Present Simple кыргызча: I work, she works – -s мүчөсү качан жалганат?
Present Simple: I Work, She Works
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз Present Simple (жөнөкөй учур чак) аркылы күндөлүк адаттарыңыз, өзүңүз жана жакындарыңыз жөнүндө фактылар жана дайыма чын болгон нерселер тууралуу англисче айта аласыз. Ошондой эле he, she жана it менен келген -s мүчөсүн туура жазганды жана айтканды үйрөнөсүз.
Негизги ой
Present Simple «дал ушул көз ирмем» жөнүндө эмес. Ал жалпысынан чын болгон нерселер жөнүндө: сиз дайыма эмне кыласыз, кайда жашайсыз, эмнени жактырасыз, дүйнө кантип иштейт. Аны өзүңүздүн профиль барагыңыз катары элестетиңиз: I live in Lima. I work in a hotel. I love jazz. I play tennis on Sundays. Бул фактылар узак убакыт бою чын бойдон калат.
Формасы абдан жөнөкөй. Этиштин негизги формасын колдоносуз, башкача айтканда, сөздүктө кандай жазылса, ошондой, to жок: work, live, play. Бир гана топ башкача: he, she, it (жана бир адам же бир буюм). Алар менен этишке кошумча -s жалганат: I work → she works.
Эмне үчүн дал ушул жерде? Илгерки англис тилинде этиштин мүчөлөрү көп болгон, бүгүн алардан ушул бирөө гана калды. Ал кичинекей, бирок жок болсо, угуучу дароо байкайт. Ошондуктан муну адатка айлантыңыз: he / she / it → -s.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча этиш ар бир жакта өз мүчөсүн алат: «иштейм», «иштейсиң», «иштейсиз», «иштейт», «иштейбиз». Англисчеде мындай мүчө бирөө гана калган: 3-жак жекелик сандагы -s. Калган жактардын баарында этиш өзгөрбөйт: I work, you work, we work, they work. Ошондуктан кыргыз тилдүүлөр үчүн негизги кыйынчылык мүчөнүн көптүгүндө эмес, жалгыз -s мүчөсүн эстеп калууда. Дагы бир айырма: кыргызча 3-жакта «ал иштейт» менен «алар иштейт» бирдей айтыла берет, ал эми англисчеде -s бир адам же бир буюм үчүн гана. Учур чак жөнүндө да эске алыңыз: кыргызча -а / -й формасы («иштейм») адатты да, келечекти да билдирет («Эртең иштейм»), ал эми азыр болуп жаткан иш үчүн -ып жатат колдонулат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Мен иштейм. / Биз иштейбиз. | I work. / We work. | кыргызча ар бир жактын мүчөсү бар; англисче I, you, we, they менен мүчө жок |
| Ал ооруканада иштейт. | She works in a hospital. | 3-жак жекелик сан: англисчедеги жалгыз мүчө -s |
| Ата-энем Лидсте жашайт. | My parents live in Leeds. | кыргызча «жашайт» жекелик да, көптүк да; англисче көптүк ээ менен -s жок |
| Мен мугалиммин. / Мен иштеймин. | I'm a teacher. / I work in an office. | кыргызча экөөндө тең -мин; англисче am этиш менен колдонулбайт |
| Бүгүн үйдөн иштеп жатам. | I'm working from home today. | -ып жатат азыркы же убактылуу иш → Present Continuous (созулма учур чак) |
| Суу 100 градуста кайнайт. | Water boils at 100 degrees Celsius. | Бул жерде да ушундай: жалпы чындык үчүн -а / -й формасы → Present Simple |
Кыскасы: кыргызча ар бир жакка мүчө жалгайбыз, англисчеде бир гана -s бар жана ал he / she / it же бир адам, бир буюм менен гана келет. «Иштейм» деген сөздөгү «-мин» англисчеде am эмес: I work.
Түзүлүшү
Ырастоо сүйлөм (affirmative)
| Ээ | Этиш | Мисал |
|---|---|---|
| I / you / we / they | негизги форма | I work in a hotel. |
| he / she / it | негизги форма + -s | She works in a hotel. |
| көптүк сандагы зат атооч (my parents, the kids) | негизги форма | My parents live in Leeds. |
| жекелик сандагы зат атооч (my mum, the shop) | негизги форма + -s | The shop opens at nine. |
he / she / it формасынын жазылышы
| Этиштин аягы | Эреже | Мисалдар |
|---|---|---|
| көпчүлүк этиштер | + s | work → works, eat → eats, play → plays |
| -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z | + es | miss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes |
| go, do | + es | go → goes, do → does |
| үнсүз тамга + y | y → ies | study → studies, try → tries, carry → carries |
| үндүү тамга + y | + s | play → plays, buy → buys, enjoy → enjoys |
| have | туура эмес форма | have → has |
Көңүл буруңуз: кыргызча этиш сүйлөмдүн аягында турат («Ал мейманканада иштейт»). Англисчеде тартип башка: ээ, андан кийин дароо этиш, анан калганы: She works in a hotel.
Колдонулушу
1Адаттар жана күн тартиби
Дайыма, үзгүлтүксүз кыла турган иштер үчүн Present Simple колдонуңуз. Аны менен көбүнчө every day, on Mondays, in the morning сыяктуу убакыт сөздөрү келет. Кыргызча бул жерде -а / -й формасы колдонулат: «турам», «барат», «ичет».
2Өзүңүз жана башкалар жөнүндө фактылар
Жумуш, үй сыяктуу узак убакыт бою чын болгон фактылар үчүн колдонуңуз. Кыргызча мындай учурда кээде -ып жатат же -ып жүрөт да айтабыз («Бишкекте жашап жатам»), бирок англисчеде туруктуу кырдаал үчүн Present Simple керек.
3Туруктуу абал, жактыруу жана сезимдер
like, love, hate, want, need, know сыяктуу этиштер кыймылды эмес, абалды билдирет. Алар адатта Present Simple менен колдонулат (кененирээк A1-23 сабагында). Кыргызча бул жерде кээде -ып жатат же өткөн чак формасы айтылат («Түшүндүм»), бирок англисчеде Present Simple.
4Жалпы чындык жана нерселердин тартиби
Дүйнө жөнүндөгү фактылар жана үзгүлтүксүз боло турган нерселер үчүн (мисалы, ачылуу убактысы) колдонуңуз. Бул жерде да кыргызча -а / -й формасы ылайык келет.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ал иштейт» → he work. Кыргызча ар бир жактын өз мүчөсү бар, ошондуктан англисчедеги жалгыз -s мүчөсү «кичинекей, маанисиз» сыяктуу көрүнөт жана оңой унутулат. Айрыкча ээ узун болгондо (атасы, аты, кайдан экени) же бир сүйлөмдө эки этиш болгондо, экинчи этиштеги -s түшүп калат. Ээ бир адам же бир буюм болсо, ар бир этишти текшериңиз.
2. «Алар жашайт» → they lives. Кыргызча 3-жакта «Ата-энем Таласта жашайт» деп, этишти жекелик сандагыдай айта беребиз. Ошондуктан -s «3-жактын мүчөсү» деп ойлонуп, аны көптүк ээ менен да колдонуп коюу оңой. Англисчеде -s бир гана адам же буюм үчүн: ээде -s (көптүк) бар болсо, этиште адатта жок.
3. «Бишкекте жашап жатам» → I'm living in Bishkek. Кыргызча туруктуу кырдаал жөнүндө да «жашап жатам», «иштеп жатат» деп -ып жатат формасын көп колдонобуз. Англисче I'm living, he's working грамматикалык жактан туура, бирок «азыр, убактылуу» деген маанини берет. Үй, жумуш, туруктуу факты үчүн Present Simple колдонуңуз.
4. «Мен иштеймин» → I am work. Кыргызча «Мен мугалиммин» менен «Мен иштеймин» экөөндө тең -мин мүчөсү бар. -мин = am деп жаттап алган адам аны этиш менен да колдонуп коёт. Англисчеде am / is / are зат атооч же сын атооч менен келет, кыймыл этиши менен эмес: этиш өзү жетиштүү.
Чаташтырбаңыз
Present Simple жана Present Continuous – Present Simple = адаттар, фактылар, туруктуу кырдаалдар. Present Continuous = азыр же ушул күндөрү болуп жаткан иш: A1-22 жана A1-23 караңыз. Кыргызча айырма көбүнчө -а / -й («иштейм») жана -ып жатат («иштеп жатам») аркылы көрүнөт.
be жана кыймыл этиштери – Кыймыл этиши бар болсо, am / is / are кереги жок. A1-02 караңыз.
Зат атоочтун -s мүчөсү жана этиштин -s мүчөсү – Зат атоочтогу -s «бирден көп» дегенди билдирет (A1-05 караңыз), этиштеги -s «he / she / it» дегенди билдирет. Бир сүйлөмдө адатта алардын бирөөсү гана болот!
Жазылышы жана айтылышы
-s / -es мүчөсү үч түрдүү айтылат, көптүк сандагы зат атоочтордогудай эле (A1-05 караңыз). Бул этиштин акыркы тыбышына жараша болот, тамгасына эмес.
| Акыркы тыбыш | Мүчө кантип угулат | Мисалдар |
|---|---|---|
| каткалаң үнсүздөр /p/ /t/ /k/ /f/ /θ/ | /s/ | stops, gets, works, laughs |
| уяң үнсүздөр жана үндүүлөр | /z/ | lives, plays, goes, runs |
| /s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ/ | /ɪz/ – кошумча муун | misses, uses, washes, watches, changes |
- lives, plays, goes сөздөрүнүн аягындагы /z/ тыбышын с деп катуулатпаңыз: үн байламталары титиреп турушу керек.
- Эки этиш өзгөчө айтылат: does /dʌz/ жана says /sez/. does сөзүндөгү /ʌ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: ооз бир аз ачылат, эриндер тегерек эмес, тил бош. says /seɪz/ эмес, кыска /e/ менен айтылат.
- has /hæz/ – бир муун. /æ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: оозду «а» айткандагыдай кенен ачып, тилди «э» айткандагыдай алдыга коюңуз. /h/ болсо кыргыздын х тыбышынан алда канча жумшак, жөн гана дем.
- Кошумча муун /ɪz/ кыска жана алсыз: watches сөзүндө басым биринчи муунда. Кыргызча басым көбүнчө акыркы муунга түшөт, ошондуктан «-iz» муунуна басым койбоңуз.
- works, stops, gets сыяктуу сөздөрдүн аягындагы үнсүздөрдүн ортосуна үндүү кошпоңуз. Ошондой эле studies, speaks, sleeps сыяктуу сөздөрдүн башына «ы» кошуп айтпаңыз: st-, sp-, sl- түз эле башталат.
Алтын эреже
Present Simple = жалпысынан чын болгон нерселер (адаттар, фактылар, абалдар). he / she / it → негизги форма + -s; калган бардык ээлер → негизги форма. Кыргызча «-мин» менен айтсаңыз да, англисче этиштин алдына am коюлбайт: I work.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз (Present Simple).
-
She (live) in Toronto.
-
My parents (work) at the weekend.at the weekend (UK), on the weekend (US)
-
He (study) law.
-
The train (leave) at 8:15.
-
My dog (love) the park.
-
Tom (fix) computers.
-
She (go) to bed at eleven.
-
My grandmother (have) a garden.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: My parents … in Rome.
-
Туура жоопту тандаңыз: The shop … at nine.
-
Туура жоопту тандаңыз: The students … hard.
-
Кайсы этиштин аягында кошумча муун бар? …
-
Туура жоопту тандаңыз: She … in a hospital.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
My brother play the guitar.
-
Water freeze at 0°C.
-
I'm live near the station.
-
He studys medicine.
-
My parents have a small car.
D. Текстте
Кашаадагы этиштерди Present Simple формасында жазыңыз.
Kenji 19 (live) in Osaka. He 20 (work) in a hospital — he's a nurse. He 21 (get) up at six and 22 (go) to work by bike. His wife, Yuki, 23 (teach) English. They 24 (have) two children. In the evening, Yuki 25 (watch) TV and Kenji 26 (study) Spanish.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жана жакындарыңыз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Күндөлүк тартибиңиз жөнүндө үч сүйлөм жазыңыз.
-
Бир досуңуз же үй-бүлө мүчөңүз жөнүндө үч факты жазыңыз. he же she колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-02 To Be (am, is, are) кыргызча түшүндүрмө: мисалдар жана көнүгүүлөр Оңдоңуз: I am agree with you.
-
A1-05 Англисче көптүк сан (plural nouns): -s, -es, children, people кыргызча one watch → two
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» ___ a good café near my office. …
Жооптор
A. Түзүлүшү
- lives
- work
- studies
- leaves
- loves
- fixes
- goes
- has
B. Мааниси
- live
- opens
- work
- washes
- works
C. Катаны табыңыз
- My brother plays the guitar. / My brothers play the guitar.
- Water freezes at 0°C.
- I live near the station.
- He studies medicine.
- ✓ My parents have a small car.
D. Текстте
- lives
- works
- gets
- goes
- teaches
- have
- watches
- studies
E. Сиздин кезегиңиз
- I get up at seven. I drink coffee at home. I go to work by bus.
- My sister lives in Madrid. She works in a bank. She loves cats.
F. Аралаш кайталоо
- I agree with you.
- watches
- There's
