Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası
Question Words
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz what, where, when, who, why, how, which və whose sözləri ilə məlumat soruşa, how + sifət (how old, how often, how much…) işlədə və bütün sözləri düzgün sıraya qoya biləcəksiniz: sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil.
Əsas fikir
Hə / yox sualı soruşur: «Bu doğrudurmu, yoxsa yox?» Wh- sualı isə çatışmayan bir məlumatı soruşur. Sual sözü həmin çatışmayan hissənin adıdır: where = yer, when = vaxt, who = insan, why = səbəb.
Bir xanası boş qalmış anketi təsəvvür edin: You live in ____. Çatışmayan məlumatı soruşmaq üçün xananın adını qabağa qoyun, Where, sonra adi hə / yox sualı qurun: do you live? Birlikdə: Where do you live?
Yəni Wh- sualı artıq bildiyiniz iki şeyin birləşməsidir: sual sözü + hə / yox sualı. Köməkçi feil (do, does) və ya be feili (am, is, are) yenə də mübtədadan əvvəl gəlir. Q-A-S-I sırasını yadda saxlayın: Question word (sual sözü), Auxiliary (köməkçi feil), Subject (mübtəda), sonra əsas feil öz əsas formasında (I hərfi «infinitive» sözündəndir, bu formanın ənənəvi adıdır). Bu dərsdəki bütün suallar belə qurulur (who və ya what mübtəda olanda isə sual başqa cür qurulur: A2-33 dərsinə baxın).
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində sual sözü çox vaxt cavabın duracağı yerdə qalır, adətən feildən dərhal əvvəl: «Sən harada yaşayırsan?», «Qatar saat neçədə yola düşür?». Söz sırası dəyişmir, köməkçi feil də yoxdur. İngilis dilində isə sual sözü həmişə cümlənin əvvəlinə keçir, ondan sonra köməkçi feil (do / does) və ya be gəlir, sonra mübtəda. Daha bir fərq: azərbaycanca yer, mənşə və birgəlik şəkilçilərlə bildirilir: «haradan», «kiminlə». İngiliscədə bu ön sözlər (from, with) adətən sualın sonuna gedir: Where are you from? Say sualında da fərq var: «neçə uşaq» deyirik, isim tək qalır; ingiliscədə how many + cəm isim: how many children. «Nə qədər» isə həm sayılan, həm də sayılmayan isimlərlə işlənir; ingiliscədə seçmək lazımdır: how many (sayılan) və ya how much (sayılmayan, qiymət).
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Sən harada yaşayırsan? | Where do you live? | sual sözü əvvələ, sonra do + mübtəda |
| Haradansınız? | Where are you from? | -dan → from, sualın sonunda |
| Kiminlə işləyirsən? | Who do you work with? | -inlə → with, sonda |
| Onların neçə uşağı var? | How many children do they have? | «neçə uşaq» → how many + cəm |
| Gündə nə qədər su içirsən? | How much water do you drink a day? | sayılmayan isim → how much |
| Qızınızın neçə yaşı var? | How old is your daughter? | yaş → how old + be |
| Bu, kimin telefonudur? | Whose phone is this? | -in (yiyəlik hal) → whose |
| Saat neçədir? | What time is it? | saat → what time, how many hours yox |
Nəticə: azərbaycanca sualı sözbəsöz tərcümə etməyin. Əvvəlcə sual sözünü qabağa çıxarın, sonra adi hə / yox sualı qurun: Where + do you live?
Quruluş
Sual sözləri
| Söz | Nəyi soruşur | Nümunə cavab |
|---|---|---|
| what | əşya, məlumat, fəaliyyət | A sandwich. |
| where | yer | In Lisbon. |
| when | vaxt | On Friday. |
| who | insan | My boss. |
| why | səbəb | Because I'm tired. |
| how | üsul, yol; kiminsə necə olması | By train. / Fine, thanks. |
| which | kiçik, məlum qrupdan biri | The blue one. |
| whose | sahib | It's Lucy's. |
How + sifət / zərf
| Sual | Nəyi soruşur | Nümunə cavab |
|---|---|---|
| How old…? | yaş | She's eight. |
| How long…? | uzunluq və ya müddət | Two hours. |
| How far…? | məsafə | About five kilometres. |
| How often…? | tezlik | Twice a week. |
| How much…? | qiymət və ya sayılmayan bir şeyin miqdarı | £20. / A lot. |
| How many…? | sayılan əşyaların sayı (cəm isim) | Three. |
Söz sırası: Q-A-S-I
| Sual sözü | Köməkçi feil | Mübtəda | Əsas feil (base form) | Qalanı |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live | ? |
| What | does | she | do | ? |
| How often | do | they | play | tennis? |
| What time | does | the film | start | ? |
Be ilə — am / is / are mübtədadan əvvəl gəlir, başqa feil olmur:
| Sual sözü | be | Mübtəda | Qalanı |
|---|---|---|---|
| Where | are | you | from? |
| How old | is | your son | ? |
| Who | is | that man | ? |
is ilə qısaldılmış formalar danışıqda normaldır: What's…? Where's…? Who's…? How's…?
İstifadə
1What: əşyalar, məlumat və fəaliyyətlər
Cavab demək olar ki, hər şey ola bilərsə, what işlədin: əşya, fakt, fəaliyyət.
2Where və when: yer və vaxt
Where yer, when vaxt və ya gün soruşur.
3Who və whose: insanlar və sahiblər
Who insanı soruşur. Whose nəyinsə kimə məxsus olduğunu soruşur; burada onu isimdən əvvəl işlədirik. (Təkcə whose və mine, yours…: A2-13 dərsinə baxın.)
4Why və how: səbəb və üsul
Why səbəb soruşur; cavab çox vaxt Because… ilə başlayır (A1-29 dərsinə baxın). How üsulu, yolu və ya kiminsə necə olduğunu soruşur.
5How + sifət və ya zərf
Yaş, uzunluq, məsafə, tezlik, qiymət və miqdar soruşmaq üçün how sözündən sonra sifət və ya zərf qoyun. Sayılan cəm isimlərlə how many, qiymət və sayılmayan isimlərlə how much işlədin (ətraflı: A1-24 dərsinə baxın).
6What, yoxsa which? What + isim
Seçim kiçik və aydındırsa (çox vaxt variantları görürsünüz), which işlədin. Seçim açıqdırsa, what. İkisi də isimdən əvvəl gələ bilər: What time…? What colour…? What kind of…? Which bus…?
7Ön söz sonda
Sual sözü ön sözlə (with, from, for, about) birlikdə işlənəndə gündəlik ingilis dilində ön söz sona gedir. Azərbaycanca bu mənanı sual sözünə artırılan şəkilçi verir («haradan», «kiminlə»).
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Sual sözü var, köməkçi feil yoxdur. Azərbaycanca «Bu salatı necə hazırlayırsan?», «Murad bu gün niyə belə sakitdir?» deyirik: sual sözü var, amma söz sırası adi cümlədəki kimidir. İngiliscədə sual sözündən sonra mütləq köməkçi feil (do / does) və ya be gəlir, sonra mübtəda.
2. «Neçə» və «nə qədər». Azərbaycanca «neçə» sözündən sonra isim tək qalır («neçə dil»), «nə qədər» isə istənilən isimlə işlənir («nə qədər alma», «nə qədər su»). İngiliscədə how many + cəm isim (sayılan), how much + sayılmayan isim.
3. «Haradan», «kiminlə» → ön söz əvvəldə. Azərbaycan dilində şəkilçi sual sözünün özünə artırılır, ona görə ingiliscədə də ön söz sual sözünün qabağına keçir. Belə suallar qrammatik cəhətdən mümkündür, amma gündəlik ingiliscədə qəribə və ya çox rəsmi səslənir.
4. «Saat neçədə» → how many hours. Azərbaycanca saatı «neçə» sözü ilə soruşuruq, ona görə how many ağla gəlir. İngiliscədə saat what time ilə soruşulur; how many hours müddət haqqındadır («neçə saat davam edir»).
Qarışdırmayın
whose və who's — Eyni səslənir. Whose sahibi soruşur; who's = who is. A1-08 dərsinə baxın.
what və which — Açıq seçim üçün what; kiçik, məlum qrup üçün which. Azərbaycancada ikisi də çox vaxt «hansı» olur.
Tamamlıq kimi who və mübtəda kimi who — Bu dərsdə who tamamlıqdır: kimsə həmin insana və ya onunla nəsə edir, ona görə do / does işlənir. Who mübtəda olanda isə do / does olmur. Bu, başqa quruluşdur: A2-33 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- Sual sözlərinin çoxu wh- ilə yazılır, amma w səsi ilə başlayır: what /wɒt/ (UK), /wʌt/ (US); where /weə/ (UK), /wer/ (US); when /wen/; why /waɪ/; which /wɪtʃ/. /w/ səsi «v» deyil: dişlər alt dodağa toxunmur, dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır və tez açılır.
- Who və whose isə h səsi ilə başlayır: who /huː/, whose /huːz/. Azərbaycan dilində /h/ səsi var, bu sizin üçün asandır. Whose və who's tam eyni səslənir.
- where və wear eyni səslənir; əksər tələffüzlərdə which və witch də.
- Tez danışanda do you qısalır: Where d'you live? /weə djə lɪv/.
- Wh- sualında səs adətən sonda enir: Where do you live? ↘. Vurğunu sual sözünə və ən vacib sözə qoyun: How old is your son?
- How old sözündəki old /əʊld/ (UK), /oʊld/ (US) diftonqla deyilir: səs bir saitdən o birinə sürüşür; düz, qısa «o» deməyin.
Qızıl qayda
Sual sözünü əvvələ qoyun, sonra adi hə / yox sualı qurun: sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil — Where do you live? Be ilə: Where are you from? (Who və ya what mübtəda olanda quruluş başqadır: A2-33 dərsinə baxın.) Azərbaycancadakı kimi sual sözünü cümlənin ortasında saxlamayın.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Sual sözünü yazın və ya sözləri düzgün sıraya qoyun.
-
do you live? — In Rome.
-
bag is this? — It's Tom's.
-
is your sister? — She's fifteen.
-
How brothers do you have?
-
How is the ticket? — Twelve pounds.
-
is the station from here? — About two kilometres.
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: does / what time / start / the film
B. Məna
Qalın yazılmış hissəni soruşan sual yazın və ya düzgün variantı seçin.
-
Sual yazın: I go to the gym three times a week.
-
Sual yazın: She works in a hospital.
-
Düzgün cavabı seçin: … is your car, the red one or the white one?
-
Düzgün cavabı seçin: … your teacher?
-
Düzgün cavabı seçin: … do you go to work? — By train.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
Where you work?
-
What does he wants?
-
How many water do you drink?
-
Who do you live with?
D. Mətndə
Dialoqu tamamlayın.
Receptionist: Good evening. 17 is your name, please?
Guest: Maria Costa.
Receptionist: And 18 are you from, Ms Costa?
Guest: From Porto.
Receptionist: Lovely. How 19 nights are you here for?
Guest: Three. 20 time is breakfast?
Receptionist: From seven to ten. And 21 car is that outside, the blue one?
Guest: It's my car. Is that OK?
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Yeni bir dostunuz üçün üç sual yazın: biri Where, biri How often, biri What kind of ilə.
-
Ailənizdən biri haqqında iki sual yazın, sonra onlara cavab verin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca "Does your sister speak French?" "No, she ."
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? Sözləri düzgün sıraya qoyun: you / late / are / always / ?
-
A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir? you got a pen?
Cavablar
A. Quruluş
- Where
- Whose
- How old
- many
- much
- How far
- What time does the film start?
B. Məna
- How often do you go to the gym?
- Where does she work?
- Which
- Who's
- How
C. Səhvi tapın
- Where do you work?
- What does he want?
- How much water do you drink?
- ✓ Who do you live with?
D. Mətndə
- What
- where
- many
- What
- whose
E. Sizin növbəniz
- Where do you work? How often do you go out? What kind of films do you like?
- How old is your brother? He's 30. Where does he live? In Madrid.
F. Qarışıq təkrar
- doesn't / does not
- Are you always late?
- Have
