SlowingoГрамматика
A1 13 / 32

Present Simple кыргызча: I work, she works – -s мүчөсү качан жалганат?

Present Simple: I Work, She Works

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз Present Simple (жөнөкөй учур чак) аркылы күндөлүк адаттарыңыз, өзүңүз жана жакындарыңыз жөнүндө фактылар жана дайыма чын болгон нерселер тууралуу англисче айта аласыз. Ошондой эле he, she жана it менен келген -s мүчөсүн туура жазганды жана айтканды үйрөнөсүз.

Негизги ой

Present Simple «дал ушул көз ирмем» жөнүндө эмес. Ал жалпысынан чын болгон нерселер жөнүндө: сиз дайыма эмне кыласыз, кайда жашайсыз, эмнени жактырасыз, дүйнө кантип иштейт. Аны өзүңүздүн профиль барагыңыз катары элестетиңиз: I live in Lima. I work in a hotel. I love jazz. I play tennis on Sundays. Бул фактылар узак убакыт бою чын бойдон калат.

Формасы абдан жөнөкөй. Этиштин негизги формасын колдоносуз, башкача айтканда, сөздүктө кандай жазылса, ошондой, to жок: work, live, play. Бир гана топ башкача: he, she, it (жана бир адам же бир буюм). Алар менен этишке кошумча -s жалганат: I work → she works.

Эмне үчүн дал ушул жерде? Илгерки англис тилинде этиштин мүчөлөрү көп болгон, бүгүн алардан ушул бирөө гана калды. Ал кичинекей, бирок жок болсо, угуучу дароо байкайт. Ошондуктан муну адатка айлантыңыз: he / she / it → -s.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча этиш ар бир жакта өз мүчөсүн алат: «иштейм», «иштейсиң», «иштейсиз», «иштейт», «иштейбиз». Англисчеде мындай мүчө бирөө гана калган: 3-жак жекелик сандагы -s. Калган жактардын баарында этиш өзгөрбөйт: I work, you work, we work, they work. Ошондуктан кыргыз тилдүүлөр үчүн негизги кыйынчылык мүчөнүн көптүгүндө эмес, жалгыз -s мүчөсүн эстеп калууда. Дагы бир айырма: кыргызча 3-жакта «ал иштейт» менен «алар иштейт» бирдей айтыла берет, ал эми англисчеде -s бир адам же бир буюм үчүн гана. Учур чак жөнүндө да эске алыңыз: кыргызча -а / -й формасы («иштейм») адатты да, келечекти да билдирет («Эртең иштейм»), ал эми азыр болуп жаткан иш үчүн -ып жатат колдонулат.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Мен иштейм. / Биз иштейбиз.I work. / We work.кыргызча ар бир жактын мүчөсү бар; англисче I, you, we, they менен мүчө жок
Ал ооруканада иштейт.She works in a hospital.3-жак жекелик сан: англисчедеги жалгыз мүчө -s
Ата-энем Лидсте жашайт.My parents live in Leeds.кыргызча «жашайт» жекелик да, көптүк да; англисче көптүк ээ менен -s жок
Мен мугалиммин. / Мен иштеймин.I'm a teacher. / I work in an office.кыргызча экөөндө тең -мин; англисче am этиш менен колдонулбайт
Бүгүн үйдөн иштеп жатам.I'm working from home today.-ып жатат азыркы же убактылуу иш → Present Continuous (созулма учур чак)
Суу 100 градуста кайнайт.Water boils at 100 degrees Celsius.Бул жерде да ушундай: жалпы чындык үчүн -а / -й формасы → Present Simple

Кыскасы: кыргызча ар бир жакка мүчө жалгайбыз, англисчеде бир гана -s бар жана ал he / she / it же бир адам, бир буюм менен гана келет. «Иштейм» деген сөздөгү «-мин» англисчеде am эмес: I work.

Түзүлүшү

Ырастоо сүйлөм (affirmative)

ЭэЭтишМисал
I / you / we / theyнегизги формаI work in a hotel.
he / she / itнегизги форма + -sShe works in a hotel.
көптүк сандагы зат атооч (my parents, the kids)негизги формаMy parents live in Leeds.
жекелик сандагы зат атооч (my mum, the shop)негизги форма + -sThe shop opens at nine.

he / she / it формасынын жазылышы

Этиштин аягыЭрежеМисалдар
көпчүлүк этиштер+ swork → works, eat → eats, play → plays
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z+ esmiss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes
go, do+ esgo → goes, do → does
үнсүз тамга + yy → iesstudy → studies, try → tries, carry → carries
үндүү тамга + y+ splay → plays, buy → buys, enjoy → enjoys
haveтуура эмес формаhave → has

Көңүл буруңуз: кыргызча этиш сүйлөмдүн аягында турат («Ал мейманканада иштейт»). Англисчеде тартип башка: ээ, андан кийин дароо этиш, анан калганы: She works in a hotel.

Колдонулушу

1Адаттар жана күн тартиби

Дайыма, үзгүлтүксүз кыла турган иштер үчүн Present Simple колдонуңуз. Аны менен көбүнчө every day, on Mondays, in the morning сыяктуу убакыт сөздөрү келет. Кыргызча бул жерде -а / -й формасы колдонулат: «турам», «барат», «ичет».

I get up at seven.
Мен саат жетиде турам.
My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays.
Эжем дүйшөмбү жана бейшемби күндөрү спорт залга барат.
sister = эже же сиңди; go → goes
We eat out every Friday.
Биз ар жума күнү сыртта тамактанабыз.
we менен -s жок
He drinks three coffees a day.
Ал күнүнө үч чыны кофе ичет.
«ал» эркек → he; drink → drinks
The kids watch cartoons on Saturday mornings.
Балдар ишемби күнү эртең менен мультфильм көрүшөт.
the kids көптүк → -s жок
She walks to work every day.
Ал күн сайын жумушка жөө барат.
«ал» аял → she; walk → walks

2Өзүңүз жана башкалар жөнүндө фактылар

Жумуш, үй сыяктуу узак убакыт бою чын болгон фактылар үчүн колдонуңуз. Кыргызча мындай учурда кээде -ып жатат же -ып жүрөт да айтабыз («Бишкекте жашап жатам»), бирок англисчеде туруктуу кырдаал үчүн Present Simple керек.

I live in a small flat in the city centre.
Мен шаардын борборундагы кичинекей батирде жашайм.
flat, centre (UK); apartment, center (US)
My brother works for a tech company.
Агам бир IT компанияда иштейт.
brother = ага же ини; туруктуу жумуш → works
She speaks three languages.
Ал үч тилде сүйлөйт.
кыргызча «тилде», англисче languages, предлог жок
Our neighbours have two dogs.
Кошуналарыбыздын эки ити бар.
кыргызча «бар»; англисче have, көптүк ээ → -s жок
My best friend teaches maths.
Эң жакын досум математикадан сабак берет.
maths (UK), math (US); teach → teaches

3Туруктуу абал, жактыруу жана сезимдер

like, love, hate, want, need, know сыяктуу этиштер кыймылды эмес, абалды билдирет. Алар адатта Present Simple менен колдонулат (кененирээк A1-23 сабагында). Кыргызча бул жерде кээде -ып жатат же өткөн чак формасы айтылат («Түшүндүм»), бирок англисчеде Present Simple.

I love this song.
Мен бул ырды абдан жакшы көрөм.
He knows the answer.
Ал жоопту билет.
know → knows
My dad hates cold weather.
Атам суук аба ырайын жаман көрөт.
hate → hates
She needs a new laptop.
Ага жаңы ноутбук керек.
кыргызча «керек» этиш эмес; англисче этиш: needs
This bag belongs to Sam.
Бул сумка Сэмдики.
кыргызча этиш жок; англисче belongs to

4Жалпы чындык жана нерселердин тартиби

Дүйнө жөнүндөгү фактылар жана үзгүлтүксүз боло турган нерселер үчүн (мисалы, ачылуу убактысы) колдонуңуз. Бул жерде да кыргызча -а / -й формасы ылайык келет.

Water boils at 100 degrees Celsius.
Суу 100 градуста кайнайт.
кыргызча «градуста» деп мүчө жалганат; англисче at
The sun rises in the east.
Күн чыгыштан чыгат.
кыргызча чыгыш жөндөмө (-тан); англисче in the east
Cats sleep a lot.
Мышыктар көп уктайт.
cats көптүк → -s жок
The museum opens at ten and closes at six.
Музей саат ондо ачылып, алтыда жабылат.
эки этиште тең -s
It rains a lot in Ireland.
Ирландияда жамгыр көп жаайт.
кыргызча ээ «жамгыр»; англисче ээ it, этиш rains

Көп кездешкен каталар

❌She work in a bank.
✅She works in a bank.
he / she / it → этиш + -s.
❌They works hard.
✅They work hard.
I / you / we / they менен -s жок.
❌My parents lives in Rome.
✅My parents live in Rome.
Ээ көптүк санда → -s жок.
❌He studys medicine.
✅He studies medicine.
Үнсүз тамга + y → -ies.
❌She plaies tennis.
✅She plays tennis.
Үндүү тамга + y → жөн гана -s.
❌She gos to school by bus.
✅She goes to school by bus.
go → goes.
❌He watchs TV every night.
✅He watches TV every night.
ch тамгаларынан кийин -es жалганат.
❌My dad haves a big car.
✅My dad has a big car.
have → has.
❌I am work in an office.
✅I work in an office.
Present Simple этишине am / is / are кошулбайт.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Ал иштейт» → he work. Кыргызча ар бир жактын өз мүчөсү бар, ошондуктан англисчедеги жалгыз -s мүчөсү «кичинекей, маанисиз» сыяктуу көрүнөт жана оңой унутулат. Айрыкча ээ узун болгондо (атасы, аты, кайдан экени) же бир сүйлөмдө эки этиш болгондо, экинчи этиштеги -s түшүп калат. Ээ бир адам же бир буюм болсо, ар бир этишти текшериңиз.

❌My uncle Bakyt keeps sheep near Naryn and sell the wool at the bazaar every autumn.
✅My uncle Bakyt keeps sheep near Naryn and sells the wool at the bazaar every autumn.
экинчи этиште да -s
❌On holidays Aigul's aunt in Osh fry boorsok in a huge kazan and gives them to all the neighbours.
✅On holidays Aigul's aunt in Osh fries boorsok in a huge kazan and gives them to all the neighbours.
aunt = she → fries (y → ies)

2. «Алар жашайт» → they lives. Кыргызча 3-жакта «Ата-энем Таласта жашайт» деп, этишти жекелик сандагыдай айта беребиз. Ошондуктан -s «3-жактын мүчөсү» деп ойлонуп, аны көптүк ээ менен да колдонуп коюу оңой. Англисчеде -s бир гана адам же буюм үчүн: ээде -s (көптүк) бар болсо, этиште адатта жок.

❌Every summer my grandparents from Talas grows beans and sells them to traders who come from the city.
✅Every summer my grandparents from Talas grow beans and sell them to traders who come from the city.
grandparents = they → grow, sell
❌Most tourists in Karakol stays for two nights and then goes up to the mountain lakes.
✅Most tourists in Karakol stay for two nights and then go up to the mountain lakes.
tourists көптүк → stay, go

3. «Бишкекте жашап жатам» → I'm living in Bishkek. Кыргызча туруктуу кырдаал жөнүндө да «жашап жатам», «иштеп жатат» деп -ып жатат формасын көп колдонобуз. Англисче I'm living, he's working грамматикалык жактан туура, бирок «азыр, убактылуу» деген маанини берет. Үй, жумуш, туруктуу факты үчүн Present Simple колдонуңуз.

⚠️(Сиз Бишкекте төрөлүп, ошол жерде чоңойгонсуз.) I'm living in Bishkek with my family, and my father is working at Manas Airport as an engineer.
✅I live in Bishkek with my family, and my father works at Manas Airport as an engineer.
Грамматикалык жактан туура, бирок Present Continuous убактылуу кырдаалды билдирет.

4. «Мен иштеймин» → I am work. Кыргызча «Мен мугалиммин» менен «Мен иштеймин» экөөндө тең -мин мүчөсү бар. -мин = am деп жаттап алган адам аны этиш менен да колдонуп коёт. Англисчеде am / is / are зат атооч же сын атооч менен келет, кыймыл этиши менен эмес: этиш өзү жетиштүү.

❌I am teach English to small children at a private language centre in Karakol.
✅I teach English to small children at a private language centre in Karakol.
этиш бар → am кереги жок
❌My cousin Nurlan is sell phones and laptops at a big shopping centre in Bishkek.
✅My cousin Nurlan sells phones and laptops at a big shopping centre in Bishkek.
is жок, этишке -s

Чаташтырбаңыз

Present Simple жана Present Continuous – Present Simple = адаттар, фактылар, туруктуу кырдаалдар. Present Continuous = азыр же ушул күндөрү болуп жаткан иш: A1-22 жана A1-23 караңыз. Кыргызча айырма көбүнчө -а / -й («иштейм») жана -ып жатат («иштеп жатам») аркылы көрүнөт.

I work in a bank.
Мен банкта иштейм.
менин жумушум: туруктуу
I'm working from home today.
Бүгүн үйдөн иштеп жатам.
бүгүн гана: A1-22 караңыз

be жана кыймыл этиштери – Кыймыл этиши бар болсо, am / is / are кереги жок. A1-02 караңыз.

She's a nurse.
Ал медайым.
be
She works in a hospital.
Ал ооруканада иштейт.
кыймыл этиши: is жок

Зат атоочтун -s мүчөсү жана этиштин -s мүчөсү – Зат атоочтогу -s «бирден көп» дегенди билдирет (A1-05 караңыз), этиштеги -s «he / she / it» дегенди билдирет. Бир сүйлөмдө адатта алардын бирөөсү гана болот!

The student works hard.
Студент тырышып окуйт.
бир студент → этиш + -s
The students work hard.
Студенттер тырышып окушат.
көп студент → этиште -s жок

Жазылышы жана айтылышы

-s / -es мүчөсү үч түрдүү айтылат, көптүк сандагы зат атоочтордогудай эле (A1-05 караңыз). Бул этиштин акыркы тыбышына жараша болот, тамгасына эмес.

Акыркы тыбышМүчө кантип угулатМисалдар
каткалаң үнсүздөр /p/ /t/ /k/ /f/ /θ//s/stops, gets, works, laughs
уяң үнсүздөр жана үндүүлөр/z/lives, plays, goes, runs
/s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ//ɪz/ – кошумча муунmisses, uses, washes, watches, changes
  • lives, plays, goes сөздөрүнүн аягындагы /z/ тыбышын с деп катуулатпаңыз: үн байламталары титиреп турушу керек.
  • Эки этиш өзгөчө айтылат: does /dʌz/ жана says /sez/. does сөзүндөгү /ʌ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: ооз бир аз ачылат, эриндер тегерек эмес, тил бош. says /seɪz/ эмес, кыска /e/ менен айтылат.
  • has /hæz/ – бир муун. /æ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: оозду «а» айткандагыдай кенен ачып, тилди «э» айткандагыдай алдыга коюңуз. /h/ болсо кыргыздын х тыбышынан алда канча жумшак, жөн гана дем.
  • Кошумча муун /ɪz/ кыска жана алсыз: watches сөзүндө басым биринчи муунда. Кыргызча басым көбүнчө акыркы муунга түшөт, ошондуктан «-iz» муунуна басым койбоңуз.
  • works, stops, gets сыяктуу сөздөрдүн аягындагы үнсүздөрдүн ортосуна үндүү кошпоңуз. Ошондой эле studies, speaks, sleeps сыяктуу сөздөрдүн башына «ы» кошуп айтпаңыз: st-, sp-, sl- түз эле башталат.

Алтын эреже

Present Simple = жалпысынан чын болгон нерселер (адаттар, фактылар, абалдар). he / she / it → негизги форма + -s; калган бардык ээлер → негизги форма. Кыргызча «-мин» менен айтсаңыз да, англисче этиштин алдына am коюлбайт: I work.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз (Present Simple).

  1. She (live) in Toronto.
  2. My parents (work) at the weekend.
  3. He (study) law.
  4. The train (leave) at 8:15.
  5. My dog (love) the park.
  6. Tom (fix) computers.
  7. She (go) to bed at eleven.
  8. My grandmother (have) a garden.

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: My parents … in Rome.
  2. Туура жоопту тандаңыз: The shop … at nine.
  3. Туура жоопту тандаңыз: The students … hard.
  4. Кайсы этиштин аягында кошумча муун бар? …
  5. Туура жоопту тандаңыз: She … in a hospital.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. My brother play the guitar.
  2. Water freeze at 0°C.
  3. I'm live near the station.
  4. He studys medicine.
  5. My parents have a small car.

D. Текстте

Кашаадагы этиштерди Present Simple формасында жазыңыз.

Meet Kenji
Kenji 19 (live) in Osaka. He 20 (work) in a hospital — he's a nurse. He 21 (get) up at six and 22 (go) to work by bike. His wife, Yuki, 23 (teach) English. They 24 (have) two children. In the evening, Yuki 25 (watch) TV and Kenji 26 (study) Spanish.

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жана жакындарыңыз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Күндөлүк тартибиңиз жөнүндө үч сүйлөм жазыңыз.
  2. Бир досуңуз же үй-бүлө мүчөңүз жөнүндө үч факты жазыңыз. he же she колдонуңуз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-02 To Be (am, is, are) кыргызча түшүндүрмө: мисалдар жана көнүгүүлөр
    Оңдоңуз: I am agree with you.
  2. A1-05 Англисче көптүк сан (plural nouns): -s, -es, children, people кыргызча
    one watch → two
  3. A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок»
    ___ a good café near my office. …
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. lives
  2. work
  3. studies
  4. leaves
  5. loves
  6. fixes
  7. goes
  8. has

B. Мааниси

  1. live
  2. opens
  3. work
  4. washes
  5. works

C. Катаны табыңыз

  1. My brother plays the guitar. / My brothers play the guitar.
  2. Water freezes at 0°C.
  3. I live near the station.
  4. He studies medicine.
  5. ✓ My parents have a small car.

D. Текстте

  1. lives
  2. works
  3. gets
  4. goes
  5. teaches
  6. have
  7. watches
  8. studies

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I get up at seven. I drink coffee at home. I go to work by bus.
  2. My sister lives in Madrid. She works in a bank. She loves cats.

F. Аралаш кайталоо

  1. I agree with you.
  2. watches
  3. There's
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play