Marudio A1: Present Simple, Maswali kwa Do/Does na Prepositions kwa Kiswahili
Review: Present Simple, Questions and Prepositions
Katika ukurasa huu
Marudio haya yanahusu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuzungumza kuhusu tabia, ukweli na ratiba kwa Present Simple (wakati uliopo wa kawaida), kutunga sentensi hasi na maswali kwa do / does, have got na can, kusema jambo hutokea mara ngapi, kutoa amri na mapendekezo, na kusema jambo linatokea lini na wapi. Zaidi ya yote, utaweza kuchagua kati ya miundo hii inapokutana katika mazungumzo mamoja.
Tulichojifunza
| Somo | Jambo kuu | Mfano muhimu |
|---|---|---|
| A1-12 | Present Simple kwa tabia, ukweli na hali: base form (umbo la msingi), lakini he / she / it + -s (-es, -ies, has) | My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays. |
| A1-13 | don't / doesn't + base form; Do / Does + kiima + base form?; majibu mafupi Yes, I do; be haitumii do kamwe | "Does she work here?" "No, she doesn't." |
| A1-14 | have / has (hutumia do / does) na have got / has got (hasa UK; hujenga sentensi hasi na maswali yenyewe); kwa vitendo kama have lunch, have peke yake | "Have you got a temperature?" "Yes, I have." |
| A1-15 | frequency adverbs kabla ya kitenzi kikuu na baada ya be; misemo kamili (twice a week) mwishoni; never bila not | The trains are often late in winter. |
| A1-16 | Neno la swali + Auxiliary + Kiima + kitenzi kikuu (Q-A-S-I); how old / how often / how much / how many; what na which; whose | How often do you go to the gym? |
| A1-17 | can / can't + base form kwa uwezo, ruhusa, maombi na uwezekano; bila -s, bila to, bila do | "Can I pay by card?" "Yes, of course." |
| A1-18 | imperative (amri) = base form, bila kiima; Don't + base form; Let's / Let's not; How about / What about + nomino au -ing form; Why don't we + base form | Why don't we meet at six? |
| A1-19 | ordinals kwa tarehe (the fifth of May / May fifth); miaka kwa vipande viwili; saa kwa past / to au kwa njia ya dijitali | "What's the date today?" "It's the fifth of May." |
| A1-20 | at kwa saa, on kwa siku au tarehe, in kwa kipindi kirefu; bila preposition kwa this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday | I have an interview on Thursday morning. |
| A1-21 | mahali: in (ndani), on (juu ya uso), at (sehemu moja au mahali pa shughuli), next to, between, opposite…; mwelekeo: to, into, out of, across, through, past…; go home; usafiri by bus / by car, lakini on foot | The pharmacy is between the bank and the post office. |
Ulinganisho Muhimu
be na do / does — Be hujenga sentensi hasi na maswali yenyewe. Vitenzi vingine vyote vya kawaida vinahitaji kitenzi kisaidizi (auxiliary) do / does. Kiswahili hakina kitenzi kisaidizi kama hiki: tunauliza kwa sauti au kwa je, na tunakanusha ndani ya kitenzi (hafanyi, sipendi). Kwa hiyo katika Kiingereza lazima uchague. A1-13
- Jaribio: Je, kitenzi ni am / is / are? → kisogeze au ongeza not, bila do. Kitenzi kingine? → do / does / don't / doesn't + base form.
works, doesn't work na Does … work? — Katika sentensi chanya, he / she / it huchukua -s. Katika sentensi hasi na maswali, -s huhamia kwenye does, na kitenzi kikuu kinarudi kwenye base form. -s moja kwa kila sentensi inatosha. Kiswahili huonyesha kiima kwa kiambishi (a-, wa-), lakini kiambishi hicho hakina uhusiano na -s, kwa hiyo ni rahisi kuisahau. A1-12 A1-13
- Jaribio: He / she / it au kitu kimoja, sentensi chanya? → kitenzi + -s. Does / doesn't tayari ipo? → base form, bila -s.
have, have got na have kwa vitendo — Kwa umiliki, familia, sura na magonjwa, have (pamoja na do / does) na have got (hasa UK, yenye haven't / Have…? yake) zina maana sawa. Usizichanganye. Kwa vitendo kama have lunch, tumia have peke yake. Kiswahili husema kuwa na kwa umiliki (nina gari), lakini kwa vitendo hutumia kitenzi chake (kula chakula cha mchana). A1-14
- Jaribio: Umiliki? → Do you have…? au Have you got…?, na ujibu kwa kitenzi kisaidizi kile kile. Kula, kuoga, sherehe? → have peke yake.
Frequency adverb na frequency expression — Adverbs za neno moja huenda katikati: kabla ya kitenzi cha kawaida, baada ya be. Misemo kamili huenda mwishoni. Kiswahili kina huwa na hu- kwa tabia, lakini daima, mara nyingi, kamwe zinaweza kukaa sehemu nyingi; Kiingereza kina mahali maalum. A1-15
- Jaribio: always, often, never… + kitenzi cha kawaida? → kabla ya kitenzi. + be? → baada ya be. Once a month, every Sunday? → mwishoni.
Can you…? na Do you…? — Can ni modal (modal verb): hujenga sentensi hasi na maswali yenyewe, bila do. Can you…? huuliza kuhusu uwezo (au ni ombi); Do you…? huuliza kuhusu tabia. Kiswahili kinaonyesha tofauti hii pia: unaweza na huwa unapiga. A1-13 A1-17
- Jaribio: Ni ujuzi, ruhusa au ombi? → can. Ni jambo unalofanya mara kwa mara? → do.
Imperative, Let's na swali la pendekezo — Imperative inamwambia msikilizaji afanye jambo. Let's inakujumuisha wewe na msikilizaji. How about…? / Why don't we…? zinasikika laini zaidi na wazi zaidi. Kiswahili kina miundo inayofanana: Funga (amri), Tupumzike (let's), Kwa nini tusimwulize…? (why don't we). A1-17 A1-18
- Jaribio: Msikilizaji ndiye atafanya? → imperative (au ombi la Can you…?). Tunafanya pamoja? → Let's. Wazo laini zaidi? → How about + nomino / -ing form, Why don't we + base form.
How much, How many na How old; what na which — How many + nomino za wingi zinazohesabika; how much kwa bei na vitu visivyohesabika; how old kwa umri. What ni chaguo huru; which ni kundi dogo linalojulikana. Kiswahili husema ngapi kwa yote, na kiasi gani kwa maji au pesa; -pi (ipi, upi) inalingana vizuri na which. A1-16
- Jaribio: Unaweza kukihesabu kimoja kimoja? → how many. Bei, au kitu kisichohesabika? → how much. Umri? → how old. Machaguo mawili au matatu mbele yako? → which.
at, on na in (wakati), au bila preposition — At kwa wakati maalum, on kwa siku, in kwa kipindi kirefu. This, next, last, every, today, tomorrow hazichukui preposition. Kiswahili mara nyingi hakitumii neno lolote hapa (saa tatu, Jumapili, mwezi Juni), kwa hiyo Kiingereza kinakulazimisha kuongeza na kuchagua. A1-19 A1-20
- Jaribio: Saa? → at. Siku au tarehe (pia Monday morning)? → on. Mwezi, mwaka, msimu, sehemu ya siku? → in. Next / this / every…? → hakuna kitu.
in, on na at (mahali); to au bila to — In = ndani, on = juu ya uso (na basi, treni, ndege), at = sehemu moja au mahali pa shughuli. Mwendo unahitaji to, into, out of…, lakini home, here na there hazihitaji to. Kiswahili hutumia -ni au kwenye kwa mahali pote. A1-21
- Jaribio: Ndani? → in. Juu ya uso? → on. Sehemu moja au shughuli (at work, at the station)? → at. Unaenda mahali? → to + mahali, lakini go home. Unasafiri vipi? → by + usafiri (bila article), lakini on foot.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Yeye moja na -s inayopotea. Katika Kiswahili, kiima kiko kwenye kiambishi cha kitenzi (anauza, wanauza), na yeye ni moja kwa mwanamume na mwanamke. Kwa hiyo mambo mawili hupotea mara nyingi katika Kiingereza: -s ya he / she / it, na chaguo sahihi kati ya he na she. A1-12
2. Nina → "I am having". Nina gari, ana kaka wawili: wengi hutafsiri nina kama I am having, kwa sababu inasikika kama jambo la sasa hivi. Lakini kwa umiliki na familia, have ni kitenzi cha hali (state verb) na hakitumiki katika umbo la -ing. A1-14
3. Maswali bila do / does na bila kugeuza mpangilio. Kiswahili huuliza kwa sauti tu: Benki inafunguliwa saa ngapi? Ukitafsiri moja kwa moja, kitenzi kisaidizi kinapotea, na kiima kinabaki mbele. Katika Kiingereza: neno la swali + do / does + kiima + base form. Pia, kwa swali hasi, Kiswahili hujibu Ndiyo kukubaliana na msemaji (Huli nyama? Ndiyo = sili). Kiingereza hujibu kulingana na ukweli: No, I don't. A1-13 A1-16
4. Saa ya Kiswahili na saa ya Kiingereza. Saa ya Kiswahili huanza kuhesabu jua linapochomoza: saa moja asubuhi = seven o'clock, saa mbili = eight, saa nne usiku = ten. Ukisema namba ya Kiswahili moja kwa moja, saa itakuwa na tofauti ya saa sita. Ongeza (au toa) sita. A1-19
5. Maombi na amri: niazime na washa taa. Katika Niazime kalamu, anayetoa kalamu ni yule unayezungumza naye, lakini wengi husema borrow me. Kiingereza: anayetoa ni lend, anayepokea ni borrow. Na washa / zima taa mara nyingi huwa on / off the light, kama vitenzi. Katika Kiingereza, on na off si vitenzi: tumia turn on / turn off au switch on / switch off. A1-17 A1-18
Kanuni za Dhahabu
- A1-12 Present simple = mambo yaliyo kweli kwa ujumla (tabia, ukweli, hali). He / she / it → base form + -s; viima vingine vyote → base form.
- A1-13 Kwa vitenzi visivyo be (na modal verbs kama can), tumia do / does kwa sentensi hasi na maswali. Not, swali na -s huenda kwenye kitenzi kisaidizi; kitenzi kikuu kinabaki katika base form.
- A1-14 have / has inafanya kazi katika aina zote za Kiingereza na hutumia do / does katika sentensi hasi na maswali. have got / has got (hasa UK) ina maana sawa kwa umiliki, familia, sura na magonjwa, na hujenga sentensi hasi na maswali yenyewe. Kwa vitendo kama have lunch, tumia have peke yake. Na kamwe I am having kwa nina.
- A1-15 Frequency adverbs huenda kabla ya kitenzi kikuu na baada ya be. Katika sentensi hasi, usually / often / always kwa kawaida huja baada ya don't / doesn't, lakini sometimes huja kabla yake. Misemo kamili (twice a week) kwa kawaida huenda mwishoni. Never tayari ni hasi — bila not.
- A1-16 Weka neno la swali kwanza, kisha jenga swali la kawaida la yes/no: Neno la swali + Auxiliary + Kiima + kitenzi kikuu — Where do you live? Pamoja na be: Where are you from?
- A1-17 Can haibadiliki kamwe na hufuatwa na base form: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Bila -s, bila to, bila do.
- A1-18 Anza na base form, kwa kawaida bila kiima: Sit down. Hasi: Don't + base form. Kujijumuisha mwenyewe, tumia Let's / Let's not + base form. Kwa pendekezo laini zaidi, tumia How about / What about + nomino au -ing form, au Why don't we + base form.
- A1-19 Hesabu kwa cardinals (five, thirty); panga vitu kwa mpangilio na sema tarehe kwa ordinals (the fifth, the thirtieth). Siku na miezi huandikwa kwa herufi kubwa. Kwa saa, tumia past hadi dakika 30 na to baada ya 30 — au soma tu namba: seven forty-five. Na kumbuka: saa ya Kiswahili + sita = saa ya Kiingereza.
- A1-20 at kwa wakati maalum (saa), on kwa siku (siku, tarehe), in kwa kipindi kirefu (miezi, miaka, misimu, sehemu za siku) — pamoja na misemo michache isiyobadilika kama at night. Bila preposition kabla ya this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday.
- A1-21 Mahali: in (ndani), on (juu ya uso), at (sehemu moja au mahali pa shughuli). Mwelekeo: chagua neno linalochora njia — to, into, out of, up, down, across, through, past. Usafiri: by car, by bus, by train, lakini on foot. Go home, si go to home.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha au badilisha sentensi kama unavyoelekezwa.
-
A1-12 Present Simple kwa Kiswahili: I Work, She Works na -s ya He, She, It My brother (study) medicine.
-
A1-12 Present Simple kwa Kiswahili: I Work, She Works na -s ya He, She, It The kids (watch) cartoons on Saturday mornings.
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili Ifanye kuwa hasi: She likes fish.
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili Tunga swali: Your parents live near you.
-
A1-14 Have na Have Got kwa Kiswahili: Umiliki, Familia, Sura na Magonjwa Tunga swali (have got): She has got a car.
-
A1-17 Can na Can't kwa Kiswahili: Uwezo, Ruhusa, Maombi na Matamshi Ifanye kuwa hasi: I can drive.
-
A1-18 Imperative na Let's kwa Kiswahili: Amri, Maelekezo na Mapendekezo Ifanye kuwa hasi: Let's wait here.
-
A1-19 Saa, Siku na Tarehe kwa Kiingereza: Telling the Time, Ordinal Numbers na Miaka Andika ordinal: 21
-
A1-19 Saa, Siku na Tarehe kwa Kiingereza: Telling the Time, Ordinal Numbers na Miaka Sema saa (kwa njia ya jadi): 8:45
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili Chagua jibu sahihi: … you tired?
-
A1-14 Have na Have Got kwa Kiswahili: Umiliki, Familia, Sura na Magonjwa "Have you got a bike?" "Yes, I …."
-
A1-14 Have na Have Got kwa Kiswahili: Umiliki, Familia, Sura na Magonjwa Chagua jibu sahihi: We … lunch at one every day.
-
A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno Panga kwa mpangilio sahihi: late / always / is / my bus
-
A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi Chagua jibu sahihi: How … water do you drink?
-
A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi Chagua jibu sahihi: … phone is this?
-
A1-17 Can na Can't kwa Kiswahili: Uwezo, Ruhusa, Maombi na Matamshi Ni uwezo, ruhusa, ombi au uwezekano (ability, permission, request or possibility)? "Can I sit here?"
-
A1-20 At, On, In kwa Muda: Vihusishi vya Wakati kwa Kiswahili Chagua jibu sahihi: See you …!
-
A1-21 Prepositions of Place (In, On, At) kwa Kiswahili: Mahali na Mwelekeo Chagua jibu sahihi: The cat runs … the house. Now it's in the garden.
-
A1-21 Prepositions of Place (In, On, At) kwa Kiswahili: Mahali na Mwelekeo Chagua jibu sahihi: I go to school ….
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
A1-12 Present Simple kwa Kiswahili: I Work, She Works na -s ya He, She, It My dad haves a big car.
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili Does she lives near here?
-
A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno He plays often tennis.
-
A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi Where you work?
-
A1-17 Can na Can't kwa Kiswahili: Uwezo, Ruhusa, Maombi na Matamshi She cans speak Japanese.
-
A1-18 Imperative na Let's kwa Kiswahili: Amri, Maelekezo na Mapendekezo How about go to the cinema?
-
A1-20 At, On, In kwa Muda: Vihusishi vya Wakati kwa Kiswahili I get up at the morning.
-
A1-21 Prepositions of Place (In, On, At) kwa Kiswahili: Mahali na Mwelekeo The keys are on the table.
D. Katika Muktadha
Kamilisha ujumbe. Tumia neno lililo kwenye mabano katika umbo sahihi, au chagua jibu sahihi.
Hi Ben! I love my new job. I start work 28 (at / in) nine, and I 29 (not / work) on Fridays! My office is 30 (in / on) the fourth floor, 31 (next / next to) a small park. I 32 (usually / walk) to work. It's only ten minutes. My boss is very friendly. She 33 (have) two dogs, and she 34 (bring) them to the office every day! 35 (Can / Do) you come to my place 36 (on / in) Saturday evening? 37 (not / be) late — dinner is at seven!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno Andika sentensi tatu kuhusu wiki yako: moja yenye frequency adverb, moja yenye msemo kamili (kama twice a week), na moja yenye at, on au in.
-
A1-17 Can na Can't kwa Kiswahili: Uwezo, Ruhusa, Maombi na Matamshi Andika mambo mawili unayoweza kufanya, na swali moja la Can you…? kwa rafiki.
-
A1-21 Prepositions of Place (In, On, At) kwa Kiswahili: Mahali na Mwelekeo Andika maelekezo kutoka nyumbani kwako hadi mkahawa au duka lililo karibu nawe (sentensi 2–3).
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-03 To Be: Sentensi Hasi, Maswali na Majibu Mafupi (Isn't, Aren't, Are You…?) kwa Kiswahili "Is your brother at home?" "No, ."
-
A1-06 A, An na The kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutumia Articles (Vibainishi) kwa Kiingereza It's ___ hour from here. …
-
A1-08 My, Your, His, Her na 's kwa Kiswahili: Jinsi ya Kuonyesha Umiliki kwa Kiingereza Is this … phone?
-
A1-11 There Is na There Are kwa Kiswahili: Kuna… kwa Kiingereza, Maswali na Sentensi Hasi ___ two banks near the station. …
Majibu
A. Muundo
- studies
- watch
- She doesn't like fish. / She does not like fish.
- Do your parents live near you?
- Has she got a car?
- I can't drive. / I cannot drive.
- Let's not wait here.
- twenty-first
- a quarter to nine / quarter to nine
B. Maana
- Are
- have
- have
- My bus is always late.
- much
- Whose
- permission
- next Friday
- out of
- on foot
C. Tafuta Kosa
- My dad has a big car. / My dad has got a big car. / My dad's got a big car.
- Does she live near here?
- He often plays tennis.
- Where do you work?
- She can speak Japanese.
- How about going to the cinema?
- I get up in the morning.
- ✓ The keys are on the table.
D. Katika Muktadha
- at
- don't work / do not work
- on
- next to
- usually walk
- has / has got / 's got
- brings
- Can
- on
- Don't be / Do not be
E. Zamu Yako
- I usually get up at seven. I go swimming twice a week. I never work on Sundays.
- I can cook. I can speak two languages. Can you swim?
- Go out of my building and turn left. Walk past the bank. The café is next to the supermarket.
F. Marudio Mchanganyiko
- he isn't / he's not
- an
- your
- There are
