Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz don't / doesn't ilə inkar cümlələri qura, Do…? / Does…? ilə hə / yox sualları verə, Yes, I do kimi qısa cavablar verə və Where do you live? kimi Wh- sualları soruşa biləcəksiniz.
Əsas fikir
A1-03 dərsində gördünüz ki, be güclü feildir: inkarı və sualı özü düzəldir (She isn't here. Is she here?). Əksər feillər belə deyil. Work, live, like nə not qəbul edə, nə də cümlənin əvvəlinə keçə bilir. Onlara kömək lazımdır.
Bu köməyi do göstərir. O, köməkçi feildir (auxiliary): əsas feilin qrammatikasını daşıyır. İnkarda do not sözünü daşıyır: I don't work. Sualda do qabağa keçir: Do you work?
Do sözünü oteldəki hambal kimi təsəvvür edin. Hambal ağır çamadanları daşıyır: not, sual və he / she / it ilə həm də -s. Beləliklə, əsas feil yüngül gəzir, yəni əsas formada (base form) qalır. She works → She doesn't work → Does she work? -s əsas feildən köməkçi feilə keçir. Feilin -s sonluğu cümlədə yalnız bir dəfə olur.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində inkar da, sual da feilin özündə düzəlir. İnkar üçün feilə -ma / -mə şəkilçisi artırırıq (-ır zamanında o, -mı / -mi olur): «işləyirəm» → «işləmirəm». Sual üçün mı / mi ədatı və ya sadəcə intonasiya kifayətdir: «İşləyirsən?», «İşləyirsənmi?». Söz sırası dəyişmir və köməkçi feil yoxdur. İngilis dilində isə əsas feil özü inkar və sual düzəldə bilmir: do / does lazımdır və sualda o, mübtədadan əvvəl gəlir. Daha bir fərq qısa cavablardadır: azərbaycanca əsas feili təkrarlayırıq («Qəhvə içirsən?» «Hə, içirəm.»), ingiliscədə isə yalnız köməkçi feili: Yes, I do. Bir də: azərbaycanca «Yorğunsan?» və «İşləyirsən?» sualları eyni yolla qurulur; ingiliscədə be ilə do işlənmir (Are you tired?), başqa feillərlə isə işlənir (Do you work?).
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Ət yemirəm. | I don't eat meat. | -mir feilin içindədir; ingiliscədə ayrıca don't |
| O, bazar günləri işləmir. | She doesn't work on Sundays. | -s köməkçi feilə keçir: doesn't + work |
| İngiliscə danışırsınızmı? | Do you speak English? | mı / mi və ya intonasiya; ingiliscədə Do + mübtəda |
| Harada işləyirsiniz? | Where do you work? | sual sözü + do + mübtəda + feil |
| «Qəhvə içirsən?» «Hə, içirəm.» | "Do you drink coffee?" "Yes, I do." | azərbaycancada əsas feil təkrarlanır; ingiliscədə do |
| Acsan? | Are you hungry? | be ilə do işlənmir |
Nəticə: be olmayan cümlədə inkar və sual üçün əvvəlcə köməkçi feili seçin: do (I, you, we, they) və ya does (he, she, it). Əsas feil isə həmişə əsas formada qalır.
Quruluş
İnkar cümləsi (negative)
| Mübtəda | Köməkçi feil + not | Base form | Nümunə |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | do not → don't | work | I don't work on Sundays. |
| he / she / it | does not → doesn't | work | She doesn't work on Sundays. |
Hə / yox sualları və qısa cavablar
| Köməkçi feil | Mübtəda | Base form | Hə | Yox |
|---|---|---|---|---|
| Do | I / you / we / they | like it? | Yes, I do. | No, I don't. |
| Does | he / she / it | like it? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
Təsdiq qısa cavablarında do / does güclü və vurğulu deyilir: Yes, I do.
Wh- sualları
| Sual sözü | Köməkçi feil | Mübtəda | Base form | Qalanı |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live? | |
| What | does | she | do? | (= onun işi nədir?) |
| What time | does | the film | start? | |
| How | do | you | get | to work? |
-s köməkçi feilə keçir
| Təsdiq | İnkar | Sual |
|---|---|---|
| He plays tennis. | He doesn't play tennis. | Does he play tennis? |
| She has a car. | She doesn't have a car. | Does she have a car? |
Be inkar və sualda do işlətmir
| be ilə | Başqa feillərlə |
|---|---|
| Are you tired? | Do you work here? |
| She isn't at home. | She doesn't live here. |
İstifadə
1İnkar cümlələri
don't / doesn't + base form işlədin. Qısaldılmış formalar danışıqda və qeyri-rəsmi yazıda normaldır; do not / does not daha rəsmi və ya vurğulu səslənir.
2Hə / yox sualları
Mübtədadan əvvəl Do və ya Does, sonra base form qoyun.
3Qısa cavablar
Yes / No + əvəzlik + do / does / don't / doesn't ilə cavab verin. Əsas feili təkrarlamayın.
4Wh- sualları
Əvvəl sual sözü, sonra do / does, mübtəda və base form gəlir. Bütün sual sözləri: A1-16 dərsinə baxın.
5Do əsas feil kimi
Do həm də əsas feil ola bilər (do homework, do the shopping, do yoga). Onda inkar və sualda onu iki dəfə görürsünüz: əvvəl köməkçi feil, sonra əsas feil.
6Be ilə do işlənmir
Be inkarı və sualı özü düzəldir (A1-03 dərsinə baxın). am / is / are ilə heç vaxt do / does işlətməyin. (Əmr cümlələri başqadır: Don't be late! — A1-18 dərsinə baxın.)
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Sual do olmadan. Azərbaycan dilində sual üçün söz sırasını dəyişmirik, köməkçi feil də yoxdur: «Hansı avtobusla gedirsən?», «Tural Bakıda yaşayır?». Ona görə ingiliscədə də sual sözündən sonra birbaşa mübtəda gəlir, yaxud sual yalnız intonasiya ilə qurulur. Wh- sualında do / does mütləqdir; hə / yox sualında isə adi forma Do / Does ilə başlayır.
2. «Hə, oynayıram» → Yes, I play. Azərbaycan dilində qısa cavabda əsas feili təkrarlayırıq: «Şahmat oynayırsan?» «Hə, oynayıram.» İngiliscədə əsas feil təkrarlanmır, onun yerinə köməkçi feil gəlir.
3. İki dəfə -s. Azərbaycanca inkar feilin içində olur: «işləyir» → «işləmir», feilin qalan hissəsi dəyişmir. Ona görə ingiliscədə də works formasını saxlayıb qabağına doesn't qoymaq istəyirik. Amma -s yalnız bir dəfə olur: köməkçi feildə.
4. Be ilə do. Azərbaycancada «Yorğunsan?» və «İşləyirsən?» sualları eyni yolla qurulur, ona görə do bəzən be ilə də işlənir. İngiliscədə be sualı özü qurur.
Qarışdırmayın
be ilə suallar və başqa feillərlə suallar — Be özü qabağa keçir; başqa feillərə do / does lazımdır. A1-03 dərsinə baxın.
do (köməkçi feil) və do (əsas feil) — Köməkçi feil yalnız qrammatikanı daşıyır; əsas feil do isə «bir işlə məşğul olmaq» deməkdir.
Who tamamlıq kimi və who mübtəda kimi — Who və ya what sualın mübtədası olanda do / does işlənmir (Who lives here?). Bu, A2-33 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- does qısa cavablarda güclü deyilir: /dʌz/. Sualın əvvəlində isə çox vaxt zəifdir: /dəz/ (Does she…?). /ʌ/ qısa, açıq saitdir, dodaqlar yuvarlaqlaşmır; onu «u» kimi deməyin.
- doesn't /ˈdʌznt/: /z/ ilə /n/ arasında sait yoxdur. Dil yerində qalır, hava burundan çıxır. Sonuna da sait artırmayın.
- don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) diftonqla deyilir: səs bir saitdən o birinə sürüşür. Azərbaycan dilində belə sürüşən saitlər yoxdur, ona görə düz, qısa «o» deməyin. don't sözü won't ilə qafiyələnir, want ilə yox.
- Tez danışanda do you çox vaxt /djə/ və ya /dʒə/ olur: Where d'you live?
- İnkarda don't və doesn't adətən vurğulu deyilir: I don't know. Qısa cavabda köməkçi feil güclüdür: Yes, I do.
- don't / doesn't sözlərində apostrof not sözündəki o hərfinin yerini tutur.
Qızıl qayda
be feilindən (və sonra öyrənəcəyiniz can kimi modal feillərdən) başqa feillərlə inkar və sual üçün do / does işlədin. Not, sual və -s köməkçi feilə keçir; əsas feil base form formasında qalır. Azərbaycancadakı kimi sual sözündən sonra birbaşa mübtəda qoymayın: Where do you live?
Tapşırıqlar
A. Quruluş
İnkar və sual cümlələri qurun, köməkçi feili yazın.
-
İnkar cümləsi qurun: I like tea.
-
İnkar cümləsi qurun: He plays football.
-
Sual qurun: You cook every day.
-
Sual qurun: She works on Saturdays.
-
Where your parents live?
-
What time the film start?
B. Məna
Düzgün variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: … you tired?
-
Düzgün cavabı seçin: … your brother speak French?
-
"Does your flat have a balcony?" sualına düzgün cavabı seçin: …flat (UK), apartment (US)
-
"What do you do?" nəyi soruşur? …
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
She doesn't goes to school.
-
Do you are happy?
-
Where you work?
-
Does your sister live in Rome?
D. Mətndə
Dialoqu tamamlayın.
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Həftə sonu etmədiyiniz iki şey yazın.
-
Yeni sinif yoldaşınız üçün üç sual yazın (biri Where ilə, biri What ilə, biri hə / yox sualı).
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-12 Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır? My father (watch) the news every evening.
-
A1-03 To Be inkar və sual cümlələri azərbaycanca: isn't, aren't, Are you…? və qısa cavablar your brother at home now?
-
A1-08 My, Your, His, Her və 's azərbaycanca: ingiliscə yiyəlik necə bildirilir "What's (she) name?" "Lucy."
Cavablar
A. Quruluş
- I don't like tea. / I do not like tea.
- He doesn't play football. / He does not play football.
- Do you cook every day?
- Does she work on Saturdays?
- do
- does
B. Məna
- Are
- Does
- Yes, it does.
- your job
C. Səhvi tapın
- She doesn't go to school.
- Are you happy?
- Where do you work?
- ✓ Does your sister live in Rome?
D. Mətndə
- Do
- do
- do
- doesn't / does not
- do
- don't / do not
E. Sizin növbəniz
- I don't get up early. I don't work.
- Where do you live? What do you do? Do you like music?
F. Qarışıq təkrar
- watches
- Is
- her
