Кайталоо A1-12–A1-21 кыргызча: Present Simple, суроолор жана предлогдор
Review: Present Simple, Questions and Prepositions
Бул бетте
Бул кайталоого кирген сабактар
Максат
Бул сабактан кийин сиз Present Simple (жөнөкөй учур чак) менен адаттар, фактылар жана күнүмдүк иштер жөнүндө айта аласыз, do / does, have got жана can менен тануу сүйлөм жана суроо түзө аласыз, канча жолу экенин айта аласыз, көрсөтмө жана сунуш бере аласыз, бир нерсе качан жана кайда болорун айта аласыз – жана бул формалар бир сүйлөмдө чогуу келгенде, туурасын тандай аласыз.
Эмнени үйрөндүк
| Сабак | Негизги ой | Негизги мисал |
|---|---|---|
| A1-12 | Present Simple адаттар, фактылар жана абалдар үчүн: негизги форма, бирок he / she / it + -s (-es, -ies, has) | My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays. |
| A1-13 | don't / doesn't + негизги форма; Do / Does + ээ + негизги форма?; кыска жооп Yes, I do; be эч качан do колдонбойт | "Does she work here?" "No, she doesn't." |
| A1-14 | have / has (do / does менен) жана have got / has got (көбүнчө UK; тануу менен суроону өзү түзөт); have lunch сыяктуу иш-аракеттер үчүн have гана | "Have you got a temperature?" "Yes, I have." |
| A1-15 | жыштык тактоочтору негизги этиштин алдында жана be-дан кийин; так тизмектер (twice a week) аягында; never not сөзүсүз | The trains are often late in winter. |
| A1-16 | Суроо сөз + Көмөкчү этиш + Ээ + негизги этиш (Q-A-S-I); how old / how often / how much / how many; what жана which; whose | How often do you go to the gym? |
| A1-17 | can / can't + негизги форма – жөндөм, уруксат, өтүнүч жана мүмкүнчүлүк; -s жок, to жок, do жок | "Can I pay by card?" "Yes, of course." |
| A1-18 | буйрук ыңгайы = негизги форма, ээ жок; Don't + негизги форма; Let's / Let's not; How about / What about + зат атооч же -ing формасы; Why don't we + негизги форма | Why don't we meet at six? |
| A1-19 | даталар үчүн иреттик сандар (the fifth of May / May fifth); жылдар эки бөлүк болуп айтылат; убакыт past / to менен же сандар менен | "What's the date today?" "It's the fifth of May." |
| A1-20 | at – саат, on – күн же дата, in – узунураак мезгил; this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday менен предлог жок | I have an interview on Thursday morning. |
| A1-21 | орун: in (ичинде), on (беттин үстүндө), at (чекит же иш жасалган жер), next to, between, opposite…; кыймыл: to, into, out of, across, through, past…; go home; транспорт by bus / by car, бирок on foot | The pharmacy is between the bank and the post office. |
Негизги салыштыруулар
be жана do / does – Be тануу сүйлөмдү жана суроону өзү түзөт. Калган бардык кадимки этиштерге do / does көмөкчү этиши керек. Кыргызча экөөндө тең бир эле -бы жана тануу үчүн «эмес» же -ба колдонулат («Ачкасызбы?», «Сүйлөйсүзбү?»), ошондуктан англисчеде ар бир жолу этишке караңыз. A1-13
- Текшерүү: этиш am / is / are бы? → аны ээнин алдына коюңуз же not кошуңуз, do жок. Башка этишпи? → do / does / don't / doesn't + негизги форма.
works, doesn't work жана Does … work? – Ырастоо сүйлөмдө he / she / it менен этишке -s жалганат. Тануу сүйлөмдө жана суроодо -s does сөзүнө көчөт, негизги этиш негизги формага кайтат. Бир сүйлөмгө бир -s жетиштүү. Кыргызча «иштейт», «иштебейт», «иштейби?» – бир эле этиштин формалары; англисчеде мүчөнүн милдетин өзүнчө сөз алат. A1-12 A1-13
- Текшерүү: he / she / it же бир нерсе, ырастоо сүйлөмбү? → этиш + -s. Does / doesn't сүйлөмдө барбы? → негизги форма, -s жок.
have, have got жана иш-аракет үчүн have – Ээлик, үй-бүлө, сырткы көрүнүш жана оору үчүн have (do / does менен) жана have got (көбүнчө UK, өзүнүн haven't / Have…? формалары менен) бирдей маанини берет. Аларды аралаштырбаңыз. Have lunch сыяктуу иш-аракеттер үчүн have гана колдонулат. Кыргызча «… бар / жок» десек да, англисчеде ээ – адам же буюм. A1-14
- Текшерүү: ээликпи? → Do you have…? же Have you got…?, жана ошол эле көмөкчү этиш менен жооп бериңиз. Тамак, жуунуу, той? → have гана.
Жыштык тактоочу жана жыштык тизмеги – Бир сөздөн турган тактоочтор ортодо турат: кадимки этиштин алдында, be этишинен кийин. Так тизмектер аягында турат. Кыргызча «дайыма», «айына бир жолу» экөө тең этиштин алдында айтылат; англисчеде алардын орду ар башка. A1-15
- Текшерүү: always, often, never… + кадимки этишпи? → этиштин алдында. + be бы? → be-дан кийин. Once a month, every Sunday сыяктуу тизмекпи? → аягында.
Can you…? жана Do you…? – Can – модалдык этиш: тануу менен суроону do сөзүсүз өзү түзөт. Can you…? жөндөм жөнүндө сурайт (же өтүнүч болот); Do you…? адат жөнүндө сурайт. Кыргызча «Англисче сүйлөйсүзбү?» деген суроо жөндөм жөнүндө да, адат жөнүндө да болушу мүмкүн; англисчеде эмнени сурап жатканыңызды тандайсыз. A1-13 A1-17
- Текшерүү: көндүмбү, уруксатпы же өтүнүчпү? → can. Дайыма кыла турган ишиңизби? → do.
Буйрук ыңгайы, Let's жана сунуш-суроо – Буйрук ыңгайы угуучуга бир нерсе кылууну айтат. Let's сизди да, угуучуну да камтыйт. How about…? / Why don't we…? жумшагыраак жана эркин угулат. Кыргызча «-алы», «-сак кандай?», «-байлыбы?» деп мүчө менен айтабыз; англисчеде алардын ордунда өзүнчө сөздөр турат. A1-17 A1-18
- Текшерүү: угуучу кылабы? → буйрук (же Can you…? өтүнүчү). Бирге кылабызбы? → Let's. Жумшагыраак ойбу? → How about + зат атооч / -ing формасы, Why don't we + негизги форма.
How much, How many жана How old; what жана which – How many + санала турган көптүк сандагы зат атооч; how much – баа жана саналбоочу нерселер үчүн; how old – жаш үчүн. Кыргызча баарында «канча» дейбиз («канча бала», «канча суу», «канча жашта»). What – эркин тандоо; which – белгилүү, кичинекей топтон тандоо. A1-16
- Текшерүү: бирден санай аласызбы? → how many. Баабы же санала албаган нерсеби? → how much. Жашпы? → how old. Алдыңызда эки-үч вариант барбы? → which.
убакыт үчүн at, on, in же предлог жок – At – чекит, on – күн, in – узунураак мезгил. This, next, last, every, today, tomorrow менен предлог жок. Кыргызча бул учурлардын көбүндө бир эле -да мүчөсү турат («9:30да», «жекшембиде», «июнда», «кийинки дүйшөмбүдө»). A1-19 A1-20
- Текшерүү: саатпы? → at. Күнбү же датабы (Monday morning да)? → on. Ай, жыл, мезгил, күндүн бөлүгүбү? → in. Next / this / every…? → эч нерсе.
орун үчүн in, on, at; to жана to жок – In = ичинде, on = беттин үстүндө (жана автобус, поезд, учак), at = чекит же бир иш жасалган жер. Кыймылга to, into, out of… керек, бирок home, here жана there алдында to жок. Кыргызча орун үчүн -да, багыт үчүн -га, ал эми транспорт үчүн «менен» дейбиз. A1-21
- Текшерүү: ичиндеби? → in. Беттин үстүндөбү? → on. Чекитпи же иш жасалган жерби (at work, at the station)? → at. Бир жакка барып жатасызбы? → to + жер, бирок go home. Эмне менен барасыз? → by + транспорт (артикль жок), бирок on foot.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
Кайталоодо каталар көбүнчө эки сабактын формалары бир сүйлөмдө жолукканда чыгат. Төмөндөгү тузактарда кыргыз тилинин бир мүчөсү же бир сөзү англисчедеги эки башка тандоону жашырып турат.
1. «Иштейби?» → Is he work…? Кыргызча «Ал мугалимби?» менен «Ал иштейби?» деген суроолор бир эле -бы мүчөсү менен түзүлөт. Ошондуктан эки суроону тең Is…? же Are…? менен баштап, андан кийин кадимки этишти коюп коюу оңой. Англисчеде этишке караңыз: сыпат, кесип, орун → Is / Are; кыймыл этиши → Do / Does + негизги форма.
2. «Кечинде», «эртең менен» → in evening. Кыргызча «кечинде», «түштөн кийин», «эртең менен» бир сөз же мүчө менен айтылат, артикль жок. Англисчеде күндүн бөлүктөрү үчүн туруктуу тизмек бар: in the morning, in the afternoon, in the evening – the менен. At night гана артиклсиз.
3. «Үйдө», «жумушта» → in home, in work. Кыргызча «үйдө», «жумушта», «мектепте» – бир эле -да мүчөсү, ал эми -да көбүнчө in деп которулат. Бирок бул туруктуу тизмектерде англисче at жана артикль жок: at home, at work, at school. Жыштык тактоочу кошулганда, be-дан кийин тактооч, андан кийин гана at.
4. «Сүйлөйсүзбү?» – жөндөмбү же адатпы? Кыргызча «Корейче сүйлөйсүзбү?», «Машина айдайсызбы?» деген суроолор «сүйлөй аласызбы?» дегенди да билдирет. Ошондуктан Do you…? деген суроого can менен, Can you…? деген суроого do менен жооп берип коюу оңой. Англисчеде кыска жооп суроодогу көмөкчү этишти кайталайт: Do you…? – Yes, I do. Can you…? – Yes, I can.
Алтын эрежелер
- A1-12 Present Simple = жалпысынан чын болгон нерселер (адаттар, фактылар, абалдар). he / she / it → негизги форма + -s; калган бардык ээлер → негизги форма. Кыргызча «-мын» менен айтсаңыз да, англисче этиштин алдына am коюлбайт: I work.
- A1-13 Be эмес этиштер менен (жана can сыяктуу модалдык этиштерден башкасы) тануу жана суроо үчүн do / does колдонуңуз. Not, суроо жана -s көмөкчү этишке өтөт; негизги этиш негизги формасында калат.
- A1-14 have / has англис тилинин бардык түрлөрүндө колдонулат жана тануу, суроо үчүн do / does колдонот. have got / has got (көбүнчө UK) ээлик, үй-бүлө, сырткы көрүнүш жана оору үчүн ошол эле маанини берет, тануу менен суроону өзү түзөт. have lunch сыяктуу иш-аракеттер үчүн have гана колдонуңуз.
- A1-15 Жыштык тактоочтору негизги этиштин алдында жана be-дан кийин турат. Тануу сүйлөмдө usually / often / always адатта don't / doesn't сөзүнөн кийин келет, ал эми sometimes анын алдында турат. Так тизмектер (twice a week) адатта аягында. Never өзү эле тануу – not кошулбайт.
- A1-16 Суроо сөздү башына коюңуз, андан кийин кадимки ооба / жок суроосун түзүңүз: Суроо сөз + Көмөкчү этиш + Ээ + негизги этиш – Where do you live? Be менен: Where are you from?
- A1-17 Can эч качан өзгөрбөйт жана андан кийин негизги форма келет: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s жок, to жок, do жок.
- A1-18 Этиштин негизги формасынан баштаңыз, адатта ээсиз: Sit down. Тануу: Don't + негизги форма. Өзүңүздү кошуу үчүн Let's / Let's not + негизги форма. Жумшагыраак сунуш үчүн How about / What about + зат атооч же -ing формасы, же Why don't we + негизги форма.
- A1-19 Эсептөө сандары менен санаңыз (five, thirty); нерселерди тартипке коюу жана даталарды айтуу үчүн иреттик сандарды колдонуңуз (the fifth, the thirtieth). Күндөр жана айлар баш тамга менен жазылат. Саатта 30 мүнөткө чейин past, 30дан кийин to колдонуңуз – же жөн гана сандарды окуңуз: seven forty-five.
- A1-20 at – чекит (саат), on – күн (күндөр, даталар), in – узунураак мезгил (айлар, жылдар, мезгилдер, күндүн бөлүктөрү) – жана at night сыяктуу бир нече туруктуу тизмек. this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында предлог жок.
- A1-21 Орун: in (ичинде), on (беттин үстүндө), at (чекит же бир иш жасалган жер). Кыймыл: жолду так чийген сөздү тандаңыз – to, into, out of, up, down, across, through, past. Транспорт: by car, by bus, by train, бирок on foot. Go home, go to home эмес.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же сүйлөмдү өзгөртүңүз.
-
A1-12 Present Simple кыргызча: I work, she works – -s мүчөсү качан жалганат? My brother (study) medicine.
-
A1-12 Present Simple кыргызча: I work, she works – -s мүчөсү качан жалганат? The kids (watch) cartoons on Saturday mornings.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: She likes fish.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо Суроо түзүңүз: Your parents live near you.
-
A1-14 Have жана Have Got кыргызча: «Менин … бар» англисче кантип айтылат? Суроо түзүңүз (have got): She has got a car.
-
A1-17 Can жана Can't кыргызча: «-а алам», «болобу?» англисче кантип айтылат Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: I can drive.
-
A1-18 Буйрук ыңгайы, Let's жана сунуштар кыргызча: Don't, How about, Why don't we Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: Let's wait here.
-
A1-19 Англисче убакыт, күндөр жана даталар кыргызча: What time is it? the fifth of May Иреттик санды жазыңыз: 21
-
A1-19 Англисче убакыт, күндөр жана даталар кыргызча: What time is it? the fifth of May Убакытты салттуу жол менен айтыңыз: 8:45
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо Туура жоопту тандаңыз: … you tired?
-
A1-14 Have жана Have Got кыргызча: «Менин … бар» англисче кантип айтылат? "Have you got a bike?" "Yes, I …."
-
A1-14 Have жана Have Got кыргызча: «Менин … бар» англисче кантип айтылат? Туура жоопту тандаңыз: We … lunch at one every day.
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: late / always / is / my bus
-
A1-16 Англисче суроо сөздөр кыргызча: what, where, when, who, why, how Туура жоопту тандаңыз: How … water do you drink?
-
A1-16 Англисче суроо сөздөр кыргызча: what, where, when, who, why, how Туура жоопту тандаңыз: … phone is this?
-
A1-17 Can жана Can't кыргызча: «-а алам», «болобу?» англисче кантип айтылат Бул жөндөмбү (ability), уруксатпы (permission), өтүнүчпү (request) же мүмкүнчүлүкпү (possibility)? "Can I sit here?"
-
A1-20 At, on, in кыргызча: убакыт предлогдору – at six, on Monday, in June Туура жоопту тандаңыз: See you …!
-
A1-21 In, on, at, into, across кыргызча: орун жана кыймыл предлогдору Туура жоопту тандаңыз: The cat runs … the house. Now it's in the garden.
-
A1-21 In, on, at, into, across кыргызча: орун жана кыймыл предлогдору Туура жоопту тандаңыз: I go to school ….
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
A1-12 Present Simple кыргызча: I work, she works – -s мүчөсү качан жалганат? My dad haves a big car.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо Does she lives near here?
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз He plays often tennis.
-
A1-16 Англисче суроо сөздөр кыргызча: what, where, when, who, why, how Where you work?
-
A1-17 Can жана Can't кыргызча: «-а алам», «болобу?» англисче кантип айтылат She cans speak Japanese.
-
A1-18 Буйрук ыңгайы, Let's жана сунуштар кыргызча: Don't, How about, Why don't we How about go to the cinema?
-
A1-20 At, on, in кыргызча: убакыт предлогдору – at six, on Monday, in June I get up at the morning.
-
A1-21 In, on, at, into, across кыргызча: орун жана кыймыл предлогдору The keys are on the table.
D. Текстте
Кашаадагы сөздөрдүн туура формасын жазыңыз же туура вариантты тандаңыз.
Hi Ben! I love my new job. I start work 28 (at / in) nine, and I 29 (not / work) on Fridays! My office is 30 (in / on) the fourth floor, 31 (next / next to) a small park. I 32 (usually / walk) to work. It's only ten minutes. My boss is very friendly. She 33 (have) two dogs, and she 34 (bring) them to the office every day! 35 (Can / Do) you come to my place 36 (on / in) Saturday evening? 37 (not / be) late — dinner is at seven!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Жумаңыз жөнүндө үч сүйлөм жазыңыз: бирөөндө жыштык тактоочу, бирөөндө так жыштык тизмеги, бирөөндө at, on же in болсун.
-
A1-17 Can жана Can't кыргызча: «-а алам», «болобу?» англисче кантип айтылат Колуңуздан келген эки нерсени жазыңыз жана досуңузга Can you…? менен бир суроо жазыңыз.
-
A1-21 In, on, at, into, across кыргызча: орун жана кыймыл предлогдору Үйүңүздөн жакын жердеги кафеге же дүкөнгө жол көрсөтүңүз (2–3 сүйлөм).
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-03 To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча "Is your brother at home?" "No, ."
-
A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө It's ___ hour from here. …
-
A1-08 My, your, his, her жана 's: англисче таандык формалар кыргызча Is this … phone?
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» ___ two banks near the station. …
Жооптор
A. Түзүлүшү
- studies
- watch
- She doesn't like fish. / She does not like fish.
- Do your parents live near you?
- Has she got a car?
- I can't drive. / I cannot drive.
- Let's not wait here.
- twenty-first
- a quarter to nine / quarter to nine
B. Мааниси
- Are
- have
- have
- My bus is always late.
- much
- Whose
- permission
- next Friday
- out of
- on foot
C. Катаны табыңыз
- My dad has a big car. / My dad has got a big car. / My dad's got a big car.
- Does she live near here?
- He often plays tennis.
- Where do you work?
- She can speak Japanese.
- How about going to the cinema?
- I get up in the morning.
- ✓ The keys are on the table.
D. Текстте
- at
- don't work / do not work
- on
- next to
- usually walk
- has / has got / 's got
- brings
- Can
- on
- Don't be / Do not be
E. Сиздин кезегиңиз
- I usually get up at seven. I go swimming twice a week. I never work on Sundays.
- I can cook. I can speak two languages. Can you swim?
- Go out of my building and turn left. Walk past the bank. The café is next to the supermarket.
F. Аралаш кайталоо
- he isn't / he's not
- an
- your
- There are
