A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө
A, An and The
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз күнүмдүк сүйлөмдөрдө a, an, the же артиклсиз вариантты тандай аласыз: көптүн ичинен бир нерсе үчүн, кесиптер үчүн, экөөңүз тең билген нерсе үчүн жана жалпы ойлор үчүн.
Негизги ой
A, an жана the – артиклдер (articles). Алар аныктоочу сөздөр (determiners): зат атоочтун алдында келип, угуучуга кайсынысы же канчасы экенин айткан кичинекей сөздөр. Артиклдер бир жөнөкөй суроого жооп берет: угуучу кайсынысы экенин билеби?
Сиз: «I have a dog» дейсиз. Досуңуз үчүн бул жаңы ит – миллиондогон иттердин бири гана. Эртеси: «The dog is sick» дейсиз. Эми досуңуз кайсы ит экенин так билет. Той-тамаштагы адамдарды элестетиңиз: a/an – жаңы жүз: «бирөө, кайсы болсо да бирөө, тааныш эмес бирөө». The – тааныш жүз: экөөңүз тең билген адам.
Нерселер жөнүндө жалпы айтканда – иттер, музыка, суусундук катары кофе – сиз эч бир жүздү, жаңы да, тааныш да эмес, айтып жатпайсыз, ошондуктан адатта эч кандай артикль колдонулбайт: Dogs are friendly. Music is fun.
a менен an ортосундагы тандоо тыбышка гана байланыштуу: үндүү тыбыштын алдында an, үнсүз тыбыштын алдында a. Көзүңүз менен эмес, кулагыңыз менен угуңуз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргыз тилинде артикль такыр жок. «Апам мугалим», «Кафедемин», «Ит ооруп калды» – угуучу итти билеби же жокпу, сөз өзгөрбөйт. Ошондуктан англисчеде a / an / the оңой түшүп калат. Кыргызча «бир» деген сөз кээде a сыяктуу колдонулат («бир досум»), бирок ал көбүнчө айтылбайт, айтылса да англисчеде one эмес, a болот. Толуктоочко жалганган -ны / -ды / -ти мүчөсү («Китепти окуп жатам») угуучу билген нерсени көрсөтөт, бул the сөзүнө бир аз окшош – бирок жарым-жартылай гана: ээге жана башка жерлерге мындай мүчө жалганбайт. Жалпы ой айтканда кыргызча көбүнчө жекелик санды колдонобуз («Жылкы – акылдуу жаныбар»), англисчеде болсо адатта көптүк сан артиклсиз келет: Horses are clever animals.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Апам мугалим. | My mother is a teacher. | кыргызча артикль жок; англисче кесиптин алдында a / an |
| Бир кафедемин. | I'm in a café. | «бир» = a (one эмес); көбүнчө кыргызча такыр айтылбайт |
| Итим жана мышыгым бар. Мышык он жашта. | I have a cat and a dog. The cat is ten. | экинчи жолу айтканда кыргызча эч нерсе кошулбайт; англисче the |
| Китепти окуп жатам. / Китеп окуп жатам. | I'm reading the book. / I'm reading a book. | -ти угуучу билген нерсени көрсөтөт – the сөзүнө жарым-жартылай гана окшош |
| Күн бүгүн абдан ысык. | The sun is very strong today. | жалгыз нерсе → the |
| Жылкы – акылдуу жаныбар. | Horses are clever animals. | кыргызча жалпы маанидеги жекелик сан; англисче көбүнчө көптүк сан, артиклсиз |
| Кофе абдан популярдуу. | Coffee is very popular. | Бул жерде да ушундай: жалпы мааниде эч кандай сөз кошулбайт |
| Том Берлинде. | Tom is in Berlin. | Бул жерде да ушундай: ысымдар менен артикль жок |
Кыскасы: кыргызча сүйлөмдө артикль жок болсо да, англисчеде ар бир жекелик саналуучу зат атоочтун алдында бир нерсе турушу керек – a / an, the, my, this… Угуучу билбеген, жаңы нерсе → a / an; экөөңүз тең билген нерсе → the; жалпы ой → көптүк сан же саналбоочу зат атооч, артиклсиз.
Түзүлүшү
Үч тандоо
| Артикль | Кайсы зат атооч менен | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|---|
| a / an | бир саналуучу нерсе (жекелик сан) | көптүн бири; жаңы маалымат | I have a car. |
| the | жекелик, көптүк жана саналбоочу зат атоочтор | экөөбүз тең билген белгилүү нерсе(лер) | The car is outside. |
| артиклсиз | көптүк сан жана саналбоочу зат атоочтор | жалпы маанидеги нерселер | Cars are expensive. |
Саналбоочу зат атоочтор – санаганга болбогон нерселер: water, music. A1-24 караңыз.
A же an? Биринчи тыбышты угуңуз
| a + үнсүз тыбыш | an + үндүү тыбыш |
|---|---|
| a book, a car | an apple, an egg |
| a university – «й» сыяктуу тыбыш менен башталат | an hour – h айтылбайт |
| a uniform – «й» сыяктуу тыбыш менен башталат | an umbrella |
| a one-way ticket – /w/ тыбышы менен башталат | an X-ray – үндүү тыбыш менен башталат («ex») |
| a house | an old house – кийинки сөз чечет |
The качан колдонулат
| Себеби | Мисал |
|---|---|
| экинчи жолу айтылганда | I have a lamp. The lamp is blue. |
| кырдаалдан түшүнүктүү болгондо | Where's the bathroom? |
| бир гана болгондо | the sun, the moon, the internet |
Артиклсиз
| Учур | Мисал |
|---|---|
| жалпы маанидеги көптүк сан | Cats are cute. |
| жалпы маанидеги саналбоочу зат атоочтор | Water is important. |
| адамдардын, шаарлардын, өлкөлөрдүн аттарынын көбү | Maria is in Lisbon. |
Колдонулушу
1Көптүн бири же жаңы нерсе үчүн a/an
Бир саналуучу нерсе өз түрүнүн бир мисалы болгондо же аны биринчи жолу айтканда a/an колдонуңуз. Кыргызча бул жерде эч кандай сөз айтылбайт же «бир» деген сөз колдонулат.
2Кесиптер менен a/an
Бир адамдын кесибин айтканда a/an колдонуңуз. Көптүк санда артикль колдонулбайт.
3Экөөбүз тең билген белгилүү нерсе үчүн the
Угуучу кайсынысы экенин так билгенде the колдонуңуз: мурун айткандыктан же кырдаалдан түшүнүктүү болгондуктан. Кыргызча мындай учурда да эч нерсе кошулбайт, ошондуктан the оңой унутулат.
4Жалгыз нерселер үчүн the
Биздин дүйнөдө бирөө гана болгон нерселер үчүн the колдонуңуз.
5Жалпы маани жана ысымдар үчүн артиклсиз
Жалпы маанидеги көптүк же саналбоочу зат атоочтор артиклсиз колдонулат. Адамдардын, шаарлардын жана өлкөлөрдүн аттарынын көбүндө артикль жок. (Кээ бир аталыштарда the бар: B1-23 караңыз.) Кыргызча жалпы ойдо көбүнчө жекелик санды колдонобуз («Ит – жакшы дос»), англисчеде болсо көптүк сан артиклсиз келет.
6A же an? Тыбышты угуңуз
a же an кийинки сөздүн биринчи тамгасына эмес, биринчи тыбышына жараша тандалат. Кыргызча сөз кандай жазылса, ошондой окулат, ошондуктан тамга боюнча тандоо адат болуп калган. Англисчеде тамга менен тыбыш дайыма эле дал келбейт.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Агам такси айдоочу» → артикль жок. Кыргызча кесип жана жекелик зат атооч эч кандай кошумча сөзсүз эле айтылат. Сөзмө-сөз которсоңуз, a / an түшүп калат. Узун сүйлөмдө экинчи кесипте аны унутуу айрыкча оңой.
2. «Жылкы – акылдуу жаныбар» → Horse is clever animal. Кыргызча жалпы ойду көбүнчө жекелик сан менен айтабыз. Англисчеде жекелик саналуучу зат атооч жалгыз турбайт. Жалпы ой үчүн эң табигый вариант – көптүк сан, артиклсиз.
3. «Конок үйү жыл бою ачык» → экинчи жолу the жок. Кыргызча бир нерсени экинчи жолу айтканда эч нерсе өзгөрбөйт. Англисчеде угуучу эми ал нерсени билет, ошондуктан the керек.
4. «Бир саат» → a hour. Кыргызча сөз кандай жазылса, ошондой окулат, ошондуктан a / an тандоону тамгага карап жасоо адат болуп калат. Англисчеде маанилүүсү – тамга эмес, тыбыш: hour үндүү тыбыш менен, useful «й» тыбышы менен башталат.
5. «Бир досум менен» → one friend. Кыргызча «бир» деген сөз «кайсы болсо да бирөө» дегенди билдирет: «Бир кафеде бир досум менен отурам». Аны one деп которсоңуз, сан баса белгиленип калат. Бул маанини англисчеде a / an берет.
Чаташтырбаңыз
a жана the – A жаңы нерсени тааныштырат; the биз билген нерсени көрсөтөт.
Жалпы жана белгилүү – Артиклсиз = баары, жалпы мааниде; the = ушул белгилүү нерселер.
a/an жана one – A/an жөн гана «көптүн бири» дегенди билдирет. Сан маанилүү болгондо one колдонуңуз (сандар: A1-04 караңыз).
Жазылышы жана айтылышы
- a адатта алсыз айтылат: /ə/, кыска жана бош тыбыш – a book /ə bʊk/. Кыргызча толук «а» же «э» деп айтпаңыз. an адатта /ən/ болуп, кийинки сөзгө кошулуп кетет: an egg "a-negg" сыяктуу угулат.
- the үнсүз тыбыштын алдында /ðə/ (the car), үндүү тыбыштын алдында көбүнчө /ði/ (the apple). Көп адамдар бардык жерде /ðə/ колдонушат; экөө тең туура.
- Биринчи тыбыш /ð/ кыргыз тилинде жок: тилдин учун үстүңкү жана астыңкы тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үн менен айтыңыз. Аны з же д менен алмаштырбаңыз.
- Күчтүү the /ðiː/ негизинен баса белгилөө үчүн колдонулат: This is the place for pizza. (= эң жакшы, атактуу жер)
- Айтылбаган h: hour, honest, honour → an. Айтылган h: house, hotel, holiday → a. Айтылган h – жөн гана дем; аны кыргыздын катуу «х» тыбышындай айтпаңыз.
Алтын эреже
Жаңы же көптүн бири → a/an (тыбышка карап тандаңыз). Экөөбүз тең билген же бир гана болгон нерсе → the. Жалпы маанидеги көптүк же саналбоочу зат атоочтор → адатта артиклсиз. Кыргызча артикль жок болсо да, англисчеде жекелик саналуучу зат атоочту жалгыз калтырбаңыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
a же an жазыңыз.
-
___ student …
-
___ hour …
-
___ university …
-
___ X-ray …
-
___ old house …
-
___ umbrella …
-
___ uniform …
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Менин бир уулум жана бир кызым бар. Туура жоопту тандаңыз: … son is five.
-
Туура жоопту тандаңыз: … moon is beautiful tonight.
-
Жалпы мааниде: … are independent animals.
-
Жалпы мааниде: … is sweet.
-
Бөлмөмдө бир гана терезе бар. Туура жоопту тандаңыз: … window is open.
-
Туура жоопту тандаңыз: My parents are ….
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
My brother is engineer.
-
She is in the Madrid.
-
It's a hour from here.
-
They are a teachers.
-
The sun is very hot today.
D. Текстте
Бул кафе Ана үчүн жаңы. a, an, the жазыңыз же no article деп жазыңыз.
Hi Ana! I'm in 19 new café near the station. 20 café is great, and 21 coffee here is really good. My friend Leo is here too. He's 22 artist. Oh, and 23 dogs are welcome here. 24 dogs are my favourite animals!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Өзүңүздүн же үй-бүлөңүздөгү адамдардын кесиби жөнүндө жазыңыз. a/an колдонуңуз.
-
Жалпы нерселер жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз. Артикль колдонбоңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-05 Англисче көптүк сан (plural nouns): -s, -es, children, people кыргызча one child, two
-
A1-03 To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча "Is your sister a nurse?" "No, ."
Жооптор
A. Түзүлүшү
- a
- an
- a
- an
- an
- an
- a
B. Мааниси
- The
- The
- Cats
- Chocolate
- The
- doctors
C. Катаны табыңыз
- My brother is an engineer.
- She is in Madrid.
- It's an hour from here.
- They are teachers. / They are the teachers.
- ✓ The sun is very hot today.
D. Текстте
- a
- The
- the
- an
E. Сиздин кезегиңиз
- I'm a student. My father is an electrician, and my mother is a teacher.
- Music is important to me. Cats are great pets.
F. Аралаш кайталоо
- children
- she isn't / she's not
