SlowingoQrammatika
A1 18 / 32

Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə

Can and Can't

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz nəyi edə bildiyinizi (can) və edə bilmədiyinizi (can't) deyə, icazə istəyə (Can I…?), kimdənsə nəsə xahiş edə (Can you…?), nəyin mümkün olduğunu deyə və can ilə can't sözlərini elə tələffüz edə biləcəksiniz ki, dinləyən fərqi eşitsin.

Əsas fikir

Can sözünün bir böyük mənası var: nəsə mümkündür. Svetoforu təsəvvür edin. Can yaşıl işıqdır: yol açıqdır. Can't qırmızı işıqdır: yol bağlıdır.

İşıq müxtəlif səbəblərdən yaşıl ola bilər. Mənim bacarığım olduğu üçün (I can swim). Kimsə icazə verdiyi üçün (You can park here). Dünya belə işlədiyi üçün (You can buy tickets online). Can you help me? sualı isə əslində soruşur: «Sənin üçün işıq yaşıldırmı?»

Can modal feildir (modal verb): əsas feilə məna əlavə edən xüsusi köməkçi feil. Can kimi modal feillər dəyişmir: nə -s, nə to, nə də do. I can, she can, they can, ondan sonra isə həmişə base form: can swim, can help, can see.

İnkar forması can't (və ya cannot) sözüdür. Sual üçün sadəcə can sözünü qabağa keçirin: Can you drive?

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində «can» mənasını bir neçə vasitə verir. Bacarıq və imkan üçün -a bilmək: «Üzə bilirəm», «Bileti onlayn almaq olar», «Mənə kömək edə bilərsən?». Bacarıq üçün bacarmaq və bilmək feilləri də işlənir: «Üzməyi bacarıram», «Maşın sürməyi bilirəm». İcazə üçün çox vaxt olar / olmaz: «Burada oturmaq olar?», «Burada maşın saxlamaq olmaz». İngilis dilində bütün bunlar üçün bir söz kifayətdir: can / can't, ondan sonra da feilin əsas forması. Diqqət edin: «üzməyi bacarıram» kimi formalarda feil isimləşir, amma ingiliscədə can sözündən sonra nə -ing, nə də to gəlir: I can swim. Sual üçün də azərbaycanca söz sırası dəyişmir («Harada taksi tuta bilərəm?»), ingiliscədə isə can mübtədadan əvvəl keçir: Where can I get a taxi?

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Üzə bilirəm. / Üzməyi bacarıram.I can swim.can + base form; swimming yox, to swim yox
O, üç dildə danışa bilir.She can speak three languages.she can, «cans» yox; speak -s almır
Burada otura bilərəm? / Burada oturmaq olar?Can I sit here?icazə: Can I…?
Burada maşın saxlamaq olmaz.You can't park here.qadağa, qayda → can't
Duzu verə bilərsən?Can you pass the salt, please?xahiş: Can you…? + please
Biletləri onlayn almaq olar.You can buy tickets online.ümumi imkan: you can
Harada taksi tuta bilərəm?Where can I get a taxi?sualda can mübtədadan əvvəl

Nəticə: «-a bilmək», «bacarmaq», «olar» — ingiliscədə hamısı çox vaxt can olur. Can sözündən sonra feili heç vaxt dəyişməyin: can + base form.

Quruluş

Təsdiq və inkar

Mübtədacan / can'tBase formQalanı
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Bütün şəxslər üçün forma eynidir: she can, heç vaxt she cans.
  • can sözündən sonra to yoxdur: can go, heç vaxt can to go.
  • Cannot adətən bitişik, bir söz kimi yazılır. Danışıqda və qeyri-rəsmi yazıda adi forma can't sözüdür.

Hə / yox sualları və qısa cavablar

CanMübtədaBase formQısa cavablar
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Wh- sualları (Q-A-S-I, A1-16 dərsinə baxın): burada köməkçi feil can sözüdür.

Sual sözücanMübtədaBase form + qalanı
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

İstifadə

1Bacarıq

Bacarıqlar və edə bildiyiniz şeylər üçün can / can't işlədin. Keçmişdəki bacarıq (I could swim when I was five): A2-24 dərsinə baxın.

I can swim, but I can't dive.
Üzə bilirəm, amma suya tullana bilmirəm.
but: A1-29 dərsinə baxın
She can speak three languages.
O, üç dildə danışa bilir.
she can + speak, -s yoxdur
My son can't ride a bike yet.
Oğlum hələ velosiped sürə bilmir.
«-a bilmir» → can't
Can you cook?
Yemək bişirməyi bacarırsan?
bacarıq → Can you…?
Yes, I can. My pasta is great.
Hə, bacarıram. Mənim makaronum əla alınır.
qısa cavab: Yes, I can
Our dog can open the door with its nose.
İtimiz qapını burnu ilə aça bilir.
its = onun (heyvanın)
What languages can you speak?
Hansı dillərdə danışa bilirsən?
What languages + can + you

2İcazə

Nəyinsə olar, ya olmaz olduğunu soruşmaq üçün Can I / Can we…? işlədin. İcazə vermək, imtina etmək və ya qaydalardan danışmaq üçün You can / You can't deyin.

Can I sit here?
Burada otura bilərəm?
və ya «Burada oturmaq olar?»
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
«Kartla ödəyə bilərəm?» «Əlbəttə.»
You can use my laptop this afternoon.
Bu gün günortadan sonra mənim noutbukumdan istifadə edə bilərsən.
icazə vermək
You can't park here. It's for taxis.
Burada maşın saxlamaq olmaz. Bura taksilər üçündür.
«olmaz» → can't
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
«Bu gün tez çıxa bilərik?» «Hə, çıxa bilərsiniz.»
qısa cavab: Yes, you can

3Xahiş

Kiminsə nəsə etməsini xahiş etmək üçün Can you…? işlədin. Mehriban səslənmək üçün please artırın. Could you…? bir az daha nəzakətlidir: A2-23 dərsinə baxın.

Can you help me with this box?
Bu qutu ilə mənə kömək edə bilərsən?
xahiş
Can you pass the salt, please?
Zəhmət olmasa, duzu verə bilərsən?
please = zəhmət olmasa
Can you call me back in ten minutes?
On dəqiqədən sonra mənə geri zəng edə bilərsən?
«-dan sonra» → in ten minutes
Can you open the window, please?
Zəhmət olmasa, pəncərəni aça bilərsən?

4Ümumi imkan

Nəyinsə ümumiyyətlə mümkün olduğunu demək üçün can işlədin: işlər necə gedir, bir yer nə təklif edir. It can be… «bəzən belə olur» deməkdir.

You can buy tickets online.
Biletləri onlayn almaq olar.
azərbaycancada mübtəda yoxdur; ingiliscədə you can
You can see the sea from our hotel room.
Otel otağımızdan dəniz görünür.
azərbaycanca «görünür»; ingiliscədə you can see
You can get a taxi outside the station.
Vağzalın qarşısında taksi tutmaq olar.
It can be very cold here in winter.
Burada qışda bəzən çox soyuq olur.
it can be = bəzən belə olur
Where can I charge my phone?
Telefonumu harada şarj edə bilərəm?
Where + can + I
Can you hear me? The line is very bad.
Məni eşidirsən? Səs çox pis gəlir.
telefonda; azərbaycanca «eşidirsən?» kifayətdir, ingiliscədə Can you hear me?

Tez-tez edilən səhvlər

❌She cans swim.
✅She can swim.
Modal feillər heç vaxt -s qəbul etmir.
❌I can to drive.
✅I can drive.
can sözündən sonra to gəlmir.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + base form: əsas feildə -s olmur.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
can sualı özü düzəldir: do lazım deyil.
❌I don't can come.
✅I can't come.
can inkarı özü düzəldir: don't lazım deyil.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Qısa cavabda sualdakı köməkçi feili işlədin.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
-ing forması yox, base form.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Sualda can mübtədadan əvvəl gəlir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Rəqs etməyi bacarır» → can dancing, knows to drive. Azərbaycanca bacarığı çox vaxt isimləşmiş feillə deyirik: «rəqs etməyi bacarır», «maşın sürməyi bilir». Sözbəsöz tərcümədə can sözündən sonra -ing forması gəlir və ya know to yaranır. İngiliscədə can + base form deyin. (Know how to drive də düzgündür, amma know to drive yox.)

❌Nigar can dancing very well.
✅Nigar can dance very well.
❌Leyla knows to drive.
✅Leyla can drive. və ya Leyla knows how to drive.

2. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycanca «Saat neçədə otelə yerləşə bilərik?», «Mənə kömək edə bilərsən?» deyirik: söz sırası təsdiq cümləsindəki kimidir. İngiliscədə can mübtədadan əvvəl keçir.

❌What time we can check in?
✅What time can we check in?
⚠️You can lend me your umbrella?
✅Can you lend me your umbrella?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma intonasiya ilə qurulan bu forma təəccüb və ya yoxlama kimi səslənir; adi xahiş Can you…? ilə başlayır.

3. «Olar?», «olmaz» → is possible. Azərbaycanca icazəni və qadağanı tez-tez «olar / olmaz» ilə deyirik, bu sözlərdə mübtəda da olmur. Sözbəsöz tərcümədə mübtədasız is possible yaranır. İngiliscədə icazə və qayda üçün ən təbii forma Can I…? / You can't… formasıdır.

❌Is possible to take photos here?
✅Can I take photos here? və ya Is it possible to take photos here?
❌Not possible to eat in the library.
✅You can't eat in the library. və ya It isn't possible to eat in the library.

4. Nəzakətli əmr → kobud əmr. Azərbaycanca «Şarj cihazını ver», «Verərsən?» deyəndə səs tonu və «zəhmət olmasa» sözü cümləni yumşaldır. İngiliscədə sadə əmr (Give me…) dosta da kobud səslənə bilər. Xahiş üçün Can you…, please? işlədin.

⚠️Tural, give me your charger.
✅Tural, can you give me your charger, please?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma əmr kimi səslənir; xahiş üçün Can you…, please?

Qarışdırmayın

Danışıqda can və can't — Tez danışanda can't sözündəki t çox vaxt eşidilmir. Onun yerinə saitə və vurğuya qulaq asın («Yazılış və tələffüz» bölməsinə baxın).

I can swim.
Üzə bilirəm.
qısa, zəif can; vurğu swim sözündədir
I can't swim.
Üzə bilmirəm.
güclü, vurğulu can't

Can you…? və Do you…? — Can you…? bacarığı soruşur; Do you…? vərdişi. A1-13 dərsinə baxın.

Can you play the piano?
Pianino çalmağı bacarırsan?
bacarığın var?
Do you play the piano?
Pianino çalırsan?
bu, sənin məşğuliyyətindir?

can və could — Could ümumi bacarıq üçün can sözünün keçmiş formasıdır, xahişdə isə daha nəzakətli formadır. A2-24 və A2-23 dərslərinə baxın.

Can you open the door?
Qapını aça bilərsən?
adi xahiş
Could you open the door, please?
Zəhmət olmasa, qapını aça bilərsinizmi?
daha nəzakətli

Yazılış və tələffüz

  • Təsdiq cümləsində can adətən zəif və vurğusuz deyilir: /kən/. Vurğu əsas feilə düşür: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Azərbaycan dilindəki ə səsi /æ/ səsinə yaxın olduğu üçün can sözünü hər dəfə tam və güclü /kæn/ kimi demək asandır. Amma belə desəniz, xüsusən amerikalı dinləyən onu can't kimi eşidə bilər. Adi cümlədə saiti qısa və zəif deyin.
  • Can't güclü və vurğuludur: /kɑːnt/ (UK): uzun, arxa sait, ağız geniş açılır; /kænt/ (US). I can't swim.
  • Qısa cavablarda və vurğu üçün can güclü deyilir: Yes, I can /kæn/.
  • Sualın əvvəlində can adətən zəifdir: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • UK ingiliscəsində fərq əsasən saitdədir: zəif /ə/ və uzun /ɑː/. US ingiliscəsində vurğulu can və can't eyni /æ/ saiti ilə deyilir, ona görə vurğuya və can't sözünün sonundakı qısa dayanmaya qulaq asın.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US). Vurğu birinci hecaya düşür.

Qızıl qayda

Can heç vaxt dəyişmir, ondan sonra base form gəlir: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Nə -s, nə to, nə də do. Azərbaycancadakı «-a bilmək», «bacarmaq», «olar» çox vaxt ingiliscədə sadəcə can olur.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Düzgün formanı yazın və ya cümləni dəyişin.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Sual qurun: you / can / swim
  4. İnkar cümləsi qurun: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Sözləri düzgün sıraya qoyun: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Məna

Cümlədəki can nəyi bildirir? Cavabı ingiliscə yazın: ability, permission, request və ya possibility.

  1. Ability, permission, request, yoxsa possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request, yoxsa possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request, yoxsa possibility? "Can I use your phone?"
  4. "Yes, I can." cümləsində can weak, yoxsa strong səslənir?

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Mətndə

Söz bankı: can, can't (istədiyiniz qədər işlədin)

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Edə bildiyiniz iki şey və edə bilmədiyiniz bir şey yazın.
  2. İşdə və ya məktəbdə bir gün üçün bir nəzakətli xahiş və bir icazə sualı yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
    you play the piano? (habit, not ability)
  2. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Sözləri düzgün sıraya qoyun: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası
    languages do you speak?
Cavablar

A. Quruluş

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Məna

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Səhvi tapın

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Mətndə

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Sizin növbəniz

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Qarışıq təkrar

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play