Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə
Can and Can't
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz nəyi edə bildiyinizi (can) və edə bilmədiyinizi (can't) deyə, icazə istəyə (Can I…?), kimdənsə nəsə xahiş edə (Can you…?), nəyin mümkün olduğunu deyə və can ilə can't sözlərini elə tələffüz edə biləcəksiniz ki, dinləyən fərqi eşitsin.
Əsas fikir
Can sözünün bir böyük mənası var: nəsə mümkündür. Svetoforu təsəvvür edin. Can yaşıl işıqdır: yol açıqdır. Can't qırmızı işıqdır: yol bağlıdır.
İşıq müxtəlif səbəblərdən yaşıl ola bilər. Mənim bacarığım olduğu üçün (I can swim). Kimsə icazə verdiyi üçün (You can park here). Dünya belə işlədiyi üçün (You can buy tickets online). Can you help me? sualı isə əslində soruşur: «Sənin üçün işıq yaşıldırmı?»
Can modal feildir (modal verb): əsas feilə məna əlavə edən xüsusi köməkçi feil. Can kimi modal feillər dəyişmir: nə -s, nə to, nə də do. I can, she can, they can, ondan sonra isə həmişə base form: can swim, can help, can see.
İnkar forması can't (və ya cannot) sözüdür. Sual üçün sadəcə can sözünü qabağa keçirin: Can you drive?
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində «can» mənasını bir neçə vasitə verir. Bacarıq və imkan üçün -a bilmək: «Üzə bilirəm», «Bileti onlayn almaq olar», «Mənə kömək edə bilərsən?». Bacarıq üçün bacarmaq və bilmək feilləri də işlənir: «Üzməyi bacarıram», «Maşın sürməyi bilirəm». İcazə üçün çox vaxt olar / olmaz: «Burada oturmaq olar?», «Burada maşın saxlamaq olmaz». İngilis dilində bütün bunlar üçün bir söz kifayətdir: can / can't, ondan sonra da feilin əsas forması. Diqqət edin: «üzməyi bacarıram» kimi formalarda feil isimləşir, amma ingiliscədə can sözündən sonra nə -ing, nə də to gəlir: I can swim. Sual üçün də azərbaycanca söz sırası dəyişmir («Harada taksi tuta bilərəm?»), ingiliscədə isə can mübtədadan əvvəl keçir: Where can I get a taxi?
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Üzə bilirəm. / Üzməyi bacarıram. | I can swim. | can + base form; swimming yox, to swim yox |
| O, üç dildə danışa bilir. | She can speak three languages. | she can, «cans» yox; speak -s almır |
| Burada otura bilərəm? / Burada oturmaq olar? | Can I sit here? | icazə: Can I…? |
| Burada maşın saxlamaq olmaz. | You can't park here. | qadağa, qayda → can't |
| Duzu verə bilərsən? | Can you pass the salt, please? | xahiş: Can you…? + please |
| Biletləri onlayn almaq olar. | You can buy tickets online. | ümumi imkan: you can |
| Harada taksi tuta bilərəm? | Where can I get a taxi? | sualda can mübtədadan əvvəl |
Nəticə: «-a bilmək», «bacarmaq», «olar» — ingiliscədə hamısı çox vaxt can olur. Can sözündən sonra feili heç vaxt dəyişməyin: can + base form.
Quruluş
Təsdiq və inkar
| Mübtəda | can / can't | Base form | Qalanı |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- Bütün şəxslər üçün forma eynidir: she can, heç vaxt she cans.
- can sözündən sonra to yoxdur: can go, heç vaxt can to go.
- Cannot adətən bitişik, bir söz kimi yazılır. Danışıqda və qeyri-rəsmi yazıda adi forma can't sözüdür.
Hə / yox sualları və qısa cavablar
| Can | Mübtəda | Base form | Qısa cavablar |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Wh- sualları (Q-A-S-I, A1-16 dərsinə baxın): burada köməkçi feil can sözüdür.
| Sual sözü | can | Mübtəda | Base form + qalanı |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
İstifadə
1Bacarıq
Bacarıqlar və edə bildiyiniz şeylər üçün can / can't işlədin. Keçmişdəki bacarıq (I could swim when I was five): A2-24 dərsinə baxın.
2İcazə
Nəyinsə olar, ya olmaz olduğunu soruşmaq üçün Can I / Can we…? işlədin. İcazə vermək, imtina etmək və ya qaydalardan danışmaq üçün You can / You can't deyin.
3Xahiş
Kiminsə nəsə etməsini xahiş etmək üçün Can you…? işlədin. Mehriban səslənmək üçün please artırın. Could you…? bir az daha nəzakətlidir: A2-23 dərsinə baxın.
4Ümumi imkan
Nəyinsə ümumiyyətlə mümkün olduğunu demək üçün can işlədin: işlər necə gedir, bir yer nə təklif edir. It can be… «bəzən belə olur» deməkdir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Rəqs etməyi bacarır» → can dancing, knows to drive. Azərbaycanca bacarığı çox vaxt isimləşmiş feillə deyirik: «rəqs etməyi bacarır», «maşın sürməyi bilir». Sözbəsöz tərcümədə can sözündən sonra -ing forması gəlir və ya know to yaranır. İngiliscədə can + base form deyin. (Know how to drive də düzgündür, amma know to drive yox.)
2. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycanca «Saat neçədə otelə yerləşə bilərik?», «Mənə kömək edə bilərsən?» deyirik: söz sırası təsdiq cümləsindəki kimidir. İngiliscədə can mübtədadan əvvəl keçir.
3. «Olar?», «olmaz» → is possible. Azərbaycanca icazəni və qadağanı tez-tez «olar / olmaz» ilə deyirik, bu sözlərdə mübtəda da olmur. Sözbəsöz tərcümədə mübtədasız is possible yaranır. İngiliscədə icazə və qayda üçün ən təbii forma Can I…? / You can't… formasıdır.
4. Nəzakətli əmr → kobud əmr. Azərbaycanca «Şarj cihazını ver», «Verərsən?» deyəndə səs tonu və «zəhmət olmasa» sözü cümləni yumşaldır. İngiliscədə sadə əmr (Give me…) dosta da kobud səslənə bilər. Xahiş üçün Can you…, please? işlədin.
Qarışdırmayın
Danışıqda can və can't — Tez danışanda can't sözündəki t çox vaxt eşidilmir. Onun yerinə saitə və vurğuya qulaq asın («Yazılış və tələffüz» bölməsinə baxın).
Can you…? və Do you…? — Can you…? bacarığı soruşur; Do you…? vərdişi. A1-13 dərsinə baxın.
can və could — Could ümumi bacarıq üçün can sözünün keçmiş formasıdır, xahişdə isə daha nəzakətli formadır. A2-24 və A2-23 dərslərinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- Təsdiq cümləsində can adətən zəif və vurğusuz deyilir: /kən/. Vurğu əsas feilə düşür: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Azərbaycan dilindəki ə səsi /æ/ səsinə yaxın olduğu üçün can sözünü hər dəfə tam və güclü /kæn/ kimi demək asandır. Amma belə desəniz, xüsusən amerikalı dinləyən onu can't kimi eşidə bilər. Adi cümlədə saiti qısa və zəif deyin.
- Can't güclü və vurğuludur: /kɑːnt/ (UK): uzun, arxa sait, ağız geniş açılır; /kænt/ (US). I can't swim.
- Qısa cavablarda və vurğu üçün can güclü deyilir: Yes, I can /kæn/.
- Sualın əvvəlində can adətən zəifdir: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
- UK ingiliscəsində fərq əsasən saitdədir: zəif /ə/ və uzun /ɑː/. US ingiliscəsində vurğulu can və can't eyni /æ/ saiti ilə deyilir, ona görə vurğuya və can't sözünün sonundakı qısa dayanmaya qulaq asın.
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US). Vurğu birinci hecaya düşür.
Qızıl qayda
Can heç vaxt dəyişmir, ondan sonra base form gəlir: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Nə -s, nə to, nə də do. Azərbaycancadakı «-a bilmək», «bacarmaq», «olar» çox vaxt ingiliscədə sadəcə can olur.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Düzgün formanı yazın və ya cümləni dəyişin.
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
Sual qurun: you / can / swim
-
İnkar cümləsi qurun: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: can / where / I / a taxi / get / ?
B. Məna
Cümlədəki can nəyi bildirir? Cavabı ingiliscə yazın: ability, permission, request və ya possibility.
-
Ability, permission, request, yoxsa possibility? "Can you close the door, please?"
-
Ability, permission, request, yoxsa possibility? "You can see the mountains from my window."
-
Ability, permission, request, yoxsa possibility? "Can I use your phone?"
-
"Yes, I can." cümləsində can weak, yoxsa strong səslənir?
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. Mətndə
Söz bankı: can, can't (istədiyiniz qədər işlədin)
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Edə bildiyiniz iki şey və edə bilmədiyiniz bir şey yazın.
-
İşdə və ya məktəbdə bir gün üçün bir nəzakətli xahiş və bir icazə sualı yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca you play the piano? (habit, not ability)
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? Sözləri düzgün sıraya qoyun: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası languages do you speak?
Cavablar
A. Quruluş
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. Məna
- request
- possibility
- permission
- strong
C. Səhvi tapın
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. Mətndə
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. Sizin növbəniz
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. Qarışıq təkrar
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
