Əmr cümlələri, Let's və təkliflər azərbaycanca: Don't, How about, Why don't we
Imperatives, Let's and Suggestions
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz təlimat, yol göstərişi və xəbərdarlıq verə (Turn left. Don't touch that!), insanları dəvət edə (Come in!), please ilə sözünüzü yumşalda və Let's, How about…?, What about…? və Why don't we…? ilə təklif edə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Bəzən dünyanı təsvir etmək yox, onu dəyişmək istəyirsiniz. Kiminsə nəsə etməsini istəyirsiniz: Sit down. Open the window. Be careful. Bunun üçün ingilis dili əmr formasını (imperative) işlədir: cümlənin əvvəlində feilin əsas forması, mübtəda olmadan.
Niyə mübtəda yoxdur? Çünki o, aydındır: bu, siz, yəni dinləyəndir. Üzərində hərəkət yazılmış düyməni təsəvvür edin: Stop. Wait. Go. Siz düyməni basırsınız, dinləyən isə həmin hərəkəti edir.
«Bunu etmə» demək üçün qabağa Don't qoyun: Don't go. Özünüzü də daxil etmək istəyəndə, yəni siz və mən birlikdə, Let's işlədin: Let's go. Daha yumşaq bir fikir üçün isə sual verin: How about a coffee? Why don't we go out?
Əmr forması birbaşa səslənə bilər, ona görə please, mehriban səs tonu və vəziyyət çox önəmlidir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində əmr formasının ikisi var: «otur» (sən) və «oturun» (siz, nəzakətli və ya cəm). İngilis dilində forma birdir: Sit down həm bir nəfərə, həm çox nəfərə, həm dosta, həm də yad adama deyilir. Ona görə nəzakəti forma yox, please, səs tonu və ya sual (Can you…?) verir. Azərbaycanca «Hesabı gətirin» nəzakətlidir, ingiliscə Bring me the bill isə kobud səslənə bilər. İnkar azərbaycancada feilin içindədir (-ma / -mə: «toxunma»), ingiliscədə isə qabaqda ayrıca söz durur: Don't touch. Daha bir fərq: «gecikmə», «qorxma», «əsəbiləşmə» azərbaycancada feildir; ingiliscədə late, afraid, nervous sifətdir, ona görə Don't be lazımdır. «Birlikdə edək» mənası üçün azərbaycanca -aq / -ək formasını işlədirik («gedək», «getməyək»): bu, ingiliscə Let's / Let's not ifadəsinə çox yaxındır. Yumşaq təklif üçün isə «Bəlkə parka gedək?», «Niyə taksi tutmuruq?» deyirik: bunlar How about…? və Why don't we…? kimidir.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Otur. / Oturun. | Sit down. / Sit down, please. | ingiliscədə bir forma; nəzakəti please verir |
| O tavaya toxunma. | Don't touch that pan. | -ma → qabaqda Don't |
| Gecikmə! | Don't be late! | azərbaycancada feil; ingiliscədə be + sifət |
| Fasilə verək. | Let's take a break. | -ək → Let's + base form |
| Pul üstündə mübahisə etməyək. | Let's not argue about money. | -məyək → Let's not |
| Bəlkə gəzməyə çıxaq? | How about a walk? | Bəlkə…? → How about + isim / -ing |
| Niyə Saradan soruşmuruq? | Why don't we ask Sara? | sual sözü əvvəldə, sonra don't we |
Nəticə: əmr üçün feilin əsas formasını işlədin, inkar üçün Don't qoyun, sifətdən əvvəl be unutmayın. «-aq / -ək» → Let's.
Quruluş
Əmr forması
| Quruluş | Nümunə | |
|---|---|---|
| Təsdiq | base form + … | Open the door. |
| İnkar | Don't + base form + … | Don't open the door. |
| be ilə | Be / Don't be + sifət | Be quiet. Don't be late. |
| Daha yumşaq | Please + əmr / əmr + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + base form | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Bir nəfər üçün də, çox nəfər üçün də forma eynidir: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not tam formadır, lövhələrdə və rəsmi qaydalarda işlənir: Do not enter.
Let's (= let us)
| Quruluş | Nümunə | |
|---|---|---|
| Təklif | Let's + base form | Let's eat out tonight. |
| İnkar | Let's not + base form | Let's not wait. |
Başqa təkliflər
| Quruluş | Nümunə |
|---|---|
| How about / What about + isim? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing forması? | What about going to the beach? |
| Why don't we + base form? | Why don't we take a taxi? |
-ing forması (going, taking) A1-22 dərsində ətraflı öyrədilir; burada onu sadəcə How about / What about ifadələrindən sonra öyrənin.
Təklifə cavab
| Hə | Yox |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
İstifadə
1Təlimatlar
Addım-addım təlimatlar üçün əmr formasını işlədin: reseptlər, tətbiqlər, cihazlar, imtahanlar, dərs.
2Yol göstərmək
Kiməsə bir yerə necə getməyi demək üçün əmr formasını işlədin.
3Xəbərdarlıq və məsləhət
Xəbərdarlıq üçün əmr formasını, çox vaxt qısa və ucadan işlədin. Always / Never + əmr güclü ümumi məsləhət verir.
4Dəvət və təklif
Mehriban səslə deyiləndə əmr forması isti və qonaqpərvər səslənir, kobud yox.
5Let's və Let's not
Birlikdə nəsə etməyi təklif etmək üçün (siz + mən) Let's işlədin. Let's not etməməyi təklif edir.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Bu suallar təklifi daha yumşaq və açıq edir. How about / What about sözlərindən sonra isim və ya -ing forması gəlir. Why don't we sözündən sonra base form.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-ma» → not. Azərbaycan dilində inkar əmr feilin sonuna artırılan -ma / -mə şəkilçisi ilə düzəlir: «açma», «qışqırma». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscə not yaranır. İngiliscədə inkar əmr həmişə Don't ilə başlayır.
2. «Qorxma» → Don't afraid. «Qorxmaq», «əsəbiləşmək», «utanmaq» azərbaycancada feildir, ona görə «qorxma», «utanma» deyirik. İngiliscədə afraid, nervous, shy sifətdir: onlardan əvvəl Don't be lazımdır.
3. «Gətirin» → sadə əmr. Azərbaycanca «Hesabı gətirin», «Bir çay verin» kimi siz formalı əmrlər nəzakətlidir. İngiliscədə isə forma birdir və sadə əmr ofisiant, satıcı və ya tanımadığınız adamla kobud səslənə bilər. Burada please və ya Can you / Can I…? sualı işlədin.
4. «Bəlkə gedək?», «Niyə getmirik?» → söz sırası. Azərbaycanca təklifdə feil adi formada qalır: «Bəlkə yayda Şəkiyə gedək?», «Niyə bu gün çöldə yemirik?». Sözbəsöz tərcümədə How about sözündən sonra base form gəlir, Why sualında isə söz sırası dəyişmir. How about / What about + -ing; Why + don't we + base form.
Qarışdırmayın
Əmr forması və Can you…? — Əmr deyir; Can you…? xahiş edir. Tanımadığınız adamlarla, mağazada və ya işdə xahiş adətən daha nəzakətlidir. A1-17 və A2-23 dərslərinə baxın.
Let's və lets — Let's (apostrofla) = let us, təklifdir. Lets (apostrofsuz) let feili + -s, yəni «icazə verir». B1-18 dərsinə baxın.
Don't və Doesn't — İnkar əmr həmişə Don't (və ya Do not) ilə qurulur, hətta bir nəfərə də. Doesn't yalnız Present Simple formasında he / she / it üçündür. A1-13 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- Let's = let us. Apostrof u hərfinin yerini tutur: /lets/. Lets go yazmayın.
- Don't bir hecadır: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Sait diftonqdur: səs bir saitdən o birinə sürüşür, düz «o» deməyin. Tez danışanda t çox vaxt aydın eşidilmir: Don't worry.
- Əsas feili və ya sit down kimi feillərdə kiçik sözü vurğulayın: Sit down. Don't touch it. Xəbərdarlıqda Don't sözünü vurğulayın: Don't touch it!
- Səs tonu mənanı dəyişir. Düz, enən səs əmr kimi səslənə bilər; yumşaq səs və please mehriban səslənir.
- Sonda deyilən please (Sit down, please) adətən əvvəldə güclü deyilən please sözündən daha mehriban səslənir; əvvəldəki güclü please səbirsizlik kimi eşidilə bilər.
- Emosional və ya əsəbi danışıqda bəzən mübtəda da əlavə olunur: You sit here! Bu, xüsusi formadır, adi quruluş deyil.
Qızıl qayda
Base form ilə başlayın, adətən mübtədasız: Sit down. İnkar: Don't + base form. Özünüzü də daxil etmək üçün: Let's / Let's not + base form. Daha yumşaq təklif üçün: How about / What about + isim və ya -ing forması, ya da Why don't we + base form. Azərbaycancadakı «-ma» → Don't; «qorxma», «gecikmə» → Don't be + sifət.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Düzgün formanı yazın və ya cümləni dəyişin.
-
___ … your books, please.
-
İnkar formasına salın: Touch the screen.
-
İnkar formasına salın: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (be feilinin inkar əmr forması)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: forget / never / your password
B. Məna
Cümlənin növünü ingiliscə yazın (instruction, warning, suggestion) və ya düzgün variantı seçin.
-
Instruction, warning, yoxsa suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning, yoxsa suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." Ən yaxşı cavabı seçin: …
-
Düzgün cavabı seçin: … take a taxi.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Mətndə
Dialoqu tamamlayın.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Evinizə gələn qonaq üçün üç göstəriş yazın.
-
Dostunuz darıxır. Ona iki təklifi iki fərqli yolla yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə you help me with my bags, please?
-
A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? Sözləri düzgün sıraya qoyun: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Cavablar
A. Quruluş
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Məna
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Səhvi tapın
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Mətndə
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Sizin növbəniz
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Qarışıq təkrar
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
