SlowingoQrammatika
A1 3 / 32

To Be inkar və sual cümlələri azərbaycanca: isn't, aren't, Are you…? və qısa cavablar

To Be: Negatives, Questions and Short Answers

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz I'm not, isn't və aren't ilə nəyin doğru olmadığını deyə, be ilə hə / yox sualları və Wh- sualları verə, Yes, I am və No, she isn't kimi qısa cavablarla cavab verə biləcəksiniz.

Əsas fikir

A1-02 dərsindəki körpünü xatırlayırsınız? Be mübtədanı məlumatla bağlayır. Həm də be güclü feildir: inkar və sual cümlələrini təkbaşına düzəldir.

İnkar etmək üçün not sözünü dərhal onun arxasına qoyun: She is → She is not. Sual vermək üçün isə be mübtədanın qabağına tullanır: You are ready → Are you ready? Başqa heç nə dəyişmir.

Cavab verəndə ingilis dili bütün cümləni təkrar etmir. O, əks-səda göndərir: yalnız mübtəda və kiçik feil. Are you tired? — Yes, I am. Is it far? — No, it isn't. Sadəcə Yes və ya No demək də olar, amma əks-səda daha mehriban və tam səslənir. Bu əks-sədanı ingilis dilində başqa feillərlə də dəfələrlə eşidəcəksiniz.

Bu qəlibi bir dəfə görsəniz (be feilindən sonra not, mübtədadan əvvəl be, cavabda isə əks-səda), am / is / are sözlərinin hamısı eyni cür işləyəcək.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində isim və sifətlə qurulan cümləni deyil sözü ilə inkar edirik və o, sözün arxasından gəlir: «Mən hazır deyiləm», «O evdə deyil». İngiliscədə isə not sözü be feilinə bağlanır, be də mütləqdir. Sual üçün azərbaycanca -mı / -mi ədatını artırırıq və ya sadəcə səsi qaldırırıq («Acsan?», «Acsanmı?»); söz sırası dəyişmir. İngiliscədə isə be mübtədadan əvvələ keçir. Sual sözü də azərbaycancada çox vaxt cümlənin ortasında və ya sonunda olur («Vağzal haradadır?»), ingiliscədə isə həmişə əvvəldə. Qısa cavabda da fərq var: azərbaycanca «Hə, evdədirlər» deyirik, mübtədanı demirik; ingiliscədə qısa cavaba mübtəda (əvəzlik) və be lazımdır.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Mən hazır deyiləm.I'm not ready.«deyil» sözün arxasında; ingiliscədə am not
O evdə deyil. / Atam evdə yoxdur.She isn't at home. / My father isn't at home.«deyil» də, «yoxdur» da burada isn't olur
Sən acsan? / Acsanmı?Are you hungry?azərbaycancada sıra dəyişmir; ingiliscədə be önə keçir
Vağzal haradadır?Where is the station?sual sözü + be + mübtəda, həmişə əvvəldə
Qızınızın neçə yaşı var?How old is your daughter?yaş: «yaşı var» → how old is
Hə, evdədirlər.Yes, they are.azərbaycancada mübtəda yoxdur; ingiliscədə əvəzlik + be
«Yorğun deyilsən?» «Hə, yorğun deyiləm.»"Aren't you tired?" "No, I'm not."azərbaycancada «hə» suala razılıq bildirir; ingiliscədə inkar cavab həmişə No

Nəticə: inkarda not sözünü be feilindən sonra qoyun, sualda be feilini mübtədadan əvvələ keçirin, cavabda isə əks-səda deyin: Yes, I am. No, it isn't.

Quruluş

İnkar cümləsi (negative)

MübtədaTam formaQısaldılmış forma 1Qısaldılmış forma 2
II am notI'm not—
youyou are notyou aren'tyou're not
he / she / ithe is nothe isn'the's not
wewe are notwe aren'twe're not
theythey are notthey aren'tthey're not

Standart amn't forması yoxdur. I'm not işlədin. (Ayırıcı suallarda aren't I? deyilir: B1-15 dərsinə baxın.)

Hə / yox sualı (yes/no question): be mübtədadan əvvəl gəlir

Nəqli cümləSual
You are a student.Are you a student?
She is at work.Is she at work?
The shops are open.Are the shops open?
I am late.Am I late?

Qısa cavablar (short answers): əks-səda

SualYesNo
Are you…?Yes, I am.No, I'm not.
Is he / she / it…?Yes, he is.No, he isn't. / No, he's not.
Are you (cəm) / we / they…?Yes, we are. / Yes, they are.No, we aren't. / No, they aren't.
Am I…?Yes, you are.No, you aren't. / No, you're not.

Təsdiq qısa cavablar qısaldılmır: Yes, I am. (Yes, I'm. yox), Yes, she is. (Yes, she's. yox). İnkar qısa cavablar isə adətən qısaldılır. Tam forma (No, I am not.) da mümkündür, amma sərt və ya çox rəsmi səslənir.

Wh- sualı: sual sözü + be + mübtəda

Sual sözübeMübtədaQalan hissə
Whereisthe bathroom?
Whatisyour name?
How oldareyour children?
Howareyou?
Whyaretheylate?

İstifadə

1İnkar cümlələri

Nəyinsə doğru olmadığını demək üçün am / is / are sözlərindən sonra not qoyun. Danışıqda qısaldılmış formalar adidir.

I'm not ready yet.
Mən hələ hazır deyiləm.
«deyil» sözün arxasında; ingiliscədə not → am sözündən sonra
She isn't at home. She's at work.
O evdə deyil. İşdədir.
qadın → she; danışıqda «evdə yoxdur» da deyirik
We aren't from here.
Biz buralı deyilik.
The museum isn't open today.
Muzey bu gün açıq deyil.
It's not far.
Uzaq deyil.
it's not = it isn't, mənası eynidir; azərbaycancada mübtəda yoxdur

2Hə / yox sualları

am / is / are sözünü mübtədadan əvvələ qoyun. Səs adətən sonda qalxır.

Are you hungry?
Acsan?
və ya «Acsanmı?»; ingiliscədə are önə keçir
Is this seat free?
Bu yer boşdur?
this: A1-07 dərsinə baxın
Is your brother married?
Qardaşın evlidir?
Are the tickets expensive?
Biletlər bahadır?
cəm → are
Am I in the right room?
Düz otağa gəlmişəm?
azərbaycancada feil; ingiliscədə Am I in…?

3Qısa cavablar

Yes / No + şəxs əvəzliyi + be ilə cavab verin. İsmi yox, əvəzliyi işlədin.

Are you a student?
Siz tələbəsiniz?
Yes, I am.
Bəli, tələbəyəm.
yuxarıdakı suala qısa cavab; «student» təkrar olunmur
Is the café open?
Kafe açıqdır?
No, it isn't.
Xeyr, açıq deyil.
yuxarıdakı suala qısa cavab; it = kafe
Are your parents at home?
Valideynlərin evdədir?
Yes, they are.
Hə, evdədirlər.
they, «my parents» yox
"Is Lisa your sister?" "No, she's not. She's my cousin."
«Lisa sənin bacındır?» «Yox, bacım deyil. Əmimin qızıdır.»
cousin əmi, dayı, xala və ya bibi övladı ola bilər
"Am I late?" "No, you aren't. You're early!"
«Gecikmişəm?» «Yox, gecikməmisən. Tez gəlmisən!»
azərbaycancada feil (gecikmək); ingiliscədə be + late
"Is this your bag?" "Yes, it is. Thanks!"
«Bu sizin çantanızdır?» «Bəli, mənimdir. Sağ olun!»
cavabda this → it

4Be ilə Wh- sualları

Əvvəl sual sözü, sonra be, sonra mübtəda gəlir. Bütün sual sözləri üçün A1-16 dərsinə baxın.

Where is the station?
Vağzal haradadır?
azərbaycancada sual sözü sonda; ingiliscədə əvvəldə
What's your phone number?
Telefon nömrəniz neçədir?
what is → what's
How old is your daughter?
Qızınızın neçə yaşı var?
«yaşı var» → How old is
Who's that man?
O kişi kimdir?
who is → who's; that: A1-07 dərsinə baxın
Why are you so tired?
Niyə bu qədər yorğunsan?

5Be ilə gündəlik suallar

Be ilə bəzi suallar gündəlik sabit ifadələrdir. Onları hazır şəkildə öyrənin.

"How are you?" "I'm fine, thanks. And you?"
«Necəsən?» «Yaxşıyam, sağ ol. Bəs sən?»
"Where are you from?" "I'm from Kenya."
«Siz haradansınız?» «Mən Keniyadanam.»
from cümlənin sonunda qalır
"What's the weather like?" "It's sunny."
«Hava necədir?» «Günəşlidir.»
sabit ifadə
"What time is it?" "It's six o'clock."
«Saat neçədir?» «Saat altıdır.»
vaxt: A1-19 dərsinə baxın

Tez-tez edilən səhvlər

❌I amn't tired.
✅I'm not tired.
Standart «amn't» forması yoxdur.
❌She not is here.
✅She isn't here.
not be feilindən sonra gəlir.
❌"Are you ready?" "Yes, I'm."
✅"Yes, I am."
Təsdiq qısa cavabı qısaltmayın.
❌Do you be a teacher?
✅Are you a teacher?
be ilə suallarda do işlənmir: A1-13 dərsinə baxın.
❌Where the bank is?
✅Where is the bank?
Sual sözü + be + mübtəda.
❌How old you are?
✅How old are you?
Wh- suallarında da be mübtədadan əvvəl gəlir.
⚠️"Is your mum a doctor?" "Yes, my mum is."
✅"Yes, she is."
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma qısa cavabda adətən əvəzlik işlənir.
⚠️You are happy?
✅Are you happy?
Danışıqda təəccüb və ya yoxlama üçün səsi qaldıraraq nəqli cümlə sırası ilə də soruşmaq olar. Adi sualda be əvvələ keçir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Deyil» → not, amma be itir. Azərbaycanca «Nigar ilə Leyla bacı deyil» deyirik: «deyil» bütün işi görür. Sözbəsöz tərcümədə ingiliscədə yalnız not qalır. İngiliscədə not tək işlənmir, ona is / are lazımdır.

❌Nigar and Leyla not sisters.
✅Nigar and Leyla aren't sisters.
iki nəfər → aren't
❌My father not at home today.
✅My father isn't at home today.
«evdə yoxdur» da isn't at home olur

2. Söz sırası dəyişməyən suallar. Azərbaycanca sualı səslə və ya -mı ədatı ilə veririk, sıranı dəyişmirik: «Mənzilin metroya yaxındır?», «Konsert saat neçədədir?». İngiliscədə be mübtədadan əvvələ keçir. Hə / yox sualında nəqli sıra ilə danışmaq danışıqda mümkündür, amma adi sual deyil; sual sözü olanda isə səhvdir.

⚠️Your flat is near the metro?
✅Is your flat near the metro?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma bu, təəccüb və ya yoxlama sualıdır; adi sualda be əvvəldə gəlir.
❌What time the concert is?
✅What time is the concert?

3. Qısa cavabda mübtəda yoxdur. Azərbaycanca «Hə, açıqdır», «Yox, evli deyil» deyirik, mübtədanı demirik. İngilis qısa cavabına mübtəda (əvəzlik) və be lazımdır.

❌"Is the pharmacy open?" "Yes, is open."
✅"Yes, it is."
❌"Is Murad married?" "No, isn't."
✅"No, he isn't." və ya "No, he's not."

4. İnkar suala «Hə». Azərbaycanca «Yorğun deyilsən?» sualına «Hə, yorğun deyiləm» deyirik: «hə» sualla razılaşdığımızı göstərir. İngiliscədə isə Yes və No cavabın özünə uyğun gəlir: cavab inkardırsa, No deyilir.

❌"Aren't you cold?" "Yes, I'm not."
✅"No, I'm not."
inkar cavab → No
❌"Isn't Aysel at work today?" "Yes, she isn't."
✅"No, she isn't." və ya "Yes, she is."
ya işdə deyil (No, she isn't), ya da işdədir (Yes, she is)

Qarışdırmayın

isn't və aren't — isn't: he / she / it / bir əşya; aren't: you / we / they / çox əşya.

The bus isn't late.
Avtobus gecikməyib.
azərbaycancada feil; ingiliscədə isn't + late
The buses aren't late.
Avtobuslar gecikməyib.
cəm → aren't

he isn't və he's not — İkisi də düzgündür, mənası da eynidir. He's not bir az daha güclü səslənə bilər. I ilə yeganə qısaldılmış forma I'm not formasıdır.

He isn't here.
O burada deyil.
He's not here.
O burada deyil.
mənası eynidir

Be ilə suallar və başqa feillərlə suallar — Be özü önə keçir. Başqa feillərin çoxuna isə köməkçi feil (auxiliary) lazımdır: do və ya does (A1-13 dərsinə baxın).

Are you a nurse?
Siz tibb bacısısınız?
be: do yoxdur
Do you work in a hospital?
Xəstəxanada işləyirsiniz?
başqa feil: do; A1-13 dərsinə baxın

Yazılış və tələffüz

  • isn't = /ˈɪznt/, aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US). Apostrof not sözündəki o hərfinin yerini tutur. isn't sözündə iki heca var, amma ikinci hecada sait yoxdur: /z/ səsindən dərhal /nt/ səsinə keçin, aralarına «ı» əlavə etməyin.
  • aren't sözündəki /ɑː/ uzun və açıq saitdir: ağzınızı geniş açın, dili aşağıda saxlayın. Britaniya ingiliscəsində burada r səsi deyilmir.
  • İnkar cümləsində inkar sözü vurğulu olur: I'm not hungry cümləsində not sözünü aydın deyin; She isn't here cümləsində isn't sözünü aydın deyin.
  • Hə / yox sualında səs adətən sonda qalxır: Are you OK? ↗. Azərbaycan dilində «Acsan?» sualında da səs qalxır, ona görə bu sizə tanışdır. Wh- sualında isə səs adətən enir: Where are you from? ↘.
  • Təsdiq qısa cavabda feil güclü deyilir: Yes, I am cümləsində am /æm/ tam və aydın səslənir (sait azərbaycan dilindəki ə səsinə çox yaxındır). Sualda isə are adətən zəif deyilir: Are you ready? sualında are qısa, zəif /ə/ kimi səslənir.
  • What's, Where's, Who's, How's danışıqda adidir: What's your name?

Qızıl qayda

Be təkbaşına işləyir: inkar üçün ondan sonra not qoyun, sual üçün onu mübtədadan əvvələ keçirin. Cavab verəndə əks-səda deyin, əvəzlik və be: Yes, I am. / No, it isn't. Azərbaycancadakı «deyil» ingiliscədə be olmadan işləmir.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Cümlələri tapşırığa uyğun dəyişin.

  1. İnkar cümləsinə çevirin: She is a teacher.
  2. İnkar cümləsinə çevirin: I am cold.
  3. İnkar cümləsinə çevirin: They are at school.
  4. Sual düzəldin: You are tired.
  5. Sual düzəldin: The hotel is near the beach.
  6. Sözləri düzgün sıraya qoyun: are / old / how / you
  7. Sözləri düzgün sıraya qoyun: your keys / where / are

B. Məna

Qısa cavabı yazın və ya düzgün variantı seçin.

  1. "Is your car new?" "No, ."
  2. "Are you and Sam friends?" "Yes, ."
  3. Düzgün cavabı seçin: The windows … open.
  4. Düzgün cavabı seçin: "Are you from Spain?" …
  5. Siz yeri bilmək istəyirsiniz. Düzgün sualı seçin: …

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. «Is he a doctor?» sualına cavab: Yes, he's.
  2. Where your office is?
  3. I amn't from London.
  4. Do you be hungry?
  5. "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın.

First day at a new school
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Bu gün özünüz haqqında iki doğru inkar cümləsi yazın.
  2. Yeni sinif yoldaşınız üçün be ilə iki sual yazın. Sonra onlara öz qısa cavablarınızı yazın.
Cavablar

A. Quruluş

  1. She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
  2. I'm not cold. / I am not cold.
  3. They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
  4. Are you tired?
  5. Is the hotel near the beach?
  6. How old are you?
  7. Where are your keys?

B. Məna

  1. it isn't / it's not
  2. we are
  3. aren't
  4. Yes, I am.
  5. Where is she?

C. Səhvi tapın

  1. Yes, he is.
  2. Where is your office? / Where's your office?
  3. I'm not from London. / I am not from London.
  4. Are you hungry?
  5. ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Mətndə

  1. Are
  2. am
  3. are
  4. Is
  5. isn't / 's not
  6. Am
  7. aren't / 're not

E. Sizin növbəniz

  1. I'm not tired. My friends aren't here.
  2. Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.

F. Qarışıq təkrar

  1. is / 's
  2. It is very hot today. / It's very hot today.
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play