SlowingoQrammatika
A1 23 / 32 Təkrar dərsi

Təkrar: Present Simple, suallar və ön sözlər ingiliscə (A1-12 – A1-21)

Review: Present Simple, Questions and Prepositions

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Nə öyrəndik
  3. Əsas müqayisə
  4. Tez-tez edilən səhvlər
  5. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  6. Qızıl qaydalar
  7. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz Present Simple (sadə indiki zaman) ilə vərdişlərdən, faktlardan və gündəlik işlərdən danışa, do / does, have got və can ilə inkar və sual qura, nəyi nə qədər tez-tez etdiyinizi deyə, göstəriş və təklif verə, hadisələrin nə vaxt və harada baş verdiyini deyə biləcəksiniz. Ən vacibi: bu quruluşlar bir cümlədə rastlaşanda onların arasından düzgününü seçə biləcəksiniz.

Nə öyrəndik

DərsƏsas qaydaƏsas nümunə
A1-12Present Simple vərdişlər, faktlar və vəziyyətlər üçün: base form, amma he / she / it + -s (-es, -ies, has); azərbaycanca «o işləyir» sonluq almır, ingiliscədə isə məhz üçüncü şəxs -s alırMy sister goes to the gym on Mondays and Thursdays.
A1-13don't / doesn't + base form; Do / Does + mübtəda + base form?; qısa cavab Yes, I do; be heç vaxt do işlətmir"Does she work here?" "No, she doesn't."
A1-14have / has (do / does ilə) və have got / has got (əsasən UK; inkarı və sualı özü düzəldir); have lunch kimi hərəkətlər üçün yalnız have"Have you got a temperature?" "Yes, I have."
A1-15tezlik zərfləri əsas feildən əvvəl və be feilindən sonra; dəqiq ifadələr (twice a week) sonda; never ilə not işlənmir («heç vaxt … -mır» olsa da)The trains are often late in winter.
A1-16sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil (Q-A-S-I); how old / how often / how much / how many; what və which; whoseHow often do you go to the gym?
A1-17can / can't + base form: bacarıq, icazə, xahiş və ehtimal; nə -s, nə to, nə də do"Can I pay by card?" "Yes, of course."
A1-18əmr = base form, mübtədasız; Don't + base form; Let's / Let's not; How about / What about + isim və ya -ing forması; Why don't we + base formWhy don't we meet at six?
A1-19tarixlər üçün sıra sayları (the fifth of May / May fifth); illər iki hissədə; saat past / to ilə və ya rəqəmlə"What's the date today?" "It's the fifth of May."
A1-20saat üçün at, gün və tarix üçün on, daha uzun dövr üçün in; this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday ilə ön söz yoxdurI have an interview on Thursday morning.
A1-21vəziyyət: in (içində), on (səth), at (nöqtə və ya fəaliyyət yeri), next to, between, opposite…; hərəkət: to, into, out of, across, through, past…; go home; nəqliyyat by bus / by car, amma on footThe pharmacy is between the bank and the post office.

Əsas müqayisə

be, yoxsa do / does — Be inkarı və sualı özü düzəldir. Bütün başqa adi feillərə köməkçi feil do / does lazımdır. Azərbaycancada «Acsan?» və «İngiliscə danışırsınız?» sualları eyni yolla qurulur, ingiliscədə isə yox. A1-13

Are you hungry?
Acsan?
be: do yoxdur
Do you speak English?
İngiliscə danışırsınız?
adi feil: Do lazımdır
She isn't at home today.
O, bu gün evdə deyil.
«deyil» → isn't, doesn't yox
She doesn't work on Sundays.
O, bazar günləri işləmir.
«-mir» → doesn't + base form
  • Test: Feil am / is / are sözüdür? → onu yerini dəyişin və ya not artırın, do yoxdur. Başqa feildir? → do / does / don't / doesn't + base form.

works, doesn't work, yoxsa Does … work? — Təsdiq cümləsində he / she / it ilə feil -s alır. İnkar və sualda -s does sözünə keçir, əsas feil isə base form formasına qayıdır. Bir cümlədə bir -s kifayətdir. A1-12 A1-13

She walks to work every day.
O, hər gün işə piyada gedir.
qadın → she, walks
My boyfriend doesn't like horror films.
Sevgilim qorxu filmlərini sevmir.
-s doesn't sözündədir, like dəyişmir
Does this bus go to the airport?
Bu avtobus hava limanına gedirmi?
Does … go, goes yox
The student works hard.
Tələbə çox çalışır.
bir tələbə → feil + -s
The students work hard.
Tələbələr çox çalışır.
cəm → -s yoxdur; azərbaycancada isə feil hər iki cümlədə eynidir
  • Test: He / she / it və ya bir əşya, təsdiq cümləsi? → feil + -s. Cümlədə artıq does / doesn't var? → base form, -s yoxdur.

have, have got, yoxsa hərəkət üçün have — Sahiblik, ailə, xarici görünüş və xəstəlik üçün have (do / does ilə) və have got (əsasən UK, öz haven't / Have…? formaları ilə) eyni mənanı verir. Onları qarışdırmayın. Have lunch kimi hərəkətlər üçün yalnız have işlədin. Azərbaycancadakı «var / yoxdur» burada çox vaxt have olur. A1-14

They don't have a TV.
Onların televizoru yoxdur.
«yoxdur» → don't have
She hasn't got a car. She walks everywhere.
Onun maşını yoxdur. Hər yerə piyada gedir.
«yoxdur» → hasn't got; əsasən UK
Does your hotel have a pool?
Otelinizdə hovuz var?
azərbaycancada «-də var»; ingiliscədə hotel mübtədadır: Does … have
Do you have lunch at work?
İşdə nahar edirsən?
hərəkət: Do you have, Have you got yox
  • Test: Sahiblik? → Do you have…? və ya Have you got…?, cavabda da həmin köməkçi feil. Yemək, yuyunmaq, məclis? → yalnız have.

tezlik zərfi, yoxsa tezlik ifadəsi — Bir sözlük zərflər ortada durur: adi feildən əvvəl, be feilindən sonra. Dəqiq ifadələr sonda gəlir. A1-15

I always drink water with my meals.
Mən həmişə yeməkdə su içirəm.
sıra azərbaycancadakı kimidir: zərf feildən əvvəl
I'm always hungry after work.
İşdən sonra həmişə ac oluram.
am + always
I visit my parents once a month.
Ayda bir dəfə valideynlərimə baş çəkirəm.
ifadə sonda; «ayda» → a month, in yox
We don't usually watch TV in the evening.
Axşamlar adətən televizora baxmırıq.
don't + usually
  • Test: always, often, never… + adi feil? → feildən əvvəl. + be? → be feilindən sonra. Once a month, every Sunday? → sonda.

Can you…?, yoxsa Do you…? — Can modal feildir: inkarı və sualı özü düzəldir, do olmadan. Can you…? bacarığı soruşur (və ya xahişdir); Do you…? vərdişi soruşur. Azərbaycancada fərq «bacarırsan?» və «çalırsan?» sözlərindədir. A1-13 A1-17

Can you play the piano?
Pianino çalmağı bacarırsan?
bacarığın var?
Do you play the piano?
Pianino çalırsan?
bu, sənin məşğuliyyətindir?
I can swim, but I can't dive.
Üzə bilirəm, amma suya tullana bilmirəm.
but: A1-29 dərsinə baxın
  • Test: Bacarıq, icazə və ya xahişdir? → can. Mütəmadi etdiyiniz bir şeydir? → do.

əmr, Let's, yoxsa təklif sualı — Əmr dinləyənə nəsə etməyi deyir. Let's sizi də, dinləyəni də daxil edir. How about…? / Why don't we…? daha yumşaq və açıq səslənir. Azərbaycancadakı «-aq / -ək» («gedək») → Let's, «Niyə … -mırıq?» → Why don't we…? A1-17 A1-18

Close the window.
Pəncərəni bağla.
birbaşa
Can you close the window, please?
Zəhmət olmasa, pəncərəni bağlaya bilərsən?
nəzakətli xahiş
Let's take a break.
Bir az fasilə verək.
-ək → Let's
How about watching a film?
Bəlkə film izləyək?
How about + -ing forması
Why don't we ask Sara?
Niyə Saradan soruşmuruq?
sual deyil, təklifdir
  • Test: Dinləyən edir? → əmr (və ya Can you…? xahişi). Birlikdə edirik? → Let's. Daha yumşaq fikir? → How about + isim / -ing forması, Why don't we + base form.

How much, How many, yoxsa How old; what, yoxsa which — How many + sayılan cəm isim; how much qiymət və sayılmayan şeylər üçün; how old yaş üçün. What açıq seçimdir; which kiçik, məlum bir qrupdan seçimdir. Azərbaycanca «neçə» sözündən sonra isim tək qalır («neçə uşaq»), ingiliscədə isə cəm: how many children. A1-16

How many children do they have?
Onların neçə uşağı var?
«neçə uşaq» → how many children (cəm)
How much water do you drink a day?
Gündə nə qədər su içirsən?
su sayılmır → how much
How old is your daughter?
Qızınızın neçə yaşı var?
«neçə yaşı var» → How old is, have yox
What sports do you like?
Hansı idman növlərini sevirsən?
dünyadakı istənilən idman → what
Which size do you want, small or large?
Hansı ölçünü istəyirsiniz, kiçik, yoxsa böyük?
iki variant → which
  • Test: Bir-bir saymaq olur? → how many. Qiymət və ya sayılmayan şey? → how much. Yaş? → how old. Qarşınızda iki-üç variant var? → which.

zaman üçün at, on, in, yoxsa ön söz yoxdur — Nöqtə üçün at, gün üçün on, daha uzun dövr üçün in. This, next, last, every, today, tomorrow sözləri ön söz almır. Azərbaycancadakı «-da» hər dəfə in demək deyil. A1-19 A1-20

The meeting starts at 9:30.
Görüş saat 9:30-da başlayır.
saat: -da → at
The shop is closed on Sundays.
Mağaza bazar günləri bağlı olur.
günlər → on
My exams are in June.
İmtahanlarım iyundadır.
ay: -da → in
I study in the evening.
Axşamlar dərs oxuyuram.
günün hissəsi → in the evening
My new job starts next Monday.
Yeni işim gələn bazar ertəsi başlayır.
«gələn» → next, on yoxdur
  • Test: Saat? → at. Gün və ya tarix (Monday morning də)? → on. Ay, il, fəsil, günün hissəsi? → in. Next / this / every…? → heç nə.

yer üçün in, on, at; to, yoxsa to yoxdur — In = içində, on = səth (həm də avtobus, qatar, təyyarə), at = nöqtə və ya fəaliyyət yeri. Hərəkətə to, into, out of… lazımdır, amma home, here və there sözləri to almır, azərbaycanca «evə» desək də. A1-21

Your keys are in the drawer.
Açarların siyirmədədir.
-də → in (içində)
There's a photo of my grandparents on the wall.
Divarda babamla nənəmin şəkli var.
«divarda» -da ilə, amma səth → on
I'm at the station. Where are you?
Mən vağzaldayam. Sən haradasan?
nöqtə, görüş yeri → at
I go to the gym after work.
İşdən sonra idman zalına gedirəm.
-a → to
I go home at five.
Saat beşdə evə gedirəm.
«evə» → go home, to yoxdur
I go to work by bus.
İşə avtobusla gedirəm.
«-la» → by, artikl yoxdur
  • Test: İçindədir? → in. Səthə toxunur? → on. Nöqtə və ya fəaliyyət yeri (at work, at the station)? → at. Bir yerə gedirsiniz? → to + yer, amma go home. Necə gedirsiniz? → by + nəqliyyat (artiklsiz), amma on foot.

Tez-tez edilən səhvlər

❌She work in a bank.
✅She works in a bank.
He/she/it → feil + -s. A1-12
❌My parents lives in Rome.
✅My parents live in Rome.
Cəm mübtəda → -s yoxdur. A1-12
❌He studys medicine.
✅He studies medicine.
Samit + y → -ies. A1-12
❌I am work in an office.
✅I work in an office.
Present Simple feilinə am/is/are artırmayın. A1-12
❌He doesn't works here.
✅He doesn't work here.
-s does sözünə keçir; əsas feil -s almır. A1-13
❌Do you be hungry?
✅Are you hungry?
be heç vaxt do işlətmir. A1-13
❌"Do you like jazz?" "Yes, I like."
✅"Yes, I do."
Qısa cavabda köməkçi feil işlənir. A1-13
❌She doesn't has a car.
✅She doesn't have a car.
doesn't sözündən sonra have. A1-14
❌Do you have got a pen?
✅Do you have a pen? və ya Have you got a pen?
İki formanı qarışdırmayın. A1-14
❌I've got breakfast at eight.
✅I have breakfast at eight.
Hərəkət üçün heç vaxt have got. A1-14
❌He plays often tennis.
✅He often plays tennis.
Zərfi feil ilə onun tamamlığının arasına qoymayın. A1-15
❌She always is late.
✅She is always late.
be ilə zərf ondan sonra gəlir. A1-15
❌I don't never eat fish.
✅I never eat fish. və ya I don't ever eat fish.
never özü inkardır. A1-15
❌Where you live?
✅Where do you live?
Present Simple sualına do / does lazımdır. A1-16
❌What does mean this word?
✅What does this word mean?
Q-A-S-I: mübtəda əsas feildən əvvəl gəlir. A1-16
❌Who's bag is this?
✅Whose bag is this?
whose = kimin; who's = who is. A1-16
❌She cans swim.
✅She can swim.
Modal feillər heç vaxt -s almır. A1-17
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
can sualı özü düzəldir, do yoxdur. A1-17
❌Don't late!
✅Don't be late!
late sifətdir, ona görə be lazımdır. A1-18
❌How about go to the cinema?
✅How about going to the cinema?
How about + -ing forması və ya isim. A1-18
❌It's half to eight. (= 7:30)
✅It's half past seven. və ya It's seven thirty.
half ilə past işlənir, heç vaxt to yox. A1-19
❌My birthday is twelve May.
✅My birthday is the twelfth of May. və ya My birthday is May twelfth.
Danışıqda tarix sıra sayı ilə deyilir. A1-19
❌The class is in Monday.
✅The class is on Monday.
Günlər on ilə gəlir. A1-20
❌I'm on holiday in next week.
✅I'm on holiday next week.
next ilə ön söz işlənmir. A1-20
❌I go to home at six.
✅I go home at six.
home sözündən əvvəl to işlənmir. A1-21
❌The book is in the table.
✅The book is on the table.
Səth → on. A1-21

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «O oxuyur» → üçüncü şəxsdə -s itir və ya iki dəfə gəlir. Azərbaycancada üçüncü şəxsin sonluğu yoxdur, inkar və sual isə feilin özündə düzəlir: «oxuyur» → «oxumur», «oxuyur?». Ona görə ingiliscədə ya təsdiq cümləsində -s düşür, ya da inkar və sualda works forması saxlanılır. Qayda: təsdiqdə -s feildədir, inkar və sualda isə yalnız does sözündədir. A1-12 A1-13

❌Elvin's father drive a taxi in Baku.
✅Elvin's father drives a taxi in Baku.
❌Does your grandmother bakes bread at home?
✅Does your grandmother bake bread at home?
-s artıq does sözündədir.

2. «-ıram» → am / are + feil. «Yaşayırlar», «işləyirəm» formalarının sonundakı şəxs şəkilçisi ingiliscə am / are kimi hiss olunur. Present Simple cümləsində isə be yoxdur: hərəkət feilinin özü kifayətdir. A1-12

❌My cousins are live in Sumgayit.
✅My cousins live in Sumgayit.
❌Every summer I am help my uncle in his shop.
✅Every summer I help my uncle in his shop.

3. Sual və qısa cavab köməkçi feilsiz. Azərbaycanca «Leylanın mağazası şənbə günləri saat neçədə açılır?» deyirik: söz sırası adi cümlədəki kimidir. Qısa cavabda da əsas feili təkrarlayırıq: «Hə, tanıyıram». İngiliscədə sual sözündən sonra do / does və mübtəda gəlir, qısa cavabda isə yalnız köməkçi feil qalır. A1-13 A1-16

❌What time Leyla's shop opens on Saturdays?
✅What time does Leyla's shop open on Saturdays?
❌"Do you know Rashad's sister?" "Yes, I know."
✅"Yes, I do."

4. «Heç vaxt … -mır» → ikiqat inkar. Azərbaycancada «heç vaxt» inkar feillə gəlir: «Rəşad heç vaxt qəhvə içmir». İngiliscədə never özü kifayətdir, feil təsdiq formasında qalır. A1-15

❌Rashad doesn't drink never coffee.
✅Rashad never drinks coffee. və ya Rashad doesn't ever drink coffee.

5. «-da» və «-ə» → in və to. «Şənbə günü», «işdə», «evə» sözlərini sözbəsöz tərcümə edəndə hər yerdə in və to yaranır. Gün → on, iş və ev → at work, at home, «evə» → home (to yoxdur). A1-20 A1-21

❌Our football match is in Saturday.
✅Our football match is on Saturday.
❌After the lesson, Nigar comes to home by metro.
✅After the lesson, Nigar comes home by metro.

Qızıl qaydalar

  • A1-12 Present Simple = ümumiyyətlə doğru olan şeylər (vərdişlər, faktlar, vəziyyətlər). He / she / it → base form + -s; bütün başqa mübtədalar → base form.
  • A1-13 Be olmayan feillərlə (və can kimi modal feillər istisna olmaqla) inkar və sual üçün do / does işlədin. Not, sual və -s köməkçi feilə keçir; əsas feil base form formasında qalır.
  • A1-14 have / has bütün variantlarda işlənir, inkar və sualda do / does işlədir. have got / has got (əsasən UK) sahiblik, ailə, xarici görünüş və xəstəlik üçün eyni mənanı verir və inkarı, sualı özü düzəldir. Have lunch kimi hərəkətlər üçün yalnız have işlədin.
  • A1-15 Tezlik zərfləri əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra gəlir. İnkarda usually / often / always adətən don't / doesn't sözündən sonra durur, sometimes isə ondan əvvəl. Dəqiq ifadələr (twice a week) adətən sonda gəlir. Never özü inkardır: not artırmayın.
  • A1-16 Sual sözünü əvvələ qoyun, sonra adi hə / yox sualı qurun: sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil: Where do you live? Be ilə: Where are you from?
  • A1-17 Can heç vaxt dəyişmir, ondan sonra base form gəlir: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Nə -s, nə to, nə də do.
  • A1-18 Base form ilə başlayın, adətən mübtədasız: Sit down. İnkar: Don't + base form. Özünüzü də daxil etmək üçün: Let's / Let's not + base form. Daha yumşaq təklif üçün: How about / What about + isim və ya -ing forması, ya da Why don't we + base form.
  • A1-19 Saymaq üçün miqdar sayları (five, thirty), sıra və tarix üçün sıra sayları (the fifth, the thirtieth) işlədin. Günlər və aylar böyük hərflə yazılır. Saat üçün 30 dəqiqəyə qədər past, 30-dan sonra to işlədin, ya da sadəcə rəqəmləri oxuyun: seven forty-five.
  • A1-20 Nöqtə (saat) üçün at, gün (günlər, tarixlər) üçün on, daha uzun dövr (aylar, illər, fəsillər, günün hissələri) üçün in, üstəlik at night kimi bir neçə sabit ifadə. This, next, last, every, today, tomorrow, yesterday sözlərindən əvvəl ön söz yoxdur.
  • A1-21 Vəziyyət: in (içində), on (səth), at (nöqtə və ya nəsə etdiyimiz yer). Hərəkət: yolu çəkən sözü seçin: to, into, out of, up, down, across, through, past. Nəqliyyat: by car, by bus, by train, amma on foot. Go home, go to home yox.

Tapşırıqlar

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
    Düzgün cavabı seçin: … you tired?
  2. A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir?
    "Have you got a bike?" "Yes, I …."
  3. A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir?
    Düzgün cavabı seçin: We … lunch at one every day.
  4. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Sözləri düzgün sıraya qoyun: late / always / is / my bus
  5. A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası
    Düzgün cavabı seçin: How … water do you drink?
  6. A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası
    Düzgün cavabı seçin: … phone is this?
  7. A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə
    Ability, permission, request, yoxsa possibility? "Can I sit here?"
  8. A1-20 At, on, in azərbaycanca: zaman ön sözləri nə vaxt işlənir?
    Düzgün cavabı seçin: See you …!
  9. A1-21 Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through
    Düzgün cavabı seçin: The cat runs … the house. Now it's in the garden.
  10. A1-21 Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through
    Düzgün cavabı seçin: I go to school ….

D. Mətndə

Mesajı oxuyun və mötərizədəki sözlərdən istifadə edərək tamamlayın.

A message from Lucy
Hi Ben! I love my new job. I start work 28 (at / in) nine, and I 29 (not / work) on Fridays! My office is 30 (in / on) the fourth floor, 31 (next / next to) a small park. I 32 (usually / walk) to work. It's only ten minutes. My boss is very friendly. She 33 (have) two dogs, and she 34 (bring) them to the office every day! 35 (Can / Do) you come to my place 36 (on / in) Saturday evening? 37 (not / be) late — dinner is at seven!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Həftəniz haqqında üç cümlə yazın: birində tezlik zərfi, birində dəqiq tezlik ifadəsi, birində isə at, on və ya in olsun.
  2. A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə
    Bacardığınız iki şeyi yazın və dostunuz üçün bir Can you…? sualı yazın.
  3. A1-21 Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through
    Evinizdən yaxınlıqdakı bir kafeyə və ya mağazaya yol izahı yazın (2–3 cümlə).
Cavablar

A. Quruluş

  1. studies
  2. watch
  3. She doesn't like fish. / She does not like fish.
  4. Do your parents live near you?
  5. Has she got a car?
  6. I can't drive. / I cannot drive.
  7. Let's not wait here.
  8. twenty-first
  9. a quarter to nine / quarter to nine

B. Məna

  1. Are
  2. have
  3. have
  4. My bus is always late.
  5. much
  6. Whose
  7. permission
  8. next Friday
  9. out of
  10. on foot

C. Səhvi tapın

  1. My dad has a big car. / My dad has got a big car. / My dad's got a big car.
  2. Does she live near here?
  3. He often plays tennis.
  4. Where do you work?
  5. She can speak Japanese.
  6. How about going to the cinema?
  7. I get up in the morning.
  8. ✓ The keys are on the table.

D. Mətndə

  1. at
  2. don't work / do not work
  3. on
  4. next to
  5. usually walk
  6. has / has got / 's got
  7. brings
  8. Can
  9. on
  10. Don't be / Do not be

E. Sizin növbəniz

  1. I usually get up at seven. I go swimming twice a week. I never work on Sundays.
  2. I can cook. I can speak two languages. Can you swim?
  3. Go out of my building and turn left. Walk past the bank. The café is next to the supermarket.

F. Qarışıq təkrar

  1. he isn't / he's not
  2. an
  3. your
  4. There are
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play