Təkrar: Present Simple, suallar və ön sözlər ingiliscə (A1-12 – A1-21)
Review: Present Simple, Questions and Prepositions
Bu səhifədə
Bu təkrar bunları əhatə edir
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz Present Simple (sadə indiki zaman) ilə vərdişlərdən, faktlardan və gündəlik işlərdən danışa, do / does, have got və can ilə inkar və sual qura, nəyi nə qədər tez-tez etdiyinizi deyə, göstəriş və təklif verə, hadisələrin nə vaxt və harada baş verdiyini deyə biləcəksiniz. Ən vacibi: bu quruluşlar bir cümlədə rastlaşanda onların arasından düzgününü seçə biləcəksiniz.
Nə öyrəndik
| Dərs | Əsas qayda | Əsas nümunə |
|---|---|---|
| A1-12 | Present Simple vərdişlər, faktlar və vəziyyətlər üçün: base form, amma he / she / it + -s (-es, -ies, has); azərbaycanca «o işləyir» sonluq almır, ingiliscədə isə məhz üçüncü şəxs -s alır | My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays. |
| A1-13 | don't / doesn't + base form; Do / Does + mübtəda + base form?; qısa cavab Yes, I do; be heç vaxt do işlətmir | "Does she work here?" "No, she doesn't." |
| A1-14 | have / has (do / does ilə) və have got / has got (əsasən UK; inkarı və sualı özü düzəldir); have lunch kimi hərəkətlər üçün yalnız have | "Have you got a temperature?" "Yes, I have." |
| A1-15 | tezlik zərfləri əsas feildən əvvəl və be feilindən sonra; dəqiq ifadələr (twice a week) sonda; never ilə not işlənmir («heç vaxt … -mır» olsa da) | The trains are often late in winter. |
| A1-16 | sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil (Q-A-S-I); how old / how often / how much / how many; what və which; whose | How often do you go to the gym? |
| A1-17 | can / can't + base form: bacarıq, icazə, xahiş və ehtimal; nə -s, nə to, nə də do | "Can I pay by card?" "Yes, of course." |
| A1-18 | əmr = base form, mübtədasız; Don't + base form; Let's / Let's not; How about / What about + isim və ya -ing forması; Why don't we + base form | Why don't we meet at six? |
| A1-19 | tarixlər üçün sıra sayları (the fifth of May / May fifth); illər iki hissədə; saat past / to ilə və ya rəqəmlə | "What's the date today?" "It's the fifth of May." |
| A1-20 | saat üçün at, gün və tarix üçün on, daha uzun dövr üçün in; this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday ilə ön söz yoxdur | I have an interview on Thursday morning. |
| A1-21 | vəziyyət: in (içində), on (səth), at (nöqtə və ya fəaliyyət yeri), next to, between, opposite…; hərəkət: to, into, out of, across, through, past…; go home; nəqliyyat by bus / by car, amma on foot | The pharmacy is between the bank and the post office. |
Əsas müqayisə
be, yoxsa do / does — Be inkarı və sualı özü düzəldir. Bütün başqa adi feillərə köməkçi feil do / does lazımdır. Azərbaycancada «Acsan?» və «İngiliscə danışırsınız?» sualları eyni yolla qurulur, ingiliscədə isə yox. A1-13
- Test: Feil am / is / are sözüdür? → onu yerini dəyişin və ya not artırın, do yoxdur. Başqa feildir? → do / does / don't / doesn't + base form.
works, doesn't work, yoxsa Does … work? — Təsdiq cümləsində he / she / it ilə feil -s alır. İnkar və sualda -s does sözünə keçir, əsas feil isə base form formasına qayıdır. Bir cümlədə bir -s kifayətdir. A1-12 A1-13
- Test: He / she / it və ya bir əşya, təsdiq cümləsi? → feil + -s. Cümlədə artıq does / doesn't var? → base form, -s yoxdur.
have, have got, yoxsa hərəkət üçün have — Sahiblik, ailə, xarici görünüş və xəstəlik üçün have (do / does ilə) və have got (əsasən UK, öz haven't / Have…? formaları ilə) eyni mənanı verir. Onları qarışdırmayın. Have lunch kimi hərəkətlər üçün yalnız have işlədin. Azərbaycancadakı «var / yoxdur» burada çox vaxt have olur. A1-14
- Test: Sahiblik? → Do you have…? və ya Have you got…?, cavabda da həmin köməkçi feil. Yemək, yuyunmaq, məclis? → yalnız have.
tezlik zərfi, yoxsa tezlik ifadəsi — Bir sözlük zərflər ortada durur: adi feildən əvvəl, be feilindən sonra. Dəqiq ifadələr sonda gəlir. A1-15
- Test: always, often, never… + adi feil? → feildən əvvəl. + be? → be feilindən sonra. Once a month, every Sunday? → sonda.
Can you…?, yoxsa Do you…? — Can modal feildir: inkarı və sualı özü düzəldir, do olmadan. Can you…? bacarığı soruşur (və ya xahişdir); Do you…? vərdişi soruşur. Azərbaycancada fərq «bacarırsan?» və «çalırsan?» sözlərindədir. A1-13 A1-17
- Test: Bacarıq, icazə və ya xahişdir? → can. Mütəmadi etdiyiniz bir şeydir? → do.
əmr, Let's, yoxsa təklif sualı — Əmr dinləyənə nəsə etməyi deyir. Let's sizi də, dinləyəni də daxil edir. How about…? / Why don't we…? daha yumşaq və açıq səslənir. Azərbaycancadakı «-aq / -ək» («gedək») → Let's, «Niyə … -mırıq?» → Why don't we…? A1-17 A1-18
- Test: Dinləyən edir? → əmr (və ya Can you…? xahişi). Birlikdə edirik? → Let's. Daha yumşaq fikir? → How about + isim / -ing forması, Why don't we + base form.
How much, How many, yoxsa How old; what, yoxsa which — How many + sayılan cəm isim; how much qiymət və sayılmayan şeylər üçün; how old yaş üçün. What açıq seçimdir; which kiçik, məlum bir qrupdan seçimdir. Azərbaycanca «neçə» sözündən sonra isim tək qalır («neçə uşaq»), ingiliscədə isə cəm: how many children. A1-16
- Test: Bir-bir saymaq olur? → how many. Qiymət və ya sayılmayan şey? → how much. Yaş? → how old. Qarşınızda iki-üç variant var? → which.
zaman üçün at, on, in, yoxsa ön söz yoxdur — Nöqtə üçün at, gün üçün on, daha uzun dövr üçün in. This, next, last, every, today, tomorrow sözləri ön söz almır. Azərbaycancadakı «-da» hər dəfə in demək deyil. A1-19 A1-20
- Test: Saat? → at. Gün və ya tarix (Monday morning də)? → on. Ay, il, fəsil, günün hissəsi? → in. Next / this / every…? → heç nə.
yer üçün in, on, at; to, yoxsa to yoxdur — In = içində, on = səth (həm də avtobus, qatar, təyyarə), at = nöqtə və ya fəaliyyət yeri. Hərəkətə to, into, out of… lazımdır, amma home, here və there sözləri to almır, azərbaycanca «evə» desək də. A1-21
- Test: İçindədir? → in. Səthə toxunur? → on. Nöqtə və ya fəaliyyət yeri (at work, at the station)? → at. Bir yerə gedirsiniz? → to + yer, amma go home. Necə gedirsiniz? → by + nəqliyyat (artiklsiz), amma on foot.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «O oxuyur» → üçüncü şəxsdə -s itir və ya iki dəfə gəlir. Azərbaycancada üçüncü şəxsin sonluğu yoxdur, inkar və sual isə feilin özündə düzəlir: «oxuyur» → «oxumur», «oxuyur?». Ona görə ingiliscədə ya təsdiq cümləsində -s düşür, ya da inkar və sualda works forması saxlanılır. Qayda: təsdiqdə -s feildədir, inkar və sualda isə yalnız does sözündədir. A1-12 A1-13
2. «-ıram» → am / are + feil. «Yaşayırlar», «işləyirəm» formalarının sonundakı şəxs şəkilçisi ingiliscə am / are kimi hiss olunur. Present Simple cümləsində isə be yoxdur: hərəkət feilinin özü kifayətdir. A1-12
3. Sual və qısa cavab köməkçi feilsiz. Azərbaycanca «Leylanın mağazası şənbə günləri saat neçədə açılır?» deyirik: söz sırası adi cümlədəki kimidir. Qısa cavabda da əsas feili təkrarlayırıq: «Hə, tanıyıram». İngiliscədə sual sözündən sonra do / does və mübtəda gəlir, qısa cavabda isə yalnız köməkçi feil qalır. A1-13 A1-16
4. «Heç vaxt … -mır» → ikiqat inkar. Azərbaycancada «heç vaxt» inkar feillə gəlir: «Rəşad heç vaxt qəhvə içmir». İngiliscədə never özü kifayətdir, feil təsdiq formasında qalır. A1-15
5. «-da» və «-ə» → in və to. «Şənbə günü», «işdə», «evə» sözlərini sözbəsöz tərcümə edəndə hər yerdə in və to yaranır. Gün → on, iş və ev → at work, at home, «evə» → home (to yoxdur). A1-20 A1-21
Qızıl qaydalar
- A1-12 Present Simple = ümumiyyətlə doğru olan şeylər (vərdişlər, faktlar, vəziyyətlər). He / she / it → base form + -s; bütün başqa mübtədalar → base form.
- A1-13 Be olmayan feillərlə (və can kimi modal feillər istisna olmaqla) inkar və sual üçün do / does işlədin. Not, sual və -s köməkçi feilə keçir; əsas feil base form formasında qalır.
- A1-14 have / has bütün variantlarda işlənir, inkar və sualda do / does işlədir. have got / has got (əsasən UK) sahiblik, ailə, xarici görünüş və xəstəlik üçün eyni mənanı verir və inkarı, sualı özü düzəldir. Have lunch kimi hərəkətlər üçün yalnız have işlədin.
- A1-15 Tezlik zərfləri əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra gəlir. İnkarda usually / often / always adətən don't / doesn't sözündən sonra durur, sometimes isə ondan əvvəl. Dəqiq ifadələr (twice a week) adətən sonda gəlir. Never özü inkardır: not artırmayın.
- A1-16 Sual sözünü əvvələ qoyun, sonra adi hə / yox sualı qurun: sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil: Where do you live? Be ilə: Where are you from?
- A1-17 Can heç vaxt dəyişmir, ondan sonra base form gəlir: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Nə -s, nə to, nə də do.
- A1-18 Base form ilə başlayın, adətən mübtədasız: Sit down. İnkar: Don't + base form. Özünüzü də daxil etmək üçün: Let's / Let's not + base form. Daha yumşaq təklif üçün: How about / What about + isim və ya -ing forması, ya da Why don't we + base form.
- A1-19 Saymaq üçün miqdar sayları (five, thirty), sıra və tarix üçün sıra sayları (the fifth, the thirtieth) işlədin. Günlər və aylar böyük hərflə yazılır. Saat üçün 30 dəqiqəyə qədər past, 30-dan sonra to işlədin, ya da sadəcə rəqəmləri oxuyun: seven forty-five.
- A1-20 Nöqtə (saat) üçün at, gün (günlər, tarixlər) üçün on, daha uzun dövr (aylar, illər, fəsillər, günün hissələri) üçün in, üstəlik at night kimi bir neçə sabit ifadə. This, next, last, every, today, tomorrow, yesterday sözlərindən əvvəl ön söz yoxdur.
- A1-21 Vəziyyət: in (içində), on (səth), at (nöqtə və ya nəsə etdiyimiz yer). Hərəkət: yolu çəkən sözü seçin: to, into, out of, up, down, across, through, past. Nəqliyyat: by car, by bus, by train, amma on foot. Go home, go to home yox.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Cümlələri tamamlayın və ya tapşırığa uyğun dəyişin.
-
A1-12 Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır? My brother (study) medicine.
-
A1-12 Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır? The kids (watch) cartoons on Saturday mornings.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca İnkar cümləsi qurun: She likes fish.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca Sual qurun: Your parents live near you.
-
A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir? Sual qurun (have got): She has got a car.
-
A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə İnkar cümləsi qurun: I can drive.
-
A1-18 Əmr cümlələri, Let's və təkliflər azərbaycanca: Don't, How about, Why don't we İnkar cümləsi qurun: Let's wait here.
-
A1-19 İngiliscə saat, günlər və tarixlər: first, second, third, half past, a quarter to Sıra sayını yazın: 21
-
A1-19 İngiliscə saat, günlər və tarixlər: first, second, third, half past, a quarter to Saatı ənənəvi yolla yazın: 8:45
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca Düzgün cavabı seçin: … you tired?
-
A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir? "Have you got a bike?" "Yes, I …."
-
A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir? Düzgün cavabı seçin: We … lunch at one every day.
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? Sözləri düzgün sıraya qoyun: late / always / is / my bus
-
A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası Düzgün cavabı seçin: How … water do you drink?
-
A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası Düzgün cavabı seçin: … phone is this?
-
A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə Ability, permission, request, yoxsa possibility? "Can I sit here?"
-
A1-20 At, on, in azərbaycanca: zaman ön sözləri nə vaxt işlənir? Düzgün cavabı seçin: See you …!
-
A1-21 Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through Düzgün cavabı seçin: The cat runs … the house. Now it's in the garden.
-
A1-21 Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through Düzgün cavabı seçin: I go to school ….
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
A1-12 Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır? My dad haves a big car.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca Does she lives near here?
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? He plays often tennis.
-
A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası Where you work?
-
A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə She cans speak Japanese.
-
A1-18 Əmr cümlələri, Let's və təkliflər azərbaycanca: Don't, How about, Why don't we How about go to the cinema?
-
A1-20 At, on, in azərbaycanca: zaman ön sözləri nə vaxt işlənir? I get up at the morning.
-
A1-21 Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through The keys are on the table.
D. Mətndə
Mesajı oxuyun və mötərizədəki sözlərdən istifadə edərək tamamlayın.
Hi Ben! I love my new job. I start work 28 (at / in) nine, and I 29 (not / work) on Fridays! My office is 30 (in / on) the fourth floor, 31 (next / next to) a small park. I 32 (usually / walk) to work. It's only ten minutes. My boss is very friendly. She 33 (have) two dogs, and she 34 (bring) them to the office every day! 35 (Can / Do) you come to my place 36 (on / in) Saturday evening? 37 (not / be) late — dinner is at seven!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? Həftəniz haqqında üç cümlə yazın: birində tezlik zərfi, birində dəqiq tezlik ifadəsi, birində isə at, on və ya in olsun.
-
A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə Bacardığınız iki şeyi yazın və dostunuz üçün bir Can you…? sualı yazın.
-
A1-21 Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through Evinizdən yaxınlıqdakı bir kafeyə və ya mağazaya yol izahı yazın (2–3 cümlə).
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-03 To Be inkar və sual cümlələri azərbaycanca: isn't, aren't, Are you…? və qısa cavablar "Is your brother at home?" "No, ."
-
A1-06 A, An və The artiklləri azərbaycanca: nə vaxt a, nə vaxt the, nə vaxt artiklsiz It's ___ hour from here. …
-
A1-08 My, Your, His, Her və 's azərbaycanca: ingiliscə yiyəlik necə bildirilir Is this … phone?
-
A1-11 There Is və There Are azərbaycanca: ingiliscə «var» və «yoxdur» necə deyilir ___ two banks near the station. …
Cavablar
A. Quruluş
- studies
- watch
- She doesn't like fish. / She does not like fish.
- Do your parents live near you?
- Has she got a car?
- I can't drive. / I cannot drive.
- Let's not wait here.
- twenty-first
- a quarter to nine / quarter to nine
B. Məna
- Are
- have
- have
- My bus is always late.
- much
- Whose
- permission
- next Friday
- out of
- on foot
C. Səhvi tapın
- My dad has a big car. / My dad has got a big car. / My dad's got a big car.
- Does she live near here?
- He often plays tennis.
- Where do you work?
- She can speak Japanese.
- How about going to the cinema?
- I get up in the morning.
- ✓ The keys are on the table.
D. Mətndə
- at
- don't work / do not work
- on
- next to
- usually walk
- has / has got / 's got
- brings
- Can
- on
- Don't be / Do not be
E. Sizin növbəniz
- I usually get up at seven. I go swimming twice a week. I never work on Sundays.
- I can cook. I can speak two languages. Can you swim?
- Go out of my building and turn left. Walk past the bank. The café is next to the supermarket.
F. Qarışıq təkrar
- he isn't / he's not
- an
- your
- There are
