At, on, in azərbaycanca: zaman ön sözləri nə vaxt işlənir?
At, On, In: Time
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz hadisələrin nə vaxt baş verdiyini at (saat), on (günlər və tarixlər) və in (aylar, illər, fəsillər, günün hissələri) ilə deyə biləcəksiniz. Həmçinin nə vaxt heç bir ön söz lazım olmadığını biləcəksiniz (next week, every day, tomorrow).
Əsas fikir
Ön söz (preposition) münasibət göstərən kiçik sözdür: burada hadisə ilə vaxt arasındakı münasibəti. İngilis dili üç ön söz işlədir: at, on, in. Seçim vaxtın ölçüsündən asılıdır.
Zaman piramidasını təsəvvür edin. Ensiz zirvədə ən kiçik vaxt parçası durur: saatda dəqiq bir nöqtə: at six o'clock. Ortada bir gün, gündəliyinizin bir səhifəsi: on Monday, on 3 May. Geniş aşağı hissədə isə içində çoxlu gün olan böyük dövrlər: in June, in 2030, in winter.
Yəni: at = nöqtə, on = gün, in = daha uzun dövr. Bir neçə sabit ifadə bu qaydaya tabe olmur (at night, at the weekend), onları hazır blok kimi öyrənin.
Vaxt sözü özü artıq vaxtı «göstərirsə», yəni this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday, ön söz ümumiyyətlə lazım deyil.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində ön söz yoxdur: vaxtı çox vaxt yerlik halın bir şəkilçisi, -da / -də, göstərir: «saat yeddidə», «iyunda», «2030-cu ildə», «qışda», «mayın beşində». İngilis dilində isə bu bir şəkilçinin yerinə üç ayrı söz var və onları vaxtın ölçüsünə görə seçmək lazımdır: at / on / in. Ona görə ən çox «-da = in» kimi düşünüb in seven o'clock, in Monday deyirik. Daha bir fərq: azərbaycanca «səhər», «axşam», «gecə», «bazar ertəsi» sözlərinə çox vaxt heç bir şəkilçi artırmırıq («Səhər qəhvə içirəm»), ingiliscədə isə burada da ön söz lazımdır: in the morning, at night, on Monday. Üstəlik the artiklini da unutmayın: in the morning. Yaxşı xəbər də var: «gələn həftə», «hər gün», «bu axşam», «keçən il» azərbaycanca da şəkilçisizdir, ingiliscədə də ön sözsüz: next week, every day, this evening, last year. Burada məntiq eynidir.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| saat yeddidə | at seven o'clock | -də → at (nöqtə) |
| bazar ertəsi (günü) | on Monday | azərbaycancada şəkilçi yoxdur; ingiliscədə on |
| mayın beşində / ad günümdə | on 5 May / on my birthday | -də → on (gün, tarix) |
| iyunda, 2030-cu ildə, qışda | in June, in 2030, in winter | -da → in (uzun dövr) |
| səhər, axşam | in the morning, in the evening | şəkilçi yoxdur; ingiliscədə in the |
| gecə | at night | sabit ifadə: at, the yoxdur |
| bazar ertəsi səhər | on Monday morning | gün həll edir → on |
| həftə sonu | at the weekend (UK) / on the weekend (US) | in the weekend yox |
| gələn həftə, hər gün, bu axşam | next week, every day, this evening | eyni məntiq: ön söz yoxdur |
Nəticə: «-da» görəndə avtomatik in yazmayın. Əvvəlcə soruşun: bu, nöqtədir (at), gündür (on), yoxsa uzun dövrdür (in)?
Quruluş
At, on, in
| Ön söz | Nə ilə işlənir | Nümunələr |
|---|---|---|
| at | saat | at 7:30, at six o'clock, at midnight, at noon |
| at | sabit ifadələr | at night, at lunchtime, at the moment, at Christmas, at the weekend (UK) |
| on | həftənin günləri | on Monday, on Fridays |
| on | tarixlər və xüsusi günlər | on 5 May, on my birthday, on New Year's Day |
| on | gün + günün hissəsi | on Monday morning, on Friday night |
| on | the weekend (US) | on the weekend, on weekends |
| in | günün hissələri | in the morning, in the afternoon, in the evening |
| in | aylar | in July |
| in | illər və onilliklər | in 2030, in the 1990s |
| in | fəsillər | in summer / in the summer |
Ön söz yoxdur
| Söz | Nümunələr |
|---|---|
| this / next / last | this morning, next week, last year |
| every | every day, every Sunday |
| today / tomorrow / yesterday | today, tomorrow afternoon, yesterday morning |
last və yesterday sözlərini A1-26 dərsində keçmiş zamanla çox işlədəcəksiniz.
İstifadə
1At: dəqiq vaxt və sabit ifadələr
Saat və bir neçə sabit ifadə üçün at işlədin. Saatın özünü necə demək: A1-19 dərsinə baxın.
2On: günlər və tarixlər
Həftənin günləri, tarixlər və xüsusi günlər üçün on işlədin. Cəm formada gün (on Fridays) «hər cümə» deməkdir.
3In: aylar, illər, fəsillər və günün hissələri
Daha uzun dövrlər üçün in işlədin: aylar, illər, onilliklər, fəsillər və günün hissələri.
4Həftə sonu: UK və US
Britaniya ingiliscəsində adətən at the weekend, Amerika ingiliscəsində on the weekend deyilir. Hər ikisi öz variantında düzgündür.
5this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday ilə ön söz yoxdur
Bu sözlər hansı vaxtı nəzərdə tutduğunuzu artıq göstərir, ona görə at / on / in lazım deyil.
6In the morning, yoxsa on Monday morning?
In the morning / afternoon / evening ümumi ifadədir. Gün əlavə edəndə qərarı gün verir: on Monday morning, on Friday evening.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-da» → həmişə in. Azərbaycanca «saat altı qırxda», «cümə axşamı», «iyunda» deyirik: vaxtı ya -da göstərir, ya da heç nə. Ona görə ingiliscədə hər yerdə in yazmaq asandır. Saat → at, gün → on.
2. Tarix və xüsusi gün → in. «Sentyabrın on beşində», «ad günündə» sözlərində də -da / -də var, amma ingiliscədə bir gün on tələb edir, hətta həmin gün ayın içində olsa da.
3. «Həftə sonu», «gecələr» → in. Azərbaycancada bu sözlər şəkilçisiz də işlənir, -da ilə də, ona görə ingiliscədə in gəlir. İngiliscədə bunlar sabit ifadələrdir: at the weekend (UK) / on the weekend (US), at night.
4. «Səhər» → in morning. Azərbaycan dilində artikl yoxdur və «səhər», «axşam» sözləri şəkilçisiz işlənir. Ona görə ingiliscədə ya ön söz, ya da the düşür. Düzgün forma: in the morning / in the afternoon / in the evening.
Qarışdırmayın
at night və in the night — At night = ümumiyyətlə gecələr; in the night = bir gecənin hansısa vaxtında.
in the morning və on Monday morning — günün ümumi hissəsi → in; konkret gün → on.
at the weekend (UK) və on the weekend (US) — mənası eynidir, variant fərqlidir. Birini seçin və ondan ardıcıl istifadə edin.
Yazılış və tələffüz
- Ön sözlər adətən vurğusuzdur, vurğu vaxt sözünə düşür: at six, on Monday, in June.
- at adətən zəif deyilir: /ət/: at six /ət sɪks/. Saiti ə kimi tam və güclü deməyin. in /ɪn/ və on /ɒn/ (UK), /ɑːn/ (US) qısa qalır.
- Sözlər birləşir: at eight /ət‿eɪt/ bir söz kimi səslənir; on April də belədir. Ön sözlə ondan sonrakı sözün arasında dayanmayın.
- Günlər və aylar həmişə böyük hərflə başlayır: on Monday, in July. Fəsillər yox: in summer.
- weekend /ˌwiːkˈend/ (UK): vurğu çox vaxt end hissəsindədir; /ˈwiːkend/ (US): vurğu week hissəsindədir. Söz /w/ səsi ilə başlayır: «v» deyil, dodaqlar irəli uzanır. week sözündəki /iː/ uzun saitdir.
- night /naɪt/ sözündə gh oxunmur, sait diftonqdur: səs «a»-dan «i»-yə sürüşür.
Qızıl qayda
Nöqtə (saat) üçün at, gün (günlər, tarixlər) üçün on, daha uzun dövr (aylar, illər, fəsillər, günün hissələri) üçün in, üstəlik at night kimi bir neçə sabit ifadə. this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday sözlərindən əvvəl ön söz yoxdur. Azərbaycancadakı «-da» hər dəfə in demək deyil.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Cümlələri at, on və ya in ilə tamamlayın.
-
The film starts 8 pm.
-
My sister's wedding is 2027.
-
We have English Wednesdays.
-
It's very hot here August.
-
I read the evening.
-
My dad works night.
-
Let's meet Friday afternoon.
B. Məna
Düzgün variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: I relax … the weekend. (UK)
-
Düzgün cavabı seçin: The trees are green … spring.
-
Düzgün cavabı seçin: The baby often wakes up … the night.
-
Düzgün cavabı seçin: See you …!
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
See you on next week!
-
I go to the gym in every morning.
-
Her birthday is in 2 April.
-
The shop opens at nine on Saturdays.
D. Mətndə
Mesajı at, on və ya in ilə tamamlayın.
Hi Jo! Are you free 16 Saturday? There's a market in the old town. It opens 17 10 am, and it's only here 18 summer. Let's go 19 the morning — it's very hot 20 the afternoon. Or are you free 21 Sunday morning? Let me know!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Həftəniz haqqında at, on və in ilə üç cümlə yazın.
-
next və ya this ilə iki plan yazın (ön sözsüz).
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-19 İngiliscə saat, günlər və tarixlər: first, second, third, half past, a quarter to Saatı ənənəvi yolla yazın: 10:45
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? Sözləri düzgün sıraya qoyun: at the weekend / never / I / work
-
A1-18 Əmr cümlələri, Let's və təkliflər azərbaycanca: Don't, How about, Why don't we (not / be) late tomorrow!
Cavablar
A. Quruluş
- at
- in
- on
- in
- in
- at
- on
B. Məna
- at
- in
- in
- next Tuesday
C. Səhvi tapın
- See you next week!
- I go to the gym every morning.
- Her birthday is on 2 April.
- ✓ The shop opens at nine on Saturdays.
D. Mətndə
- on
- at
- in
- in
- in
- on
E. Sizin növbəniz
- I get up at seven. I go swimming on Tuesdays. I read in the evening.
- I'm free this evening. My course starts next month.
F. Qarışıq təkrar
- a quarter to eleven / quarter to eleven
- I never work at the weekend. / At the weekend I never work.
- Don't be / Do not be
