SlowingoQrammatika
A1 19 / 32

Əmr cümlələri, Let's və təkliflər azərbaycanca: Don't, How about, Why don't we

Imperatives, Let's and Suggestions

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz təlimat, yol göstərişi və xəbərdarlıq verə (Turn left. Don't touch that!), insanları dəvət edə (Come in!), please ilə sözünüzü yumşalda və Let's, How about…?, What about…? və Why don't we…? ilə təklif edə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Bəzən dünyanı təsvir etmək yox, onu dəyişmək istəyirsiniz. Kiminsə nəsə etməsini istəyirsiniz: Sit down. Open the window. Be careful. Bunun üçün ingilis dili əmr formasını (imperative) işlədir: cümlənin əvvəlində feilin əsas forması, mübtəda olmadan.

Niyə mübtəda yoxdur? Çünki o, aydındır: bu, siz, yəni dinləyəndir. Üzərində hərəkət yazılmış düyməni təsəvvür edin: Stop. Wait. Go. Siz düyməni basırsınız, dinləyən isə həmin hərəkəti edir.

«Bunu etmə» demək üçün qabağa Don't qoyun: Don't go. Özünüzü də daxil etmək istəyəndə, yəni siz və mən birlikdə, Let's işlədin: Let's go. Daha yumşaq bir fikir üçün isə sual verin: How about a coffee? Why don't we go out?

Əmr forması birbaşa səslənə bilər, ona görə please, mehriban səs tonu və vəziyyət çox önəmlidir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində əmr formasının ikisi var: «otur» (sən) və «oturun» (siz, nəzakətli və ya cəm). İngilis dilində forma birdir: Sit down həm bir nəfərə, həm çox nəfərə, həm dosta, həm də yad adama deyilir. Ona görə nəzakəti forma yox, please, səs tonu və ya sual (Can you…?) verir. Azərbaycanca «Hesabı gətirin» nəzakətlidir, ingiliscə Bring me the bill isə kobud səslənə bilər. İnkar azərbaycancada feilin içindədir (-ma / -mə: «toxunma»), ingiliscədə isə qabaqda ayrıca söz durur: Don't touch. Daha bir fərq: «gecikmə», «qorxma», «əsəbiləşmə» azərbaycancada feildir; ingiliscədə late, afraid, nervous sifətdir, ona görə Don't be lazımdır. «Birlikdə edək» mənası üçün azərbaycanca -aq / -ək formasını işlədirik («gedək», «getməyək»): bu, ingiliscə Let's / Let's not ifadəsinə çox yaxındır. Yumşaq təklif üçün isə «Bəlkə parka gedək?», «Niyə taksi tutmuruq?» deyirik: bunlar How about…? və Why don't we…? kimidir.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Otur. / Oturun.Sit down. / Sit down, please.ingiliscədə bir forma; nəzakəti please verir
O tavaya toxunma.Don't touch that pan.-ma → qabaqda Don't
Gecikmə!Don't be late!azərbaycancada feil; ingiliscədə be + sifət
Fasilə verək.Let's take a break.-ək → Let's + base form
Pul üstündə mübahisə etməyək.Let's not argue about money.-məyək → Let's not
Bəlkə gəzməyə çıxaq?How about a walk?Bəlkə…? → How about + isim / -ing
Niyə Saradan soruşmuruq?Why don't we ask Sara?sual sözü əvvəldə, sonra don't we

Nəticə: əmr üçün feilin əsas formasını işlədin, inkar üçün Don't qoyun, sifətdən əvvəl be unutmayın. «-aq / -ək» → Let's.

Quruluş

Əmr forması

QuruluşNümunə
Təsdiqbase form + …Open the door.
İnkarDon't + base form + …Don't open the door.
be iləBe / Don't be + sifətBe quiet. Don't be late.
Daha yumşaqPlease + əmr / əmr + pleasePlease sit down. / Sit down, please.
Always / neverAlways / Never + base formAlways say thank you. Never tell anyone.
  • Bir nəfər üçün də, çox nəfər üçün də forma eynidir: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
  • Do not tam formadır, lövhələrdə və rəsmi qaydalarda işlənir: Do not enter.

Let's (= let us)

QuruluşNümunə
TəklifLet's + base formLet's eat out tonight.
İnkarLet's not + base formLet's not wait.

Başqa təkliflər

QuruluşNümunə
How about / What about + isim?How about a coffee?
How about / What about + -ing forması?What about going to the beach?
Why don't we + base form?Why don't we take a taxi?

-ing forması (going, taking) A1-22 dərsində ətraflı öyrədilir; burada onu sadəcə How about / What about ifadələrindən sonra öyrənin.

Təklifə cavab

HəYox
Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not?Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time.

İstifadə

1Təlimatlar

Addım-addım təlimatlar üçün əmr formasını işlədin: reseptlər, tətbiqlər, cihazlar, imtahanlar, dərs.

Open the app and tap "Settings".
Tətbiqi açın və «Settings» düyməsinə toxunun.
təlimatda azərbaycanca adətən siz forması
Add the eggs and mix well.
Yumurtaları əlavə edin və yaxşıca qarışdırın.
Read the questions carefully.
Sualları diqqətlə oxuyun.
Turn off your phone, please.
Zəhmət olmasa, telefonunuzu söndürün.
please = zəhmət olmasa
Don't press this button.
Bu düyməni basmayın.
-mayın → Don't

2Yol göstərmək

Kiməsə bir yerə necə getməyi demək üçün əmr formasını işlədin.

Go straight on and turn left at the bank.
Düz gedin, bankın yanında sola dönün.
straight on (UK); straight ahead (US)
Take the next street on the right.
Sağdakı növbəti küçəyə dönün.
Cross the road at the lights.
Yolu svetoforun yanından keçin.
the lights = svetofor
Get off the bus at the next stop.
Növbəti dayanacaqda avtobusdan düşün.

3Xəbərdarlıq və məsləhət

Xəbərdarlıq üçün əmr formasını, çox vaxt qısa və ucadan işlədin. Always / Never + əmr güclü ümumi məsləhət verir.

Be careful! The floor is wet.
Ehtiyatlı olun! Döşəmə yaşdır.
«ehtiyatlı ol» → Be careful
Watch out! There's a step here.
Diqqət! Burada pillə var.
Don't touch that pan. It's very hot.
O tavaya toxunma. Çox istidir.
Never leave your bag on the train.
Çantanızı heç vaxt qatarda qoymayın.
azərbaycancada «heç vaxt» + inkar; ingiliscədə Never + təsdiq
Always lock the door at night.
Gecələr qapını həmişə bağlayın.

4Dəvət və təklif

Mehriban səslə deyiləndə əmr forması isti və qonaqpərvər səslənir, kobud yox.

Come in!
Buyurun, içəri keçin!
Have a seat.
Əyləşin.
sabit ifadə
Please help yourself to coffee.
Buyurun, qəhvədən götürün.
sabit ifadə = istədiyiniz qədər götürün: A2-14 dərsinə baxın
Come to my place on Saturday.
Şənbə günü bizə gəl.
my place = mənim evim
Don't worry about the dishes.
Qablar üçün narahat olma.
«narahat olma» → Don't worry

5Let's və Let's not

Birlikdə nəsə etməyi təklif etmək üçün (siz + mən) Let's işlədin. Let's not etməməyi təklif edir.

Let's take a break.
Bir az fasilə verək.
-ək → Let's
Let's order a pizza tonight.
Bu axşam pizza sifariş edək.
"Let's meet at the café." "Good idea!"
«Kafedə görüşək.» «Əla fikirdir!»
Let's not argue about money.
Pul üstündə mübahisə etməyək.
-məyək → Let's not
It's late. Let's go home.
Gecdir. Gəl evə gedək.
«gəl, gedək» → Let's go, come yox

6How about…? What about…? Why don't we…?

Bu suallar təklifi daha yumşaq və açıq edir. How about / What about sözlərindən sonra isim və ya -ing forması gəlir. Why don't we sözündən sonra base form.

How about a walk?
Bəlkə bir az gəzək?
How about + isim
What about Italian food tonight?
Bu axşam İtaliya mətbəxinə nə deyirsən?
What about + isim
How about watching a film?
Bəlkə film izləyək?
watching: How about sözündən sonra sabit quruluş, A1-22 dərsinə baxın
"Why don't we ask Sara?" "Yes, let's."
«Niyə Saradan soruşmuruq?» «Hə, soruşaq.»
sual deyil, təklifdir
Why don't we meet at six?
Gəl saat altıda görüşək.
sözbəsöz: niyə altıda görüşmürük?

Tez-tez edilən səhvlər

❌Not touch that!
✅Don't touch that!
İnkar əmr Don't ilə qurulur.
❌Don't to go.
✅Don't go.
Don't + base form, to yoxdur.
❌Don't late!
✅Don't be late!
late sifətdir, ona görə be lazımdır.
❌Please you sit down.
✅Please sit down.
Əmr cümləsində adətən mübtəda olmur.
❌Let's to go.
✅Let's go.
Let's + base form, to yoxdur.
❌Let's going to the beach.
✅Let's go to the beach.
Let's + base form, -ing yox.
❌How about go to the cinema?
✅How about going to the cinema?
How about + -ing forması və ya isim.
❌Why don't we to call him?
✅Why don't we call him?
Why don't we + base form.
⚠️Let's don't wait.
✅Let's not wait.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma qeyri-rəsmi Amerika danışığına aiddir (köhnəlmiş Britaniya forması: Don't let's); standart forma Let's not.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-ma» → not. Azərbaycan dilində inkar əmr feilin sonuna artırılan -ma / -mə şəkilçisi ilə düzəlir: «açma», «qışqırma». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscə not yaranır. İngiliscədə inkar əmr həmişə Don't ilə başlayır.

❌Not open the window. It's cold.
✅Don't open the window. It's cold.
❌Leyla, not shout! The baby is asleep.
✅Leyla, don't shout! The baby is asleep.

2. «Qorxma» → Don't afraid. «Qorxmaq», «əsəbiləşmək», «utanmaq» azərbaycancada feildir, ona görə «qorxma», «utanma» deyirik. İngiliscədə afraid, nervous, shy sifətdir: onlardan əvvəl Don't be lazımdır.

❌Don't afraid! It's a small dog.
✅Don't be afraid! It's a small dog.
❌Don't shy, Aysel. Say hello!
✅Don't be shy, Aysel. Say hello!

3. «Gətirin» → sadə əmr. Azərbaycanca «Hesabı gətirin», «Bir çay verin» kimi siz formalı əmrlər nəzakətlidir. İngiliscədə isə forma birdir və sadə əmr ofisiant, satıcı və ya tanımadığınız adamla kobud səslənə bilər. Burada please və ya Can you / Can I…? sualı işlədin.

⚠️Bring me the bill.
✅Can you bring me the bill, please? və ya The bill, please.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma ofisianta əmr kimi səslənir.
⚠️Give me a cup of tea.
✅Can I have a cup of tea, please?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma kafedə kobud səslənir; please və sual işlədin.

4. «Bəlkə gedək?», «Niyə getmirik?» → söz sırası. Azərbaycanca təklifdə feil adi formada qalır: «Bəlkə yayda Şəkiyə gedək?», «Niyə bu gün çöldə yemirik?». Sözbəsöz tərcümədə How about sözündən sonra base form gəlir, Why sualında isə söz sırası dəyişmir. How about / What about + -ing; Why + don't we + base form.

❌What about visit Sheki this summer?
✅What about visiting Sheki this summer?
❌Why we don't eat outside today?
✅Why don't we eat outside today?

Qarışdırmayın

Əmr forması və Can you…? — Əmr deyir; Can you…? xahiş edir. Tanımadığınız adamlarla, mağazada və ya işdə xahiş adətən daha nəzakətlidir. A1-17 və A2-23 dərslərinə baxın.

Close the window.
Pəncərəni bağla.
birbaşa
Can you close the window, please?
Zəhmət olmasa, pəncərəni bağlaya bilərsən?
nəzakətli xahiş

Let's və lets — Let's (apostrofla) = let us, təklifdir. Lets (apostrofsuz) let feili + -s, yəni «icazə verir». B1-18 dərsinə baxın.

Let's watch a film.
Gəl film izləyək.
təklif
My mum lets me watch films at the weekend.
Anam həftə sonları film izləməyimə icazə verir.
icazə verir; Mum (UK), Mom (US)

Don't və Doesn't — İnkar əmr həmişə Don't (və ya Do not) ilə qurulur, hətta bir nəfərə də. Doesn't yalnız Present Simple formasında he / she / it üçündür. A1-13 dərsinə baxın.

Don't run, Max!
Qaçma, Maks!
əmr
Max doesn't run.
Maks qaçmır.
Present Simple

Yazılış və tələffüz

  • Let's = let us. Apostrof u hərfinin yerini tutur: /lets/. Lets go yazmayın.
  • Don't bir hecadır: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Sait diftonqdur: səs bir saitdən o birinə sürüşür, düz «o» deməyin. Tez danışanda t çox vaxt aydın eşidilmir: Don't worry.
  • Əsas feili və ya sit down kimi feillərdə kiçik sözü vurğulayın: Sit down. Don't touch it. Xəbərdarlıqda Don't sözünü vurğulayın: Don't touch it!
  • Səs tonu mənanı dəyişir. Düz, enən səs əmr kimi səslənə bilər; yumşaq səs və please mehriban səslənir.
  • Sonda deyilən please (Sit down, please) adətən əvvəldə güclü deyilən please sözündən daha mehriban səslənir; əvvəldəki güclü please səbirsizlik kimi eşidilə bilər.
  • Emosional və ya əsəbi danışıqda bəzən mübtəda da əlavə olunur: You sit here! Bu, xüsusi formadır, adi quruluş deyil.

Qızıl qayda

Base form ilə başlayın, adətən mübtədasız: Sit down. İnkar: Don't + base form. Özünüzü də daxil etmək üçün: Let's / Let's not + base form. Daha yumşaq təklif üçün: How about / What about + isim və ya -ing forması, ya da Why don't we + base form. Azərbaycancadakı «-ma» → Don't; «qorxma», «gecikmə» → Don't be + sifət.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Düzgün formanı yazın və ya cümləni dəyişin.

  1. ___ … your books, please.
  2. İnkar formasına salın: Touch the screen.
  3. İnkar formasına salın: Let's go out tonight.
  4. late for the meeting! (be feilinin inkar əmr forması)
  5. How about (have) lunch in the park?
  6. Sözləri düzgün sıraya qoyun: forget / never / your password

B. Məna

Cümlənin növünü ingiliscə yazın (instruction, warning, suggestion) və ya düzgün variantı seçin.

  1. Instruction, warning, yoxsa suggestion? "Watch out! The dog bites."
  2. Instruction, warning, yoxsa suggestion? "Why don't we take the train?"
  3. "Let's go to the cinema." Ən yaxşı cavabı seçin: …
  4. Düzgün cavabı seçin: … take a taxi.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. Not park here.
  2. Let's to have lunch.
  3. Please you wait here.
  4. What about a pizza?

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın.

Saturday plans
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Evinizə gələn qonaq üçün üç göstəriş yazın.
  2. Dostunuz darıxır. Ona iki təklifi iki fərqli yolla yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-17 Can və Can't azərbaycanca: bacarıq, icazə və xahiş ingiliscə
    you help me with my bags, please?
  2. A1-13 Present Simple inkar və sual: don't, doesn't, do, does azərbaycanca
    My brother (not / eat) fish.
  3. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Sözləri düzgün sıraya qoyun: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Cavablar

A. Quruluş

  1. Open
  2. Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
  3. Let's not go out tonight.
  4. Don't be / Do not be
  5. having
  6. Never forget your password.

B. Məna

  1. warning
  2. suggestion
  3. Good idea!
  4. Let's

C. Səhvi tapın

  1. Don't park here. / Do not park here.
  2. Let's have lunch.
  3. Please wait here. / Wait here, please.
  4. ✓ What about a pizza?

D. Mətndə

  1. Let's
  2. going
  3. don't
  4. Don't forget / Do not forget
  5. Let's meet / Meet

E. Sizin növbəniz

  1. Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
  2. Let's go for a walk. Why don't we watch a film?

F. Qarışıq təkrar

  1. Can / Could / Will / Would
  2. doesn't eat / does not eat
  3. We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play