Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through
Where Is It? Prepositions of Place and Movement
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz əşyaların və insanların harada olduğunu (in the box, on the table, at work, next to the bank), hara getdiyini (to the station, into the shop, across the road) və necə getdiyini (by bus, on foot) ingiliscə deyə biləcəksiniz. Həmçinin niyə go to home yox, go home dediyimizi biləcəksiniz.
Əsas fikir
Yer ön sözləri (prepositions of place) Where is it? sualına cavab verir. Onlar sabit bir vəziyyəti göstərir. Hərəkət ön sözləri (prepositions of movement) Where does it go? sualına cavab verir. Onlar yol çəkir: yolun başlanğıcı, istiqaməti və sonu var.
Masanın üstündə maket kənd təsəvvür edin, içindən də oyuncaq maşın keçir. Evlər, ağaclar və balaca adamlar yerində durur: onlar vəziyyəti göstərir. In = nəyinsə içində (in the church, in a car, in a town). On = səthin üstündə, ona toxunaraq (on the roof, on the wall). At = xəritədə bir nöqtə, çox vaxt nəsə etdiyimiz yer (at the station, at work). Onların ətrafında under, above, behind, in front of, next to, between, opposite və near durur.
Oyuncaq maşın isə hərəkəti göstərir. O, vağzala (to) gedir, qaraja (into) girir, dayanacaqdan (out of) çıxır, təpəyə up qalxır və down enir, körpüdən (across) keçir, tunelin içindən (through) keçir, məktəbin yanından (past) ötüb keçir. Maşının yolunu hansı söz çəkirsə, onu seçin.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində ön söz yoxdur. Yeri çox vaxt yerlik hal (-da / -də) göstərir, dəqiq vəziyyəti isə qoşmalar (içində, üstündə, altında, yanında, arxasında, qarşısında, arasında). Hərəkətdə yönlük hal (-a / -ə) «hara?», çıxışlıq hal (-dan / -dən) «haradan?» sualına cavab verir. Problem budur ki, bir şəkilçi bir neçə ingilis sözünü əvəz edir: «-da» həm in, həm on, həm də at ola bilər, «-dan keçmək» isə həm across, həm through, həm də past. Bir sevindirici oxşarlıq da var: «avtobusla», «qatarla» quruluşu ingiliscə by bus, by train ifadəsinə çox yaxındır.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| qutuda / qutunun içində | in the box | -da → in (içində) |
| divarda / masanın üstündə | on the wall / on the table | -da → on (səth) |
| vağzalda, işdə, evdə | at the station, at work, at home | -da → at (nöqtə, fəaliyyət yeri); at work, at home: artikl yoxdur |
| avtobusda / maşında | on the bus / in the car | ictimai nəqliyyat → on, minik maşını və taksi → in |
| banka getmək | go to the bank | -a → to |
| evə getmək, bura gəlmək | go home, come here | -ə olsa da, home, here, there sözlərindən əvvəl to yoxdur |
| otağa girmək / maşından düşmək | walk into the room / get out of the car | içəri → into, çölə → out of |
| körpüdən / tuneldən / məktəbin yanından keçmək | across the bridge / through the tunnel / past the school | «-dan keçmək» → yolun formasına görə üç ayrı söz |
| evin qarşısında / evin üzbəüzündə | in front of the house / opposite the house | «qarşısında» ikisini də deyə bilər; ingiliscədə seçmək lazımdır |
| avtobusla, piyada | by bus, on foot | -la → by (artikl yoxdur); piyada → on foot |
Nəticə: «-da» və ya «-dan» görəndə avtomatik bir ingilis sözü yazmayın. Əvvəlcə soruşun: içindədir, üstündədir, yoxsa bir nöqtədədir? Hərəkət içəri, çölə, o biri tərəfə, içindən, yoxsa yanından keçir?
Quruluş
Vəziyyət: in, on, at
| Ön söz | Fikir | Nümunələr |
|---|---|---|
| in | bir məkanın və ya ərazinin içində | in the box, in the kitchen, in London, in a car |
| on | səthin üstündə; ictimai nəqliyyatda | on the table, on the wall, on the floor, on the bus |
| at | nöqtə; nəsə etdiyimiz yer | at the station, at the door, at work, at school, at home, at a party |
Vəziyyət: başqa ön sözlər
| Ön söz | Mənası |
|---|---|
| under | nəyinsə altında, çox vaxt onunla örtülü |
| above | nəyinsə yuxarısında (toxunmadan) |
| below | nəyinsə aşağısında (toxunmadan) |
| next to | yanında, çox yaxın |
| between | arasında: bir tərəfində bir şey, o biri tərəfində başqa şey |
| behind | arxasında |
| in front of | qarşısında, önündə (eyni tərəfdə) |
| opposite (UK) / across from (US) | üzbəüz, o biri tərəfdə, ona baxaraq |
| near | yaxınlığında, uzaq deyil |
Hərəkət
| Ön söz | Yol | Nümunə |
|---|---|---|
| to | bir yerə doğru (yolun sonu) | go to the bank |
| from | yolun başlanğıcı | come from work |
| into | çöldən içəri | walk into the room |
| out of | içəridən çölə | get out of the car |
| up / down | yuxarı / aşağı | walk up the hill, run down the stairs |
| across | bir tərəfdən o biri tərəfə (düz səth və ya xətt) | swim across the river |
| through | bir tərəfdən girib o biri tərəfdən çıxmaq (məkan) | drive through the tunnel |
| past | nəyinsə yanından dayanmadan keçmək | walk past the church |
to yoxdur: go home, come home, get home, go there, come here.
Nəqliyyat
| Necə gedirsiniz | Quruluş | Nümunə |
|---|---|---|
| by + nəqliyyat (artiklsiz) | by car, by bus, by train, by bike, by plane | I go to work by bus. |
| piyada | on foot | She goes to school on foot. |
| konkret bir nəqliyyat vasitəsi | in + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bike | I'm in my dad's car. We're on the 8:15 train. |
Yadda saxlayın: azərbaycancada şəkilçi və qoşma sözdən sonra gəlir («masanın üstündə»), ingiliscədə ön söz sözdən əvvəl: on the table.
İstifadə
1Vəziyyət üçün in, on və at
İçində olanda in, səthin üstündə on, nöqtə və ya nəsə etdiyimiz yer üçün at işlədin. Avtobus, qatar və təyyarə üçün on deyirik (içində ayağa qalxıb gəzmək olur), minik maşını və taksi üçün isə in.
2Under, above, below, behind, in front of
Bu sözlər bir şeyin başqa bir şeyə görə harada olduğunu göstərir: yuxarıda, aşağıda, arxada, qarşıda.
3Next to, between, opposite, near
Bu sözlər bir şeyin başqa şeylərin yanında və ya yaxınlığında olduğunu göstərir.
4Hərəkət
Bu ön sözləri hərəkət feilləri ilə (go, come, walk, run, drive, get, put) işlədin: onlar yolu göstərir.
5Go to, yoxsa go home?
Gedilən yer üçün to işlədin: go to work, go to school, go to the shop. Amma home, here və there sözlərindən əvvəl to yoxdur. Azərbaycanca «evə», «ora» sözlərində yönlük hal olsa da, ingiliscədə bu sözlər ön sözsüz işlənir.
6Nəqliyyat: by car, on foot
Necə getdiyinizi demək üçün by + nəqliyyat növü işlədin, artiklsiz: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Azərbaycancadakı «-la / -lə» («avtobusla») burada çox kömək edir. Piyada getmək başqadır: on foot. Konkret bir nəqliyyat vasitəsindən danışanda (a, the, my… ilə) 1-ci bəndə qayıdın: maşın və taksi üçün in, avtobus, qatar, təyyarə və velosiped üçün on.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-da» → həmişə in. Azərbaycanca «divarda», «evdə», «vağzalda» deyirik: hamısında eyni -da. Ona görə ingiliscədə hər yerdə in yazmaq asandır. Amma səth on, nöqtə və fəaliyyət yeri at tələb edir.
2. «Evə» → go to home. «İşə gedirəm» cümləsində -ə to sözünə uyğundur, ona görə «evə», «ora», «bura» sözlərində də to artırmaq istəyirik. Amma home, here, there ön söz almır.
3. «Atamın maşını ilə», «avtobusda». «Maşınla» → by car düzgündür. Amma konkret bir maşından danışanda (my, his, the…) by işlənmir, in lazımdır. «Avtobusda», «metroda» isə -da olduğu üçün in kimi səslənir, ingiliscədə ictimai nəqliyyat üçün adi seçim on.
4. «Qarşısında» → həmişə in front of. Azərbaycanca «Məktəb evimizin qarşısındadır» həm eyni tərəfdə, həm də küçənin o tayında ola bilər. İngiliscədə bunlar fərqlidir: eyni tərəf → in front of, o biri tərəf, üz-üzə → opposite (UK) / across from (US).
5. «-dan keçmək» → from. Azərbaycanca «meşədən keçir», «körpüdən keçin» deyirik, ona görə from yazmaq asandır. Amma from yolun başlanğıcıdır. İçindən keçəndə through, bir tərəfdən o biri tərəfə keçəndə across, yanından keçəndə past.
Qarışdırmayın
in front of və opposite — In front of = önündə, eyni tərəfdə; opposite = üzbəüz, o biri tərəfdə (çox vaxt küçənin və ya masanın o tayında).
in və into — in = vəziyyət; into = çöldən içəri hərəkət. Azərbaycancada da fərq var: -da (vəziyyət), -a (hərəkət).
binalar üçün at və in — at the station = nəsə etdiyimiz yer (qatara minmək, görüşmək); in the station = binanın içində.
by car və in my car — By + nəqliyyat (artiklsiz) necə getdiyinizi deyir. A, the, my… ilə in (maşın, taksi) və ya on (avtobus, qatar, velosiped) işlədin.
across və through — across düz səth və ya xətt boyunca o biri tərəfə (yol, çay, tarla); through tərəfləri olan bir məkanın içindən (tunel, meşə, qapı).
Yazılış və tələffüz
- Ön sözlər adətən vurğusuz və qısa deyilir, vurğu ondan sonrakı isimə düşür: in the kitchen, at the station.
- to adətən zəif deyilir: samitdən əvvəl /tə/: to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. the sözündəki /ð/ azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucunu dişlərin arasına azca çıxarın və səsli deyin, d və ya z ilə əvəz etməyin.
- at zəif /ət/, from zəif /frəm/ deyilir: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. work sözündəki /w/ v deyil: dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır, dişlər dodağa toxunmur. /ɜː/ saiti də azərbaycan dilində yoxdur: dodaqları yuvarlaqlaşdırmadan, dili ortada saxlayaraq uzun deyin.
- through /θruː/ sözü /θ/ ilə başlayır: dilin ucu dişlərin arasında, səssiz hava axını. t və ya s demək olmaz, yoxsa söz başqa cür səslənir. gh oxunmur.
- out of danışıqda çox vaxt bir söz kimi səslənir: /ˈaʊtəv/.
- Vurğu: aCROSS /əˈkrɒs/, beTWEEN /bɪˈtwiːn/, aBOVE /əˈbʌv/, amma OPposite /ˈɒpəzɪt/: vurğu birinci hecadadır. Azərbaycan dilində vurğu çox vaxt son hecaya düşür, ona görə opposite sözünə diqqət edin.
- Yazılış: into bir sözdür; in front of üç sözdür; opposite sözündə iki p var.
Qızıl qayda
Vəziyyət: in (içində), on (səthin üstündə), at (nöqtə və ya nəsə etdiyimiz yer). Hərəkət: yolu çəkən sözü seçin: to, into, out of, up, down, across, through, past. Nəqliyyat: by car, by bus, by train, amma on foot. Go home, go to home yox. Azərbaycancadakı «-da», «-a», «-dan» hər dəfə eyni ingilis sözü demək deyil.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Cümlələri düzgün ön sözlə tamamlayın.
-
The milk is the fridge.
-
There's a picture the wall.
-
She's work right now.
-
The café is the bank and the bookshop.
-
The dog runs the kitchen. (çöldən içəri)
-
Düzgün cavabı seçin: I go … after school.
-
My office is very near. I go to work foot.
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: Walk … the stairs to my flat.flat (UK); apartment (US)
-
Düzgün cavabı seçin: Get … the car, please.
-
Düzgün cavabı seçin: Drive … the tunnel.
-
Düzgün cavabı seçin: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
-
Düzgün cavabı seçin: We go to the beach ….
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
I go to home by bus.
-
The keys are in the floor.
-
Sit next me.
-
My phone is in my bag.
D. Mətndə
Söz qutusu (hər sözü bir dəfə işlədin): between, into, on, past, through, to
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Otağınızdakı üç əşyanın harada olduğunu yazın.
-
İşə və ya məktəbə necə getdiyinizi yazın və evinizdən yaxınlıqdakı bir mağazaya və ya kafeyə qısa yol izahı verin (2–3 cümlə).
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-11 There Is və There Are azərbaycanca: ingiliscə «var» və «yoxdur» necə deyilir a bank near my flat?
-
A1-20 At, on, in azərbaycanca: zaman ön sözləri nə vaxt işlənir? Let's meet Saturday morning.
-
A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə Excuse me, I park here?
Cavablar
A. Quruluş
- in
- on
- at
- between
- into
- home
- on
B. Məna
- up
- out of
- through
- opposite
- by car
C. Səhvi tapın
- I go home by bus.
- The keys are on the floor.
- Sit next to me.
- ✓ My phone is in my bag.
D. Mətndə
- to
- through / across
- past / to
- between
- into / in
- on
E. Sizin növbəniz
- My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
- I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.
F. Qarışıq təkrar
- Is there
- on
- can / could / may
