SlowingoQrammatika
A1 22 / 32

Yer və hərəkət ön sözləri azərbaycanca: in, on, at, to, into, across, through

Where Is It? Prepositions of Place and Movement

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz əşyaların və insanların harada olduğunu (in the box, on the table, at work, next to the bank), hara getdiyini (to the station, into the shop, across the road) və necə getdiyini (by bus, on foot) ingiliscə deyə biləcəksiniz. Həmçinin niyə go to home yox, go home dediyimizi biləcəksiniz.

Əsas fikir

Yer ön sözləri (prepositions of place) Where is it? sualına cavab verir. Onlar sabit bir vəziyyəti göstərir. Hərəkət ön sözləri (prepositions of movement) Where does it go? sualına cavab verir. Onlar yol çəkir: yolun başlanğıcı, istiqaməti və sonu var.

Masanın üstündə maket kənd təsəvvür edin, içindən də oyuncaq maşın keçir. Evlər, ağaclar və balaca adamlar yerində durur: onlar vəziyyəti göstərir. In = nəyinsə içində (in the church, in a car, in a town). On = səthin üstündə, ona toxunaraq (on the roof, on the wall). At = xəritədə bir nöqtə, çox vaxt nəsə etdiyimiz yer (at the station, at work). Onların ətrafında under, above, behind, in front of, next to, between, opposite və near durur.

Oyuncaq maşın isə hərəkəti göstərir. O, vağzala (to) gedir, qaraja (into) girir, dayanacaqdan (out of) çıxır, təpəyə up qalxır və down enir, körpüdən (across) keçir, tunelin içindən (through) keçir, məktəbin yanından (past) ötüb keçir. Maşının yolunu hansı söz çəkirsə, onu seçin.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində ön söz yoxdur. Yeri çox vaxt yerlik hal (-da / -də) göstərir, dəqiq vəziyyəti isə qoşmalar (içində, üstündə, altında, yanında, arxasında, qarşısında, arasında). Hərəkətdə yönlük hal (-a / -ə) «hara?», çıxışlıq hal (-dan / -dən) «haradan?» sualına cavab verir. Problem budur ki, bir şəkilçi bir neçə ingilis sözünü əvəz edir: «-da» həm in, həm on, həm də at ola bilər, «-dan keçmək» isə həm across, həm through, həm də past. Bir sevindirici oxşarlıq da var: «avtobusla», «qatarla» quruluşu ingiliscə by bus, by train ifadəsinə çox yaxındır.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
qutuda / qutunun içindəin the box-da → in (içində)
divarda / masanın üstündəon the wall / on the table-da → on (səth)
vağzalda, işdə, evdəat the station, at work, at home-da → at (nöqtə, fəaliyyət yeri); at work, at home: artikl yoxdur
avtobusda / maşındaon the bus / in the carictimai nəqliyyat → on, minik maşını və taksi → in
banka getməkgo to the bank-a → to
evə getmək, bura gəlməkgo home, come here-ə olsa da, home, here, there sözlərindən əvvəl to yoxdur
otağa girmək / maşından düşməkwalk into the room / get out of the cariçəri → into, çölə → out of
körpüdən / tuneldən / məktəbin yanından keçməkacross the bridge / through the tunnel / past the school«-dan keçmək» → yolun formasına görə üç ayrı söz
evin qarşısında / evin üzbəüzündəin front of the house / opposite the house«qarşısında» ikisini də deyə bilər; ingiliscədə seçmək lazımdır
avtobusla, piyadaby bus, on foot-la → by (artikl yoxdur); piyada → on foot

Nəticə: «-da» və ya «-dan» görəndə avtomatik bir ingilis sözü yazmayın. Əvvəlcə soruşun: içindədir, üstündədir, yoxsa bir nöqtədədir? Hərəkət içəri, çölə, o biri tərəfə, içindən, yoxsa yanından keçir?

Quruluş

Vəziyyət: in, on, at

Ön sözFikirNümunələr
inbir məkanın və ya ərazinin içindəin the box, in the kitchen, in London, in a car
onsəthin üstündə; ictimai nəqliyyatdaon the table, on the wall, on the floor, on the bus
atnöqtə; nəsə etdiyimiz yerat the station, at the door, at work, at school, at home, at a party

Vəziyyət: başqa ön sözlər

Ön sözMənası
undernəyinsə altında, çox vaxt onunla örtülü
abovenəyinsə yuxarısında (toxunmadan)
belownəyinsə aşağısında (toxunmadan)
next toyanında, çox yaxın
betweenarasında: bir tərəfində bir şey, o biri tərəfində başqa şey
behindarxasında
in front ofqarşısında, önündə (eyni tərəfdə)
opposite (UK) / across from (US)üzbəüz, o biri tərəfdə, ona baxaraq
nearyaxınlığında, uzaq deyil

Hərəkət

Ön sözYolNümunə
tobir yerə doğru (yolun sonu)go to the bank
fromyolun başlanğıcıcome from work
intoçöldən içəriwalk into the room
out ofiçəridən çöləget out of the car
up / downyuxarı / aşağıwalk up the hill, run down the stairs
acrossbir tərəfdən o biri tərəfə (düz səth və ya xətt)swim across the river
throughbir tərəfdən girib o biri tərəfdən çıxmaq (məkan)drive through the tunnel
pastnəyinsə yanından dayanmadan keçməkwalk past the church

to yoxdur: go home, come home, get home, go there, come here.

Nəqliyyat

Necə gedirsinizQuruluşNümunə
by + nəqliyyat (artiklsiz)by car, by bus, by train, by bike, by planeI go to work by bus.
piyadaon footShe goes to school on foot.
konkret bir nəqliyyat vasitəsiin + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bikeI'm in my dad's car. We're on the 8:15 train.

Yadda saxlayın: azərbaycancada şəkilçi və qoşma sözdən sonra gəlir («masanın üstündə»), ingiliscədə ön söz sözdən əvvəl: on the table.

İstifadə

1Vəziyyət üçün in, on və at

İçində olanda in, səthin üstündə on, nöqtə və ya nəsə etdiyimiz yer üçün at işlədin. Avtobus, qatar və təyyarə üçün on deyirik (içində ayağa qalxıb gəzmək olur), minik maşını və taksi üçün isə in.

Your keys are in the drawer.
Açarların siyirmədədir.
-də → in (içində)
There's a photo of my grandparents on the wall.
Divarda babamla nənəmin şəkli var.
«divarda» -da ilə, amma səth → on
I'm at the station. Where are you?
Mən vağzaldayam. Sən haradasan?
nöqtə, görüş yeri → at
She's at work until six.
O, saat altıya qədər işdədir.
«işdə» → at work, artikl yoxdur
We're on the train now.
Biz indi qatardayıq.
ictimai nəqliyyat → on
The kids are in the car.
Uşaqlar maşındadır.
minik maşını → in

2Under, above, below, behind, in front of

Bu sözlər bir şeyin başqa bir şeyə görə harada olduğunu göstərir: yuxarıda, aşağıda, arxada, qarşıda.

The cat is under the bed.
Pişik çarpayının altındadır.
«altında» → under
There's a clock above the door.
Qapının üstündə saat var.
saat qapıya toxunmur → above, on yox
The kitchen is below my bedroom.
Mətbəx yataq otağımın altındadır.
bir mərtəbə aşağıda → below
The car park is behind the supermarket.
Avtodayanacaq supermarketin arxasındadır.
car park (UK), parking lot (US)
Let's meet in front of the cinema.
Gəl kinoteatrın qarşısında görüşək.
«qarşısında» → in front of: üç söz

3Next to, between, opposite, near

Bu sözlər bir şeyin başqa şeylərin yanında və ya yaxınlığında olduğunu göstərir.

Can I sit next to you?
Yanınızda otura bilərəm?
«yanında» → next to; to sözünü unutmayın
The pharmacy is between the bank and the post office.
Aptek bankla poçtun arasındadır.
«… ilə … arasında» → between … and
The bakery is opposite my flat.
Çörək dükanı mənzilimin üzbəüzündədir.
UK; «üzbəüz» → opposite
The bakery is across from my apartment.
Çörək dükanı mənzilimin üzbəüzündədir.
US
Is there a cash machine near here?
Buralarda bankomat var?
cash machine (UK), ATM (US)

4Hərəkət

Bu ön sözləri hərəkət feilləri ilə (go, come, walk, run, drive, get, put) işlədin: onlar yolu göstərir.

I go to the gym after work.
İşdən sonra idman zalına gedirəm.
-a → to
Put the milk back into the fridge, please.
Zəhmət olmasa, südü geri soyuducuya qoy.
-ya burada içəri hərəkətdir → into
Get out of the water — it's cold!
Sudan çıx, su soyuqdur!
«-dan çıxmaq» → out of
Walk across the bridge and turn right.
Körpüdən keçin və sağa dönün.
bir tərəfdən o biri tərəfə → across
The train goes through a long tunnel.
Qatar uzun bir tunelin içindən keçir.
içindən keçmək → through
Go past the church and take the first left.
Kilsənin yanından keçin və birinci döngədən sola dönün.
dayanmadan yanından keçmək → past
My grandma walks up the stairs very slowly.
Nənəm pilləkənlə çox yavaş qalxır.
«qalxmaq» → walk up

5Go to, yoxsa go home?

Gedilən yer üçün to işlədin: go to work, go to school, go to the shop. Amma home, here və there sözlərindən əvvəl to yoxdur. Azərbaycanca «evə», «ora» sözlərində yönlük hal olsa da, ingiliscədə bu sözlər ön sözsüz işlənir.

I go home at five.
Saat beşdə evə gedirəm.
«evə» → go home, to yoxdur
What time do you get home?
Evə saat neçədə çatırsan?
get home = evə çatmaq
Let's go there tomorrow.
Gəl sabah ora gedək.
«ora» → there, to yoxdur
Come here, please.
Zəhmət olmasa, bura gəl.
«bura» → here

6Nəqliyyat: by car, on foot

Necə getdiyinizi demək üçün by + nəqliyyat növü işlədin, artiklsiz: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Azərbaycancadakı «-la / -lə» («avtobusla») burada çox kömək edir. Piyada getmək başqadır: on foot. Konkret bir nəqliyyat vasitəsindən danışanda (a, the, my… ilə) 1-ci bəndə qayıdın: maşın və taksi üçün in, avtobus, qatar, təyyarə və velosiped üçün on.

I go to work by bus.
İşə avtobusla gedirəm.
«-la» → by, artikl yoxdur
She comes to school by train.
O, məktəbə qatarla gəlir.
We usually go to the coast by car.
Biz adətən dəniz sahilinə maşınla gedirik.
I go to work on foot. It's only ten minutes.
İşə piyada gedirəm. Cəmi on dəqiqəlik yoldur.
«piyada» → on foot
I go to work in my sister's car.
İşə bacımın maşını ilə gedirəm.
konkret maşın: by yox, in

Tez-tez edilən səhvlər

❌I go to home at six.
✅I go home at six.
home sözündən əvvəl to işlənmir.
❌The book is in the table.
✅The book is on the table.
Səth → on.
❌I'm in the work.
✅I'm at work.
At work, at school, at home: at və artikl yoxdur.
❌The bank is next the café.
✅The bank is next to the café.
next to ifadəsində to mütləqdir.
❌The shop is between the bank with the hotel.
✅The shop is between the bank and the hotel.
between … and.
❌Let's go to there.
✅Let's go there.
there sözündən əvvəl to işlənmir.
❌The cinema is in front the park.
✅The cinema is in front of the park.
in front of: üç söz.
❌I go to work by the bus.
✅I go to work by bus.
by + nəqliyyat: artikl yoxdur.
⚠️I go to school by foot.
✅I go to school on foot.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma by foot az işlənir; standart forma on foot.
⚠️She's in the bus.
✅She's on the bus.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma avtobus, qatar və təyyarə ilə getmək üçün adi seçim on; in the bus yalnız içində olmağı vurğulayır.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-da» → həmişə in. Azərbaycanca «divarda», «evdə», «vağzalda» deyirik: hamısında eyni -da. Ona görə ingiliscədə hər yerdə in yazmaq asandır. Amma səth on, nöqtə və fəaliyyət yeri at tələb edir.

❌There are two pictures of Sheki in the wall of our classroom.
✅There are two pictures of Sheki on the wall of our classroom.
Divar səthdir → on.
❌Kamran isn't here. He's in home today.
✅Kamran isn't here. He's at home today.
«evdə» → at home, artikl yoxdur.

2. «Evə» → go to home. «İşə gedirəm» cümləsində -ə to sözünə uyğundur, ona görə «evə», «ora», «bura» sözlərində də to artırmaq istəyirik. Amma home, here, there ön söz almır.

❌Gunay usually gets to home very late.
✅Gunay usually gets home very late.
❌Murad, come to here!
✅Murad, come here!

3. «Atamın maşını ilə», «avtobusda». «Maşınla» → by car düzgündür. Amma konkret bir maşından danışanda (my, his, the…) by işlənmir, in lazımdır. «Avtobusda», «metroda» isə -da olduğu üçün in kimi səslənir, ingiliscədə ictimai nəqliyyat üçün adi seçim on.

❌Tural goes to university by his father's car.
✅Tural goes to university in his father's car.
⚠️Nigar always reads in the metro.
✅Nigar always reads on the metro.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma ictimai nəqliyyatda olmaq üçün adi seçim on.

4. «Qarşısında» → həmişə in front of. Azərbaycanca «Məktəb evimizin qarşısındadır» həm eyni tərəfdə, həm də küçənin o tayında ola bilər. İngiliscədə bunlar fərqlidir: eyni tərəf → in front of, o biri tərəf, üz-üzə → opposite (UK) / across from (US).

⚠️Murad lives across the road from me. His house is in front of my house.
✅Murad lives across the road from me. His house is opposite my house.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma in front of eyni tərəfdə deməkdir; yolun o tayı → opposite.

5. «-dan keçmək» → from. Azərbaycanca «meşədən keçir», «körpüdən keçin» deyirik, ona görə from yazmaq asandır. Amma from yolun başlanğıcıdır. İçindən keçəndə through, bir tərəfdən o biri tərəfə keçəndə across, yanından keçəndə past.

⚠️On the way to Gabala, the road goes from a beautiful forest.
✅On the way to Gabala, the road goes through a beautiful forest.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma from «meşədən başlayır» kimi başa düşülür; içindən keçmək → through.

Qarışdırmayın

in front of və opposite — In front of = önündə, eyni tərəfdə; opposite = üzbəüz, o biri tərəfdə (çox vaxt küçənin və ya masanın o tayında).

There's a bus stop in front of my house.
Evimin qarşısında avtobus dayanacağı var.
küçənin eyni tərəfi
The school is opposite my house.
Məktəb evimin üzbəüzündədir.
küçənin o biri tərəfi

in və into — in = vəziyyət; into = çöldən içəri hərəkət. Azərbaycancada da fərq var: -da (vəziyyət), -a (hərəkət).

The children are in the pool.
Uşaqlar hovuzdadır.
vəziyyət: -da → in
The children jump into the pool.
Uşaqlar hovuza tullanır.
hərəkət: -a → into

binalar üçün at və in — at the station = nəsə etdiyimiz yer (qatara minmək, görüşmək); in the station = binanın içində.

I'm at the station.
Vağzaldayam.
yer kimi, bəlkə də binanın çölündə
It's cold outside. Let's wait in the station.
Çöldə soyuqdur. Gəl vağzalın içində gözləyək.
binanın içi → in

by car və in my car — By + nəqliyyat (artiklsiz) necə getdiyinizi deyir. A, the, my… ilə in (maşın, taksi) və ya on (avtobus, qatar, velosiped) işlədin.

My parents travel by car.
Valideynlərim maşınla səyahət edir.
My parents are in the car.
Valideynlərim maşındadır.
konkret maşın → in

across və through — across düz səth və ya xətt boyunca o biri tərəfə (yol, çay, tarla); through tərəfləri olan bir məkanın içindən (tunel, meşə, qapı).

They swim across the lake.
Onlar gölü üzüb o biri sahilə keçirlər.
səth → across
We drive through the forest.
Biz maşınla meşənin içindən keçirik.
içindən → through

Yazılış və tələffüz

  • Ön sözlər adətən vurğusuz və qısa deyilir, vurğu ondan sonrakı isimə düşür: in the kitchen, at the station.
  • to adətən zəif deyilir: samitdən əvvəl /tə/: to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. the sözündəki /ð/ azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucunu dişlərin arasına azca çıxarın və səsli deyin, d və ya z ilə əvəz etməyin.
  • at zəif /ət/, from zəif /frəm/ deyilir: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. work sözündəki /w/ v deyil: dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır, dişlər dodağa toxunmur. /ɜː/ saiti də azərbaycan dilində yoxdur: dodaqları yuvarlaqlaşdırmadan, dili ortada saxlayaraq uzun deyin.
  • through /θruː/ sözü /θ/ ilə başlayır: dilin ucu dişlərin arasında, səssiz hava axını. t və ya s demək olmaz, yoxsa söz başqa cür səslənir. gh oxunmur.
  • out of danışıqda çox vaxt bir söz kimi səslənir: /ˈaʊtəv/.
  • Vurğu: aCROSS /əˈkrɒs/, beTWEEN /bɪˈtwiːn/, aBOVE /əˈbʌv/, amma OPposite /ˈɒpəzɪt/: vurğu birinci hecadadır. Azərbaycan dilində vurğu çox vaxt son hecaya düşür, ona görə opposite sözünə diqqət edin.
  • Yazılış: into bir sözdür; in front of üç sözdür; opposite sözündə iki p var.

Qızıl qayda

Vəziyyət: in (içində), on (səthin üstündə), at (nöqtə və ya nəsə etdiyimiz yer). Hərəkət: yolu çəkən sözü seçin: to, into, out of, up, down, across, through, past. Nəqliyyat: by car, by bus, by train, amma on foot. Go home, go to home yox. Azərbaycancadakı «-da», «-a», «-dan» hər dəfə eyni ingilis sözü demək deyil.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Cümlələri düzgün ön sözlə tamamlayın.

  1. The milk is the fridge.
  2. There's a picture the wall.
  3. She's work right now.
  4. The café is the bank and the bookshop.
  5. The dog runs the kitchen. (çöldən içəri)
  6. Düzgün cavabı seçin: I go … after school.
  7. My office is very near. I go to work foot.

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: Walk … the stairs to my flat.
  2. Düzgün cavabı seçin: Get … the car, please.
  3. Düzgün cavabı seçin: Drive … the tunnel.
  4. Düzgün cavabı seçin: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
  5. Düzgün cavabı seçin: We go to the beach ….

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. I go to home by bus.
  2. The keys are in the floor.
  3. Sit next me.
  4. My phone is in my bag.

D. Mətndə

Söz qutusu (hər sözü bir dəfə işlədin): between, into, on, past, through, to

Directions to my flat
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Otağınızdakı üç əşyanın harada olduğunu yazın.
  2. İşə və ya məktəbə necə getdiyinizi yazın və evinizdən yaxınlıqdakı bir mağazaya və ya kafeyə qısa yol izahı verin (2–3 cümlə).
Cavablar

A. Quruluş

  1. in
  2. on
  3. at
  4. between
  5. into
  6. home
  7. on

B. Məna

  1. up
  2. out of
  3. through
  4. opposite
  5. by car

C. Səhvi tapın

  1. I go home by bus.
  2. The keys are on the floor.
  3. Sit next to me.
  4. ✓ My phone is in my bag.

D. Mətndə

  1. to
  2. through / across
  3. past / to
  4. between
  5. into / in
  6. on

E. Sizin növbəniz

  1. My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
  2. I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.

F. Qarışıq təkrar

  1. Is there
  2. on
  3. can / could / may
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play