SlowingoQrammatika
A1 21 / 32

At, on, in azərbaycanca: zaman ön sözləri nə vaxt işlənir?

At, On, In: Time

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz hadisələrin nə vaxt baş verdiyini at (saat), on (günlər və tarixlər) və in (aylar, illər, fəsillər, günün hissələri) ilə deyə biləcəksiniz. Həmçinin nə vaxt heç bir ön söz lazım olmadığını biləcəksiniz (next week, every day, tomorrow).

Əsas fikir

Ön söz (preposition) münasibət göstərən kiçik sözdür: burada hadisə ilə vaxt arasındakı münasibəti. İngilis dili üç ön söz işlədir: at, on, in. Seçim vaxtın ölçüsündən asılıdır.

Zaman piramidasını təsəvvür edin. Ensiz zirvədə ən kiçik vaxt parçası durur: saatda dəqiq bir nöqtə: at six o'clock. Ortada bir gün, gündəliyinizin bir səhifəsi: on Monday, on 3 May. Geniş aşağı hissədə isə içində çoxlu gün olan böyük dövrlər: in June, in 2030, in winter.

Yəni: at = nöqtə, on = gün, in = daha uzun dövr. Bir neçə sabit ifadə bu qaydaya tabe olmur (at night, at the weekend), onları hazır blok kimi öyrənin.

Vaxt sözü özü artıq vaxtı «göstərirsə», yəni this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday, ön söz ümumiyyətlə lazım deyil.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində ön söz yoxdur: vaxtı çox vaxt yerlik halın bir şəkilçisi, -da / -də, göstərir: «saat yeddidə», «iyunda», «2030-cu ildə», «qışda», «mayın beşində». İngilis dilində isə bu bir şəkilçinin yerinə üç ayrı söz var və onları vaxtın ölçüsünə görə seçmək lazımdır: at / on / in. Ona görə ən çox «-da = in» kimi düşünüb in seven o'clock, in Monday deyirik. Daha bir fərq: azərbaycanca «səhər», «axşam», «gecə», «bazar ertəsi» sözlərinə çox vaxt heç bir şəkilçi artırmırıq («Səhər qəhvə içirəm»), ingiliscədə isə burada da ön söz lazımdır: in the morning, at night, on Monday. Üstəlik the artiklini da unutmayın: in the morning. Yaxşı xəbər də var: «gələn həftə», «hər gün», «bu axşam», «keçən il» azərbaycanca da şəkilçisizdir, ingiliscədə də ön sözsüz: next week, every day, this evening, last year. Burada məntiq eynidir.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
saat yeddidəat seven o'clock-də → at (nöqtə)
bazar ertəsi (günü)on Mondayazərbaycancada şəkilçi yoxdur; ingiliscədə on
mayın beşində / ad günümdəon 5 May / on my birthday-də → on (gün, tarix)
iyunda, 2030-cu ildə, qışdain June, in 2030, in winter-da → in (uzun dövr)
səhər, axşamin the morning, in the eveningşəkilçi yoxdur; ingiliscədə in the
gecəat nightsabit ifadə: at, the yoxdur
bazar ertəsi səhəron Monday morninggün həll edir → on
həftə sonuat the weekend (UK) / on the weekend (US)in the weekend yox
gələn həftə, hər gün, bu axşamnext week, every day, this eveningeyni məntiq: ön söz yoxdur

Nəticə: «-da» görəndə avtomatik in yazmayın. Əvvəlcə soruşun: bu, nöqtədir (at), gündür (on), yoxsa uzun dövrdür (in)?

Quruluş

At, on, in

Ön sözNə ilə işlənirNümunələr
atsaatat 7:30, at six o'clock, at midnight, at noon
atsabit ifadələrat night, at lunchtime, at the moment, at Christmas, at the weekend (UK)
onhəftənin günlərion Monday, on Fridays
ontarixlər və xüsusi günləron 5 May, on my birthday, on New Year's Day
ongün + günün hissəsion Monday morning, on Friday night
onthe weekend (US)on the weekend, on weekends
ingünün hissələriin the morning, in the afternoon, in the evening
inaylarin July
inillər və onilliklərin 2030, in the 1990s
infəsillərin summer / in the summer

Ön söz yoxdur

SözNümunələr
this / next / lastthis morning, next week, last year
everyevery day, every Sunday
today / tomorrow / yesterdaytoday, tomorrow afternoon, yesterday morning

last və yesterday sözlərini A1-26 dərsində keçmiş zamanla çox işlədəcəksiniz.

İstifadə

1At: dəqiq vaxt və sabit ifadələr

Saat və bir neçə sabit ifadə üçün at işlədin. Saatın özünü necə demək: A1-19 dərsinə baxın.

The meeting starts at 9:30.
Görüş saat 9:30-da başlayır.
-da → at
I go to bed at midnight.
Gecə saat on ikidə yatıram.
midnight = gecə yarısı
We have lunch at one o'clock.
Saat birdə nahar edirik.
My street is very quiet at night.
Gecələr küçəmiz çox sakit olur.
«gecələr» → at night
I see my whole family at Christmas.
Milad bayramında bütün ailəmi görürəm.
bayram dövrü → at
She's busy at the moment.
O, hazırda məşğuldur.
«hazırda» → at the moment

2On: günlər və tarixlər

Həftənin günləri, tarixlər və xüsusi günlər üçün on işlədin. Cəm formada gün (on Fridays) «hər cümə» deməkdir.

I have a yoga class on Tuesday.
Çərşənbə axşamı yoqa dərsim var.
azərbaycancada şəkilçi yoxdur; ingiliscədə on
The shop is closed on Sundays.
Mağaza bazar günləri bağlı olur.
hər bazar günü
Her birthday is on 14 March.
Onun ad günü martın on dördündədir.
«on the fourteenth of March» deyin
We always have a party on New Year's Eve.
Yeni il gecəsi həmişə məclis qururuq.
xüsusi gün → on
What do you do on your birthday?
Ad günündə nə edirsən?
«ad günündə» → on, in yox

3In: aylar, illər, fəsillər və günün hissələri

Daha uzun dövrlər üçün in işlədin: aylar, illər, onilliklər, fəsillər və günün hissələri.

My exams are in June.
İmtahanlarım iyundadır.
-da → in
The new stadium opens in 2030.
Yeni stadion 2030-cu ildə açılır.
il → in
It snows a lot here in winter.
Burada qışda çox qar yağır.
fəsil → in
I drink coffee in the morning and tea in the afternoon.
Səhər qəhvə, günortadan sonra isə çay içirəm.
azərbaycancada şəkilçi yoxdur; ingiliscədə in the
This song is from the 1980s.
Bu mahnı səksəninci illərdəndir.
onilliklər: in the 1980s, from the 1980s

4Həftə sonu: UK və US

Britaniya ingiliscəsində adətən at the weekend, Amerika ingiliscəsində on the weekend deyilir. Hər ikisi öz variantında düzgündür.

What do you do at the weekend?
Həftə sonu nə edirsən?
UK
What do you do on the weekend?
Həftə sonu nə edirsən?
US
We often go hiking on weekends.
Həftə sonları tez-tez yürüşə çıxırıq.
US; go hiking: sabit ifadə, A1-22 dərsinə baxın

5this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday ilə ön söz yoxdur

Bu sözlər hansı vaxtı nəzərdə tutduğunuzu artıq göstərir, ona görə at / on / in lazım deyil.

I'm busy this afternoon.
Bu gün günortadan sonra məşğulam.
this → ön söz yoxdur
My new job starts next Monday.
Yeni işim gələn bazar ertəsi başlayır.
«gələn» → next, on yoxdur
She goes swimming every Saturday.
O, hər şənbə üzməyə gedir.
every → ön söz yoxdur; go swimming: sabit ifadə, A1-22 dərsinə baxın
Are you free tomorrow evening?
Sabah axşam boşsan?
tomorrow → ön söz yoxdur
Let's meet this weekend.
Gəl bu həftə sonu görüşək.
this → at / on yoxdur

6In the morning, yoxsa on Monday morning?

In the morning / afternoon / evening ümumi ifadədir. Gün əlavə edəndə qərarı gün verir: on Monday morning, on Friday evening.

I study in the evening.
Axşamlar dərs oxuyuram.
ümumi → in the evening
I have an interview on Thursday morning.
Cümə axşamı səhər müsahibəm var.
gün + səhər → on
The flight leaves on Sunday afternoon.
Təyyarə bazar günü günortadan sonra uçur.
gün + günortadan sonra → on

Tez-tez edilən səhvlər

❌The class is in Monday.
✅The class is on Monday.
Günlər on ilə gəlir.
❌I get up at the morning.
✅I get up in the morning.
Günün hissələri in ilə gəlir.
❌She works in night.
✅She works at night.
Sabit ifadə: at night.
❌The concert is in Saturday evening.
✅The concert is on Saturday evening.
Gün + günün hissəsi → on.
❌I'm on holiday in next week.
✅I'm on holiday next week.
next ilə ön söz işlənmir. (on holiday (UK) = on vacation (US))
❌We go there at every summer.
✅We go there every summer.
every ilə ön söz işlənmir.
❌The museum opens at 2030.
✅The museum opens in 2030.
İllər in ilə gəlir.
❌The party is at Friday.
✅The party is on Friday.
Günlər on ilə gəlir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-da» → həmişə in. Azərbaycanca «saat altı qırxda», «cümə axşamı», «iyunda» deyirik: vaxtı ya -da göstərir, ya da heç nə. Ona görə ingiliscədə hər yerdə in yazmaq asandır. Saat → at, gün → on.

❌Our train to Ganja leaves in 6:40.
✅Our train to Ganja leaves at 6:40.
❌Kamran's exam is in Thursday.
✅Kamran's exam is on Thursday.

2. Tarix və xüsusi gün → in. «Sentyabrın on beşində», «ad günündə» sözlərində də -da / -də var, amma ingiliscədə bir gün on tələb edir, hətta həmin gün ayın içində olsa da.

❌In Azerbaijan, the school year starts in 15 September.
✅In Azerbaijan, the school year starts on 15 September.
«on the fifteenth of September» deyin.
❌My grandmother always cooks plov in her birthday.
✅My grandmother always cooks plov on her birthday.

3. «Həftə sonu», «gecələr» → in. Azərbaycancada bu sözlər şəkilçisiz də işlənir, -da ilə də, ona görə ingiliscədə in gəlir. İngiliscədə bunlar sabit ifadələrdir: at the weekend (UK) / on the weekend (US), at night.

❌We visit our grandparents in the weekend.
✅We visit our grandparents at the weekend. və ya We visit our grandparents on the weekend.
⚠️Tural works in the night.
✅Tural works at night.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma in the night «gecənin hansısa anında» deməkdir; gecələr işləmək üçün at night deyilir.

4. «Səhər» → in morning. Azərbaycan dilində artikl yoxdur və «səhər», «axşam» sözləri şəkilçisiz işlənir. Ona görə ingiliscədə ya ön söz, ya da the düşür. Düzgün forma: in the morning / in the afternoon / in the evening.

❌Leyla runs in morning before work.
✅Leyla runs in the morning before work.
❌Murad usually watches TV evening.
✅Murad usually watches TV in the evening.

Qarışdırmayın

at night və in the night — At night = ümumiyyətlə gecələr; in the night = bir gecənin hansısa vaxtında.

I can't sleep at night.
Gecələr yata bilmirəm.
adətən
The baby wakes up in the night.
Körpə gecə oyanır.
gecənin hansısa anında

in the morning və on Monday morning — günün ümumi hissəsi → in; konkret gün → on.

I run in the morning.
Səhərlər qaçıram.
I have a race on Sunday morning.
Bazar günü səhər yarışım var.
gün + səhər → on

at the weekend (UK) və on the weekend (US) — mənası eynidir, variant fərqlidir. Birini seçin və ondan ardıcıl istifadə edin.

See you at the weekend!
Həftə sonu görüşərik!
UK
See you on the weekend!
Həftə sonu görüşərik!
US

Yazılış və tələffüz

  • Ön sözlər adətən vurğusuzdur, vurğu vaxt sözünə düşür: at six, on Monday, in June.
  • at adətən zəif deyilir: /ət/: at six /ət sɪks/. Saiti ə kimi tam və güclü deməyin. in /ɪn/ və on /ɒn/ (UK), /ɑːn/ (US) qısa qalır.
  • Sözlər birləşir: at eight /ət‿eɪt/ bir söz kimi səslənir; on April də belədir. Ön sözlə ondan sonrakı sözün arasında dayanmayın.
  • Günlər və aylar həmişə böyük hərflə başlayır: on Monday, in July. Fəsillər yox: in summer.
  • weekend /ˌwiːkˈend/ (UK): vurğu çox vaxt end hissəsindədir; /ˈwiːkend/ (US): vurğu week hissəsindədir. Söz /w/ səsi ilə başlayır: «v» deyil, dodaqlar irəli uzanır. week sözündəki /iː/ uzun saitdir.
  • night /naɪt/ sözündə gh oxunmur, sait diftonqdur: səs «a»-dan «i»-yə sürüşür.

Qızıl qayda

Nöqtə (saat) üçün at, gün (günlər, tarixlər) üçün on, daha uzun dövr (aylar, illər, fəsillər, günün hissələri) üçün in, üstəlik at night kimi bir neçə sabit ifadə. this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday sözlərindən əvvəl ön söz yoxdur. Azərbaycancadakı «-da» hər dəfə in demək deyil.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Cümlələri at, on və ya in ilə tamamlayın.

  1. The film starts 8 pm.
  2. My sister's wedding is 2027.
  3. We have English Wednesdays.
  4. It's very hot here August.
  5. I read the evening.
  6. My dad works night.
  7. Let's meet Friday afternoon.

B. Məna

Düzgün variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: I relax … the weekend. (UK)
  2. Düzgün cavabı seçin: The trees are green … spring.
  3. Düzgün cavabı seçin: The baby often wakes up … the night.
  4. Düzgün cavabı seçin: See you …!

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. See you on next week!
  2. I go to the gym in every morning.
  3. Her birthday is in 2 April.
  4. The shop opens at nine on Saturdays.

D. Mətndə

Mesajı at, on və ya in ilə tamamlayın.

A message to a friend
Hi Jo! Are you free 16 Saturday? There's a market in the old town. It opens 17 10 am, and it's only here 18 summer. Let's go 19 the morning — it's very hot 20 the afternoon. Or are you free 21 Sunday morning? Let me know!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Həftəniz haqqında at, on və in ilə üç cümlə yazın.
  2. next və ya this ilə iki plan yazın (ön sözsüz).

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-19 İngiliscə saat, günlər və tarixlər: first, second, third, half past, a quarter to
    Saatı ənənəvi yolla yazın: 10:45
  2. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Sözləri düzgün sıraya qoyun: at the weekend / never / I / work
  3. A1-18 Əmr cümlələri, Let's və təkliflər azərbaycanca: Don't, How about, Why don't we
    (not / be) late tomorrow!
Cavablar

A. Quruluş

  1. at
  2. in
  3. on
  4. in
  5. in
  6. at
  7. on

B. Məna

  1. at
  2. in
  3. in
  4. next Tuesday

C. Səhvi tapın

  1. See you next week!
  2. I go to the gym every morning.
  3. Her birthday is on 2 April.
  4. ✓ The shop opens at nine on Saturdays.

D. Mətndə

  1. on
  2. at
  3. in
  4. in
  5. in
  6. on

E. Sizin növbəniz

  1. I get up at seven. I go swimming on Tuesdays. I read in the evening.
  2. I'm free this evening. My course starts next month.

F. Qarışıq təkrar

  1. a quarter to eleven / quarter to eleven
  2. I never work at the weekend. / At the weekend I never work.
  3. Don't be / Do not be
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play