Takrorlash: Present Simple, savollar va predloglar oʻzbekcha (A1-12 – A1-21)
Review: Present Simple, Questions and Prepositions
Bu sahifada
Bu takrorlash quyidagilarni qamraydi
Maqsad
Bu darsdan keyin siz Present Simple (hozirgi oddiy zamon) bilan odatlar, faktlar va kundalik ishlar haqida gapira olasiz, do / does, have got va can bilan inkor va savol tuza olasiz, qanchalik tez-tez ekanini ayta olasiz, koʻrsatma va taklif bera olasiz, biror narsa qachon va qayerda boʻlishini ayta olasiz. Eng muhimi, bu shakllar birga kelganda ular orasidan toʻgʻrisini tanlay olasiz.
Nimalarni oʻrgandik
| Dars | Asosiy nuqta | Asosiy misol |
|---|---|---|
| A1-12 | odatlar, faktlar va holatlar uchun Present Simple: asosiy shakl, lekin he / she / it + -s (-es, -ies, has); oʻzbekchada «u boradi» va «ular boradi» bir xil boʻlishi mumkin, inglizchada esa -s faqat bitta ega bilan | My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays. |
| A1-13 | don't / doesn't + asosiy shakl; Do / Does + ega + asosiy shakl?; qisqa javob Yes, I do; be hech qachon do ishlatmaydi; oʻzbekchadagi -mi oʻrniga savol boshida do / does | "Does she work here?" "No, she doesn't." |
| A1-14 | have / has (do / does bilan) va have got / has got (asosan UK; inkor va savolni oʻzi yasaydi); have lunch kabi harakatlar uchun faqat have; oʻzbekchadagi «bor / yoʻq» egalik uchun | "Have you got a temperature?" "Yes, I have." |
| A1-15 | tezlik ravishlari asosiy feʼldan oldin va be dan keyin; aniq ifodalar (twice a week) gap oxirida; never bilan not ishlatilmaydi | The trains are often late in winter. |
| A1-16 | Savol soʻzi + Yordamchi feʼl + Ega + asosiy feʼl (Q-A-S-I); how old / how often / how much / how many; what va which; whose | How often do you go to the gym? |
| A1-17 | qobiliyat, ruxsat, iltimos va imkoniyat uchun can / can't + asosiy shakl; -s yoʻq, to yoʻq, do yoʻq | "Can I pay by card?" "Yes, of course." |
| A1-18 | buyruq = asosiy shakl, egasiz; Don't + asosiy shakl; Let's / Let's not; How about / What about + ot yoki -ing shakli; Why don't we + asosiy shakl | Why don't we meet at six? |
| A1-19 | sanalar uchun tartib sonlari (the fifth of May / May fifth); yillar ikki boʻlakda; vaqt past / to bilan yoki raqamli usulda | "What's the date today?" "It's the fifth of May." |
| A1-20 | soat uchun at, kun yoki sana uchun on, uzunroq davr uchun in; this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday bilan predlog yoʻq | I have an interview on Thursday morning. |
| A1-21 | joy: in (ichida), on (sirt ustida), at (nuqta yoki ish joyi), next to, between, opposite…; harakat: to, into, out of, across, through, past…; go home; transport by bus / by car, lekin on foot | The pharmacy is between the bank and the post office. |
Muhim taqqoslash
be va do / does — Be inkor va savolni oʻzi yasaydi. Qolgan barcha oddiy feʼllarga do / does yordamchi feʼli kerak. Oʻzbekchada ikkalasida ham -mi qoʻshimchasi yetarli («Qorningiz ochmi?», «Inglizcha gapirasizmi?»), inglizchada esa tanlash kerak. A1-13
- Tekshiruv: feʼl am / is / are mi? → uni oldinga oʻtkazing yoki not qoʻshing, do kerak emas. Boshqa feʼlmi? → do / does / don't / doesn't + asosiy shakl.
works, doesn't work va Does … work? — Darak gapda he / she / it bilan feʼlga -s qoʻshiladi. Inkor va savolda -s does ga oʻtadi, asosiy feʼl esa asosiy shaklga qaytadi. Bitta gapda bitta -s yetarli. A1-12 A1-13
- Tekshiruv: he / she / it yoki bitta narsa, darak gapmi? → feʼl + -s. Gapda does / doesn't bormi? → asosiy shakl, -s yoʻq.
have, have got va harakat uchun have — Egalik, oila, tashqi koʻrinish va kasallik uchun have (do / does bilan) va have got (asosan UK, oʻzining haven't / Have…? shakllari bilan) bir xil maʼnoni beradi. Ularni aralashtirmang. Have lunch kabi harakatlar uchun faqat have ishlating. Oʻzbekchada egalikni «bor / yoʻq» bildiradi. A1-14
- Tekshiruv: egalikmi? → Do you have…? yoki Have you got…?, javobda ham xuddi shu yordamchi feʼl. Ovqatlanish, yuvinish, bayrammi? → faqat have.
Tezlik ravishi va tezlik ifodasi — Bir soʻzli ravishlar oʻrtada turadi: oddiy feʼldan oldin, be dan keyin. Aniq ifodalar gap oxirida keladi. A1-15
- Tekshiruv: always, often, never… + oddiy feʼlmi? → feʼldan oldin. + be mi? → be dan keyin. Once a month, every Sunday mi? → oxirida.
Can you…? va Do you…? — Can modal feʼl: u inkor va savolni oʻzi yasaydi, do siz. Can you…? qobiliyat haqida soʻraydi (yoki iltimos qiladi); Do you…? odat haqida soʻraydi. Oʻzbekchada ham farq bor: «chala olasizmi?» va «chalasizmi?». A1-13 A1-17
- Tekshiruv: mahorat, ruxsat yoki iltimosmi? → can. Muntazam qiladigan ishmi? → do.
Buyruq, Let's va taklif savoli — Buyruq tinglovchiga biror ish qilishni aytadi. Let's sizni ham, tinglovchini ham oʻz ichiga oladi. How about…? / Why don't we…? yumshoqroq va ochiqroq eshitiladi. Oʻzbekchada ham xuddi shunday: «Yoping», «Yopib bera olasizmi?», «-aylik», «-sak-chi?». A1-17 A1-18
- Tekshiruv: ishni tinglovchi qiladimi? → buyruq (yoki Can you…? iltimosi). Birga qilamizmi? → Let's. Yumshoqroq taklifmi? → How about + ot / -ing shakli, Why don't we + asosiy shakl.
How much, How many va How old; what va which — How many + sanaladigan koʻplikdagi otlar; how much narx va sanalmaydigan narsalar uchun; how old yosh uchun. Oʻzbekchada «nechta» va «qancha» farqi bunga yaqin, lekin «qancha» ikkalasiga ham ishlatiladi. What = ochiq tanlov; which = kichik, maʼlum guruh. A1-16
- Tekshiruv: birma-bir sanash mumkinmi? → how many. Narx yoki sanab boʻlmaydigan narsami? → how much. Yoshmi? → how old. Oldingizda ikki-uchta variant bormi? → which.
at, on, in (vaqt) yoki predlogsiz — Nuqta uchun at, kun uchun on, uzunroq davr uchun in. Oʻzbekchada hammasi -da («soat oʻnda», «yakshanbada», «iyunda»). This, next, last, every, today, tomorrow bilan predlog yoʻq. A1-19 A1-20
- Tekshiruv: soatmi? → at. Kun yoki sanami (Monday morning ham)? → on. Oy, yil, fasl, kunning qismimi? → in. Next / this / every… mi? → hech narsa.
in, on, at (joy); to yoki to siz — In = ichida, on = sirt ustida (avtobus, poyezd, samolyot ham), at = nuqta yoki ish joyi. Harakatga to, into, out of… kerak, lekin home, here va there oldidan to qoʻyilmaydi. Oʻzbekchada -da va -ga ularni farqlamaydi. A1-21
- Tekshiruv: ichidami? → in. Sirtga tegib turibdimi? → on. Nuqta yoki ish joyimi (at work, at the station)? → at. Biror joyga boryapsizmi? → to + joy, lekin go home. Qanday yurasiz? → by + transport (artiklsiz), lekin on foot.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-mi» bilan savol → yordamchi feʼlsiz savol. Oʻzbekchada savolni oddiy gapning oxiriga -mi qoʻshib yasaymiz («Shanba kuni ishlaysizmi?») yoki savol soʻzini qoʻyib, tartibni oʻzgartirmaymiz («Singlingiz soat nechada ishni tugatadi?»). Inglizchada esa savolga do / does kerak va u egadan oldin turadi. A1-13 A1-16
2. «U» → he yoki she, keyin esa -s. Oʻzbekchada «u» jinsni koʻrsatmaydi, shuning uchun odamlarning kundalik ishlarini tasvirlaganda he va she almashib ketadi. Toʻgʻri olmoshni tanlang va unutmang: he ham, she ham feʼlga -s talab qiladi. A1-12
3. «Uyga», «avtobus bilan» → to home, with bus. Oʻzbekchada -ga qoʻshimchasi va «bilan» soʻzi soʻzma-soʻz tarjima qilinadi. Home, here, there oldidan to qoʻyilmaydi; transport uchun by ishlatiladi. A1-21
4. «Kelasi haftada», «ertalab» → in next week, in morning. Oʻzbekchada vaqtga -da qoʻshiladi yoki «ertalab» kabi qoʻshimchasiz ravish ishlatiladi. Inglizchada next, this, every bilan predlog yoʻq, kunning qismlari esa in the bilan keladi. A1-20
Oltin qoidalar
- A1-12 Present Simple = umuman toʻgʻri boʻlgan narsalar (odatlar, faktlar, holatlar). He / she / it → asosiy shakl + -s; boshqa barcha egalar → asosiy shakl.
- A1-13 Be dan (va can kabi modal feʼllardan) boshqa feʼllar bilan inkor va savol uchun do / does ishlating. Not, savol va -s yordamchi feʼlga oʻtadi; asosiy feʼl asosiy shaklda qoladi.
- A1-14 have / has hamma joyda ishlatiladi va inkor hamda savolda do / does oladi. have got / has got (asosan UK) egalik, oila, tashqi koʻrinish va kasallik uchun xuddi shu maʼnoni beradi va inkor hamda savolni oʻzi yasaydi. Have lunch kabi harakatlar uchun faqat have ishlating.
- A1-15 Tezlik ravishlari asosiy feʼldan oldin va be dan keyin keladi. Inkorda usually / often / always odatda don't / doesn't dan keyin, sometimes esa undan oldin turadi. Aniq ifodalar (twice a week) odatda gap oxirida. Never oʻzi inkor, unga not kerak emas.
- A1-16 Savol soʻzini boshiga qoʻying, keyin oddiy ha/yoʻq savolini tuzing: Savol soʻzi + Yordamchi feʼl + Ega + asosiy feʼl: Where do you live? Be bilan: Where are you from?
- A1-17 Can hech qachon oʻzgarmaydi va undan keyin asosiy shakl keladi: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s yoʻq, to yoʻq, do yoʻq.
- A1-18 Asosiy shakldan boshlang, odatda egasiz: Sit down. Inkor: Don't + asosiy shakl. Oʻzingizni ham qoʻshish uchun Let's / Let's not + asosiy shakl. Yumshoqroq taklif uchun How about / What about + ot yoki -ing shakli, yoki Why don't we + asosiy shakl.
- A1-19 Sanoq sonlar bilan sanang (five, thirty); tartib va sanalar uchun tartib sonlarini ishlating (the fifth, the thirtieth). Hafta kunlari va oylar katta harf bilan yoziladi. Vaqt uchun 30 daqiqagacha past, 30 dan keyin to ishlating yoki raqamlarni oʻqing: seven forty-five.
- A1-20 Nuqta (soat) uchun at, kun (hafta kunlari, sanalar) uchun on, uzunroq davr (oylar, yillar, fasllar, kunning qismlari) uchun in, va at night kabi bir nechta turgʻun iboralar. This, next, last, every, today, tomorrow, yesterday oldidan predlog qoʻyilmaydi.
- A1-21 Joy: in (ichida), on (sirt ustida), at (nuqta yoki biror ish qilinadigan joy). Harakat: yoʻlni chizadigan soʻzni tanlang: to, into, out of, up, down, across, through, past. Transport: by car, by bus, by train, lekin on foot. Go home, go to home emas.
Mashqlar
A. Tuzilish
Har bir gapni koʻrsatilganidek toʻldiring yoki oʻzgartiring.
-
A1-12 Present Simple oʻzbekcha: I work, she works — -s qoʻshimchasi qachon kerak? My brother (study) medicine.
-
A1-12 Present Simple oʻzbekcha: I work, she works — -s qoʻshimchasi qachon kerak? The kids (watch) cartoons on Saturday mornings.
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? Inkor shaklga keltiring: She likes fish.
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? Savol tuzing: Your parents live near you.
-
A1-14 Have va Have Got oʻzbekcha: «mening … bor» inglizcha qanday aytiladi? Savol tuzing (have got): She has got a car.
-
A1-17 Can va Can't oʻzbekcha: qila olaman, mumkinmi, yordam bera olasizmi? Inkor shaklga keltiring: I can drive.
-
A1-18 Imperative va Let's oʻzbekcha: buyruq, «keling, …-aylik» va takliflar ingliz tilida Inkor shaklga keltiring: Let's wait here.
-
A1-19 Time, Days and Dates oʻzbekcha: soat, sana, yil va tartib sonlari ingliz tilida Tartib sonini yozing: 21
-
A1-19 Time, Days and Dates oʻzbekcha: soat, sana, yil va tartib sonlari ingliz tilida Vaqtni ayting (anʼanaviy usul): 8:45
B. Maʼno
Maʼnoga mos javobni tanlang.
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? Toʻgʻri javobni tanlang: … you tired?
-
A1-14 Have va Have Got oʻzbekcha: «mening … bor» inglizcha qanday aytiladi? "Have you got a bike?" "Yes, I …."
-
A1-14 Have va Have Got oʻzbekcha: «mening … bor» inglizcha qanday aytiladi? Toʻgʻri javobni tanlang: We … lunch at one every day.
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? Tartibga keltiring: late / always / is / my bus
-
A1-16 Question Words oʻzbekcha: what, where, who, how much — ingliz tilida savol qanday tuziladi? Toʻgʻri javobni tanlang: How … water do you drink?
-
A1-16 Question Words oʻzbekcha: what, where, who, how much — ingliz tilida savol qanday tuziladi? Toʻgʻri javobni tanlang: … phone is this?
-
A1-17 Can va Can't oʻzbekcha: qila olaman, mumkinmi, yordam bera olasizmi? Ability, permission, request yoki possibility? "Can I sit here?"
-
A1-20 At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha Toʻgʻri javobni tanlang: See you …!
-
A1-21 Joy va harakat predloglari (in, on, at, to, into) oʻzbekcha: qayerda va qayerga? Toʻgʻri javobni tanlang: The cat runs … the house. Now it's in the garden.
-
A1-21 Joy va harakat predloglari (in, on, at, to, into) oʻzbekcha: qayerda va qayerga? Toʻgʻri javobni tanlang: I go to school ….
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
A1-12 Present Simple oʻzbekcha: I work, she works — -s qoʻshimchasi qachon kerak? My dad haves a big car.
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? Does she lives near here?
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? He plays often tennis.
-
A1-16 Question Words oʻzbekcha: what, where, who, how much — ingliz tilida savol qanday tuziladi? Where you work?
-
A1-17 Can va Can't oʻzbekcha: qila olaman, mumkinmi, yordam bera olasizmi? She cans speak Japanese.
-
A1-18 Imperative va Let's oʻzbekcha: buyruq, «keling, …-aylik» va takliflar ingliz tilida How about go to the cinema?
-
A1-20 At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha I get up at the morning.
-
A1-21 Joy va harakat predloglari (in, on, at, to, into) oʻzbekcha: qayerda va qayerga? The keys are on the table.
D. Kontekstda
Xabarni toʻldiring. Qavs ichidagi soʻzlardan foydalaning.
Hi Ben! I love my new job. I start work 28 (at / in) nine, and I 29 (not / work) on Fridays! My office is 30 (in / on) the fourth floor, 31 (next / next to) a small park. I 32 (usually / walk) to work. It's only ten minutes. My boss is very friendly. She 33 (have) two dogs, and she 34 (bring) them to the office every day! 35 (Can / Do) you come to my place 36 (on / in) Saturday evening? 37 (not / be) late — dinner is at seven!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? Haftangiz haqida uchta gap yozing: birida tezlik ravishi, birida aniq ifoda, birida at, on yoki in boʻlsin.
-
A1-17 Can va Can't oʻzbekcha: qila olaman, mumkinmi, yordam bera olasizmi? Qila oladigan ikkita ishingizni va doʻstingizga bitta Can you…? savolini yozing.
-
A1-21 Joy va harakat predloglari (in, on, at, to, into) oʻzbekcha: qayerda va qayerga? Uyingizdan yaqin atrofdagi kafe yoki doʻkongacha yoʻl koʻrsating (2–3 gap).
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-03 To Be: inkor, savol va qisqa javoblar (isn't, aren't, Are you…?) oʻzbekcha "Is your brother at home?" "No, ."
-
A1-06 Ingliz tilida artikllar: A, An va The qachon ishlatiladi? Oʻzbekcha tushuntirish It's ___ hour from here. …
-
A1-08 My, Your, His, Her va egalik 's oʻzbekcha: «mening», «uning» ingliz tilida Is this … phone?
-
A1-11 There is va There are oʻzbekcha: «bor» va «yoʻq» ingliz tilida qanday aytiladi? ___ two banks near the station. …
Javoblar
A. Tuzilish
- studies
- watch
- She doesn't like fish. / She does not like fish.
- Do your parents live near you?
- Has she got a car?
- I can't drive. / I cannot drive.
- Let's not wait here.
- twenty-first
- a quarter to nine / quarter to nine
B. Maʼno
- Are
- have
- have
- My bus is always late.
- much
- Whose
- permission
- next Friday
- out of
- on foot
C. Xatoni toping
- My dad has a big car. / My dad has got a big car. / My dad's got a big car.
- Does she live near here?
- He often plays tennis.
- Where do you work?
- She can speak Japanese.
- How about going to the cinema?
- I get up in the morning.
- ✓ The keys are on the table.
D. Kontekstda
- at
- don't work / do not work
- on
- next to
- usually walk
- has / has got / 's got
- brings
- Can
- on
- Don't be / Do not be
E. Sizning navbatingiz
- I usually get up at seven. I go swimming twice a week. I never work on Sundays.
- I can cook. I can speak two languages. Can you swim?
- Go out of my building and turn left. Walk past the bank. The café is next to the supermarket.
F. Aralash takrorlash
- he isn't / he's not
- an
- your
- There are
