Have жана Have Got кыргызча: «Менин … бар» англисче кантип айтылат?
Have and Have Got
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз have жана have got аркылы эмнеңиз бар экенин, үй-бүлөңүздү, адамдардын сырткы көрүнүшүн жана ооруп калганыңызды ырастоо, тануу жана суроо сүйлөмдөрдө айта аласыз. Ошондой эле have breakfast сыяктуу күндөлүк иш-аракеттер үчүн have колдоно аласыз.
Негизги ой
Have адамды анын жашоосундагы бир нерсе менен байланыштырат: машина, эже, көк көз, баш оору. Адамды магнит катары элестетиңиз. Нерселер ага жабышып, анын жашоосунун бир бөлүгү болуп калат: машина, эже, көк көз, ит, атүгүл тумоо. I have a car. I have a dog.
Англис тилинде муну айтуунун эки жолу бар. Have англис тилинин бардык түрлөрүндө колдонулат. Have got ошол эле маанини берет жана британ англисчесинде, айрыкча оозеки кепте, абдан көп кездешет. Америка англисчесинде кадимки форма – have, бирок расмий эмес кепте I've got да көп угулат.
Бул эки форма ар башка «жүрүм-турумга» ээ. Have – кадимки этиш, ошондуктан тануу жана суроо үчүн do / does колдонот, A1-13 сабагында үйрөнгөндөй. Have got тизмегинде болсо have – көмөкчү этиш, ошондуктан ал not сөзүн өзү алат жана сүйлөмдүн башына өзү чыгат.
Дагы бир нерсе: have иш-аракетти да билдирет: have lunch, have a shower. Бул ээлик эмес, бул жерде have got колдонулбайт.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча ээликти этиш менен эмес, бар / жок сөздөрү менен айтабыз: «Менин машинам бар», «Анын машинасы жок». Ээлик кылуучу илик жөндөмөдө («менин», «анын»), буюмга таандык мүчө жалганат («машинам»). Англисчеде ээ – адам, этиш – have: I have a car. Ошол эле бар кыргызча бир нерсенин бир жерде экенин да билдирет («Бөлмөдө стол бар»), англисчеде бул – there is (A1-11 караңыз). Дагы бир айырма: кыргызча сандан кийин көптүк мүчө жалганбайт («эки эжем бар»), англисчеде болсо two sisters.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Менин жаңы телефоным бар. | I have a new phone. | кыргызча бар, ээ – буюм; англисче ээ – адам, этиш have, анын үстүнө a |
| Алардын телевизору жок. | They don't have a TV. | жок → don't have (же haven't got) |
| Анын машинасы жок. | She hasn't got a car. | have got: тануу not менен өзү түзүлөт |
| Мейманканаңызда бассейн барбы? | Does your hotel have a pool? | кыргызча орун -да + бар; англисче мейманкана – ээ, have |
| Менин эки эжем бар. | I have two sisters. | кыргызча сандан кийин көптүк жок; англисче -s керек |
| Башым ооруп жатат. | I have a headache. | кыргызча этиш («ооруп жатат»); англисче have + a + оору |
| Ал күн сайын эртең менен душка түшөт. | She has a shower every morning. | кыргызча өзүнчө этиш; англисче have + зат атооч, have got эмес |
| Мен үшүп жатам. / Тумоо болуп калдым. | I'm cold. / I have a cold. | абал → be; оору (зат атооч) → have |
Кыскасы: «Менин … бар» → I have … же I've got …; «… жок» → I don't have … же I haven't got …. Бир нерсе бир жерде «бар» болсо, бул – there is. Тамак ичүү, душка түшүү сыяктуу иштер үчүн have гана.
Түзүлүшү
Ырастоо сүйлөм
| Ээ | have | have got (көбүнчө UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have a car. | have got ('ve got) a car. |
| he / she / it | has a car. | has got ('s got) a car. |
Тануу сүйлөм
| Ээ | have (бардык түрлөрүндө) | have got (көбүнчө UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | don't have a car. | haven't got a car. |
| he / she / it | doesn't have a car. | hasn't got a car. |
doesn't сөзүнөн кийин has эмес, have колдонулат: She doesn't have a car.
Суроолор жана кыска жооптор
| Форма | Суроо | Ооба | Жок |
|---|---|---|---|
| have | Do you have a pen? | Yes, I do. | No, I don't. |
| have | Does she have a car? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
| have got | Have you got a pen? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| have got | Has he got a car? | Yes, he has. | No, he hasn't. |
Эки форманы аралаштырбаңыз: Do you have got…? деп айтылбайт. Суроодогу көмөкчү этиш менен жооп бериңиз: Have you got…? – Yes, I have.
Кыскартылган формалар: I've got, you've got, he's got, she's got, it's got, we've got, they've got. Ээлик маанисиндеги жөнөкөй have менен адатта толук форма колдонулат: I have a car.
Иш-аракет үчүн have (have гана – have got эч качан)
| have + … | Мисалдар |
|---|---|
| тамак жана суусундук | have breakfast / lunch / dinner / a coffee |
| жуунуу | have a shower / a bath; take a shower да көп айтылат, айрыкча US |
| окуялар | have a party / a good time / a break / a lesson |
Колдонулушу
1Ээлик
Өзүңүздүкү болгон нерселер үчүн have же have got колдонуңуз. Кыргызча бул жерде «бар / жок» дейбиз.
2Үй-бүлө, достор жана үй жаныбарлары
Жашооңуздагы адамдар жана жаныбарлар үчүн have / have got колдонуңуз.
3Сырткы көрүнүш
Чач, көз жана башка белгилер үчүн have / have got колдонуңуз. Кыргызча мындай учурда көбүнчө «чачы узун», «көзү көк» деп сын атооч менен айтабыз; англисчеде have + сын атооч + зат атооч.
4Оору, көйгөй жана жолугушуулар
Оору жана ооруу үчүн have / have got колдонуңуз, адатта a / an менен. Көйгөйлөр жана жолугушуулар үчүн да ушундай. Кыргызча көбүнчө этиш менен айтабыз («Башым ооруп жатат»), бирок англисчеде have + a + зат атооч.
5Иш-аракет үчүн have – have got эч качан
Have + зат атооч иш-аракетти билдире алат: тамак ичүү, суусундук, жуунуу, окуялар. Бул жерде have – кадимки кыймыл этиши, have got колдонулбайт. Кыргызча мындай учурда ар кандай этиштер колдонулат: «тамактанам», «душка түшөм», «той өткөрөбүз».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Айылыбызда жаңы мектеп бар» → In our village has a new school. Кыргызча бар ээликти да («Менин машинам бар»), бир нерсенин бир жерде экенин да («Айылда мектеп бар») билдирет. Ошондуктан англисчеде да эки учурда тең has колдонуп, орунду сүйлөмдүн башына коюп коюу оңой. Англисчеде эки жол бар: орун жөнүндө айтсаңыз – there is / there are; ээ болуп орундун өзү турса – has, бирок анда предлог жок.
2. «Беш уулу бар» → five son. Кыргызча сандан кийин зат атооч жекелик санда калат: «беш уул», «үч кыз», «эки бөлмө». Англисчеде бирден көп болсо, зат атоочко -s (же туура эмес көптүк форма) жалганат.
3. «Тумоо болуп калды» → has cold. Кыргызча ооруну көбүнчө этиш менен айтабыз («тумоо болуп калды», «башы ооруп жатат») жана артикль жок. Англисчеде оору – зат атооч: have a cold, have a headache, have a temperature. a түшүп калса, сүйлөм туура эмес болот.
4. «Ооба, бар» → Do you have…? Yes, I have. Кыргызча «…ңиз барбы?» деген суроого «Ооба, бар» деп жооп беребиз, бул англисче Yes, I have сыяктуу угулат. Бирок жооптогу көмөкчү этиш суроодогудай болушу керек: Do you have…? → Yes, I do; Have you got…? → Yes, I have.
Чаташтырбаңыз
have (ээлик) жана have (иш-аракет) – Ээлик үчүн have да, have got да болот. Иш-аракет үчүн have гана. (Иш-аракет маанисиндеги have созулма формада да келет – I'm having lunch: A1-23 караңыз.)
have жана there is – Have = кимдир бирөөнүн бир нерсеси бар; there is = бир нерсе бир жерде бар. Кыргызча экөө тең «бар». A1-11 караңыз.
be жана have – Сезим, жаш жана абал be менен айтылат. Оору – зат атооч, ошондуктан have менен. A1-02 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- has /hæz/: /æ/ тыбышы кыргыз тилинде жок – оозду «а» айткандагыдай кенен ачып, тилди алдыга коюңуз. Тез сүйлөгөндө көбүнчө алсыз: /həz/. Аягындагы /z/ тыбышын с деп катуулатпаңыз.
- have сөзүндөгү /v/ – үстүңкү тиштер астыңкы эринге тийип турат. Аягындагы /v/ тыбышын ф деп айтпаңыз: have /hæv/, «хэф» эмес.
- Сөздүн башындагы /h/ кыргыздын х тыбышынан алда канча жумшак: тамактан кырылдатпай, жөн гана демди чыгарыңыз.
- have got тизмегинде have адатта кыскарат жана басым got сөзүнө түшөт: I've got /aɪv ˈɡɒt/ (UK), /aɪv ˈɡɑːt/ (US).
- she's got = she has got, бирок she's = she is. Кийинки сөзгө караңыз: She's got a cat (has) / She's tired (is).
- Кыска жоопто көмөкчү этиш күчтүү айтылат: Yes, I have /hæv/. Yes, I do /duː/.
Алтын эреже
have / has англис тилинин бардык түрлөрүндө колдонулат жана тануу, суроо үчүн do / does колдонот. have got / has got (көбүнчө UK) ээлик, үй-бүлө, сырткы көрүнүш жана оору үчүн ошол эле маанини берет, тануу менен суроону өзү түзөт. have lunch сыяктуу иш-аракеттер үчүн have гана колдонуңуз. Кыргызча «бар / жок» деп айтсаңыз да, англисчеде ээ – адам: I have…
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Сүйлөмдөрдү толуктаңыз же өзгөртүңүз.
-
My brother (have) two cats.
-
Тануу сүйлөмгө айлантыңыз (have): I have a bike.
-
Тануу сүйлөмгө айлантыңыз (have got): She's got a laptop.
-
Суроо түзүңүз (have): They have a garden.
-
Суроо түзүңүз (have got): He has got a sister.
-
"Have you got a pen?" "Yes, I ."
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … a terrible headache.
-
Туура жоопту тандаңыз: She … a shower after the gym.
-
Туура жоопту тандаңыз: "Does your flat have a lift?" "No, it …."
-
Туура жоопту тандаңыз: My grandmother … 80.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
He doesn't has a car.
-
Do you have got a minute?
-
We've got dinner at seven every day.
-
Has your sister got blue eyes?
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз.
Kim: So, what about your family? 15 you got any brothers or sisters?
Leo: Yes, I 16. I've got a sister. She 17 two kids.
Kim: Nice! And 18 you have a car?
Leo: No, I 19. I've got a bike.
Kim: OK. Oh — we 20 dinner at eight here. Is that OK?
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жана жакындарыңыз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Үй-бүлөңүз же буюмдарыңыз жөнүндө үч сүйлөм жазыңыз. have же have got колдонуңуз.
-
Бир досуңуздун сырткы көрүнүшүн эки сүйлөм менен сыпаттаңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо your sister work in a bank?
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» a supermarket near my flat.
-
A1-02 To Be (am, is, are) кыргызча түшүндүрмө: мисалдар жана көнүгүүлөр My son six years old.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- has / has got / 's got
- I don't have a bike. / I do not have a bike.
- She hasn't got a laptop. / She has not got a laptop.
- Do they have a garden?
- Has he got a sister?
- have
B. Мааниси
- have
- has
- doesn't
- is
C. Катаны табыңыз
- He doesn't have a car.
- Do you have a minute? / Have you got a minute?
- We have dinner at seven every day.
- ✓ Has your sister got blue eyes?
D. Текстте
- Have
- have
- has / 's got / has got
- do
- don't / do not
- have
E. Сиздин кезегиңиз
- I have one brother. I've got a small flat. I don't have a car.
- My friend Ana has short hair. She's got brown eyes.
F. Аралаш кайталоо
- Does
- There's / There is
- is
