes, I'm."
✅"Yes, I am."
Иә деген қысқа жауапты қысқартпаңыз.
❌Do you be a teacher?
✅Are you a teacher?
be етістігімен сұрақта do қолданылмайды: A1-13 қараңыз.
❌Where the bank is?
✅Where is the bank?
Сұрау сөзі + be + бастауыш.
❌How old you are?
✅How old are you?
wh- сұрақтарында да be бастауыштың алдында тұрады.
⚠️"Is your mum a doctor?" "Yes, my mum is."
✅"Yes, she is."
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ қысқа жауапта әдетте есімдік қолданылады.
⚠️You are happy?
✅Are you happy?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ хабарлы сөйлемнің тәртібі дауыс көтеріліп айтылғанда тек таңданғанда немесе тексергенде қолданылады. Қалыпты сұрақта be алдына шығады.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Емес» соңында → is / are жоғалады. Қазақша «Пәтеріміз онша үлкен емес» дейміз: болымсыздық та, баяндауыш та сөйлемнің соңында. Сөзбе-сөз аударғанда not қалады да, is / are түсіп қалады. Ағылшыншада көпір (be) болымсыз сөйлемде де керек, ал not оның артынан келеді.

❌Our flat not very big.
✅Our flat isn't very big. немесе Our flat is not very big.
❌These shoes not comfortable.
✅These shoes aren't comfortable. немесе These shoes are not comfortable.
Көпше → aren't.

2. «Жоқ» → no. Қазақша біреудің бір жерде болмағанын «жоқ» деп айтамыз: «Әкем қазір үйде жоқ». «Жоқ» сөзі no деп те аударылатындықтан, сөйлемге no қойып жіберу оңай. Сөйлем ішінде be етістігінен кейін not керек (isn't, aren't). No көбінесе жауаптың басында тұрады: No, he isn't.

❌My dad is no at home now.
✅My dad isn't at home now. немесе My dad is not at home now.
❌Our teacher is no here today.
✅Our teacher isn't here today. немесе Our teacher is not here today.

3. Сұрақта сөз тәртібі өзгермейді. Қазақша сұрақ үшін соңына шылау немесе сұрау сөзін қосамыз, ал қалған тәртіп сол күйі қалады: «Емтихан қиын ба?», «Орындарымыз қайда?». Ағылшыншада be бастауыштың алдына шығуы керек, ал сұрау сөзінен кейін ол бірден тұрады. Иә / жоқ сұрағында хабарлы тәртіп дауыс көтеріліп айтылғанда кейде естіледі, бірақ қалыпты сұрақ емес. Ал сұрау сөзі бар сұрақта be етістігін түсіріп тастау немесе соңына қою — қате.

⚠️(Мұғаліміңізден ертеңгі емтихан туралы сұрайсыз.) The exam is difficult?
✅Is the exam difficult?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ мұндай тәртіп тек таңданғанда немесе естігеніңізді тексергенде айтылады; қалыпты сұрақта is алдына шығады.
❌Where our seats?
✅Where are our seats?
Көпше → are; ол сұрау сөзінен кейін бірден келеді.

4. «Атыңыз кім?» → Who is your name? Қазақша атты «кім» деп сұраймыз: «Атыңыз кім?», «Мұғаліміңіздің аты кім?». Ағылшын тілінде name — адам емес, зат, сондықтан what қолданылады. Who адамның өзі туралы сұрайды: Who's that man?

❌Who is your name?
✅What is your name? немесе What's your name?
❌Who is your teacher's name?
✅What is your teacher's name? немесе What's your teacher's name?

5. «Иә, жоқ» → Yes, she isn't. Қазақша «иә» сұрақпен келіседі: «Ол бүгін жұмыста жоқ па?» «Иә, жоқ. Ауырып қалды.» Ағылшыншада Yes пен No сұраққа емес, фактіге қарай таңдалады: жауап болымсыз болса — No, болымды болса — Yes.

❌"Isn't Dana at work today?" "Yes, she isn't. She's ill."
✅"No, she isn't. She's ill."
❌"Aren't the shops open on Sunday?" "Yes, they aren't."
✅"No, they aren't."
Дүкендер жабық: жауап болымсыз → No.

Шатастырмаңыз

isn't және aren't — isn't he / she / it / бір зат үшін; aren't you / we / they / көп зат үшін.

The bus isn't late.
Автобус кешігіп жатқан жоқ.
бір автобус → isn't; қазақшада етістік, ағылшыншада be + late
The buses aren't late.
Автобустар кешігіп жатқан жоқ.
көп автобус → aren't

he isn't және he's not — Екеуі де дұрыс, мағынасы бірдей. He's not сәл күштірек естілуі мүмкін. I сөзімен жалғыз қысқарған түр — I'm not.

He isn't here.
Ол мұнда жоқ.
He's not here.
Ол мұнда жоқ.
мағынасы бірдей

Be етістігімен және басқа етістіктермен сұрақтар — Be алдыңғы орынға өзі шығады. Басқа етістіктердің көбіне көмекші етістік (auxiliary) do немесе does керек (A1-13 қараңыз).

Are you a nurse?
Сіз мейіргерсіз бе?
be: do керек емес
Do you work in a hospital?
Сіз ауруханада жұмыс істейсіз бе?
басқа етістік: do керек, A1-13 қараңыз

Жазылуы мен айтылуы

  • isn't = /ˈɪznt/, aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US). Апостроф not сөзіндегі o әрпінің орнында тұрады.
  • isn't сөзінде /z/ мен /n/ арасында дауысты жоқ: «изынт» деп айтпаңыз. Тіл ұшы тістің артында қалады да, ауа мұрыннан шығады. Сөз соңындағы /t/ өте әлсіз естіледі.
  • aren't сөзіндегі /ɑː/ — ауызды кең ашып, тілді төмен түсіріп айтылатын созылыңқы дыбыс. Британ айтылуында r естілмейді.
  • Болымсыз сөйлемде болымсыз сөз екпінмен айтылады: I'm not hungry сөйлемінде not сөзін анық айтыңыз; She isn't here сөйлемінде isn't сөзін анық айтыңыз.
  • Иә / жоқ сұрағында дауыс әдетте соңында көтеріледі: Are you OK? ↗. Wh- сұрақтарында әдетте төмендейді: Where are you from? ↘. Қазақша сұрақты шылау жасайды, ал ағылшыншада дауыс ырғағы мен сөз тәртібі маңызды.
  • Иә деген қысқа жауапта етістік күшті айтылады: Yes, I am — am /æm/ толық әрі анық. Бұл /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына жақын, сізге оңай. Ал сұрақта are әдетте әлсіз: Are you ready? — are /ə/ сияқты, қысқа бейтарап дыбыс.
  • What's, Where's, Who's, How's ауызша сөйлеуде өте жиі қолданылады: What's your name?

Алтын ереже

Be өзі жұмыс істейді: болымсыз ету үшін одан кейін not қойыңыз, сұрақ жасау үшін оны бастауыштың алдына шығарыңыз. Жаңғырықпен жауап беріңіз — есімдік пен be: Yes, I am. / No, it isn't. Қазақшадағыдай «емес» пен сұрақ шылауын соңына қалдырмаңыз: ағылшыншада бәрі be етістігінің айналасында болады.

Жаттығулар

A. Құрылым

Тапсырмаға қарай сөйлемді өзгертіңіз немесе сөздерді ретімен қойыңыз.

  1. Болымсыз түрге келтіріңіз: She is a teacher.
  2. Болымсыз түрге келтіріңіз: I am cold.
  3. Болымсыз түрге келтіріңіз: They are at school.
  4. Сұрақ құраңыз: You are tired.
  5. Сұрақ құраңыз: The hotel is near the beach.
  6. Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: are / old / how / you
  7. Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: your keys / where / are

B. Мағына

Қысқа жауапты жазыңыз немесе дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. "Is your car new?" "No, ."
  2. "Are you and Sam friends?" "Yes, ."
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The windows … open.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: "Are you from Spain?" …
  5. Сіз оның тұрған жерін білгіңіз келеді. Дұрыс жауапты таңдаңыз: …

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. "Is he a doctor?" сұрағына жауап: Yes, he's.
  2. Where your office is?
  3. I amn't from London.
  4. Do you be hungry?
  5. "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Мәтін ішінде

Диалогты толықтырыңыз.

First day at a new school
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы және жаңа сыныптасыңыз үшін ағылшынша жазыңыз.

  1. Бүгін өзіңіз туралы шын екі болымсыз сөйлем жазыңыз.
  2. Жаңа сыныптасыңызға be етістігімен екі сұрақ жазыңыз. Содан кейін өзіңіздің қысқа жауаптарыңызды жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-02 To Be (am, is, are) қазақша: қашан және қалай қолданылады, мысалдар мен жаттығулар
    My sister a nurse.
  2. A1-01 Ағылшын сөйлемі қалай құрылады: сөз тәртібі (Subject + Verb + Object) қазақша
    Түзетіңіз: Is very hot today.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
  2. I'm not cold. / I am not cold.
  3. They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
  4. Are you tired?
  5. Is the hotel near the beach?
  6. How old are you?
  7. Where are your keys?

B. Мағына

  1. it isn't / it's not
  2. we are
  3. aren't
  4. Yes, I am.
  5. Where is she?

C. Қатені табыңыз

  1. Yes, he is.
  2. Where is your office? / Where's your office?
  3. I'm not from London. / I am not from London.
  4. Are you hungry?
  5. ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Мәтін ішінде

  1. Are
  2. am
  3. are
  4. Is
  5. isn't / 's not
  6. Am
  7. aren't / 're not

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I'm not tired. My friends aren't here.
  2. Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.

F. Аралас қайталау

  1. is / 's
  2. It is very hot today. / It's very hot today.
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play