Англисче сын атоочтор (adjectives): very, too, quite кыргызча түшүндүрмө
Describing Things: Adjectives
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз адамдарды жана буюмдарды сын атоочтор менен сыпаттай аласыз, аларды туура орунга коё аласыз, very, really, quite жана too менен күчөтүп же алсыратып, кеңири колдонулган карама-каршы сөздөрдү колдоно аласыз.
Негизги ой
Сын атооч – сыпаттоочу сөз: big, old, cheap, happy, red. Ал зат атооч жөнүндө көбүрөөк маалымат берет.
Англис тилинде сын атоочтун эки үйү бар. Ал зат атоочтун алдында, кутуга чапталган белгидей отура алат: a red car. Же be этишинен (жана look, feel сыяктуу этиштерден) кийин, сүйлөмдүн аягында келе алат: The car is red. Маалымат бирдей, орун эки.
Англисче сын атоочтор бир жагынан оңой: алар көптүк сан үчүн да, эркек же аял үчүн да өзгөрбөйт. A tall man, a tall woman, two tall children – дайыма tall. Көптүк -s мүчөсүн зат атооч алат; сын атооч такыр өзгөрбөйт.
Сын атоочтун күчүн өзгөртүү үчүн анын алдына кичинекей сөз коюңуз: quite cold → very cold → too cold. Too ушунчалык алыс барат, ал көйгөйгө айланат.
Кыргыз тили жана англис тили
Бул сабакта кыргыз тили сизге көп жардам берет. Бул жерде да ушундай: кыргызча да сын атооч зат атоочтун алдында турат («кызыл машина») жана зат атоочтун алдында көптүк санда өзгөрбөйт («кызыл машиналар»). Айырмалар башка жерлерде. Биринчиден, сүйлөмдүн аягында кыргызча be жок: «Машина кызыл» → The car is red. Экинчиден, кыргызча өтө кээде «абдан» дегенди билдирет («өтө жакшы»), кээде «ашыкча» дегенди; англисчеде very жана too такыр башка: too дайыма көйгөйдү билдирет. Үчүнчүдөн, «Чарчаган окшойсуң» дегенде «окшойт» сөзү like сыяктуу сезилет, бирок англисчеде look этишинен кийин сын атооч түз эле келет: You look tired. Төртүнчүдөн, кыргызча эки сын атоочту үтүр менен эле тизе беребиз («кичинекей, караңгы»), англисчеде be этишинен кийин and керек.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| кызыл машина | a red car | Бул жерде да ушундай: сын атооч зат атоочтун алдында |
| кызыл машиналар | red cars | Бул жерде да ушундай: сын атооч өзгөрбөйт, көптүктү зат атооч алат |
| Машина кызыл. | The car is red. | кыргызча be жок; англисче is милдеттүү |
| абдан ысык | very hot | абдан → very / really |
| өтө ысык | very hot же too hot | «өтө» – эки маани; англисче too = ашыкча, көйгөй |
| Чарчаган окшойсуң. | You look tired. | «окшойт» → look + сын атооч (like жок) |
| Бөлмө кичинекей, караңгы. | The room is small and dark. | кыргызча үтүр жетиштүү; англисче and |
| Ал кооз ырдайт. | She sings beautifully. | кыргызча бир эле сөз; англисче этиш менен тактооч (-ly): A2-09 |
| бир топ чоң шаар | quite a big city | quite адатта a сөзүнүн алдында |
Кыскасы: сын атоочтун орду кыргызчадагыдай эле, бирок сүйлөмдүн аягында be (же look / feel) айтыңыз, жакшы нерсе үчүн very / really, көйгөй үчүн гана too колдонуңуз, эки сын атоочту and менен байлаңыз.
Түзүлүшү
Эки орун
| Орду | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| зат атоочтун алдында | (a/an/the) + сын атооч + зат атооч | a cheap hotel, fresh bread |
| be / look / feel этиштеринен кийин | ээ + этиш + сын атооч | The hotel is cheap. You look tired. I feel great. |
Сын атоочтор көптүк сан үчүн өзгөрбөйт
| Жекелик сан | Көптүк сан |
|---|---|
| a blue eye | two blue eyes |
| an old friend | old friends |
| a happy child | happy children |
Күчүн өзгөртүү
| Сөз | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| quite | UK: бир топ – very сөзүнөн алсызыраак; US: көбүнчө very сөзүнө жакын | It's quite warm. |
| very | күчтүү | It's very warm. |
| really | күчтүү; бир аз расмий эмес | It's really warm. |
| too | керектүүдөн ашык → көйгөй | It's too warm for me. |
- Зат атооч менен: very жана really a сөзүнөн кийин келет (a very big house), ал эми quite адатта a сөзүнүн алдында турат (quite a big house).
- Бул деңгээлде too + сын атоочту be этишинен кийин колдонуңуз: The bag is too heavy. too жөнүндө көбүрөөк: A2-08 караңыз.
be этишинен кийин эки сын атооч
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| be + сын атооч + and + сын атооч | The room is small and dark. |
| үч же андан көп: үтүр + and | She's smart, funny and kind. |
Кеңири колдонулган карама-каршы сөздөр
| big ↔ small | old ↔ new | old ↔ young | hot ↔ cold |
| cheap ↔ expensive | easy ↔ difficult | long ↔ short | tall ↔ short |
| fast ↔ slow | good ↔ bad | happy ↔ sad | full ↔ empty |
| clean ↔ dirty | light ↔ heavy | light ↔ dark | quiet ↔ noisy |
Көңүл буруңуз: old эки түрдүү которулат – «эски» (new тескериси) жана «кары, улуу» (young тескериси); short да – «кыска» (long) жана «бою пас» (tall); light – «жеңил» (heavy) жана «жарык» (dark).
Колдонулушу
1Зат атоочтун алдындагы сын атооч
Сын атоочту артикль (же my, this…) менен зат атоочтун ортосуна коюңуз. Кыргызча да сын атооч зат атоочтун алдында турат, бирок артикль жок.
2be, look жана feel этиштеринен кийинки сын атооч
be этишинен кийин, ошондой эле look (көзгө кандай көрүнөт) жана feel (өзүңүздү кандай сезесиз же бир нерсе кандай сезилет) этиштеринен кийин сын атоочту жалгыз колдонуңуз. Кыргызча «окшойсуң», «сезилет» дейбиз, англисче look + сын атооч, like жок.
3Сын атоочто көптүк -s жок
Көптүк сандагы зат атооч менен да сын атооч өзгөрбөйт. Бул жерде да ушундай: кыргызча «кызыл машиналар».
4Very, really, quite жана too
Сөздү сын атоочтун алдына коюңуз. Very жана really күчөтөт; quite (UK) бир аз алсызыраак; too «керектүүдөн ашык» дегенди билдирет. Кыргызча өтө «абдан» маанисинде да колдонулат, бирок англисче too жакшы нерсе үчүн колдонулбайт.
5Карама-каршы сөздөр жана and менен эки сын атооч
Сын атоочторду карама-каршы түгөйлөр менен жаттаңыз. be этишинен кийин эки сыпаттама берүү үчүн аларды and менен байлаңыз. Кыргызча көбүнчө үтүр жетиштүү («жумшак, ыңгайлуу»), англисчеде and керек.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Өтө даамдуу» → too delicious. Кыргызча өтө «абдан» дегенди да билдирет: «Палооңуз өтө даамдуу болуптур!» Сөздүктөрдө өтө = too деп берилгендиктен, англисчеде мактоо да көйгөйгө айланып кетет. Too «ашыкча, керектүүдөн көп» дегенди гана билдирет; жакшы нерсе үчүн very же really колдонуңуз.
2. «Чарчаган окшойсуң» → look like tired. Кыргызча «окшойт» деген сөз like сыяктуу сезилет, ошондуктан англисчеде look like + сын атооч чыгат. Англисчеде look этишинен кийин сын атооч түз эле келет. look like зат атооч менен гана колдонулат (You look like your father).
3. «Жол узун, тар» → long, narrow. Кыргызча эки сын атоочту үтүр менен эле тизе беребиз: «Таласка бара турган жол узун, тар». Англисчеде be этишинен кийинки эки сын атооч and менен байланат.
4. «Кооз ырдайт» → sings beautiful. Кыргызча бир эле сөз нерсени да, иш-аракетти да сыпаттайт: «кооз ыр», «кооз ырдайт», «жай машина», «жай сүйлөйт». Англисчеде этишти сыпаттаганда көбүнчө -ly менен бүткөн тактооч колдонулат (A2-09 караңыз).
Чаташтырбаңыз
very жана too – Very жөн гана күчтүү. Too сиз каалагандан же керектүүдөн ашык дегенди билдирет – көйгөй бар. A2-08 караңыз.
Сын атооч жана тактооч – Сын атоочтор зат атоочту, тактоочтор иш-аракетти сыпаттайт. A2-09 караңыз.
Зат атоочтун алдында эки сын атооч – Зат атоочтун алдында адатта and керек эмес: a big old house. Бир нече сын атоочтун тартиби B1-29 сабагында өтүлөт.
Жазылышы жана айтылышы
- Көп сын атоочтордун типтүү мүчөлөрү бар: -ful (beautiful, careful), -y (sunny, noisy), -ous (famous, dangerous), -al (normal, special), -ive (expensive, active).
- сын атооч + зат атооч тизмегинде негизги басым адатта зат атоочко түшөт: a red car дегенде car эң күчтүү. be этишинен кийин басым сын атоочко түшөт: The car is red дегенде red эң күчтүү.
- Көп сын атоочтордо басым биринчи муунда: BEAUtiful, DIFficult, HAppy, FAmous. Кыргызча басым көбүнчө акыркы муунда болгондуктан, beautiFUL деп айтпаңыз.
- quite /kwaɪt/ (бир муун, «kwite») жана quiet /ˈkwaɪət/ (эки муун, «KWY-et») – ар башка сөздөр: It's quite quiet here. Экөө тең /kw/ менен башталат: «кв» эмес, эриндерди тегеректеп /w/ тыбышын айтыңыз.
- really баса белгилөө үчүн көп учурда басым менен айтылат: It's really good! – really сөзүн узун жана күчтүү айтыңыз. Англисче r тил менен титиретилбейт.
Алтын эреже
Сын атооч адатта зат атоочтун алдында же be / look / feel этиштеринен кийин турат – жана ага эч качан көптүк -s кошулбайт. Very = күчтүү; too = көйгөй. Кыргызча «өтө» деп мактаганда англисчеде very / really деңиз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Сөздөрдү тартипке коюңуз, карама-каршы сөздү жазыңыз же сүйлөмдөрдү бириктириңиз.
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: car / a / fast
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: is / my / old / laptop / very
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: quite / it's / a / city / big
-
Карама-каршы сөздү жазыңыз: cheap
-
Карама-каршы сөздү жазыңыз: full
-
«and» менен бириктириңиз: The hotel is big. It is modern.
-
a tall woman → three
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Көйгөй бар. Туура жоопту тандаңыз: The shoes are … small for me.
-
Туура жоопту тандаңыз: The concert is … good. I love it!
-
Туура жоопту тандаңыз: The children are ….
-
Туура жоопту тандаңыз: You look … today.
-
Британ англисчесинде кайсы сөз «fairly», б.а. very сөзүнөн бир аз алсызыраак дегенди билдирет? …
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
We have two smalls dogs.
-
I have a bag very heavy.
-
It is a house big.
-
I am very hunger.
-
The streets are clean and safe.
D. Текстте
Кашаадагы туура вариантты тандап, пикирди толуктаңыз.
Our hotel is 18 (beautiful / beautifully), and the staff are very 19 (friend / friendly). Our room is 20 (big and bright / big, bright), but the bathroom is 21 (very / too) small for two people. The food is 22 (quite good / good quite), and the breakfast is 23 (a really great / a great really) start to the day.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Үйүңүздү сыпаттаңыз. be этишинен кийин эки сын атооч жана зат атоочтун алдында бир сын атооч колдонуңуз.flat (UK), apartment (US)
-
Бүгүнкү аба ырайын жана too менен бир көйгөйдү сыпаттаңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө It's ___ old car. …
-
A1-05 Англисче көптүк сан (plural nouns): -s, -es, children, people кыргызча one blue box → two
-
A1-09 Me, him, her, us, them: англисче толуктооч ат атоочтор (object pronouns) кыргызча I love these shoes. I wear every day.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- a fast car
- My laptop is very old.
- It's quite a big city.
- expensive
- empty
- The hotel is big and modern.
- tall women
B. Мааниси
- too
- very
- tired
- happy
- quite
C. Катаны табыңыз
- We have two small dogs.
- I have a very heavy bag.
- It is a big house. / It's a big house.
- I am very hungry. / I'm very hungry.
- ✓ The streets are clean and safe.
D. Текстте
- beautiful
- friendly
- big and bright
- too / very
- quite good
- a really great
E. Сиздин кезегиңиз
- My flat is small and bright. It's a quiet flat.
- It's sunny today, but it's too hot for me.
F. Аралаш кайталоо
- an
- blue boxes
- them
