A, An və The artiklləri azərbaycanca: nə vaxt a, nə vaxt the, nə vaxt artiklsiz
A, An and The
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz gündəlik cümlələrdə a, an, the və ya artiklsiz forma seçə biləcəksiniz: çoxlarından biri üçün, peşə üçün, ikinizin də bildiyi bir şey üçün və ümumi fikirlər üçün.
Əsas fikir
A, an və the artikllərdir (articles). Onlar təyinedici sözlərdir (determiners): isimdən əvvəl gələn və dinləyənə hansı və ya neçə olduğunu deyən kiçik sözlər. Artikllər bir sadə suala cavab verir: dinləyən hansı olduğunu bilir?
Deyirsiniz: «I have a dog.» Dostunuz üçün bu, yeni itdir: milyonlarla itdən sadəcə biri. Ertəsi gün deyirsiniz: «The dog is sick.» İndi dostunuz hansı itdən danışdığınızı dəqiq bilir. Qonaqlıqdakı üzləri təsəvvür edin: a/an yeni üzdür, «biri, hansısa biri, yeni biri». The isə tanış üzdür: ikinizin də tanıdığı adam.
Əşyalar haqqında ümumən danışanda (itlər, musiqi, içki kimi qəhvə) nə yeni, nə də tanış konkret bir üzü nəzərdə tutursunuz, ona görə adətən heç bir artikl işlətmirsiniz: Dogs are friendly. Music is fun.
A ilə an arasında seçim yalnız səsə bağlıdır: sait səsdən əvvəl an, samit səsdən əvvəl a. Gözünüzlə yox, qulağınızla seçin.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində artikl yoxdur, ona görə bu dərs sizin üçün çox vacibdir. Bizdə «bir» sözü bəzən a kimi işlənir («Gözəl bir gündür»), amma məcburi deyil: «Mən mühəndisəm», «Taksidəyəm» deyirik və heç nə çatmır. İngiliscədə isə tək saya bilinən ismin qabağında nəsə olmalıdır: a/an, the, my və s. Hansı olduğunu bildiyimiz əşyanı azərbaycancada bəzən təsirlik halın -ı / -i şəkilçisi göstərir: «Qapını bağla» (məlum qapı) və «Kitab oxuyuram» (hansısa kitab). Bu, the ilə qismən oxşardır, amma tam uyğun deyil: mübtədada və yerlik halda belə şəkilçi yoxdur («Pişik on yaşındadır», «Nigar mətbəxdədir»), ingiliscədə isə the lazımdır. Söz sırası da kömək edir: «Masanın üstündə kitab var» (yeni kitab → a book), «Kitab masanın üstündədir» (məlum kitab → the book).
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Mən mühəndisəm. | I'm an engineer. | azərbaycancada artikl yoxdur; peşədən əvvəl a/an mütləqdir |
| Gözəl bir gündür. / Gözəl gündür. | It's a beautiful day. | «bir» istəyə bağlıdır; a məcburidir |
| Qapını bağla. | Close the door. | -nı məlum əşyanı göstərir → the |
| Pişik on yaşındadır. | The cat is ten. | burada müəyyənlik bildirən şəkilçi yoxdur, amma pişik məlumdur → the |
| Masanın üstündə kitab var. / Kitab masanın üstündədir. | There's a book on the table. / The book is on the table. | yeni əşya → a; məlum əşya → the |
| Günəş çox yandırır. | The sun is very strong. | yeganə şey → the |
| İtlər əla ev heyvanlarıdır. | Dogs are great pets. | ümumi fikir: hər iki dildə artikl yoxdur |
| Bir sualım var. | I have a question. | «bir» çox vaxt a olur, one yox |
Quruluş
Üç seçim
| Artikl | Nə ilə | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|---|
| a / an | bir saya bilinən əşya (tək) | çoxlarından biri; yeni məlumat | I have a car. |
| the | tək, cəm və sayılmayan isimlər | ikimizin də bildiyimiz konkret əşya(lar) | The car is outside. |
| artikl yoxdur | cəm və sayılmayan isimlər | ümumən | Cars are expensive. |
Sayılmayan isimlər (uncountable nouns) saymaq mümkün olmayan isimlərdir: water, music. A1-24 dərsinə baxın.
A, yoxsa an? İlk səsə qulaq asın
| a + samit səs | an + sait səs |
|---|---|
| a book, a car | an apple, an egg |
| a university: «y» səsi ilə başlayır | an hour: h oxunmur |
| a uniform: «y» səsi ilə başlayır | an umbrella |
| a one-way ticket: «w» səsi ilə başlayır | an X-ray: «e» səsi ilə başlayır («ex») |
| a house | an old house: növbəti söz həll edir |
The nə vaxt işlənir
| Səbəb | Nümunə |
|---|---|
| ikinci dəfə deyəndə | I have a lamp. The lamp is blue. |
| vəziyyətdən aydın olanda | Where's the bathroom? |
| yeganə olanda | the sun, the moon, the internet |
Artikl yoxdur
| Hal | Nümunə |
|---|---|
| ümumən cəm isimlər | Cats are cute. |
| ümumən sayılmayan isimlər | Water is important. |
| insan, şəhər və ölkə adlarının çoxu | Maria is in Lisbon. |
İstifadə
1Çoxlarından biri və ya yeni bir şey üçün a/an
Tək saya bilinən əşya öz növünün bir nümunəsi olanda və ya onu ilk dəfə deyəndə a/an işlədin.
2Peşələrlə a/an
Bir nəfərin peşəsini deyəndə a/an işlədin. Peşə cəmdə olanda artikl işlənmir.
3İkimizin də bildiyi konkret şey üçün the
Dinləyən hansı olduğunu dəqiq bildikdə the işlədin: ya siz bunu əvvəl demisiniz, ya da vəziyyətdən aydındır.
4Yeganə şeylər üçün the
Dünyamızda yalnız bir dənə olan şeylər üçün the işlədin.
5Ümumi məna və adlar üçün artiklsiz
Cəm və ya sayılmayan isimlərlə ümumən danışanda artikl işlətməyin. İnsan, şəhər və ölkə adlarının çoxu artiklsizdir. (Bəzi adlarla the işlənir: B1-23 dərsinə baxın.)
6A, yoxsa an? Səsə qulaq asın
a və ya an sözünü növbəti sözün ilk hərfinə görə yox, ilk səsinə görə seçin.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Tək isimdən əvvəl a/an yoxdur. Azərbaycanca «Kiçik mənzildə yaşayırıq», «Turalın yeni velosipedi var» deyirik, «bir» sözü lazım olmur. İngiliscədə tək saya bilinən isim artikl olmadan qala bilməz.
2. Məlum əşyadan əvvəl the yoxdur. Azərbaycanca «Nigar mətbəxdədir», «Qapını bağlaya bilərsən?» deyirik. İkinci cümlədə -nı şəkilçisi qapının məlum olduğunu göstərir, birincidə isə heç bir işarə yoxdur. İngiliscədə ikisində də the lazımdır: hansı mətbəx və hansı qapı olduğunu hamı bilir.
3. «Bir» → one. Azərbaycan dilində «bir» həm say, həm də a kimi işlənir. Ona görə «Bir sualım var» cümləsini one ilə tərcümə etmək asandır. One sayı vurğulayır: «iki yox, bir». Adi halda a/an deyin.
4. «Bir məsləhət» → an advice. Azərbaycanca «Sizə bir məsləhət verim», «bir məlumat» deyirik. İngiliscədə advice və information sayılmayan isimlərdir, onlarla a/an işlənmir (A1-24 dərsinə baxın).
Qarışdırmayın
a və the — A yeni bir şeyi təqdim edir; the artıq bildiyimiz şeyi göstərir.
Ümumi və konkret — Artikl yoxdursa: hamısı, ümumən; the: məhz bunlar.
a/an və one — A/an sadəcə «çoxlarından biri» deməkdir. Say vacib olanda one işlədin (rəqəmlər: A1-04 dərsinə baxın).
Yazılış və tələffüz
- a adətən zəif deyilir: /ə/, qısa və boş bir səs: a book /ə bʊk/. Bu səs azərbaycan dilindəki ə səsi deyil: ə ağzı geniş açır, zəif /ə/ isə daha qısadır, ağız az açılır, dil rahat ortada durur. an adətən /ən/ deyilir və növbəti sözə bitişir: an egg «a-negg» kimi səslənir.
- the samit səsdən əvvəl /ðə/ (the car), sait səsdən əvvəl çox vaxt /ði/ deyilir (the apple). Çox danışan hər yerdə /ðə/ deyir; ikisi də düzgündür.
- /ð/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucunu üst və alt dişlərin arasına azca çıxarın və səsli deyin. the sözünü «ze» və ya «de» kimi deməyin.
- Güclü the /ðiː/ əsasən vurğu üçün işlənir: This is the place for pizza. (= ən yaxşısı, məşhur yer)
- Oxunmayan h: hour, honest, honour → an. Azərbaycan dilində h həmişə oxunur, ona görə bu sözləri xüsusi yadda saxlayın. Oxunan h: house, hotel, holiday → a.
Qızıl qayda
Yeni və ya çoxlarından biri → a/an (səsə görə seçin). İkimizin də bildiyi və ya yeganə şey → the. Ümumən cəm və ya sayılmayan isimlər → adətən artikl yoxdur. Azərbaycancada artikl olmasa da, ingiliscədə tək saya bilinən isim heç vaxt «çılpaq» qalmır.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Düzgün artikli seçin: a, yoxsa an?
-
___ student …
-
___ hour …
-
___ university …
-
___ X-ray …
-
___ old house …
-
___ umbrella …
-
___ uniform …
B. Məna
Düzgün cavabı seçin.
-
I have a son and a daughter. Düzgün cavabı seçin: … son is five.
-
Düzgün cavabı seçin: … moon is beautiful tonight.
-
Ümumən: … are independent animals.
-
Ümumən: … is sweet.
-
I have one window in my room. Düzgün cavabı seçin: … window is open.
-
Düzgün cavabı seçin: My parents are ….
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
My brother is engineer.
-
She is in the Madrid.
-
It's a hour from here.
-
They are a teachers.
-
The sun is very hot today.
D. Mətndə
Bu kafe Ana üçün yenidir. a, an, the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.
Hi Ana! I'm in 19 new café near the station. 20 café is great, and 21 coffee here is really good. My friend Leo is here too. He's 22 artist. Oh, and 23 dogs are welcome here. 24 dogs are my favourite animals!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Öz peşəniz və ya ailə üzvlərinizin peşələri haqqında yazın. a/an işlədin.
-
Ümumən nəsə haqqında iki cümlə yazın. Artikl işlətməyin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-05 İngilis dilində isimlərin cəmi azərbaycanca: -s, -es, children, people və qaydasız formalar one child, two
-
A1-03 To Be inkar və sual cümlələri azərbaycanca: isn't, aren't, Are you…? və qısa cavablar "Is your sister a nurse?" "No, ."
Cavablar
A. Quruluş
- a
- an
- a
- an
- an
- an
- a
B. Məna
- The
- The
- Cats
- Chocolate
- The
- doctors
C. Səhvi tapın
- My brother is an engineer.
- She is in Madrid.
- It's an hour from here.
- They are teachers. / They are the teachers.
- ✓ The sun is very hot today.
D. Mətndə
- a
- The
- the
- an
E. Sizin növbəniz
- I'm a student. My father is an electrician, and my mother is a teacher.
- Music is important to me. Cats are great pets.
F. Qarışıq təkrar
- children
- she isn't / she's not
