SlowingoQrammatika
A1 16 / 32

Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?

Always, Usually, Never: How Often

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz always, usually, often, sometimes, rarely, hardly ever və never sözləri ilə nəyi nə qədər tez-tez etdiyinizi deyə, bu sözləri cümlədə düzgün yerə qoya və twice a week, How often…? kimi ifadələr işlədə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Faiz zolağını təsəvvür edin, telefonunuzdakı batareya zolağı kimi. 0%-də never durur: bir dəfə də yox. 100%-də always: hər dəfə. Aralarında usually, often, sometimes, rarely və hardly ever var. Bu sözlər tezlik zərfləridir (adverbs of frequency): bir şeyin nə qədər tez-tez baş verdiyini bildirirlər.

Bu zərflər cümlənin ortasında, feilin yanında oturmağı sevir. Adi feildən əvvəl gəlirlər (I always walk), amma be feilindən sonra (I'm always late): be xüsusi feildir, bunu A1-03 dərsindən bilirsiniz.

Dəqiq say üçün ingilis dili daha uzun ifadələr işlədir: every day, twice a week, three times a year. Bu ifadələr cümlənin sonunda (bəzən əvvəlində) durur.

Və yadda saxlayın: never özü artıq inkardır. Ona not artırmayın. Bir inkar kifayətdir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Yaxşı xəbər: azərbaycanca da tezlik zərfi çox vaxt mübtədadan sonra, feil qrupundan əvvəl gəlir: «Mən həmişə yeməkdə su içirəm» → I always drink water with my meals. Burada sıra demək olar ki, eynidir. Fərqlər üç yerdədir. Birincisi, be: azərbaycancada ayrıca be feili olmadığı üçün zərf sifətdən əvvəl durur («O, həmişə yorğundur»); ingiliscədə isə zərf be feilindən sonra gəlir: She's always tired. İkincisi, inkar: azərbaycanca heç vaxt sözü inkar feillə gəlir («Heç vaxt evdə olmur»), ingiliscədə isə never sözündən sonra feil təsdiq formasında qalır: He's never at home. Üçüncüsü, uzun ifadələr: azərbaycanca «hər gün», «həftədə iki dəfə» adətən feildən əvvəl, çox vaxt cümlənin əvvəlində gəlir; ingiliscədə isə adətən sonda. Bir də: «ayda iki dəfə» sözündəki -da ingiliscədə in olmur: twice a month.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Mən həmişə yeməkdə su içirəm.I always drink water with my meals.sıra eynidir: zərf feildən əvvəl
Qatarlar qışda tez-tez gecikir.The trains are often late in winter.azərbaycancada feil (gecikmək); ingiliscədə be + zərf + late
Bu küçədə heç vaxt sakitlik olmur.It's never quiet in this street.«heç vaxt» + inkar feil; never + təsdiq
Bəzən nahara vaxtım olmur.I sometimes don't have time for lunch.sometimes inkardan əvvəl gəlir
Valideynlərimə ayda bir dəfə baş çəkirəm.I visit my parents once a month.ifadə sonda; -da → a, in yox
Nə qədər tez-tez idman zalına gedirsən?How often do you go to the gym?How often + do + mübtəda

Nəticə: bir sözlük zərfi feildən əvvəl qoyun, amma be feilindən sonra. Never ilə don't / doesn't işlətməyin. «Həftədə üç dəfə» kimi ifadələri cümlənin sonuna aparın: three times a week.

Quruluş

Tezlik zolağı (təxmini faizlər)

ZərfTəxminən
always100%
usually / normally90%
often70%
sometimes50%
rarely / seldom10%
hardly ever5%
never0%

Seldom sözü rarely ilə eyni mənadadır, amma daha rəsmidir və danışıqda az işlənir. Bu səviyyədə rarely işlədin; seldom sözünü oxuyanda tanımağınız kifayətdir.

Cümlədəki yeri

QaydaQuruluşNümunə
əsas feildən əvvəlmübtəda + zərf + feilI often cook at home.
be feilindən sonramübtəda + be + zərfShe's never late.
sualda: mübtədadan sonraDo + mübtəda + zərf + feil?Do you often travel for work?
usually, often, normally, always ilə inkardadon't / doesn't + zərf + feilI don't usually eat breakfast.
inkarla sometimesmübtəda + sometimes + don't / doesn't + feilI sometimes don't have time.

Ümumi qayda belədir: «birinci köməkçi feildən sonra». İndiyə qədər tanıdığınız köməkçi feillər do / does sözləridir; eyni yeri A1-17 dərsində can ilə də görəcəksiniz (I can never find my keys).

Cümlənin əvvəli və sonu: Sometimes və usually (və normally) cümləni başlaya da bilər, bu danışıqda çox işlənir: Sometimes I work from home. Sometimes sonda da gələ bilər: I work from home sometimes.

Tezlik ifadələri — adətən sonda

İfadəNümunə
every + day / week / morning / summerI check my email every morning.
once / twice / three times + a + day / week / month / yearWe eat out twice a month.
on + günlər (cəm)She plays tennis on Fridays.
How often…?How often do you go to the gym?

İstifadə

1Adi feillərlə: əsas feildən əvvəl

Zərfi mübtəda ilə əsas feilin arasına qoyun.

I always drink water with my meals.
Mən həmişə yeməkdə su içirəm.
sıra azərbaycancadakı kimidir: zərf feildən əvvəl
My brother usually gets home at six.
Qardaşım adətən saat altıda evə gəlir.
usually + gets
We often go to the cinema on Fridays.
Biz cümə günləri tez-tez kinoya gedirik.
cinema (UK); the movies (US)
She sometimes works late.
O, bəzən gecəyə qədər işləyir.
works late = işdə gec qalmaq
My grandparents rarely use the internet.
Babamla nənəm internetdən nadir hallarda istifadə edir.
rarely = nadir hallarda
He hardly ever calls me.
O, mənə demək olar ki, heç vaxt zəng etmir.
azərbaycancada inkar feil; ingiliscədə hardly ever + calls (təsdiq)

2Be ilə: be feilindən sonra

am / is / are ilə zərf feildən sonra gəlir.

I'm always hungry after work.
İşdən sonra həmişə ac oluram.
am + always
The trains are often late in winter.
Qışda qatarlar tez-tez gecikir.
«gecikir» feildir; ingiliscədə are often late
My boss is usually in a good mood.
Müdirimin əhvalı adətən yaxşı olur.
is + usually
It's never quiet in this street.
Bu küçədə heç vaxt sakitlik olmur.
«heç vaxt … olmur» → never, not yoxdur

3Sual və inkar cümlələrində

Sualda zərfi mübtədadan sonra qoyun. İnkarda usually, often və normally çox vaxt don't / doesn't sözündən sonra gəlir; usually və often ondan əvvəl də gələ bilər (We usually don't…). Sometimes isə inkardan əvvəl durur. Don't always «hər dəfə yox» deməkdir.

Do you always take the bus?
Həmişə avtobusla gedirsən?
sual: Do + you + always
Is he usually this quiet?
O, adətən belə sakit olur?
be sualı: Is + he + usually
We don't usually watch TV in the evening.
Axşamlar adətən televizora baxmırıq.
don't + usually
We usually don't watch TV in the evening.
Axşamlar adətən televizora baxmırıq.
bu da düzgündür, mənası eynidir
She doesn't often eat meat.
O, tez-tez ət yemir.
doesn't + often
I sometimes don't have time for lunch.
Bəzən nahara vaxtım olmur.
sometimes inkardan əvvəl
I don't always agree with my sister.
Bacımla həmişə razılaşmıram.
= hər dəfə yox, bəzən razılaşıram

4Cümlənin əvvəlində sometimes və usually; not olmadan never

Sometimes və usually cümləni başlaya bilər; bu, danışıqda çox işlənir. Never artıq «heç vaxt … -ma» deməkdir, ona görə onu don't / doesn't ilə işlətməyin.

Sometimes I just want to stay in bed.
Bəzən sadəcə yataqda qalmaq istəyirəm.
Usually we have dinner at seven.
Adətən saat yeddidə şam yeməyi yeyirik.
I never drink coffee after 4 pm.
Saat dörddən sonra heç vaxt qəhvə içmirəm.
azərbaycancada «içmirəm»; ingiliscədə never drink, «I don't never drink» yox
My son never tidies his room.
Oğlum heç vaxt otağını yığışdırmır.
never + tidies (təsdiq, -s ilə)

5Dəqiq tezlik və How often…?

How often…? ilə soruşun, zərflə və ya cümlənin sonunda dəqiq ifadə ilə cavab verin.

How often do you go to the gym?
Nə qədər tez-tez idman zalına gedirsən?
və ya «İdman zalına neçə vaxtdan bir gedirsən?»
Three times a week.
Həftədə üç dəfə.
«həftədə» → a week, in a week yox
I visit my parents once a month.
Ayda bir dəfə valideynlərimə baş çəkirəm.
ifadə sonda
She checks her phone every five minutes!
O, hər beş dəqiqədən bir telefonuna baxır!
«-dan bir» → every
We go skiing once a year.
Biz ildə bir dəfə xizək sürməyə gedirik.
go + -ing forması idman üçün: sabit ifadə, A1-22 dərsinə baxın
My mum calls me every Sunday.
Anam hər bazar günü mənə zəng edir.
Mum (UK); Mom (US)

Tez-tez edilən səhvlər

❌I go always to work by bus.
✅I always go to work by bus.
Zərf əsas feildən əvvəl gəlir.
❌He plays often tennis.
✅He often plays tennis.
Zərfi feillə tamamlığın arasına qoymayın.
❌She always is late.
✅She is always late.
be ilə zərf ondan sonra gəlir.
❌I don't never eat fish.
✅I never eat fish. və ya I don't ever eat fish.
never özü inkardır.
⚠️She doesn't sometimes eat meat.
✅She sometimes doesn't eat meat.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma qeyri-adidir: adi cümlədə sometimes inkardan əvvəl gəlir.
⚠️I go every week to the gym.
✅I go to the gym every week.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma adi sıra deyil: zaman ifadəsi adətən sonda, yerdən sonra gəlir.
❌I go to the cinema two times in a month.
✅I go to the cinema twice a month.
in a yox, a; adi söz twice.
❌Do usually you walk to school?
✅Do you usually walk to school?
Sualda zərf mübtədadan sonra gəlir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Heç vaxt … -mır» → ikiqat inkar. Azərbaycan dilində «heç vaxt» sözü mütləq inkar feillə gəlir: «Əmim heç vaxt futbola baxmır». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscə cümlədə iki inkar yaranır. İngiliscədə never özü kifayətdir, feil isə təsdiq formasında qalır.

❌My uncle doesn't watch football never.
✅My uncle never watches football. və ya My uncle doesn't ever watch football.
❌Nigar isn't never at home on Saturdays.
✅Nigar is never at home on Saturdays.
be + never, not yoxdur.

2. «Hər səhər» cümlənin ortasında. Azərbaycanca «Atam hər səhər xəbərləri oxuyur» deyirik: zaman ifadəsi feildən əvvəl gəlir. İngiliscədə bir sözlük zərf (always, often) ortada dura bilər, amma every morning, on Sundays kimi ifadələr adətən cümlənin sonunda gəlir. Onları mübtəda ilə feilin arasına qoymaq olmaz.

❌My father every morning reads the news.
✅My father reads the news every morning.
❌Leyla on Saturdays cleans the flat.
✅Leyla cleans the flat on Saturdays. və ya On Saturdays Leyla cleans the flat.

3. «Həftədə üç dəfə» → three times in a week. Azərbaycanca «həftədə», «ayda», «gündə» sözlərində yerlik halın şəkilçisi var, ona görə ingiliscədə in gəlir. Tezlik ifadəsində a lazımdır: three times a week. Bir dəfə → once, iki dəfə → twice.

❌We play football three times in a week.
✅We play football three times a week.
❌Tural checks his email ten times in a day.
✅Tural checks his email ten times a day.

4. «Həmişə gecikir» → be itir. Azərbaycanca «gecikmək», «məşğul olmaq» kimi vəziyyətləri çox vaxt feil və ya şəkilçi ilə deyirik, ayrıca be olmur. İngiliscədə late, busy, tired sifətdir, ona görə be lazımdır, zərf də ondan sonra gəlir.

❌My brother always tired after football.
✅My brother is always tired after football.
❌Kamran often busy on Mondays.
✅Kamran is often busy on Mondays.

Qarışdırmayın

never və not… ever — Never = not… ever. Ya birini, ya o birini işlədin, ikisini birlikdə yox.

I never eat sugar.
Mən heç vaxt şəkər yemirəm.
never + təsdiq feil
I don't ever eat sugar.
Mən heç vaxt şəkər yemirəm.
mənası eynidir

don't always və never — Don't always «bəzən hə, bəzən yox» deməkdir. Never «bir dəfə də yox».

He doesn't always answer his phone.
O, telefonuna həmişə cavab vermir.
bəzən cavab verir
He never answers his phone.
O, telefonuna heç vaxt cavab vermir.
bir dəfə də yox

hardly ever və hardly — Hardly ever = demək olar ki, heç vaxt (tezlik). Tək hardly isə «çətinliklə, demək olar ki, … -ma» deməkdir (I can hardly hear you). A2-09 dərsinə baxın.

I hardly ever see my cousins.
Əmim uşaqlarını demək olar ki, heç vaxt görmürəm.
cousins = əmi, dayı, xala, bibi uşaqları

Bir sözlük zərf və ifadə — Bir sözlük zərflər ortada, uzun ifadələr isə adətən sonda gəlir. Pis və ya tipik vərdişlər haqqında danışmağın başqa yolları (She'll sit there for hours) xeyli sonra, B2-17 dərsində öyrədilir.

I often play tennis.
Mən tez-tez tennis oynayıram.
I play tennis twice a week.
Həftədə iki dəfə tennis oynayıram.
ifadə sonda

Yazılış və tələffüz

  • often /ˈɒfn/ (UK), /ˈɔːfn/ (US): t adətən oxunmur, amma /ˈɒftən/ tələffüzü də eşidilir. Vurğu birinci hecaya düşür.
  • usually /ˈjuːʒuəli/ dörd hecadır, amma tez danışanda çox vaxt üç heca ilə deyilir: /ˈjuːʒəli/. Ortadakı /ʒ/ səsi azərbaycan dilindəki «j» səsinə çox yaxındır. Vurğu birinci hecadadır; son hecanı vurğulamayın.
  • always /ˈɔːlweɪz/: vurğu birinci hissədədir; bir l ilə yazılır. Ortadakı /w/ səsi «v» deyil: dişlər dodağa toxunmur, dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır.
  • once /wʌns/: yazılışa baxmayın, söz /w/ səsi ilə başlayır. twice /twaɪs/ = iki dəfə; burada da /w/ var. Üç və daha çox üçün three times, four times… deyin.
  • Zərf əsas məlumat olanda vurğulanır: She's never on time!

Qızıl qayda

Tezlik zərfləri əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra gəlir. İnkarda usually / often / always adətən don't / doesn't sözündən sonra durur (We usually don't… da düzgündür), sometimes isə ondan əvvəl. Dəqiq ifadələr (twice a week) adətən sonda gəlir. Never özü inkardır: azərbaycancadakı «heç vaxt … -mır» kimi ikinci inkar artırmayın.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Sözləri düzgün sıraya qoyun və ya cümləni tamamlayın.

  1. Sözləri düzgün sıraya qoyun: always / I / breakfast / have
  2. Sözləri düzgün sıraya qoyun: late / is / never / he
  3. Sözləri düzgün sıraya qoyun: you / do / cook / often / ?
  4. Sözləri düzgün sıraya qoyun: usually / we / don't / go out / on Mondays
  5. Tamamlayın: We go on holiday a year. (one time)
  6. Tamamlayın: I see my aunt a year. (two times)

B. Məna

Düzgün variantı seçin və ya suala cavab verin.

  1. Düzgün cavabı seçin: I … watch TV — maybe once a month.
  2. 0% mənalı sözü seçin: …
  3. "He doesn't always walk to work." O, hər gün işə piyada gedir? …
  4. Sualı tamamlayın: " do you go swimming?" "Twice a week."

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. She goes sometimes to the gym.
  2. I don't never eat meat.
  3. They always are busy.
  4. I see my aunt two times in a year.
  5. We usually have lunch at one.

D. Mətndə

Mötərizədəki sözləri düzgün sıra və formada işlədin.

My week
I'm a nurse. My week is never the same. I 16 (usually / work) from Monday to Thursday. I 17 (be / often) tired on Thursday evening! On Fridays I go to the gym, and I 18 (sometimes / swim) in the pool there. I 19 (never / work) on Sundays — Sunday is family day. My sister visits us 20 (two times) a month.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Həftəniz haqqında always, sometimes və never ilə üç cümlə yazın.
  2. Suala cavab verin: How often do you see your friends? Dəqiq ifadə işlədin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
    your brother often play football?
  2. A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir?
    I a shower every morning.
  3. A1-12 Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır?
    My sister (study) every evening.
Cavablar

A. Quruluş

  1. I always have breakfast.
  2. He is never late.
  3. Do you often cook?
  4. We don't usually go out on Mondays. / We usually don't go out on Mondays.
  5. once
  6. twice

B. Məna

  1. hardly ever
  2. never
  3. no
  4. How often

C. Səhvi tapın

  1. She sometimes goes to the gym. / Sometimes she goes to the gym. / She goes to the gym sometimes.
  2. I never eat meat. / I don't ever eat meat.
  3. They are always busy. / They're always busy.
  4. I see my aunt twice a year. / I see my aunt two times a year.
  5. ✓ We usually have lunch at one.

D. Mətndə

  1. usually work
  2. am often / 'm often
  3. sometimes swim
  4. never work
  5. twice

E. Sizin növbəniz

  1. I always get up at seven. I sometimes cook dinner. I never work on Sundays.
  2. I see my friends twice a week.

F. Qarışıq təkrar

  1. Does
  2. have / take
  3. studies
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play