SlowingoQrammatika
A1 6 / 32

A, An və The artiklləri azərbaycanca: nə vaxt a, nə vaxt the, nə vaxt artiklsiz

A, An and The

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz gündəlik cümlələrdə a, an, the və ya artiklsiz forma seçə biləcəksiniz: çoxlarından biri üçün, peşə üçün, ikinizin də bildiyi bir şey üçün və ümumi fikirlər üçün.

Əsas fikir

A, an və the artikllərdir (articles). Onlar təyinedici sözlərdir (determiners): isimdən əvvəl gələn və dinləyənə hansı və ya neçə olduğunu deyən kiçik sözlər. Artikllər bir sadə suala cavab verir: dinləyən hansı olduğunu bilir?

Deyirsiniz: «I have a dog.» Dostunuz üçün bu, yeni itdir: milyonlarla itdən sadəcə biri. Ertəsi gün deyirsiniz: «The dog is sick.» İndi dostunuz hansı itdən danışdığınızı dəqiq bilir. Qonaqlıqdakı üzləri təsəvvür edin: a/an yeni üzdür, «biri, hansısa biri, yeni biri». The isə tanış üzdür: ikinizin də tanıdığı adam.

Əşyalar haqqında ümumən danışanda (itlər, musiqi, içki kimi qəhvə) nə yeni, nə də tanış konkret bir üzü nəzərdə tutursunuz, ona görə adətən heç bir artikl işlətmirsiniz: Dogs are friendly. Music is fun.

A ilə an arasında seçim yalnız səsə bağlıdır: sait səsdən əvvəl an, samit səsdən əvvəl a. Gözünüzlə yox, qulağınızla seçin.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində artikl yoxdur, ona görə bu dərs sizin üçün çox vacibdir. Bizdə «bir» sözü bəzən a kimi işlənir («Gözəl bir gündür»), amma məcburi deyil: «Mən mühəndisəm», «Taksidəyəm» deyirik və heç nə çatmır. İngiliscədə isə tək saya bilinən ismin qabağında nəsə olmalıdır: a/an, the, my və s. Hansı olduğunu bildiyimiz əşyanı azərbaycancada bəzən təsirlik halın -ı / -i şəkilçisi göstərir: «Qapını bağla» (məlum qapı) və «Kitab oxuyuram» (hansısa kitab). Bu, the ilə qismən oxşardır, amma tam uyğun deyil: mübtədada və yerlik halda belə şəkilçi yoxdur («Pişik on yaşındadır», «Nigar mətbəxdədir»), ingiliscədə isə the lazımdır. Söz sırası da kömək edir: «Masanın üstündə kitab var» (yeni kitab → a book), «Kitab masanın üstündədir» (məlum kitab → the book).

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Mən mühəndisəm.I'm an engineer.azərbaycancada artikl yoxdur; peşədən əvvəl a/an mütləqdir
Gözəl bir gündür. / Gözəl gündür.It's a beautiful day.«bir» istəyə bağlıdır; a məcburidir
Qapını bağla.Close the door.-nı məlum əşyanı göstərir → the
Pişik on yaşındadır.The cat is ten.burada müəyyənlik bildirən şəkilçi yoxdur, amma pişik məlumdur → the
Masanın üstündə kitab var. / Kitab masanın üstündədir.There's a book on the table. / The book is on the table.yeni əşya → a; məlum əşya → the
Günəş çox yandırır.The sun is very strong.yeganə şey → the
İtlər əla ev heyvanlarıdır.Dogs are great pets.ümumi fikir: hər iki dildə artikl yoxdur
Bir sualım var.I have a question.«bir» çox vaxt a olur, one yox

Quruluş

Üç seçim

ArtiklNə iləMənasıNümunə
a / anbir saya bilinən əşya (tək)çoxlarından biri; yeni məlumatI have a car.
thetək, cəm və sayılmayan isimlərikimizin də bildiyimiz konkret əşya(lar)The car is outside.
artikl yoxdurcəm və sayılmayan isimlərümumənCars are expensive.

Sayılmayan isimlər (uncountable nouns) saymaq mümkün olmayan isimlərdir: water, music. A1-24 dərsinə baxın.

A, yoxsa an? İlk səsə qulaq asın

a + samit səsan + sait səs
a book, a caran apple, an egg
a university: «y» səsi ilə başlayıran hour: h oxunmur
a uniform: «y» səsi ilə başlayıran umbrella
a one-way ticket: «w» səsi ilə başlayıran X-ray: «e» səsi ilə başlayır («ex»)
a housean old house: növbəti söz həll edir

The nə vaxt işlənir

SəbəbNümunə
ikinci dəfə deyəndəI have a lamp. The lamp is blue.
vəziyyətdən aydın olandaWhere's the bathroom?
yeganə olandathe sun, the moon, the internet

Artikl yoxdur

HalNümunə
ümumən cəm isimlərCats are cute.
ümumən sayılmayan isimlərWater is important.
insan, şəhər və ölkə adlarının çoxuMaria is in Lisbon.

İstifadə

1Çoxlarından biri və ya yeni bir şey üçün a/an

Tək saya bilinən əşya öz növünün bir nümunəsi olanda və ya onu ilk dəfə deyəndə a/an işlədin.

It's an interesting idea.
Maraqlı fikirdir.
azərbaycancada artikl yoxdur; ingiliscədə an
Lisbon is a beautiful city.
Lissabon gözəl şəhərdir.
It's a good question.
Yaxşı sualdır.
It's a beautiful day.
Gözəl bir gündür.
«bir» istəyə bağlıdır, a isə məcburidir
I'm in a taxi.
Taksidəyəm.
azərbaycancada «bir» də yoxdur; ingiliscədə a taxi

2Peşələrlə a/an

Bir nəfərin peşəsini deyəndə a/an işlədin. Peşə cəmdə olanda artikl işlənmir.

My mother is a nurse.
Anam tibb bacısıdır.
He's an architect.
O, memardır.
kişi → he; sait səs → an
I'm an engineer.
Mən mühəndisəm.
They're engineers.
Onlar mühəndisdir.
cəm: artikl yoxdur

3İkimizin də bildiyi konkret şey üçün the

Dinləyən hansı olduğunu dəqiq bildikdə the işlədin: ya siz bunu əvvəl demisiniz, ya da vəziyyətdən aydındır.

I have a cat and a dog. The cat is ten.
Bir pişiyim və bir itim var. Pişiyin on yaşı var.
ikinci dəfə deyəndə the
Where's the bathroom?
Tualet haradadır?
bu binadakı tualet
The keys are on the table.
Açarlar masanın üstündədir.
buradakı açarlar və masa
The kids are at school.
Uşaqlar məktəbdədir.
bizim uşaqlar
The pizza here is great.
Buranın pitsası əladır.
bu restoranın pitsası

4Yeganə şeylər üçün the

Dünyamızda yalnız bir dənə olan şeylər üçün the işlədin.

The sun is very strong today.
Bu gün günəş çox yandırır.
The moon is beautiful tonight.
Bu gecə ay çox gözəldir.
The sky is so blue.
Göy üzü necə də mavidir!
The internet is very slow today.
Bu gün internet çox yavaş işləyir.

5Ümumi məna və adlar üçün artiklsiz

Cəm və ya sayılmayan isimlərlə ümumən danışanda artikl işlətməyin. İnsan, şəhər və ölkə adlarının çoxu artiklsizdir. (Bəzi adlarla the işlənir: B1-23 dərsinə baxın.)

Dogs are great pets.
İtlər əla ev heyvanlarıdır.
ümumən: artikl yoxdur
Coffee is very popular.
Qəhvə çox sevilən içkidir.
ümumən qəhvə
Music is important to me.
Musiqi mənim üçün vacibdir.
Water is good for you.
Su sağlamlıq üçün faydalıdır.
Tom is in Berlin.
Tom Berlindədir.
Canada is very big.
Kanada çox böyükdür.

6A, yoxsa an? Səsə qulaq asın

a və ya an sözünü növbəti sözün ilk hərfinə görə yox, ilk səsinə görə seçin.

The station is an hour from here.
Vağzal buradan bir saatlıq yoldur.
h oxunmur
She's a university student.
O, universitet tələbəsidir.
«y» səsi
It's an old car.
Bu, köhnə maşındır.
növbəti söz old
It's a one-way street.
Bu, birtərəfli hərəkət olan küçədir.
«w» səsi

Tez-tez edilən səhvlər

❌She is doctor.
✅She is a doctor.
Bir nəfərin peşəsi a/an tələb edir.
❌a hour
✅an hour
h oxunmur, ona görə ilk səs saitdir.
❌an university
✅a university
University «y» səsi ilə başlayır.
❌It's a interesting idea.
✅It's an interesting idea.
Sait səs → an.
❌She is in the London.
✅She is in London.
Şəhər adlarının çoxu artiklsizdir.
❌They are a teachers.
✅They are teachers.
a/an cəm isimlə yox, bir (tək) saya bilinən isimlə gəlir.
⚠️I like the music. (= ümumən musiqi)
✅I like music.
«the music» düzgün ingiliscədir, amma konkret musiqi deməkdir (bu mahnı, buradakı musiqi). Ümumən musiqi üçün artikl işlətməyin.
⚠️The dogs are friendly animals. (= bütün itlər)
✅Dogs are friendly animals.
«The dogs» konkret itlər deməkdir. Ümumən itlər üçün artikl işlətməyin.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Tək isimdən əvvəl a/an yoxdur. Azərbaycanca «Kiçik mənzildə yaşayırıq», «Turalın yeni velosipedi var» deyirik, «bir» sözü lazım olmur. İngiliscədə tək saya bilinən isim artikl olmadan qala bilməz.

❌We live in small flat.
✅We live in a small flat.
❌Tural has new bike.
✅Tural has a new bike.

2. Məlum əşyadan əvvəl the yoxdur. Azərbaycanca «Nigar mətbəxdədir», «Qapını bağlaya bilərsən?» deyirik. İkinci cümlədə -nı şəkilçisi qapının məlum olduğunu göstərir, birincidə isə heç bir işarə yoxdur. İngiliscədə ikisində də the lazımdır: hansı mətbəx və hansı qapı olduğunu hamı bilir.

❌Nigar is in kitchen.
✅Nigar is in the kitchen.
❌Can you close door, please?
✅Can you close the door, please?

3. «Bir» → one. Azərbaycan dilində «bir» həm say, həm də a kimi işlənir. Ona görə «Bir sualım var» cümləsini one ilə tərcümə etmək asandır. One sayı vurğulayır: «iki yox, bir». Adi halda a/an deyin.

⚠️I have one question.
✅I have a question.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma one «təkcə bir» deməkdir; adi sualda a işlədin.
⚠️Murad is one very good doctor.
✅Murad is a very good doctor.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma burada one qeyri-təbii səslənir; a işlədin.

4. «Bir məsləhət» → an advice. Azərbaycanca «Sizə bir məsləhət verim», «bir məlumat» deyirik. İngiliscədə advice və information sayılmayan isimlərdir, onlarla a/an işlənmir (A1-24 dərsinə baxın).

❌Can I give you an advice?
✅Can I give you some advice? və ya Can I give you a piece of advice?

Qarışdırmayın

a və the — A yeni bir şeyi təqdim edir; the artıq bildiyimiz şeyi göstərir.

I have a new phone.
Yeni telefonum var.
yeni məlumat
The phone is amazing.
Telefon əladır.
indicə dediyim telefon

Ümumi və konkret — Artikl yoxdursa: hamısı, ümumən; the: məhz bunlar.

Students are often tired.
Tələbələr çox vaxt yorğun olurlar.
ümumən tələbələr
The students in my class are tired.
Qrupumdakı tələbələr yorğundur.
konkret qrup

a/an və one — A/an sadəcə «çoxlarından biri» deməkdir. Say vacib olanda one işlədin (rəqəmlər: A1-04 dərsinə baxın).

I have a brother.
Qardaşım var.
say vacib deyil
I have one brother, not two.
Mənim bir qardaşım var, iki yox.
say vacibdir

Yazılış və tələffüz

  • a adətən zəif deyilir: /ə/, qısa və boş bir səs: a book /ə bʊk/. Bu səs azərbaycan dilindəki ə səsi deyil: ə ağzı geniş açır, zəif /ə/ isə daha qısadır, ağız az açılır, dil rahat ortada durur. an adətən /ən/ deyilir və növbəti sözə bitişir: an egg «a-negg» kimi səslənir.
  • the samit səsdən əvvəl /ðə/ (the car), sait səsdən əvvəl çox vaxt /ði/ deyilir (the apple). Çox danışan hər yerdə /ðə/ deyir; ikisi də düzgündür.
  • /ð/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucunu üst və alt dişlərin arasına azca çıxarın və səsli deyin. the sözünü «ze» və ya «de» kimi deməyin.
  • Güclü the /ðiː/ əsasən vurğu üçün işlənir: This is the place for pizza. (= ən yaxşısı, məşhur yer)
  • Oxunmayan h: hour, honest, honour → an. Azərbaycan dilində h həmişə oxunur, ona görə bu sözləri xüsusi yadda saxlayın. Oxunan h: house, hotel, holiday → a.

Qızıl qayda

Yeni və ya çoxlarından biri → a/an (səsə görə seçin). İkimizin də bildiyi və ya yeganə şey → the. Ümumən cəm və ya sayılmayan isimlər → adətən artikl yoxdur. Azərbaycancada artikl olmasa da, ingiliscədə tək saya bilinən isim heç vaxt «çılpaq» qalmır.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Düzgün artikli seçin: a, yoxsa an?

  1. ___ student …
  2. ___ hour …
  3. ___ university …
  4. ___ X-ray …
  5. ___ old house …
  6. ___ umbrella …
  7. ___ uniform …

B. Məna

Düzgün cavabı seçin.

  1. I have a son and a daughter. Düzgün cavabı seçin: … son is five.
  2. Düzgün cavabı seçin: … moon is beautiful tonight.
  3. Ümumən: … are independent animals.
  4. Ümumən: … is sweet.
  5. I have one window in my room. Düzgün cavabı seçin: … window is open.
  6. Düzgün cavabı seçin: My parents are ….

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. My brother is engineer.
  2. She is in the Madrid.
  3. It's a hour from here.
  4. They are a teachers.
  5. The sun is very hot today.

D. Mətndə

Bu kafe Ana üçün yenidir. a, an, the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.

A message from Sam
Hi Ana! I'm in 19 new café near the station. 20 café is great, and 21 coffee here is really good. My friend Leo is here too. He's 22 artist. Oh, and 23 dogs are welcome here. 24 dogs are my favourite animals!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Öz peşəniz və ya ailə üzvlərinizin peşələri haqqında yazın. a/an işlədin.
  2. Ümumən nəsə haqqında iki cümlə yazın. Artikl işlətməyin.
Cavablar

A. Quruluş

  1. a
  2. an
  3. a
  4. an
  5. an
  6. an
  7. a

B. Məna

  1. The
  2. The
  3. Cats
  4. Chocolate
  5. The
  6. doctors

C. Səhvi tapın

  1. My brother is an engineer.
  2. She is in Madrid.
  3. It's an hour from here.
  4. They are teachers. / They are the teachers.
  5. ✓ The sun is very hot today.

D. Mətndə

  1. a
  2. The
  3. the
  4. an

E. Sizin növbəniz

  1. I'm a student. My father is an electrician, and my mother is a teacher.
  2. Music is important to me. Cats are great pets.

F. Qarışıq təkrar

  1. children
  2. she isn't / she's not
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play