SlowingoQrammatika
A1 20 / 32

İngiliscə saat, günlər və tarixlər: first, second, third, half past, a quarter to

Time, Days and Dates

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz sıra saylarını (first, second, third) işlədə, günləri, ayları və tarixləri UK və US üslubunda deyib yaza, illəri oxuya, saatı iki yolla deyə və What time is it?, What's the date today?, When's your birthday? suallarını verə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Eyni divarda asılmış saatı və təqvimi təsəvvür edin. Saat What time is it? sualına cavab verir. Təqvim isə What's the date? sualına. İngilis dilində hər biri üçün bir az fərqli sistem var.

Təqvimdə tarix aydakı bir yerdir: mayın beşinci günü. Ona görə tarixlərdə sıra sayları (ordinal numbers) işlənir: şeyləri sıraya düzən saylar: first, second, third, fourth… Miqdar saylarını A1-04 dərsindən bilirsiniz; sıra sayları onlardan düzəlir.

Saatda isə danışmağın iki yolu var. Ənənəvi yol siferblata baxır: half past seven, (a) quarter to eight. Rəqəmsal yol sadəcə rəqəmləri oxuyur: seven thirty, seven forty-five. İkisi də düzgündür, ikisi də çox işlənir.

İllər adətən iki hissədə deyilir: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində sıra sayı qaydalıdır: -ıncı / -inci / -uncu / -üncü («birinci», «beşinci», «iyirmi birinci»). İngiliscədə əksər sıra saylarına -th artırılır, amma first, second, third tamam başqa sözlərdir, fifth, ninth, twelfth isə yazılışda dəyişir. Tarixləri danışıqda biz çox vaxt miqdar sayı ilə deyirik: «mayın beşi», «beş may». İngiliscədə tarix mütləq sıra sayı ilə deyilir: the fifth of May. Yaxşı xəbər: azərbaycanca da yazıda gün əvvəl, ay sonra gəlir (05.06.2026 = 5 iyun), eynilə Britaniyadakı kimi. Amerikada isə əvvəl ay gəlir. Günlərin və ayların adları azərbaycanca kiçik hərflə yazılır («bazar ertəsi», «may»), ingiliscədə isə həmişə böyük hərflə: Monday, May.

Saatda da oxşarlıq var: «yeddini on dəqiqə keçir» → ten past seven, «səkkizə on dəqiqə qalıb» → ten to eight. Amma yarım saat tələdir: «yeddinin yarısı» azərbaycanca 6:30 deməkdir, çünki biz növbəti saata baxırıq. İngiliscə half past seven isə 7:30, yəni yeddidən yarım saat keçib. İlləri isə biz bütöv sıra sayı kimi deyirik («min doqquz yüz doxsan doqquzuncu il»), ingiliscədə iki hissədə və miqdar sayı ilə: nineteen ninety-nine.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
birinci, ikinci, beşincifirst, second, fifthingiliscədə ilk üçü xüsusi sözdür, sonra əsasən -th
mayın beşi / beş maythe fifth of May / May fifthdanışıqda miqdar sayı; ingiliscədə sıra sayı
bazar ertəsi, sentyabrMonday, Septemberingiliscədə böyük hərf
Saat doqquzu on beş dəqiqə keçir.It's a quarter past nine.keçir → past
Saat altıya on dəqiqə qalıb.It's ten to six.qalıb → to
Saat yeddinin yarısıdır. (6:30)It's half past six.azərbaycanca növbəti saat; ingiliscədə keçən saat
1999-cu ilnineteen ninety-nineiki hissə, miqdar sayı; «-cu il» yoxdur
05.06.20265 June (UK) / May 6 (US)azərbaycanca da UK kimi: gün əvvəl

Nəticə: tarix deyəndə sıra sayını unutmayın (the fifth), ayları və günləri böyük hərflə yazın. «Yeddinin yarısı» deyəndə ingiliscə half past six deyin.

Quruluş

Sıra sayları

RəqəmSözYazılışRəqəmSözYazılış
1first1st11eleventh11th
2second2nd12twelfth12th
3third3rd13thirteenth13th
4fourth4th20twentieth20th
5fifth5th21twenty-first21st
8eighth8th22twenty-second22nd
9ninth9th30thirtieth30th

Sıra saylarının çoxu = say + -th. Böyük saylarda yalnız son hissə dəyişir: twenty-first, thirty-second, thirty-third.

Günlər və aylar — həmişə böyük hərflə

GünlərMonday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday
AylarJanuary, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December

Fəsillər kiçik hərflə yazılır: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.

Tarixlər

YazılışıDeyilişi
UK5 May 2026 / 5th May 2026the fifth of May / May the fifth
USMay 5, 2026 / May 5thMay fifth
Rəqəmlə, UK05/06/2026= 5 June
Rəqəmlə, US05/06/2026= May 6

İllər

İlDeyilişi
1999nineteen ninety-nine
1905nineteen oh five
1800eighteen hundred
2000two thousand
2005two thousand and five (UK) / two thousand five (US)
2026twenty twenty-six; həmçinin two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US)

Saatı demək

SaatƏnənəviRəqəmsal
7:00seven o'clockseven o'clock / seven
7:05five past seven (UK) / five after seven (US)seven oh five
7:15(a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US)seven fifteen
7:30half past sevenseven thirty
7:45(a) quarter to eightseven forty-five
7:50ten to eightseven fifty
  • 1–30 dəqiqə üçün past, 31–59 dəqiqə üçün to işlədin: twenty-five to nine = 8:35. (US ingiliscəsində of və ya till da eşidilir: a quarter of eight.)
  • 5, 10, 20, 25 olmayan rəqəmlərlə minutes əlavə edin: seven minutes past six.
  • a.m. = günortadan əvvəl; p.m. = günortadan sonra. Cədvəllərdə çox vaxt 24 saatlıq sistem işlənir: 18:30 = eighteen thirty.
  • Qeyri-rəsmi Britaniya ingiliscəsində half seven = 7:30.

Suallar

SualCavab
What time is it? / What's the time? (UK)It's ten past four.
What day is it today?It's Thursday.
What's the date today?It's the third of June. / It's June third.
When's your birthday?It's the twelfth of October. / It's October twelfth.

İstifadə

1Sıra sayları

Sıra və yer bildirmək üçün sıra saylarını işlədin: mərtəbələr, yarışlar, ad günləri, ilk dəfə.

This is my first time in New York.
Nyu-Yorkda ilk dəfəyəm.
first time = ilk dəfə
Our flat is on the third floor.
Mənzilimiz üçüncü mərtəbədədir.
flat (UK); apartment (US)
It's my grandmother's ninetieth birthday on Sunday.
Bazar günü nənəmin doxsan yaşı tamam olur.
ninetieth = doxsanıncı
She is always first in the queue.
O, növbədə həmişə birinci olur.
queue (UK); line (US)
Take the second street on the left.
Soldakı ikinci küçəyə dönün.

2Günlər və aylar

Günlər və aylar addır, ona görə həmişə böyük hərflə başlayır.

Today is Monday.
Bu gün bazar ertəsidir.
azərbaycancada kiçik hərf, ingiliscədə Monday
My favourite month is September.
Ən sevdiyim ay sentyabrdır.
favourite (UK), favorite (US)
The new term starts in January.
Yeni semestr yanvarda başlayır.
January böyük hərflə
"What day is it today?" "It's Friday!"
«Bu gün həftənin hansı günüdür?» «Cümədir!»

3Tarixlər

UK ingiliscəsində adətən əvvəl gün gəlir, US ingiliscəsində əvvəl ay. Tarixləri sıra sayları ilə deyin. (Tarixlərlə on: A1-20 dərsinə baxın.)

"What's the date today?" "It's the fifth of May."
«Bu gün ayın neçəsidir?» «Mayın beşidir.»
azərbaycancada «beşi»; ingiliscədə the fifth; UK danışığı
"What's the date today?" "It's May fifth."
«Bu gün ayın neçəsidir?» «Mayın beşidir.»
US danışığı
When's your birthday?
Ad günün nə vaxtdır?
It's the twelfth of October.
Oktyabrın on ikisindədir.
twelfth = on ikinci
My birthday is March 3rd.
Ad günüm martın üçündədir.
US üslubu; «March third» deyin
Our anniversary is the twenty-first of June.
Toyumuzun ildönümü iyunun iyirmi birindədir.

4İllər

İllərin çoxunu iki hissədə deyin. 2000–2009 illərində two thousand (and)… deyilir; 2010-cu ildən həm twenty ten, həm də two thousand (and) ten işlənir.

This song is from nineteen ninety-nine.
Bu mahnı 1999-cu ildəndir.
iki hissə: nineteen | ninety-nine
The house is from nineteen oh five.
Bu ev 1905-ci ildən qalıb.
0 → oh
It's twenty twenty-six.
İndi 2026-cı ildir.
«-cı il» → ingiliscədə sadəcə twenty twenty-six
My car is a two thousand and eight model.
Maşınım 2008-ci ilin modelidir.
UK; two thousand eight (US)
The bridge is from eighteen hundred.
Bu körpü 1800-cü ildən qalıb.
eighteen hundred, one thousand eight hundred yox

5Saat: ənənəvi yol

What time is it? deyə soruşun, It's… ilə cavab verin. Saatın birinci yarısında past, ikinci yarısında to işlədin.

What time is it?
Saat neçədir?
It's half past three.
Saat üç yarımdır.
3:30; azərbaycanca «dördün yarısı» da deyirik, amma ingiliscədə half past three
What's the time?
Saat neçədir?
əsasən UK
It's ten to six.
Saat altıya on dəqiqə qalıb.
«qalıb» → to; əsasən UK
It's exactly eight o'clock.
Saat düz səkkizdir.
It's a quarter past nine.
Saat doqquzu on beş dəqiqə keçir.
«keçir» → past
It's twenty-five to eleven.
Saat on birə iyirmi beş dəqiqə qalıb.
10:35

6Saat: rəqəmsal yol

Sadəcə əvvəl saatı, sonra dəqiqələri deyin. Bu, cədvəllərdə, görüşlərdə və telefonda çox işlənir.

My train is at seven forty-five.
Qatarım saat yeddi qırx beşdədir.
It's ten oh five.
Saat on sıfır beşdir.
0 → oh
The film starts at eight fifteen p.m.
Film axşam saat səkkiz on beşdə başlayır.
p.m. = günortadan sonra
The last bus is at twenty-three thirty.
Son avtobus saat iyirmi üç otuzdadır.
24 saatlıq sistem, cədvəllər

Tez-tez edilən səhvlər

❌It's the 5 of May.
✅It's the 5th of May.
Tarixlərdə sıra sayı işlənir: fifth.
❌the twentyth
✅the twentieth
-ty → -tieth.
❌the fiveth / the nineth
✅the fifth / the ninth
Qaydasız yazılış.
❌It's forty past eight. (8:40)
✅It's twenty to nine. və ya It's eight forty.
30 dəqiqədən sonra to işlədin.
❌It's half to eight. (= 7:30)
✅It's half past seven. və ya It's seven thirty.
half ilə həmişə past, heç vaxt to.
❌My birthday is twelve May.
✅My birthday is the twelfth of May. və ya My birthday is May twelfth.
Danışıqda tarix sıra sayı ilə deyilir.
❌It's seven o'clock and half.
✅It's half past seven. və ya It's seven thirty.
half past və ya rəqəmsal üsul işlədin.
❌Today is monday.
✅Today is Monday.
Günlər və aylar böyük hərflə yazılır.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Mayın beşi» → the five of May. Danışıqda tarixi miqdar sayı ilə deyirik: «noyabrın iyirmi beşi», «on səkkiz oktyabr». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscə tarixdə də miqdar sayı qalır. İngiliscədə tarix həmişə sıra sayı ilə deyilir.

❌Gunay's party is on twenty-five November.
✅Gunay's party is on the twenty-fifth of November. və ya Gunay's party is on November twenty-fifth.
❌The concert in Sheki is on the eighteen of October.
✅The concert in Sheki is on the eighteenth of October. və ya The concert in Sheki is on October eighteenth.

2. Kiçik hərflə günlər və aylar. Azərbaycan dilində «avqust», «cümə» kiçik hərflə yazılır, ona görə ingiliscədə də böyük hərfi unutmaq asandır. İngiliscədə günlər və aylar addır: həmişə böyük hərflə.

❌We visit our relatives in Ganja every august.
✅We visit our relatives in Ganja every August.
❌The museum is closed on tuesdays.
✅The museum is closed on Tuesdays.

3. «Yeddinin yarısı» → half seven. Azərbaycanca «yeddinin yarısı» 6:30 deməkdir. İngiliscə half past seven isə 7:30-dur, qeyri-rəsmi Britaniya forması half seven də 7:30 deməkdir. Sözbəsöz tərcümə sizi bir saat gecikdirə bilər! İngiliscədə keçən saatı deyin: 6:30 = half past six.

⚠️(Saat 6:30-dur.) It's half past seven.
✅It's half past six. və ya It's six thirty.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma half past seven 7:30 deməkdir.
⚠️(Dərs 8:30-da başlayır.) Murad's lesson starts at half nine.
✅Murad's lesson starts at half past eight. və ya Murad's lesson starts at eight thirty.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma half nine Britaniyada 9:30 deməkdir.

4. İllər sıra sayı kimi. Azərbaycanca ili tam sıra sayı ilə deyirik: «min doqquz yüz doxsan səkkizinci il». İngiliscədə il iki hissədə, miqdar sayı ilə oxunur, year sözü də lazım deyil.

❌This photo is from nineteen ninety-eighth year.
✅This photo is from nineteen ninety-eight.
⚠️My cousin's flat is from one thousand nine hundred and seventy.
✅My cousin's flat is from nineteen seventy.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma illər belə oxunmur; iki hissədə deyin.

Qarışdırmayın

UK və US tarixləri — 04/07 UK-də 4 iyul, US-də isə 7 aprel deməkdir. Başqa ölkələrdəki insanlara yazanda ayı sözlə yazın.

The deadline is the fourth of July.
Son tarix iyulun dördüdür.
«4 July» yazılır: hamı üçün aydındır
The deadline is July fourth.
Son tarix iyulun dördüdür.
«July 4» yazılır: US üslubu, bu da aydındır

half past seven və half seven — Britaniya ingiliscəsində ikisi də 7:30 deməkdir; half seven qeyri-rəsmidir. US ingiliscəsində seven thirty və ya half past seven deyin. Azərbaycanca «yeddinin yarısı» (6:30) ilə qarışdırmayın!

The café opens at half past seven.
Kafe saat yeddi yarımda açılır.
7:30
See you at half seven!
Saat yeddi yarımda görüşərik!
UK, qeyri-rəsmi; 7:30

What time is it? və What's the date? — Time saatdır, date təqvimdir.

"What time is it?" "It's four o'clock."
«Saat neçədir?» «Saat dörddür.»
"What's the date?" "It's the first of April."
«Bu gün ayın neçəsidir?» «Aprelin biridir.»
first, one yox

Yazılış və tələffüz

  • Qaydasız yazılışlar: five → fifth, nine → ninth (e yoxdur), twelve → twelfth, eight → eighth (bir t), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
  • twenty-first-dən ninety-ninth-ə qədər saylar defislə yazılır.
  • Sondakı th /θ/ səsidir: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US); fifth /fɪfθ/; sixth /sɪksθ/. Bu səs azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucunu üst və alt dişlərin arasına azca çıxarın və havanı üfürün, səs kar olsun. Onu t və ya s ilə əvəz etməyin. Fifth və sixth çətindir, əvvəlcə yavaş deyin; samitlərin arasına sait artırmayın.
  • third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US): ortadakı /ɜː/ uzun saitdir, dodaqlar yuvarlaqlaşmır, dil ortada rahat durur.
  • o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US): vurğu clock hissəsinə düşür.
  • Saatlarda və illərdə 0 oh kimi, O hərfi kimi deyilir: nineteen oh five, ten oh five.
  • Wednesday /ˈwenzdeɪ/: birinci d oxunmur. Söz /w/ səsi ilə başlayır: dişlər dodağa toxunmur, dodaqlar irəli uzanır. February çox vaxt /ˈfebruəri/ və ya /ˈfebjuəri/ kimi deyilir.
  • thirteen /ˌθɜːˈtiːn/ və thirty /ˈθɜːti/ sözlərində vurğu fərqlidir: -teen vurğulu və uzundur, -ty qısadır. Saat deyəndə bu fərq vacibdir.

Qızıl qayda

Saymaq üçün miqdar sayları (five, thirty), sıra və tarix üçün sıra sayları (the fifth, the thirtieth) işlədin. Günlər və aylar böyük hərflə yazılır. Saat üçün 30 dəqiqəyə qədər past, 30-dan sonra to işlədin, ya da sadəcə rəqəmləri oxuyun: seven forty-five. «Yeddinin yarısı» = half past six.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Sıra sayını, ili və ya saatı ingiliscə yazın.

  1. Sıra sayını yazın: 2
  2. Sıra sayını yazın: 12
  3. Sıra sayını yazın: 22
  4. İli sözlə yazın: 1984
  5. Saatı ənənəvi yolla yazın: 6:15
  6. Saatı ənənəvi yolla yazın: 9:40
  7. Saatı rəqəmsal yolla yazın: 4:30

B. Məna

Düzgün cavabı seçin və ya yazın.

  1. US üslubunda 03/04 nə deməkdir? …
  2. UK üslubunda 03/04 nə deməkdir? …
  3. "It's a quarter to five." Rəqəmsal yolla bu belədir…
  4. Sualı seçin: "___?" "It's the ninth of July."

C. Səhvi tapın

Hər birində bir səhv var və ya düzgündür. Düzəldilmiş variantı yazın və ya correct yazın.

  1. the nineth of May
  2. It's forty past eight.
  3. My birthday is the 3 of June.
  4. Our holiday starts on the first of August.

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın.

Planning a visit
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Ad gününüzü iki yolla yazın (UK üslubu və US üslubu).
  2. Saat neçədə durursunuz və neçədə yatırsınız? Hər vaxtı iki yolla yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-04 İngiliscə rəqəmlər azərbaycanca: yaş, qiymət və telefon nömrəsi necə deyilir
    Sözlə yazın: 350 (UK)
  2. A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası
    " is your birthday?" "In March."
  3. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Sözləri düzgün sıraya qoyun: is / never / my brother / on time
Cavablar

A. Quruluş

  1. second
  2. twelfth
  3. twenty-second
  4. nineteen eighty-four
  5. a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
  6. twenty to ten
  7. four thirty

B. Məna

  1. March 4
  2. 3 April
  3. four forty-five
  4. What's the date

C. Səhvi tapın

  1. the ninth of May
  2. It's twenty to nine. / It's eight forty.
  3. My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
  4. ✓ Our holiday starts on the first of August.

D. Mətndə

  1. thirty-first / 31st
  2. is
  3. past
  4. fifteen
  5. second / 2nd

E. Sizin növbəniz

  1. the twelfth of October / October twelfth
  2. I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.

F. Qarışıq təkrar

  1. three hundred and fifty
  2. When
  3. My brother is never on time.
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play