SlowingoГрамматика
A1 3 / 32

To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча

To Be: Negatives, Questions and Short Answers

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз I'm not, isn't жана aren't менен бир нерсе туура эмес экенин айта аласыз, be менен ооба / жок суроолорун жана суроо сөздүү суроолорду бере аласыз, ошондой эле Yes, I am жана No, she isn't сыяктуу кыска жооптор менен жооп бере аласыз.

Негизги ой

A1-02 сабагындагы көпүрө эсиңиздеби? Be ээни маалымат менен байлайт. Анын үстүнө be – күчтүү этиш: тануу сүйлөмдү да, суроону да өзү эле түзө алат.

Тануу үчүн андан кийин дароо not коюңуз: She is → She is not. Суроо үчүн be ээнин алдына секирип чыгат: You are ready → Are you ready? Башка эч нерсе өзгөрбөйт.

Жооп бергенде англис тили бүт сүйлөмдү кайталабайт. Ал жаңырык (echo) кайтарат – ээ жана кичинекей этиш гана: Are you tired? – Yes, I am. Is it far? – No, it isn't. Жөн гана Yes же No деп айтууга да болот, бирок жаңырык жылуураак жана толугураак угулат. Бул жаңырыкты англис тилинде башка этиштер менен да кайра-кайра угасыз.

Үлгүнү бир жолу көрүп алсаңыз – not be-ден кийин, be ээнин алдында жана жоопто жаңырык – am / is / are формаларынын баары бирдей иштейт.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча тануу үчүн эмес деген сөздү колдонобуз: «Ал үйдө эмес», «Мен даяр эмесмин». Бул бир сөз англисчедеги эки сөздүн – be менен not – ишин аткарат, ошондуктан англисчеде is / are оңой түшүп калат. Суроону кыргызча -бы / -би / -бу / -бү мүчөсү түзөт, сөз тартиби өзгөрбөйт («Сиз ачкасызбы?»). Англисчеде мүчө жок: be ээнин алдына чыгат. «Кайда?», «Канча жашта?» деген суроо сөздөр да кыргызча сүйлөмдүн тартибин өзгөртпөйт, англисче болсо суроо сөздөн кийин дароо be келет.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Ал үйдө эмес.She isn't at home.«эмес» = is + not; англисчеде экөө тең керек
Мен даяр эмесмин.I'm not ready.«эмесмин» → I'm not (amn't деген форма жок)
Сиз ачкасызбы?Are you hungry?-бы мүчөсүнүн ордуна be ээнин алдына чыгат
Бекет кайда?Where is the station?кыргызча be жок; англисче суроо сөз + be + ээ
Кызыңыз канча жашта?How old is your daughter?«канча жашта» → how old
Ооба, студентмин.Yes, I am.англисче жаңырык: ат атооч + be; ооба жообунда кыскартылбайт
Ата-энең үйдөбү? Ооба, үйдө.Are your parents at home? Yes, they are.жоопто зат атооч эмес, ат атооч (they)
Сиз кайдансыз?Where are you from?Бул жерде да ушундай: -дан = from; бирок from сүйлөмдүн аягында калат

Кыскасы: «эмес» дегенде англисчеде be + not айтыңыз; «-бы» деп суроо бергенде be сөзүн ээнин алдына коюңуз; суроо сөздөн кийин да дароо be келет. Жоопто жаңырык колдонуңуз: Yes, I am. / No, it isn't.

Түзүлүшү

Тануу сүйлөм (negative)

ЭэТолук формаКыскартылган форма 1Кыскартылган форма 2
II am notI'm not—
youyou are notyou aren'tyou're not
he / she / ithe is nothe isn'the's not
wewe are notwe aren'twe're not
theythey are notthey aren'tthey're not

amn't деген стандарттык кыскартылган форма жок. I'm not колдонуңуз. (Суроо куйруктарында aren't I? колдонулат: B1-15 караңыз.)

Ооба / жок суроолору – be ээнин алдына чыгат

Ырастоо сүйлөмСуроо
You are a student.Are you a student?
She is at work.Is she at work?
The shops are open.Are the shops open?
I am late.Am I late?

Кыска жооптор – жаңырык

СурооОобаЖок
Are you…?Yes, I am.No, I'm not.
Is he / she / it…?Yes, he is.No, he isn't. / No, he's not.
Are you (көптүк) / we / they…?Yes, we are. / Yes, they are.No, we aren't. / No, they aren't.
Am I…?Yes, you are.No, you aren't. / No, you're not.

Ооба деген кыска жооптор кыскартылбайт: Yes, I am. (Yes, I'm. эмес), Yes, she is. (Yes, she's. эмес). Жок деген кыска жооптор адатта кыскартылат. Толук форма (No, I am not.) да мүмкүн, бирок катуу же абдан расмий угулат.

Суроо сөздүү суроолор (wh- questions) – суроо сөз + be + ээ

Суроо сөзbeЭэКалганы
Whereisthe bathroom?
Whatisyour name?
How oldareyour children?
Howareyou?
Whyaretheylate?

Колдонулушу

1Тануу сүйлөмдөр

Бир нерсе туура эмес экенин айтуу үчүн am / is / are сөзүнөн кийин not коюңуз. Оозеки кепте кыскартылган формалар кадимки нерсе. Кыргызча «эмес» бир эле сөз, ал эми англисчеде be да, not да айтылат.

I'm not ready yet.
Мен азырынча даяр эмесмин.
«эмесмин» → I'm not
She isn't at home. She's at work.
Ал үйдө эмес. Жумушта.
«эмес» → isn't; экинчи сүйлөмдө кыргызча «ал» айтылбайт, англисче She's
We aren't from here.
Биз бул жактан эмеспиз.
«эмеспиз» → aren't
The museum isn't open today.
Музей бүгүн ачык эмес.
It's not far.
Алыс эмес.
it's not = it isn't, мааниси бирдей; кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт

2Ооба / жок суроолору

am / is / are сөзүн ээнин алдына коюңуз. Үн адатта аягында көтөрүлөт. Кыргызча суроо мүчөсү (-бы) сөздүн аягына жалганат, англисче анын ордуна сөз тартиби өзгөрөт.

Are you hungry?
Ачкасыңбы?
-сыңбы → Are you…?
Is this seat free?
Бул орун бошпу?
this: A1-07 караңыз
Is your brother married?
Агаң үйлөнгөнбү?
brother = ага же ини; кыргызча этиш, англисче is + married
Are the tickets expensive?
Билеттер кымбатпы?
Am I in the right room?
Мен туура бөлмөдөмүнбү?

3Кыска жооптор

Yes / No + ээ болуучу ат атооч + be менен жооп бериңиз. Зат атоочту эмес, ат атоочту колдонуңуз. Кыргызча көбүнчө «Ооба» же «Ооба, үйдө» деп жооп беребиз, англисчеде болсо ат атооч менен be кайтарылат.

Are you a student?
Сиз студентсизби?
Yes, I am.
Ооба, студентмин.
жогорку суроого кыска жооп
Is the café open?
Кафе ачыкпы?
No, it isn't.
Жок, ачык эмес.
жогорку суроого кыска жооп; кафе → it
Are your parents at home?
Ата-энең үйдөбү?
Yes, they are.
Ооба, үйдө.
«my parents» эмес, they
"Is Lisa your sister?" "No, she's not. She's my cousin."
«Лиза сенин эжеңби?» «Жок, эжем эмес. Ал менин бөлөм.»
cousin = бөлө же ата-эненин бир туугандарынын баласы
"Am I late?" "No, you aren't. You're early!"
«Кечиктимби?» «Жок, кечиккен жоксуз. Эрте келдиңиз!»
кыргызча этиш, англисче be + late / early
"Is this your bag?" "Yes, it is. Thanks!"
«Бул сиздин сумкаңызбы?» «Ооба, меники. Рахмат!»
жоопто this → it; this: A1-07 караңыз

4Суроо сөздүү суроолор

Адегенде суроо сөз, анан be, анан ээ. Кыргызча «Бекет кайда?» дейбиз, be жок жана тартип өзгөрбөйт; англисче суроо сөздөн кийин дароо be келет. Бардык суроо сөздөр: A1-16 караңыз.

Where is the station?
Бекет кайда?
кайда → where is
What's your phone number?
Телефон номериңиз кандай?
what is → what's
How old is your daughter?
Кызыңыз канча жашта?
«канча жашта» → how old
Who's that man?
Тиги киши ким?
who is → who's; that: A1-07 караңыз
Why are you so tired?
Эмне үчүн мынча чарчадың?
кыргызча этиш, англисче are + tired

5Be менен күнүмдүк суроолор

Be менен кээ бир суроолор туруктуу күнүмдүк тизмектер. Аларды бүтүн бойдон жаттап алыңыз.

"How are you?" "I'm fine, thanks. And you?"
«Кандайсыз?» «Жакшы, рахмат. Өзүңүз кандайсыз?»
"Where are you from?" "I'm from Kenya."
«Кайдансыз?» «Мен Кениядан келдим.»
предлог (from) аягында калат
"What's the weather like?" "It's sunny."
«Аба ырайы кандай?» «Күн ачык.»
туруктуу тизмек
"What time is it?" "It's six o'clock."
«Саат канча болду?» «Саат алты болду.»
убакытты айтуу: A1-19 караңыз

Көп кездешкен каталар

❌I amn't tired.
✅I'm not tired.
Стандарттык «amn't» деген форма жок.
❌She not is here.
✅She isn't here.
not be-ден кийин турат.
❌"Are you ready?" "Yes, I'm."
✅"Yes, I am."
Ооба деген кыска жоопту кыскартпаңыз.
❌Do you be a teacher?
✅Are you a teacher?
be менен суроодо do колдонулбайт: A1-13 караңыз.
❌Where the bank is?
✅Where is the bank?
Суроо сөз + be + ээ.
❌How old you are?
✅How old are you?
Суроо сөздүү суроодо да be ээнин алдында турат.
⚠️"Is your mum a doctor?" "Yes, my mum is."
✅"Yes, she is."
Грамматикалык жактан туура, бирок кыска жоопто адатта ат атооч колдонулат.
⚠️You are happy?
✅Are you happy?
Үн көтөрүлсө, таң калуу же текшерүү үчүн оозеки кепте ырастоо сүйлөмдүн тартиби да мүмкүн. Кадимки суроодо be биринчи турат.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Эмне үчүн бош?» → суроодо тартип өзгөрбөйт. Кыргызча суроо сөз сүйлөмдүн тартибин өзгөртпөйт, be да айтылбайт: «Чүй проспектиндеги дүкөндөр бүгүн эмне үчүн мынча бош?» Ошондуктан англисчеде адегенде суроо сөздү, анан ырастоо сүйлөмдүн тартибин коюп, be сөзүн аягына калтыруу оңой. Суроо сөздөн кийин дароо be келет. Ооба / жок суроосунда кыргызча -бы мүчөсү гана кошулат; англисчеде үн көтөрүлсө ырастоо тартиби оозеки кепте мүмкүн, бирок кадимки суроодо, айрыкча жазууда, be биринчи турат.

❌Why the shops on Chui Avenue are so empty this morning after the long holiday weekend?
✅Why are the shops on Chui Avenue so empty this morning after the long holiday weekend?
суроо сөз + are + ээ
⚠️(Мугалимге кат жазып жатасыз.) Tomorrow's English test for first-year students is in the computer lab next to the library?
✅Is tomorrow's English test for first-year students in the computer lab next to the library?
Грамматикалык жактан туура, бирок бул тартип оозеки кепте таң калуу же текшерүү үчүн гана; кадимки суроодо Is биринчи турат.

2. «Айжан Бишкекте эмес» → is түшүп калат. «Эмес» бир эле сөз, ошондуктан англисчеде да бир эле сөз – not – жетиштүү сыяктуу көрүнөт. Бирок not өзү этиш эмес: ага is / are / am керек. Айрыкча 3-жакта, кыргызча эч кандай мүчө жок жерде, этишти унутуу оңой.

❌Aizhan not in Bishkek this week, she is with her grandparents in a village near Talas.
✅Aizhan isn't in Bishkek this week, she is with her grandparents in a village near Talas. же Aizhan is not in Bishkek this week, she is with her grandparents in a village near Talas.
not + is
❌Sorry, the two big rooms on the second floor of our guesthouse not free in July.
✅Sorry, the two big rooms on the second floor of our guesthouse aren't free in July. же Sorry, the two big rooms on the second floor of our guesthouse are not free in July.
көптүк → aren't

3. «Канча жашта?» → How many years…? Кыргызча жашты «канча» деген суроо сөз менен сурайбыз, ошондуктан англисчеде how many years деп сөзмө-сөз которуу оңой. Англисчеде жаш дайыма How old + be + ээ? менен суралат.

❌How many years is the oldest eagle hunter at the festival in Bokonbaevo?
✅How old is the oldest eagle hunter at the festival in Bokonbaevo?
жаш: how old
❌How many years are Kanykei's little brothers? They both play the komuz.
✅How old are Kanykei's little brothers? They both play the komuz.
how old + are + ээ

4. «Ачык эмеспи?» – «Ооба, ачык эмес» → Yes, it isn't. Кыргызча «ооба» суроого макул экенибизди билдирет: «Бассейн дүйшөмбүдө ачык эмеспи?» – «Ооба, ачык эмес». Англисчеде Isn't…? деген тануу суроо бар (isn't ээнин алдына чыгат), бирок жоопто yes же no суроонун формасына эмес, чындыкка жараша тандалат: бассейн ачык болбосо – No, it isn't, ачык болсо – Yes, it is. Ошондуктан yes менен isn't бир жоопто бирге келбейт.

❌"Isn't the new swimming pool in our district open on Mondays?" "Yes, it isn't. It's closed for cleaning."
✅"Isn't the new swimming pool in our district open on Mondays?" "No, it isn't. It's closed for cleaning."
ачык эмес → No, it isn't

Чаташтырбаңыз

isn't жана aren't – isn't he / she / it / бир буюм үчүн; aren't you / we / they / көп буюм үчүн. Кыргызча эки учурда тең «эмес» дейбиз, ошондуктан англисчеде сан жана жак боюнча тандоо керек.

The bus isn't late.
Автобус кечиккен жок.
бир автобус → isn't
The buses aren't late.
Автобустар кечиккен жок.
көп автобус → aren't

he isn't жана he's not – Экөө тең туура жана мааниси бирдей. He's not бир аз күчтүүрөөк угулушу мүмкүн. I менен бир гана кыскартылган форма бар: I'm not.

He isn't here.
Ал бул жерде жок.
He's not here.
Ал бул жерде жок.
мааниси бирдей; кыргызча бул жерде «эмес» эмес, «жок» дейбиз

Be менен суроолор жана башка этиштер менен суроолор – Be өзү эле алдыга чыгат. Башка этиштердин көбүнө көмөкчү этиш (auxiliary) – do же does – керек (A1-13 караңыз).

Are you a nurse?
Сиз медайымсызбы?
be: do жок
Do you work in a hospital?
Ооруканада иштейсизби?
башка этиш: do – A1-13 караңыз

Жазылышы жана айтылышы

  • isn't = /ˈɪznt/; aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US). Апостроф not сөзүндөгү o тамгасынын ордунда турат. isn't эки муун болуп угулат, бирок экинчи муунда толук үндүү жок: /n/ менен /t/ ортосуна ы кошпоңуз.
  • Тануу сүйлөмдө тануучу сөз басым менен айтылат: I'm not hungry дегенде not сөзүн ачык айтыңыз; She isn't here дегенде isn't сөзүн ачык айтыңыз.
  • Ооба / жок суроолорунда үн адатта аягында көтөрүлөт: Are you OK? ↗. Суроо сөздүү суроолордо адатта төмөндөйт: Where are you from? ↘. Кыргызча -бы менен берилген суроодо да үн көтөрүлөт, бирок англисчеде суроону үн гана эмес, сөз тартиби да көрсөтөт.
  • Ооба деген кыска жоопто этиш күчтүү айтылат: Yes, I am – am /æm/ толук жана ачык угулат. /æ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: оозду «а» тыбышындагыдай кенен ачып, тилди «э» тыбышындагыдай алдыга жылдырыңыз. Суроодо болсо are көбүнчө алсыз: Are you ready? – are /ə/ сыяктуу, кыска жана бош угулат.
  • What's, Where's, Who's, How's оозеки кепте кадимки формалар: What's your name?

Алтын эреже

Be өзү эле иштейт: тануу үчүн андан кийин not коюңуз, суроо үчүн аны ээнин алдына коюңуз. Жаңырык менен жооп бериңиз – ат атооч жана be: Yes, I am. / No, it isn't. Кыргызча «эмес» бир сөз болсо да, англисчеде be + not керек.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Сүйлөмдөрдү тапшырма боюнча өзгөртүңүз.

  1. Тануу сүйлөм кылыңыз: She is a teacher.
  2. Тануу сүйлөм кылыңыз: I am cold.
  3. Тануу сүйлөм кылыңыз: They are at school.
  4. Суроо түзүңүз: You are tired.
  5. Суроо түзүңүз: The hotel is near the beach.
  6. Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: are / old / how / you
  7. Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: your keys / where / are

B. Мааниси

Кыска жоопту жазыңыз же туура жоопту тандаңыз.

  1. "Is your car new?" "No, ."
  2. "Are you and Sam friends?" "Yes, ."
  3. Туура жоопту тандаңыз: The windows … open.
  4. Туура жоопту тандаңыз: "Are you from Spain?" …
  5. Сиз анын турган жерин билгиңиз келет. Туура жоопту тандаңыз: …

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. «Is he a doctor?» суроосуна жооп: Yes, he's.
  2. Where your office is?
  3. I amn't from London.
  4. Do you be hungry?
  5. "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Текстте

Диалогду толуктаңыз.

First day at a new school
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Бүгүн өзүңүз жөнүндө чындыкка дал келген эки тануу сүйлөм жазыңыз.
  2. Жаңы курсташыңызга be менен эки суроо жазыңыз. Анан аларга өзүңүздүн кыска жоопторуңузду жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-02 To Be (am, is, are) кыргызча түшүндүрмө: мисалдар жана көнүгүүлөр
    My sister a nurse.
  2. A1-01 Англисче сүйлөм кантип түзүлөт? Сөз тартиби (word order) кыргызча түшүндүрмө
    Оңдоңуз: Is very hot today.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
  2. I'm not cold. / I am not cold.
  3. They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
  4. Are you tired?
  5. Is the hotel near the beach?
  6. How old are you?
  7. Where are your keys?

B. Мааниси

  1. it isn't / it's not
  2. we are
  3. aren't
  4. Yes, I am.
  5. Where is she?

C. Катаны табыңыз

  1. Yes, he is.
  2. Where is your office? / Where's your office?
  3. I'm not from London. / I am not from London.
  4. Are you hungry?
  5. ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Текстте

  1. Are
  2. am
  3. are
  4. Is
  5. isn't / 's not
  6. Am
  7. aren't / 're not

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I'm not tired. My friends aren't here.
  2. Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.

F. Аралаш кайталоо

  1. is / 's
  2. It is very hot today. / It's very hot today.
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play