Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
Always, Usually, Never: How Often
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz always, usually, often, sometimes, rarely, hardly ever və never sözləri ilə nəyi nə qədər tez-tez etdiyinizi deyə, bu sözləri cümlədə düzgün yerə qoya və twice a week, How often…? kimi ifadələr işlədə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Faiz zolağını təsəvvür edin, telefonunuzdakı batareya zolağı kimi. 0%-də never durur: bir dəfə də yox. 100%-də always: hər dəfə. Aralarında usually, often, sometimes, rarely və hardly ever var. Bu sözlər tezlik zərfləridir (adverbs of frequency): bir şeyin nə qədər tez-tez baş verdiyini bildirirlər.
Bu zərflər cümlənin ortasında, feilin yanında oturmağı sevir. Adi feildən əvvəl gəlirlər (I always walk), amma be feilindən sonra (I'm always late): be xüsusi feildir, bunu A1-03 dərsindən bilirsiniz.
Dəqiq say üçün ingilis dili daha uzun ifadələr işlədir: every day, twice a week, three times a year. Bu ifadələr cümlənin sonunda (bəzən əvvəlində) durur.
Və yadda saxlayın: never özü artıq inkardır. Ona not artırmayın. Bir inkar kifayətdir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Yaxşı xəbər: azərbaycanca da tezlik zərfi çox vaxt mübtədadan sonra, feil qrupundan əvvəl gəlir: «Mən həmişə yeməkdə su içirəm» → I always drink water with my meals. Burada sıra demək olar ki, eynidir. Fərqlər üç yerdədir. Birincisi, be: azərbaycancada ayrıca be feili olmadığı üçün zərf sifətdən əvvəl durur («O, həmişə yorğundur»); ingiliscədə isə zərf be feilindən sonra gəlir: She's always tired. İkincisi, inkar: azərbaycanca heç vaxt sözü inkar feillə gəlir («Heç vaxt evdə olmur»), ingiliscədə isə never sözündən sonra feil təsdiq formasında qalır: He's never at home. Üçüncüsü, uzun ifadələr: azərbaycanca «hər gün», «həftədə iki dəfə» adətən feildən əvvəl, çox vaxt cümlənin əvvəlində gəlir; ingiliscədə isə adətən sonda. Bir də: «ayda iki dəfə» sözündəki -da ingiliscədə in olmur: twice a month.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Mən həmişə yeməkdə su içirəm. | I always drink water with my meals. | sıra eynidir: zərf feildən əvvəl |
| Qatarlar qışda tez-tez gecikir. | The trains are often late in winter. | azərbaycancada feil (gecikmək); ingiliscədə be + zərf + late |
| Bu küçədə heç vaxt sakitlik olmur. | It's never quiet in this street. | «heç vaxt» + inkar feil; never + təsdiq |
| Bəzən nahara vaxtım olmur. | I sometimes don't have time for lunch. | sometimes inkardan əvvəl gəlir |
| Valideynlərimə ayda bir dəfə baş çəkirəm. | I visit my parents once a month. | ifadə sonda; -da → a, in yox |
| Nə qədər tez-tez idman zalına gedirsən? | How often do you go to the gym? | How often + do + mübtəda |
Nəticə: bir sözlük zərfi feildən əvvəl qoyun, amma be feilindən sonra. Never ilə don't / doesn't işlətməyin. «Həftədə üç dəfə» kimi ifadələri cümlənin sonuna aparın: three times a week.
Quruluş
Tezlik zolağı (təxmini faizlər)
| Zərf | Təxminən |
|---|---|
| always | 100% |
| usually / normally | 90% |
| often | 70% |
| sometimes | 50% |
| rarely / seldom | 10% |
| hardly ever | 5% |
| never | 0% |
Seldom sözü rarely ilə eyni mənadadır, amma daha rəsmidir və danışıqda az işlənir. Bu səviyyədə rarely işlədin; seldom sözünü oxuyanda tanımağınız kifayətdir.
Cümlədəki yeri
| Qayda | Quruluş | Nümunə |
|---|---|---|
| əsas feildən əvvəl | mübtəda + zərf + feil | I often cook at home. |
| be feilindən sonra | mübtəda + be + zərf | She's never late. |
| sualda: mübtədadan sonra | Do + mübtəda + zərf + feil? | Do you often travel for work? |
| usually, often, normally, always ilə inkarda | don't / doesn't + zərf + feil | I don't usually eat breakfast. |
| inkarla sometimes | mübtəda + sometimes + don't / doesn't + feil | I sometimes don't have time. |
Ümumi qayda belədir: «birinci köməkçi feildən sonra». İndiyə qədər tanıdığınız köməkçi feillər do / does sözləridir; eyni yeri A1-17 dərsində can ilə də görəcəksiniz (I can never find my keys).
Cümlənin əvvəli və sonu: Sometimes və usually (və normally) cümləni başlaya da bilər, bu danışıqda çox işlənir: Sometimes I work from home. Sometimes sonda da gələ bilər: I work from home sometimes.
Tezlik ifadələri — adətən sonda
| İfadə | Nümunə |
|---|---|
| every + day / week / morning / summer | I check my email every morning. |
| once / twice / three times + a + day / week / month / year | We eat out twice a month. |
| on + günlər (cəm) | She plays tennis on Fridays. |
| How often…? | How often do you go to the gym? |
İstifadə
1Adi feillərlə: əsas feildən əvvəl
Zərfi mübtəda ilə əsas feilin arasına qoyun.
2Be ilə: be feilindən sonra
am / is / are ilə zərf feildən sonra gəlir.
3Sual və inkar cümlələrində
Sualda zərfi mübtədadan sonra qoyun. İnkarda usually, often və normally çox vaxt don't / doesn't sözündən sonra gəlir; usually və often ondan əvvəl də gələ bilər (We usually don't…). Sometimes isə inkardan əvvəl durur. Don't always «hər dəfə yox» deməkdir.
4Cümlənin əvvəlində sometimes və usually; not olmadan never
Sometimes və usually cümləni başlaya bilər; bu, danışıqda çox işlənir. Never artıq «heç vaxt … -ma» deməkdir, ona görə onu don't / doesn't ilə işlətməyin.
5Dəqiq tezlik və How often…?
How often…? ilə soruşun, zərflə və ya cümlənin sonunda dəqiq ifadə ilə cavab verin.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Heç vaxt … -mır» → ikiqat inkar. Azərbaycan dilində «heç vaxt» sözü mütləq inkar feillə gəlir: «Əmim heç vaxt futbola baxmır». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscə cümlədə iki inkar yaranır. İngiliscədə never özü kifayətdir, feil isə təsdiq formasında qalır.
2. «Hər səhər» cümlənin ortasında. Azərbaycanca «Atam hər səhər xəbərləri oxuyur» deyirik: zaman ifadəsi feildən əvvəl gəlir. İngiliscədə bir sözlük zərf (always, often) ortada dura bilər, amma every morning, on Sundays kimi ifadələr adətən cümlənin sonunda gəlir. Onları mübtəda ilə feilin arasına qoymaq olmaz.
3. «Həftədə üç dəfə» → three times in a week. Azərbaycanca «həftədə», «ayda», «gündə» sözlərində yerlik halın şəkilçisi var, ona görə ingiliscədə in gəlir. Tezlik ifadəsində a lazımdır: three times a week. Bir dəfə → once, iki dəfə → twice.
4. «Həmişə gecikir» → be itir. Azərbaycanca «gecikmək», «məşğul olmaq» kimi vəziyyətləri çox vaxt feil və ya şəkilçi ilə deyirik, ayrıca be olmur. İngiliscədə late, busy, tired sifətdir, ona görə be lazımdır, zərf də ondan sonra gəlir.
Qarışdırmayın
never və not… ever — Never = not… ever. Ya birini, ya o birini işlədin, ikisini birlikdə yox.
don't always və never — Don't always «bəzən hə, bəzən yox» deməkdir. Never «bir dəfə də yox».
hardly ever və hardly — Hardly ever = demək olar ki, heç vaxt (tezlik). Tək hardly isə «çətinliklə, demək olar ki, … -ma» deməkdir (I can hardly hear you). A2-09 dərsinə baxın.
Bir sözlük zərf və ifadə — Bir sözlük zərflər ortada, uzun ifadələr isə adətən sonda gəlir. Pis və ya tipik vərdişlər haqqında danışmağın başqa yolları (She'll sit there for hours) xeyli sonra, B2-17 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- often /ˈɒfn/ (UK), /ˈɔːfn/ (US): t adətən oxunmur, amma /ˈɒftən/ tələffüzü də eşidilir. Vurğu birinci hecaya düşür.
- usually /ˈjuːʒuəli/ dörd hecadır, amma tez danışanda çox vaxt üç heca ilə deyilir: /ˈjuːʒəli/. Ortadakı /ʒ/ səsi azərbaycan dilindəki «j» səsinə çox yaxındır. Vurğu birinci hecadadır; son hecanı vurğulamayın.
- always /ˈɔːlweɪz/: vurğu birinci hissədədir; bir l ilə yazılır. Ortadakı /w/ səsi «v» deyil: dişlər dodağa toxunmur, dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır.
- once /wʌns/: yazılışa baxmayın, söz /w/ səsi ilə başlayır. twice /twaɪs/ = iki dəfə; burada da /w/ var. Üç və daha çox üçün three times, four times… deyin.
- Zərf əsas məlumat olanda vurğulanır: She's never on time!
Qızıl qayda
Tezlik zərfləri əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra gəlir. İnkarda usually / often / always adətən don't / doesn't sözündən sonra durur (We usually don't… da düzgündür), sometimes isə ondan əvvəl. Dəqiq ifadələr (twice a week) adətən sonda gəlir. Never özü inkardır: azərbaycancadakı «heç vaxt … -mır» kimi ikinci inkar artırmayın.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Sözləri düzgün sıraya qoyun və ya cümləni tamamlayın.
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: always / I / breakfast / have
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: late / is / never / he
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: you / do / cook / often / ?
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: usually / we / don't / go out / on Mondays
-
Tamamlayın: We go on holiday a year. (one time)on holiday (UK); on vacation (US)
-
Tamamlayın: I see my aunt a year. (two times)
B. Məna
Düzgün variantı seçin və ya suala cavab verin.
-
Düzgün cavabı seçin: I … watch TV — maybe once a month.
-
0% mənalı sözü seçin: …
-
"He doesn't always walk to work." O, hər gün işə piyada gedir? …
-
Sualı tamamlayın: " do you go swimming?" "Twice a week."go swimming: sabit ifadə, A1-22 dərsinə baxın
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
She goes sometimes to the gym.
-
I don't never eat meat.
-
They always are busy.
-
I see my aunt two times in a year.
-
We usually have lunch at one.
D. Mətndə
Mötərizədəki sözləri düzgün sıra və formada işlədin.
I'm a nurse. My week is never the same. I 16 (usually / work) from Monday to Thursday. I 17 (be / often) tired on Thursday evening! On Fridays I go to the gym, and I 18 (sometimes / swim) in the pool there. I 19 (never / work) on Sundays — Sunday is family day. My sister visits us 20 (two times) a month.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Həftəniz haqqında always, sometimes və never ilə üç cümlə yazın.
-
Suala cavab verin: How often do you see your friends? Dəqiq ifadə işlədin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca your brother often play football?
-
A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir? I a shower every morning.
-
A1-12 Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır? My sister (study) every evening.
Cavablar
A. Quruluş
- I always have breakfast.
- He is never late.
- Do you often cook?
- We don't usually go out on Mondays. / We usually don't go out on Mondays.
- once
- twice
B. Məna
- hardly ever
- never
- no
- How often
C. Səhvi tapın
- She sometimes goes to the gym. / Sometimes she goes to the gym. / She goes to the gym sometimes.
- I never eat meat. / I don't ever eat meat.
- They are always busy. / They're always busy.
- I see my aunt twice a year. / I see my aunt two times a year.
- ✓ We usually have lunch at one.
D. Mətndə
- usually work
- am often / 'm often
- sometimes swim
- never work
- twice
E. Sizin növbəniz
- I always get up at seven. I sometimes cook dinner. I never work on Sundays.
- I see my friends twice a week.
F. Qarışıq təkrar
- Does
- have / take
- studies
