Кайталоо A1-01–A1-11 кыргызча: be, зат атоочтор, артиклдер жана ат атоочтор
Review: Be, Nouns and Pronouns
Бул бетте
Бул кайталоого кирген сабактар
Максат
Бул сабактан кийин сиз am / is / are менен туура сүйлөм түзө аласыз, адамдарды жана нерселерди туура зат атооч, артикль, көрсөтүү сөзү, ат атооч жана сын атооч менен сыпаттай аласыз, there is / there are менен бир нерсенин бар экенин айта аласыз – жана бул формалар бир сүйлөмдө чогуу келгенде, туурасын тандай аласыз.
Эмнени үйрөндүк
| Сабак | Негизги ой | Негизги мисал |
|---|---|---|
| A1-01 | кадимки тартип ээ + этиш + толуктооч + орун + убакыт (кыргызчадан айырмаланып, этиш аягында эмес); ар бир ырастоо сүйлөмгө ээ жана этиш керек; аба ырайы, убакыт жана аралык үчүн it | I meet my friends in town on Saturdays. |
| A1-02 | be – көпүрө: I am, he / she / it is, you / we / they are – аты, кесиби, жашы, сезими, сыпаты жана орду үчүн | My parents are doctors. |
| A1-03 | тануу: be этишинен кийин not (isn't, aren't, I'm not); суроо: be ээнин алдында; кыска жооп – жаңырык (Yes, I am. / No, it isn't.) | "Is the café open?" "No, it isn't." |
| A1-04 | сандар бөлүктөрдөн түзүлөт, сандан кийин -s жок (two hundred); жаш = be + сан; How much is / are…? | "How much are the tickets?" "They're forty dollars each." |
| A1-05 | көптүк сан = -s / -es; -ies, -ves; туура эмес көптүк формалар (men, women, children, people, feet, teeth, mice); jeans, scissors дайыма көптүк санда | The children are in the garden. |
| A1-06 | a / an = жаңы же көптүн бири (тыбышына жараша тандалат); the = экөөбүз тең билген нерсе; жалпы маанидеги нерселер үчүн артикль жок | I have a cat and a dog. The cat is ten. |
| A1-07 | жакын → this / these, алыс → that / those; зат атоочту кайталабоо үчүн one / ones; адамдарды тааныштыруу үчүн This is… | These shoes are black. I want the brown ones. |
| A1-08 | my, your, his, her, its, our, their + зат атооч, ээсине жараша тандалат; ээси + 's + буюм, кадимки көптүк сандагы ээ – s' | Maria is with her brother. |
| A1-09 | этиштин алдында I, he, she, we, they; этиштен же предлогдон кийин me, him, her, us, them; It's me. Me too. | Anna is my best friend. I see her every day. |
| A1-10 | сын атооч зат атоочтун алдында же be / look / feel этиштеринен кийин; сын атооч көптүк -s албайт; very = күчтүү, too = көйгөй | The shoes are too expensive for me. |
| A1-11 | there is + бир нерсе же саналбоочу нерсе, there are + көптүк сан; Is there…? How many… are there?; андан кийин ал жөнүндө it / they менен айтабыз | There's a new café in town. It's really nice. |
Негизги салыштыруулар
be жана be жок – Кыймыл этиши жок болгондо be көпүрө болот: аты, кесиби, жашы, сезими, сыпаты, орду. Жаш жана сезим have менен эмес, be менен айтылат. Кыймыл этиши бар болсо, ал негизги этиш болот, ага be кошулбайт. Кыргызча «Эжем мугалим» дегенде көпүрө көрүнбөйт, ал эми «Мен ачкамын» дегенде ал жак мүчөсүндө жашынат – англисчеде экөөндө тең өзүнчө сөз керек. A1-01 A1-02
- Текшерүү: сүйлөмдө need, live, like сыяктуу кыймыл этиши барбы? → be жок. Ээден кийин сыпат, кесип, жаш, сезим же орун гана турабы? → be колдонуңуз.
is / isn't жана are / aren't – Ээге караңыз: бир адам же буюм → is / isn't; эки же андан көп → are / aren't. I сөзүнүн өз формасы бар: am, I'm not. Туура эмес көптүк формалар жана дайыма көптүк санда турган зат атоочтор are менен келет. Кыргызча «шым» жекелик сан, англисче jeans көптүк сан – ушуга көңүл буруңуз. A1-02 A1-03 A1-05
- Текшерүү: ээнин ордуна «they» деп айта аласызбы? → are / aren't. «He», «she» же «it»? → is / isn't.
a / an, the жана артикль жок – A / an бир жаңы нерсени тааныштырат (тыбышына жараша тандалат: an hour, a university). The экөөбүз тең билген нерсени көрсөтөт. Жалпы маанидеги көптүк же саналбоочу зат атоочтор адатта артиклсиз колдонулат. Кыргызча артикль жок, ошондуктан бул тандоону ар бир жолу өзүңүз жасайсыз. A1-06
- Текшерүү: жаңы, көптүн бириби? → a / an. Угуучу кайсынысы экенин билеби? → the. Баары, жалпы маанидеби? → артикль жок.
this / that жана these / those – Бир эле учурда эки суроо: жакынбы же алыспы? бирөөбү же көппү? Андан кийин зат атоочту кайталабоо үчүн one / ones колдонуңуз. Кыргызча «бул / тиги» сан боюнча өзгөрбөйт («бул бут кийимдер»), англисчеде болсо өзгөрөт. A1-07
- Текшерүү: жакын + бирөө → this; жакын + көп → these; алыс + бирөө → that; алыс + көп → those.
I / me / my – Бир эле адамдын үч формасы бар. Этиштин алдында → ээ формасы. Этиштен же предлогдон кийин → толуктооч формасы. Зат атоочтун алдында, ээсин көрсөтүү үчүн → таандык форма. Her толуктооч да, таандык форма да: андан кийин эмне келерине караңыз. Кыргызча «ал / аны / анын» бир эле сөздүн формалары жана эркек менен аялды айырмалабайт; англисчеде he / him / his жана she / her / her. A1-08 A1-09
- Текшерүү: этиштин алдындабы? → I, he, she, we, they. Этиштен же with, for, from… сөздөрүнөн кийинби? → me, him, her, us, them. Зат атоочтун алдындабы? → my, his, her, our, their.
көптүк -s, таандык 's жана 's = is – Көптүк санда апостроф жок. Аттан же зат атоочтон кийинки 's ээсин көрсөтөт же is дегенди билдирет: андан кийин эмне келерине караңыз. A1-02 A1-05 A1-08
- Текшерүү: бирден көппү жана ага эч нерсе таандык эмеспи? → -s, апострофсуз. Ордуна «is» деп айта аласызбы? → 's = is. Андан кийин ээсине таандык буюм келеби? → таандык 's.
there is жана it is – There is / there are бир жерде бар болгон жаңы нерсени тааныштырат. Андан кийин it же they аны сыпаттайт. Аба ырайы, убакыт жана аралык үчүн it колдонуңуз. Кыргызча экөө тең көбүнчө бир эле «бар» же жөн гана сыпат менен айтылат («Отургучта сумка бар. Бул менин сумкам.»). A1-01 A1-11
- Текшерүү: бир нерсе бир жерде бар экенин айтып жатасызбы? → there is / are. Мурда айтылган нерсени, аба ырайын, убакытты же аралыкты сыпаттап жатасызбы? → it.
it's жана its – It's = it is. Its = ага таандык, апострофсуз. A1-02 A1-08
- Текшерүү: «it is» (же «it has») деп айта аласызбы? → it's. Айта албасаңыз → its.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
Кайталоодо каталар көбүнчө бир сүйлөмдө бир нече форма чогуу келгенде чыгат. Төмөндөгү тузактарда кыргыз тилинин адаты бир эле учурда эки-үч жерде тоскоол болот.
1. Сыпаттоодо «be» да, «a» да жоголот. Кыргызча «Үчүнчү кабаттагы Талант – инженер, аялы – дарыгер» деп көпүрөсүз жана «бир» деген сөзсүз айтабыз. Ошондуктан узун сүйлөмдө, айрыкча and сөзүнөн кийинки экинчи бөлүгүндө, is да, a / an да бирге түшүп калат. Ар бир бөлүктө ээ, be жана кесиптин алдында a / an бар экенин текшериңиз.
2. «Анын күйөөсү» → his husband. Кыргызча «анын» эркекке да, аялга да айтылат, ошондуктан бир сүйлөмдө аял жөнүндө айтып жатып his, эркек жөнүндө айтып жатып her колдонуп коюу оңой. Англисчеде таандык сөз ээсине жараша тандалат, буюмга же адамга эмес. Ээ формасы туура болсо да, толуктооч формасында (him / her) ката болсо, сүйлөм башка адамды көрсөтөт.
3. «Он беш студент» → fifteen student is. Кыргызча сандан кийин зат атооч жекелик санда калат («он беш студент»), ал эми 3-жакта этиш сан боюнча өзгөрбөйт («баары ачык-жарык»). Ошондуктан бир сүйлөмдө эки ката бирге чыгат: зат атоочто -s жок жана there is / is көптүк сан менен. Англисчеде сан → көптүк -s → there are / are.
4. «Батирибизде … бар» → In our flat has… Кыргызча бар ээликти да, бир нерсенин бир жерде экенин да билдирет: «Батирибизде эки бөлмө бар». Ошондуктан англисчеде has менен there is аралашып, орун сүйлөмдүн башында калып, ээ жоголот. Орун ээ боло албайт: бир жерде бир нерсе бар экенин there is / there are менен айтыңыз (have / has A1-14 сабагында). Андан кийин ал жөнүндө it / they менен айтыңыз.
5. «Бул бут кийимдер» → this shoes. Кыргызча «бул», «тиги» сан боюнча өзгөрбөйт: «бул кийим», «бул кийимдер». Англисчеде көрсөтүү сөзү зат атооч менен шайкеш келет: this / that + бирөө, these / those + көп. Ал эми jeans, trousers, glasses кыргызча жекелик сан («шым», «көз айнек») болсо да, англисчеде дайыма көптүк сан.
Алтын эрежелер
- A1-01 Кадимки тартип: ээ, этиш, толуктооч, андан кийин орун, андан кийин убакыт. Ырастоо сүйлөмгө ээ жана этиш керек – чыныгы ээ жок болсо (аба ырайы, убакыт, аралык), it колдонуңуз.
- A1-02 Ээни сыпатка, кесипке, орунга же жашка байлаган кыймыл этиши жокпу? be колдонуңуз: I → am, he / she / it / бир буюм → is, you / we / they / көп буюм → are.
- A1-03 Be жалгыз иштейт: тануу үчүн андан кийин not коюңуз, суроо үчүн аны ээнин алдына коюңуз. Жаңырык менен жооп бериңиз – ат атооч жана be: Yes, I am. / No, it isn't.
- A1-04 Сандарды эң чоң бөлүктөн баштап түзүңүз; сандан кийин hundred / thousand / million сөздөрүндө -s жок. Жаш: be + сан. Баа: How much is…? / How much are…?
- A1-05 Бирден көп болсо, -s кошуңуз (s, sh, ch, x, z тамгаларынан кийин -es). Туура эмес көптүк формаларды жаттап алыңыз – men, women, children, people, feet, teeth, mice – жана jeans, trousers, scissors, glasses дайыма көптүк санда экенин унутпаңыз.
- A1-06 Жаңы же көптүн бири → a/an (тыбышына жараша). Экөөбүз билген же жалгыз нерсе → the. Жалпы маанидеги көптүк же саналбоочу зат атоочтор → адатта артикль жок.
- A1-07 Жакын → this / these; алыс → that / those. Бирөө → this / that; көп → these / those. Зат атоочту кайталабаңыз – one же ones деңиз.
- A1-08 Адегенде ээси: my / your / his / her / its / our / their + зат атооч, же ээси + 's + буюм. His / her буюмга эмес, ээсине жараша тандалат. Its апострофсуз жазылат.
- A1-09 Этиштин алдында → I, he, she, we, they. Этиштен же предлогдон кийин → me, him, her, us, them. You жана it өзгөрбөйт.
- A1-10 Сын атооч адатта зат атоочтун алдында же be / look / feel этиштеринен кийин турат – жана эч качан көптүк -s албайт. Very = күчтүү; too = көйгөй.
- A1-11 Бир жерде жаңы бир нерсе барбы? there менен баштаңыз: there is + бир нерсе (же саналбоочу нерсе), there are + көптүк сан. Андан кийин ал жөнүндө it же they менен айтыңыз. Аба ырайы, убакыт жана аралык → it.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура форманы жазыңыз же сүйлөмдү өзгөртүңүз.
-
A1-02 To Be (am, is, are) кыргызча түшүндүрмө: мисалдар жана көнүгүүлөр My parents at work today.
-
A1-03 To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: The bus is late.
-
A1-03 To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча Суроо түзүңүз: Your sister is a nurse.
-
A1-04 Англисче сандар (numbers): жаш, баа жана телефон номери кыргызча Сөз менен жазыңыз (UK): 250
-
A1-05 Англисче көптүк сан (plural nouns): -s, -es, children, people кыргызча one knife → two
-
A1-07 This, that, these, those кыргызча: «бул» жана «тиги» англисче (near, many) bags are very heavy.
-
A1-08 My, your, his, her жана 's: англисче таандык формалар кыргызча ' же 's менен жазыңыз: the bedroom of my parents
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» any eggs in the fridge? (question)
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
A1-02 To Be (am, is, are) кыргызча түшүндүрмө: мисалдар жана көнүгүүлөр Жашты туура айткан сүйлөмдү тандаңыз: …
-
A1-04 Англисче сандар (numbers): жаш, баа жана телефон номери кыргызча Бааны билгиңиз келет. Туура жоопту тандаңыз: … are these shoes?
-
A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө Жалпы маанида: … are great pets.
-
A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө I have a cat and a dog. … cat is ten.
-
A1-08 My, your, his, her жана 's: англисче таандык формалар кыргызча Туура жоопту тандаңыз: Tom is with … sister, Anna.
-
A1-09 Me, him, her, us, them: англисче толуктооч ат атоочтор (object pronouns) кыргызча Туура жоопту тандаңыз: is my teacher. I like a lot.
-
A1-10 Англисче сын атоочтор (adjectives): very, too, quite кыргызча түшүндүрмө Көйгөй бар. Туура жоопту тандаңыз: The suitcase is … heavy for me.
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» There's a new café near my flat. … is really nice.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
A1-01 Англисче сүйлөм кантип түзүлөт? Сөз тартиби (word order) кыргызча түшүндүрмө Is very windy today.
-
A1-03 To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча «Are you a student?» деген суроого жооп: Yes, I'm.
-
A1-05 Англисче көптүк сан (plural nouns): -s, -es, children, people кыргызча Three childs are in the garden.
-
A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө My sister is engineer.
-
A1-07 This, that, these, those кыргызча: «бул» жана «тиги» англисче Those car is very fast.
-
A1-08 My, your, his, her жана 's: англисче таандык формалар кыргызча The cat is in it's basket.
-
A1-10 Англисче сын атоочтор (adjectives): very, too, quite кыргызча түшүндүрмө They are tireds today.
-
A1-09 Me, him, her, us, them: англисче толуктооч ат атоочтор (object pronouns) кыргызча The message is from them.
D. Текстте
Кашаадагы сөздөрдүн туура формасын жазыңыз же туура вариантты тандаңыз.
Hi Sam! I'm in Dublin with 25 (I) sister. Our hotel is 26 (a / an) old building near the river. 27 (There is / There are) two big beds in our room, and 28 (there's / it's) a small balcony. The room is small. 29 (It's / Its) very clean, and the 30 (person) at the hotel are really friendly. 31 (This / These) photos are from this morning. 32 (The / A) sky is so blue! It 33 (be / not) cold today. We are very happy! Is your sister at home this week? I miss 34 (she / her)!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» Бөлмөңүздү же үйүңүздү үч сүйлөм менен сыпаттаңыз. there is, there are жана it же they колдонуңуз.
-
A1-08 My, your, his, her жана 's: англисче таандык формалар кыргызча Үй-бүлөлүк сүрөттөгү эки адамды тааныштырыңыз. This is… / These are… жана таандык форманы колдонуңуз.
-
A1-03 To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча Жаңы класстагы досуңузга be менен эки суроо жазыңыз. Андан кийин өзүңүздүн кыска жоопторуңузду жазыңыз.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- are
- The bus isn't late. / The bus is not late.
- Is your sister a nurse?
- two hundred and fifty
- knives
- These
- my parents' bedroom
- Are there
B. Мааниси
- I'm 30.
- How much
- Dogs
- The
- his
- She … her
- too
- It
C. Катаны табыңыз
- It is very windy today. / It's very windy today.
- Yes, I am.
- Three children are in the garden.
- My sister is an engineer. / My sister's an engineer.
- That car is very fast.
- The cat is in its basket.
- They are tired today. / They're tired today.
- ✓ The message is from them.
D. Текстте
- my
- an
- There are
- there's / there is
- It's / It is
- people
- These
- The
- isn't / 's not / is not
- her
E. Сиздин кезегиңиз
- There's a big window in my room. It's very old. There are two chairs, and they're blue.
- This is my brother's wife, Ana. These are their children, Leo and Mia.
- Are you from here? No, I'm not. Is your flat near the school? Yes, it is.
