Англисче көптүк сан (plural nouns): -s, -es, children, people кыргызча
One and Many: Plural Nouns
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз туура жана туура эмес зат атоочтордун көптүк санын түзө аласыз, аны туура жаза аласыз, дайыма көптүк санда турган зат атоочторду колдоно аласыз жана көптүк сандын мүчөсүн үч түрдүү айта аласыз.
Негизги ой
Англис тили бир менен бирден көптүн айырмасына абдан көңүл бурат. Санала турган зат атоочту колдонгон сайын тандайсыз: жекелик санбы же көптүк санбы.
Жакшы жаңылык: көпчүлүк учурда көптүк сан – жөн гана зат атооч + -s. One car, two cars. -s мүчөсүн сөздүн аягындагы кичинекей желекче катары элестетиңиз. Желекче «бирден көп» дейт.
Кээде желекчени илүү үчүн жазылышка жардам керек. s, sh же ch сыяктуу ышкырык тыбыштардан кийин кошумча үндүү кошобуз: box → boxes. Ал эми абдан эски жана абдан көп колдонулган бир топ сөз желекчени эч качан алган эмес. Алар ичинен өзгөрөт: man → men, foot → feet, child → children. Алар аз, бирок аларды күн сайын угасыз.
Акырында, эки бирдей бөлүктөн турган кээ бир нерселер – jeans, scissors, glasses – бир эле буюм жөнүндө айтсаңыз да, дайыма көптүк санда болот.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча да көптүк санды мүчө менен түзөбүз: -лар / -лер / -дар / -тар / -лор / -дөр… Бул жерде да ушундай: мүчөнүн формасы сөздүн акыркы тыбышына жараша өзгөрөт («үйлөр», «балдар», «китептер»), англисче да -s үч түрдүү угулат. Бирок үч чоң айырма бар. Биринчиден, кыргызча сандан кийин көптүк мүчө жалганбайт («эки китеп»), англисчеде болсо дал ушул жерде -s милдеттүү: two books. Экинчиден, кыргызча ар бир зат атоочко эле -лар жалганат («адамдар», «балдар»), англисчеде болсо кээ бир сөздөр ичинен өзгөрөт: people, children. Үчүнчүдөн, «шым», «көз айнек», «кайчы» кыргызча жекелик санда, англисчеде trousers, glasses, scissors дайыма көптүк.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| китептер, үйлөр | books, houses | Бул жерде да ушундай: көптүк мүчө аягына жалганат жана акыркы тыбышка жараша өзгөрөт |
| эки китеп | two books | кыргызча сандан кийин жекелик сан; англисче көптүк сан милдеттүү |
| адамдар | people | кыргызча -дар кошулат; англисче people өзү көптүк, -s кошулбайт |
| балдар | children | англисче сөз ичинен өзгөрөт: child → children |
| жыйырма кой | twenty sheep | Бул жерде да ушундай: сандан кийин «кой» өзгөрбөйт, англисче sheep дайыма өзгөрбөйт («койлор» → sheep) |
| Шымым жаңы. | My trousers are new. | кыргызча жекелик сан; англисче дайыма көптүк + are |
| бир кайчы | a pair of scissors | scissors алдында a жок; санаш үчүн a pair of |
| Бутум муздап калды. | My feet are cold. | кыргызча жуп мүчөлөр көбүнчө жекелик санда; англисче экөө тең болсо – көптүк |
Кыскасы: англисчеде бирден көп болсо, зат атооч дайыма көптүк санда, сандан кийин да: two books, five horses. men, women, children, people, feet, teeth, mice сөздөрүн жаттап алыңыз, ал эми jeans, trousers, glasses, scissors дайыма are менен келет.
Түзүлүшү
Туура көптүк сан: жазылышы
| Жекелик сандын аягы | Эреже | Мисалдар |
|---|---|---|
| көпчүлүк зат атоочтор | + s | book → books, car → cars, key → keys |
| -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z | + es | bus → buses, glass → glasses, dish → dishes, watch → watches, box → boxes, quiz → quizzes |
| үнсүз + y | y → ies | city → cities, baby → babies, party → parties |
| үндүү + y | + s | day → days, boy → boys, key → keys |
| -f / -fe (көп колдонулган сөздөрдүн көбү) | → ves | leaf → leaves, shelf → shelves, knife → knives, wife → wives, life → lives |
| -o (кээ бир сөздөр) | + es | potato → potatoes, tomato → tomatoes, hero → heroes |
| -o (башка көп сөздөр) | + s | photo → photos, piano → pianos, video → videos, radio → radios, zoo → zoos |
Өзгөчө учурлар: roof → roofs, chef → chefs, belief → beliefs. -ch тамгалары k болуп угулса, жөн гана -s кошулат: stomach → stomachs.
Туура эмес көптүк сан (irregular plurals)
| Жекелик сан | Көптүк сан |
|---|---|
| man | men |
| woman | women |
| child | children |
| person | people |
| foot | feet |
| tooth | teeth |
| mouse | mice |
Жекелик жана көптүк санда бирдей
| Бир | Эки же андан көп |
|---|---|
| a sheep | two sheep |
| a fish | three fish |
| a deer | five deer |
Көптүк санда гана колдонулган зат атоочтор (этиш дайыма көптүк санда; санаш үчүн a pair of колдонуңуз)
| Зат атооч | Мисал |
|---|---|
| jeans | My jeans are too long. |
| trousers (UK) / pants (US) | My trousers are new. |
| scissors | The scissors are in the drawer. |
| glasses | My glasses are on the table. |
Колдонулушу
1-s жана -es менен туура көптүк сан
Зат атоочтордун көбү -s алат. s, ss, sh, ch, x жана z тамгаларынан кийин -es кошулат. Бул кошумча муун берет.
2Жазылыштын өзгөрүшү: -y, -f/-fe жана -o
Үнсүз + y → -ies; үндүү + y → жөн гана -s. -f/-fe менен бүткөн сөздөрдүн көбү → -ves. -o менен бүткөн кээ бир сөздөр -es алат.
3Туура эмес көптүк сан
Бул абдан көп колдонулган зат атоочтордун ичиндеги үндүү өзгөрөт же аягы башкача болот. Алар көптүк сандагы этиш менен келет. Кыргызча мындай сөздөр жок: ар бир сөзгө -лар эле жалганат.
4Жекелик жана көптүк санда бирдей
Sheep, fish жана deer өзгөрбөйт. Бирөөбү же көппү, муну сан же is / are этиши көрсөтөт.
5Көптүк санда гана колдонулган зат атоочтор
Эки бирдей бөлүктөн турган кийимдер жана куралдар дайыма көптүк санда болот. Аларды санаш үчүн a pair of колдонуңуз. Кыргызча «шым», «көз айнек», «кайчы» жекелик санда, ошондуктан англисчеде are оңой унутулат.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Төрт агасы бар» → сандан кийин -s жок. Кыргызча сандан кийин зат атооч дайыма жекелик санда калат: «төрт ага», «беш жылкы». Ошондуктан англисчеде сандан кийин -s унутулуп калат. Англисчеде эрежени тескерисинче эстеңиз: бирден көп болсо, сандан кийин да көптүк сан.
2. «Адамдар», «балдар» → peoples, childs. Кыргызча ар бир зат атоочко эле -лар жалганат, туура эмес көптүк сан деген жок. Ошондуктан англисчеде да person, child, man, woman сөздөрүнө -s кошуу оңой. Бул сөздөр ичинен өзгөрөт, аларды жаттап алыңыз.
3. «Көз айнегим сумкаңыздабы?» → glasses is. Кыргызча «көз айнек», «шым», «кайчы» – бир буюм, жекелик сан. Англисче glasses, trousers, jeans, scissors дайыма көптүк санда, ошондуктан are жана they / them менен келет.
4. «Бутум муздак» → my foot. Кыргызча жуп дене мүчөлөрүн көбүнчө жекелик санда айтабыз: «бутум ооруйт», «көзүм талыды», «колум муздак». Англисчеде экөө тең жөнүндө айтсаңыз, көптүк сан колдонулат; жекелик сан бир гана бутту же бир гана колду билдирет.
Чаташтырбаңыз
people жана persons – Күнүмдүк англисчеде person сөзүнүн көптүк саны – people. Persons негизинен абдан расмий же юридикалык жарыяларда кездешет.
fish жана fishes – Кадимки көптүк сан – fish. Fishes сейрек колдонулат, кээде балыктын ар кандай түрлөрү үчүн.
Көптүк -s жана таандык 's – Көптүк санда апостроф жок. Апостроф бир нерсенин кимдир бирөөгө таандык экенин көрсөтөт: A1-08 караңыз.
Саналуучу зат атоочтун көптүк саны жана саналбоочу зат атоочтор – Кээ бир зат атоочтордун көптүк саны такыр жок (water, money, information, advice): A1-24 караңыз. Кыргызча «кеңештер», «маалыматтар» дейбиз, бирок англисчеде advices, informations деп айтылбайт.
Жазылышы жана айтылышы
Көптүк сандын -s / -es мүчөсү үч түрдүү айтылат. Бул жекелик сандын акыркы тамгасына эмес, акыркы тыбышына жараша болот. Кыргызчада да көптүк мүчө акыркы тыбышка жараша өзгөрөт («үйлөр», «балдар», «китептер»), ошондуктан бул ой сизге тааныш.
| Акыркы тыбыш | Көптүк сандын тыбышы | Мисалдар |
|---|---|---|
| каткалаң үнсүздөр /p/ /t/ /k/ /f/ /θ/ | /s/ – bus сөзүндөгү s сыяктуу | cups, cats, books, chefs, months |
| жумшак үнсүздөр жана бардык үндүүлөр | /z/ – zoo сөзүндөгү z сыяктуу | dogs, cars, phones, days, trees |
| /s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ/ (ышкырык тыбыштар) | /ɪz/ – кошумча муун | buses, roses, dishes, watches, pages |
- dogs, cars, days сөздөрүнүн аягындагы /z/ тыбышын с деп катуулатпаңыз: үн дагы деле угулуп турушу керек.
- house /haʊs/ → houses /ˈhaʊzɪz/: ортодогу s тыбышы z болуп калат.
- women /ˈwɪmɪn/ – биринчи үндүү sit сөзүндөгү i сыяктуу угулат. Сөз /w/ менен башталат: эриндерди тегеректеп алдыга чыгарыңыз, тиштер эринге тийбейт; аны в менен алмаштырбаңыз.
- -ves көптүк сандары /vz/ менен бүтөт: knives /naɪvz/, leaves /liːvz/.
- Ышкырык тыбыштан кийин -e менен бүткөн сөздөргө жазууда -s гана кошулат, бирок кошумча муун баары бир айтылат: page → pages, nose → noses.
- Кошумча муундагы үндүү /ɪ/ кыска жана бош, ал кыргыздын толук «ы» же «и» тыбышы эмес.
Алтын эреже
Бирден көп болсо, -s кошуңуз (s, sh, ch, x, z тамгаларынан кийин -es). Туура эмес көптүк сандарды жаттап алыңыз – men, women, children, people, feet, teeth, mice – жана jeans, trousers, scissors менен glasses дайыма көптүк санда экенин унутпаңыз. Кыргызчадан айырмаланып, сандан кийин да көптүк санды колдонуңуз: two books.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Көптүк санын жазыңыз.
-
one bus → two
-
one baby → two
-
one boy → two
-
one wife → two
-
one tooth → two
-
one photo → two
-
one box → two
-
one child → two
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз же жазыңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: … is at the door.
-
Туура жоопту тандаңыз: My jeans … new.
-
Туура жоопту тандаңыз: I need .
-
«watches» сөзүнүн аягында кошумча муун барбы? …
-
Three (fish) are in the tank.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
The womans are here.
-
My glasses is on the table.
-
I see five deers.
-
The babys are asleep.
-
The children are in the garden.
D. Текстте
Кашаадагы сөздүн көптүк санын жазып, текстти толуктаңыз.
Our new house is great! We are a big family: two adults, three 19 (child) and a dog. The 20 (bedroom) are small, but the kitchen is big. The 21 (shelf) in the kitchen are full of 22 (box). The 23 (person) next door are very friendly. They are two 24 (woman) from Italy.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Үй-бүлөңүздөгү адамдар жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз. Көптүк санды колдонуңуз.
-
Сумкаңыздагы же бөлмөңүздөгү үч нерсе жөнүндө жазыңыз. Көптүк санды колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-02 To Be (am, is, are) кыргызча түшүндүрмө: мисалдар жана көнүгүүлөр My parents teachers.
-
A1-04 Англисче сандар (numbers): жаш, баа жана телефон номери кыргызча Туура жоопту тандаңыз: … people
Жооптор
A. Түзүлүшү
- buses
- babies
- boys
- wives
- teeth
- photos
- boxes
- children
B. Мааниси
- A person
- are
- a pair of scissors
- yes
- fish
C. Катаны табыңыз
- The women are here. / The woman is here.
- My glasses are on the table.
- I see five deer.
- The babies are asleep.
- ✓ The children are in the garden.
D. Текстте
- children
- bedrooms
- shelves
- boxes
- people
- women
E. Сиздин кезегиңиз
- I have two sisters and three cousins. My grandparents are in Lima.
- My keys are in my bag. My glasses are on the desk. My books are on the shelves.
F. Аралаш кайталоо
- are
- two hundred
