SlowingoQrammatika
A1 17 / 32

Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası

Question Words

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz what, where, when, who, why, how, which və whose sözləri ilə məlumat soruşa, how + sifət (how old, how often, how much…) işlədə və bütün sözləri düzgün sıraya qoya biləcəksiniz: sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil.

Əsas fikir

Hə / yox sualı soruşur: «Bu doğrudurmu, yoxsa yox?» Wh- sualı isə çatışmayan bir məlumatı soruşur. Sual sözü həmin çatışmayan hissənin adıdır: where = yer, when = vaxt, who = insan, why = səbəb.

Bir xanası boş qalmış anketi təsəvvür edin: You live in ____. Çatışmayan məlumatı soruşmaq üçün xananın adını qabağa qoyun, Where, sonra adi hə / yox sualı qurun: do you live? Birlikdə: Where do you live?

Yəni Wh- sualı artıq bildiyiniz iki şeyin birləşməsidir: sual sözü + hə / yox sualı. Köməkçi feil (do, does) və ya be feili (am, is, are) yenə də mübtədadan əvvəl gəlir. Q-A-S-I sırasını yadda saxlayın: Question word (sual sözü), Auxiliary (köməkçi feil), Subject (mübtəda), sonra əsas feil öz əsas formasında (I hərfi «infinitive» sözündəndir, bu formanın ənənəvi adıdır). Bu dərsdəki bütün suallar belə qurulur (who və ya what mübtəda olanda isə sual başqa cür qurulur: A2-33 dərsinə baxın).

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində sual sözü çox vaxt cavabın duracağı yerdə qalır, adətən feildən dərhal əvvəl: «Sən harada yaşayırsan?», «Qatar saat neçədə yola düşür?». Söz sırası dəyişmir, köməkçi feil də yoxdur. İngilis dilində isə sual sözü həmişə cümlənin əvvəlinə keçir, ondan sonra köməkçi feil (do / does) və ya be gəlir, sonra mübtəda. Daha bir fərq: azərbaycanca yer, mənşə və birgəlik şəkilçilərlə bildirilir: «haradan», «kiminlə». İngiliscədə bu ön sözlər (from, with) adətən sualın sonuna gedir: Where are you from? Say sualında da fərq var: «neçə uşaq» deyirik, isim tək qalır; ingiliscədə how many + cəm isim: how many children. «Nə qədər» isə həm sayılan, həm də sayılmayan isimlərlə işlənir; ingiliscədə seçmək lazımdır: how many (sayılan) və ya how much (sayılmayan, qiymət).

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Sən harada yaşayırsan?Where do you live?sual sözü əvvələ, sonra do + mübtəda
Haradansınız?Where are you from?-dan → from, sualın sonunda
Kiminlə işləyirsən?Who do you work with?-inlə → with, sonda
Onların neçə uşağı var?How many children do they have?«neçə uşaq» → how many + cəm
Gündə nə qədər su içirsən?How much water do you drink a day?sayılmayan isim → how much
Qızınızın neçə yaşı var?How old is your daughter?yaş → how old + be
Bu, kimin telefonudur?Whose phone is this?-in (yiyəlik hal) → whose
Saat neçədir?What time is it?saat → what time, how many hours yox

Nəticə: azərbaycanca sualı sözbəsöz tərcümə etməyin. Əvvəlcə sual sözünü qabağa çıxarın, sonra adi hə / yox sualı qurun: Where + do you live?

Quruluş

Sual sözləri

SözNəyi soruşurNümunə cavab
whatəşya, məlumat, fəaliyyətA sandwich.
whereyerIn Lisbon.
whenvaxtOn Friday.
whoinsanMy boss.
whysəbəbBecause I'm tired.
howüsul, yol; kiminsə necə olmasıBy train. / Fine, thanks.
whichkiçik, məlum qrupdan biriThe blue one.
whosesahibIt's Lucy's.

How + sifət / zərf

SualNəyi soruşurNümunə cavab
How old…?yaşShe's eight.
How long…?uzunluq və ya müddətTwo hours.
How far…?məsafəAbout five kilometres.
How often…?tezlikTwice a week.
How much…?qiymət və ya sayılmayan bir şeyin miqdarı£20. / A lot.
How many…?sayılan əşyaların sayı (cəm isim)Three.

Söz sırası: Q-A-S-I

Sual sözüKöməkçi feilMübtədaƏsas feil (base form)Qalanı
Wheredoyoulive?
Whatdoesshedo?
How oftendotheyplaytennis?
What timedoesthe filmstart?

Be ilə — am / is / are mübtədadan əvvəl gəlir, başqa feil olmur:

Sual sözübeMübtədaQalanı
Whereareyoufrom?
How oldisyour son?
Whoisthat man?

is ilə qısaldılmış formalar danışıqda normaldır: What's…? Where's…? Who's…? How's…?

İstifadə

1What: əşyalar, məlumat və fəaliyyətlər

Cavab demək olar ki, hər şey ola bilərsə, what işlədin: əşya, fakt, fəaliyyət.

What's your name?
Adın nədir?
azərbaycancada «nə» sonda; ingiliscədə What əvvəldə
What do you do?
Nə işlə məşğulsunuz?
= işiniz nədir?
What does this word mean?
Bu söz nə deməkdir?
What + does + this word + mean
What do you have for breakfast?
Səhər yeməyinə nə yeyirsən?
have = yemək

2Where və when: yer və vaxt

Where yer, when vaxt və ya gün soruşur.

Where do you live?
Harada yaşayırsan?
«harada» → Where + do + you
Where's the bathroom, please?
Bağışlayın, tualet haradadır?
be sualı: Where + is
When is your birthday?
Ad günün nə vaxtdır?
When + is
When does the shop open on Sundays?
Bazar günləri mağaza nə vaxt açılır?
shop = it → does

3Who və whose: insanlar və sahiblər

Who insanı soruşur. Whose nəyinsə kimə məxsus olduğunu soruşur; burada onu isimdən əvvəl işlədirik. (Təkcə whose və mine, yours…: A2-13 dərsinə baxın.)

Who is that woman with Tom?
Tomun yanındakı o qadın kimdir?
Who do you live with?
Kiminlə yaşayırsan?
«-inlə» → with, sonda; 7-ci bəndə baxın
Whose phone is this?
Bu, kimin telefonudur?
«kimin» → whose + isim
"Whose keys are these?" "They're Tom's."
«Bu açarlar kimindir?» «Tomundur.»
keys cəmdir → are these

4Why və how: səbəb və üsul

Why səbəb soruşur; cavab çox vaxt Because… ilə başlayır (A1-29 dərsinə baxın). How üsulu, yolu və ya kiminsə necə olduğunu soruşur.

Why are you so happy today?
Bu gün niyə belə şənsən?
be sualı: Why + are + you
"Why do you study English?" "For my job."
«İngilis dilini niyə öyrənirsən?» «İşim üçün.»
How are you?
Necəsən?
və ya «Necəsiniz?»
How do you spell your surname?
Soyadınız necə yazılır?
sözbəsöz: soyadınızı necə hərfləyirsiniz
How do you get to work?
İşə necə gedirsən?
get to = çatmaq, getmək
By bus.
Avtobusla.
«-la» → by

5How + sifət və ya zərf

Yaş, uzunluq, məsafə, tezlik, qiymət və miqdar soruşmaq üçün how sözündən sonra sifət və ya zərf qoyun. Sayılan cəm isimlərlə how many, qiymət və sayılmayan isimlərlə how much işlədin (ətraflı: A1-24 dərsinə baxın).

How old is your daughter?
Qızınızın neçə yaşı var?
«neçə yaşı var» → How old is, have yox
How long is the film?
Film nə qədər davam edir?
how long = müddət
How far is the airport from here?
Hava limanı buradan nə qədər uzaqdır?
«buradan» → from here, sonda
How often do you go to the gym?
Nə qədər tez-tez idman zalına gedirsən?
How much is this jacket?
Bu gödəkcə neçəyədir?
qiymət → how much
How much water do you drink a day?
Gündə nə qədər su içirsən?
su sayılmır → how much
How many children do they have?
Onların neçə uşağı var?
«neçə uşaq» → how many children (cəm)

6What, yoxsa which? What + isim

Seçim kiçik və aydındırsa (çox vaxt variantları görürsünüz), which işlədin. Seçim açıqdırsa, what. İkisi də isimdən əvvəl gələ bilər: What time…? What colour…? What kind of…? Which bus…?

What time is it?
Saat neçədir?
«saat neçə» → What time, how many hours yox
What colour is your car?
Maşının nə rəngdədir?
colour (UK), color (US)
What kind of music do you like?
Hansı musiqini xoşlayırsan?
açıq seçim → what kind of
Which is your bag, the black one or the brown one?
Hansı sənin çantandır, qara, yoxsa qəhvəyi?
iki variant → which
Which train do you take in the morning?
Səhərlər hansı qatara minirsən?
məlum qatarlardan biri → which

7Ön söz sonda

Sual sözü ön sözlə (with, from, for, about) birlikdə işlənəndə gündəlik ingilis dilində ön söz sona gedir. Azərbaycanca bu mənanı sual sözünə artırılan şəkilçi verir («haradan», «kiminlə»).

Where are you from?
Haradansan?
-dan → from, sonda
Who do you work with?
Kiminlə işləyirsən?
-inlə → with, sonda
What is this button for?
Bu düymə nə üçündür?
«nə üçün» → What … for
What is the book about?
Kitab nə haqqındadır?
«nə haqqında» → What … about

Tez-tez edilən səhvlər

❌Where you live?
✅Where do you live?
Present Simple sualına do / does lazımdır.
❌Where does she lives?
✅Where does she live?
-s does sözünə keçir; əsas feil base form formasında qalır.
❌Where you are from?
✅Where are you from?
be ilə am / is / are mübtədadan əvvəl gəlir.
❌How many money do you have?
✅How much money do you have?
Pul tək-tək sayılmır → how much.
❌How many years do you have?
✅How old are you?
Yaş how old + be ilə soruşulur.
❌Who's bag is this?
✅Whose bag is this?
whose = sahib; who's = who is.
❌What does mean this word?
✅What does this word mean?
Q-A-S-I: mübtəda əsas feildən əvvəl gəlir.
⚠️From where are you?
✅Where are you from?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma adi ingiliscə deyil; ön söz sona qoyulur (rəsmi «From where…?» çox nadirdir).

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Sual sözü var, köməkçi feil yoxdur. Azərbaycanca «Bu salatı necə hazırlayırsan?», «Murad bu gün niyə belə sakitdir?» deyirik: sual sözü var, amma söz sırası adi cümlədəki kimidir. İngiliscədə sual sözündən sonra mütləq köməkçi feil (do / does) və ya be gəlir, sonra mübtəda.

❌How you make this salad?
✅How do you make this salad?
❌Why Murad is so quiet today?
✅Why is Murad so quiet today?
be mübtədadan əvvəl gəlir.

2. «Neçə» və «nə qədər». Azərbaycanca «neçə» sözündən sonra isim tək qalır («neçə dil»), «nə qədər» isə istənilən isimlə işlənir («nə qədər alma», «nə qədər su»). İngiliscədə how many + cəm isim (sayılan), how much + sayılmayan isim.

❌How many language does Kamran speak?
✅How many languages does Kamran speak?
❌How much apples do we need for the cake?
✅How many apples do we need for the cake?
apple sayılır → how many.

3. «Haradan», «kiminlə» → ön söz əvvəldə. Azərbaycan dilində şəkilçi sual sözünün özünə artırılır, ona görə ingiliscədə də ön söz sual sözünün qabağına keçir. Belə suallar qrammatik cəhətdən mümkündür, amma gündəlik ingiliscədə qəribə və ya çox rəsmi səslənir.

⚠️From where is your teacher?
✅Where is your teacher from?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma çox nadir və kitab dili kimi səslənir; from sona gedir.
⚠️With who does Tural play chess?
✅Who does Tural play chess with?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma gündəlik danışıqda qeyri-təbiidir; with sona gedir.

4. «Saat neçədə» → how many hours. Azərbaycanca saatı «neçə» sözü ilə soruşuruq, ona görə how many ağla gəlir. İngiliscədə saat what time ilə soruşulur; how many hours müddət haqqındadır («neçə saat davam edir»).

❌How many hours do you finish work?
✅What time do you finish work?
❌At how many hours is the lesson?
✅What time is the lesson?

Qarışdırmayın

whose və who's — Eyni səslənir. Whose sahibi soruşur; who's = who is. A1-08 dərsinə baxın.

Whose coat is this?
Bu, kimin paltosudur?
sahib
Who's at the door?
Qapıdakı kimdir?
who is

what və which — Açıq seçim üçün what; kiçik, məlum qrup üçün which. Azərbaycancada ikisi də çox vaxt «hansı» olur.

What sports do you like?
Hansı idman növlərini sevirsən?
dünyadakı istənilən idman
Which size do you want, small or large?
Hansı ölçünü istəyirsiniz, kiçik, yoxsa böyük?
iki variant

Tamamlıq kimi who və mübtəda kimi who — Bu dərsdə who tamamlıqdır: kimsə həmin insana və ya onunla nəsə edir, ona görə do / does işlənir. Who mübtəda olanda isə do / does olmur. Bu, başqa quruluşdur: A2-33 dərsinə baxın.

Who do you call every evening?
Hər axşam kimə zəng edirsən?
sən kiməsə zəng edirsən: do
Who calls you every evening?
Hər axşam sənə kim zəng edir?
kimsə sənə zəng edir: do yoxdur

Yazılış və tələffüz

  • Sual sözlərinin çoxu wh- ilə yazılır, amma w səsi ilə başlayır: what /wɒt/ (UK), /wʌt/ (US); where /weə/ (UK), /wer/ (US); when /wen/; why /waɪ/; which /wɪtʃ/. /w/ səsi «v» deyil: dişlər alt dodağa toxunmur, dodaqlar dairəvi şəkildə irəli uzanır və tez açılır.
  • Who və whose isə h səsi ilə başlayır: who /huː/, whose /huːz/. Azərbaycan dilində /h/ səsi var, bu sizin üçün asandır. Whose və who's tam eyni səslənir.
  • where və wear eyni səslənir; əksər tələffüzlərdə which və witch də.
  • Tez danışanda do you qısalır: Where d'you live? /weə djə lɪv/.
  • Wh- sualında səs adətən sonda enir: Where do you live? ↘. Vurğunu sual sözünə və ən vacib sözə qoyun: How old is your son?
  • How old sözündəki old /əʊld/ (UK), /oʊld/ (US) diftonqla deyilir: səs bir saitdən o birinə sürüşür; düz, qısa «o» deməyin.

Qızıl qayda

Sual sözünü əvvələ qoyun, sonra adi hə / yox sualı qurun: sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + əsas feil — Where do you live? Be ilə: Where are you from? (Who və ya what mübtəda olanda quruluş başqadır: A2-33 dərsinə baxın.) Azərbaycancadakı kimi sual sözünü cümlənin ortasında saxlamayın.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Sual sözünü yazın və ya sözləri düzgün sıraya qoyun.

  1. do you live? — In Rome.
  2. bag is this? — It's Tom's.
  3. is your sister? — She's fifteen.
  4. How brothers do you have?
  5. How is the ticket? — Twelve pounds.
  6. is the station from here? — About two kilometres.
  7. Sözləri düzgün sıraya qoyun: does / what time / start / the film

B. Məna

Qalın yazılmış hissəni soruşan sual yazın və ya düzgün variantı seçin.

  1. Sual yazın: I go to the gym three times a week.
  2. Sual yazın: She works in a hospital.
  3. Düzgün cavabı seçin: … is your car, the red one or the white one?
  4. Düzgün cavabı seçin: … your teacher?
  5. Düzgün cavabı seçin: … do you go to work? — By train.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. Where you work?
  2. What does he wants?
  3. How many water do you drink?
  4. Who do you live with?

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın.

At the hotel desk
Receptionist: Good evening. 17 is your name, please?
Guest: Maria Costa.
Receptionist: And 18 are you from, Ms Costa?
Guest: From Porto.
Receptionist: Lovely. How 19 nights are you here for?
Guest: Three. 20 time is breakfast?
Receptionist: From seven to ten. And 21 car is that outside, the blue one?
Guest: It's my car. Is that OK?

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Yeni bir dostunuz üçün üç sual yazın: biri Where, biri How often, biri What kind of ilə.
  2. Ailənizdən biri haqqında iki sual yazın, sonra onlara cavab verin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
    "Does your sister speak French?" "No, she ."
  2. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Sözləri düzgün sıraya qoyun: you / late / are / always / ?
  3. A1-14 Have və Have Got azərbaycanca: «mənim … var» ingiliscə necə deyilir?
    you got a pen?
Cavablar

A. Quruluş

  1. Where
  2. Whose
  3. How old
  4. many
  5. much
  6. How far
  7. What time does the film start?

B. Məna

  1. How often do you go to the gym?
  2. Where does she work?
  3. Which
  4. Who's
  5. How

C. Səhvi tapın

  1. Where do you work?
  2. What does he want?
  3. How much water do you drink?
  4. ✓ Who do you live with?

D. Mətndə

  1. What
  2. where
  3. many
  4. What
  5. whose

E. Sizin növbəniz

  1. Where do you work? How often do you go out? What kind of films do you like?
  2. How old is your brother? He's 30. Where does he live? In Madrid.

F. Qarışıq təkrar

  1. doesn't / does not
  2. Are you always late?
  3. Have
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play