Қайталау: Present Simple, сұрақтар және предлогтар қазақша (A1-12 – A1-21)
Review: Present Simple, Questions and Prepositions
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз Present Simple (осы шақтың жай түрі) арқылы әдеттер, деректер мен күнделікті тәртіп туралы айта аласыз, do / does, have got және can арқылы болымсыз сөйлем мен сұрақ құрай аласыз, бір нәрсені қаншалықты жиі істейтініңізді айтасыз, нұсқау мен ұсыныс бересіз, бір нәрсенің қашан және қайда болатынын айтасыз. Ең бастысы, бұл құрылымдар бір мәтінде бірге кездескенде олардың арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| A1-12 | Present Simple әдеттер, деректер мен күйлер үшін: негізгі түрі, бірақ he / she / it + -s (-es, -ies, has) | My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays. |
| A1-13 | don't / doesn't + негізгі түрі; Do / Does + бастауыш + негізгі түрі?; қысқа жауаптар Yes, I do; be ешқашан do алмайды | "Does she work here?" "No, she doesn't." |
| A1-14 | have / has (do / does алады) және have got / has got (негізінен UK; болымсыз сөйлем мен сұрақты өзі жасайды); have lunch сияқты іс-әрекеттер үшін тек have | "Have you got a temperature?" "Yes, I have." |
| A1-15 | жиілік үстеулері негізгі етістіктің алдында және be етістігінен кейін; нақты тіркестер (twice a week) сөйлемнің соңында; never not сөзінсіз | The trains are often late in winter. |
| A1-16 | сұрау сөзі + көмекші етістік + бастауыш + негізгі етістік; how old / how often / how much / how many; what және which; whose | How often do you go to the gym? |
| A1-17 | қабілет, рұқсат, өтініш пен мүмкіндік үшін can / can't + негізгі түрі; -s жоқ, to жоқ, do жоқ | "Can I pay by card?" "Yes, of course." |
| A1-18 | бұйрық рай = негізгі түрі, бастауышсыз; Don't + негізгі түрі; Let's / Let's not; How about / What about + зат есім немесе -ing формасы; Why don't we + негізгі түрі | Why don't we meet at six? |
| A1-19 | даталар үшін реттік сандар (the fifth of May / May fifth); жыл екі бөлікпен айтылады; уақыт past / to арқылы немесе цифрмен | "What's the date today?" "It's the fifth of May." |
| A1-20 | сағатқа at, күн немесе датаға on, ұзағырақ кезеңге in; this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында предлог жоқ | I have an interview on Thursday morning. |
| A1-21 | орын: in (ішінде), on (бетінде), at (нүкте немесе бір іс болатын орын), next to, between, opposite…; қозғалыс: to, into, out of, across, through, past…; go home; көлік by bus / by car, бірақ on foot | The pharmacy is between the bank and the post office. |
Негізгі салыстыру
be және do / does — Be болымсыз сөйлем мен сұрақты өзі жасайды. Қалған барлық қарапайым етістіктерге do / does көмекші етістігі керек. Қазақшада екеуінде де сұрақ «ма / ме» шылауымен, болымсыздық «емес» немесе «-ма / -ме» арқылы жасалады, сондықтан таңдауды ағылшын етістігі шешеді. A1-13
- Тексеру: етістік am / is / are ме? → оның орнын ауыстырыңыз немесе not қосыңыз, do жоқ. Басқа етістік пе? → do / does / don't / doesn't + негізгі түрі.
works, doesn't work және Does … work? — Хабарлы сөйлемде he / she / it -s алады. Болымсыз сөйлем мен сұрақта -s does сөзіне көшеді, ал негізгі етістік негізгі түріне оралады. Бір сөйлемге бір -s жеткілікті. Қазақшада «ол» мен «олар» көбінесе бір етістікпен айтылады («студент еңбектенеді», «студенттер еңбектенеді»), сондықтан бастауышқа қараңыз. A1-12 A1-13
- Тексеру: he / she / it немесе бір зат, хабарлы сөйлем бе? → етістік + -s. Does / doesn't бар ма? → негізгі түрі, -s жоқ.
have, have got және іс-әрекет үшін have — Иелік, отбасы, сырт келбет және ауру үшін have (do / does арқылы) және have got (негізінен UK, өзінің haven't / Have…? түрлерімен) бір мағынада. Оларды араластырмаңыз. Have lunch сияқты іс-әрекеттер үшін тек have. Қазақшадағы «бар / жоқ» біреудікі болса → have. A1-14
- Тексеру: иелік пе? → Do you have…? немесе Have you got…?, жауапта сол көмекші етістікті қолданыңыз. Тамақ ішу, жуыну, той ма? → тек have.
Жиілік үстеуі және жиілік тіркесі — Бір сөзден тұратын үстеулер ортада тұрады: қарапайым етістіктің алдында, be етістігінен кейін. Нақты тіркестер соңында тұрады. Қазақшада екеуі де етістіктің алдында тұрады, ағылшыншада олай емес. A1-15
- Тексеру: always, often, never… + қарапайым етістік пе? → етістіктің алдында. + be ме? → be етістігінен кейін. Once a month, every Sunday ме? → соңында.
Can you…? және Do you…? — Can модаль етістік: болымсыз сөйлем мен сұрақты өзі жасайды, do қосылмайды. Can you…? қабілетті сұрайды (немесе өтініш білдіреді); Do you…? әдетті сұрайды. Қазақшадағы «-а аласыз ба?» және «-асыз ба?» айырмашылығы сияқты. A1-13 A1-17
- Тексеру: бұл дағды, рұқсат немесе өтініш пе? → can. Үнемі істейтін іс пе? → do.
Бұйрық рай, Let's және ұсыныс-сұрақ — Бұйрық рай тыңдаушыға бір нәрсені істеуді айтады. Let's сізді де, тыңдаушыны да қамтиды (қазақшадағы «-айық»). How about…? / Why don't we…? жұмсағырақ әрі еркін естіледі. A1-17 A1-18
- Тексеру: тыңдаушы істей ме? → бұйрық рай (немесе Can you…? өтініші). Бірге істейміз бе? → Let's. Жұмсағырақ ұсыныс па? → How about + зат есім / -ing формасы, Why don't we + негізгі түрі.
How much, How many және How old; what және which — How many + санауға болатын көпше зат есімдер; how much баға мен санауға болмайтын нәрселер үшін; how old жас үшін. Қазақшадағы бір «қанша» ағылшыншада екіге бөлінеді. What — еркін таңдау; which — белгілі бір шағын топтың ішінен таңдау. A1-16
- Тексеру: бір-бірлеп санауға бола ма? → how many. Баға немесе санауға болмайтын нәрсе ме? → how much. Жас па? → how old. Алдыңызда екі-үш нұсқа бар ма? → which.
at, on және in (уақыт) немесе предлогсыз — Нүктеге at, күнге on, ұзағырақ кезеңге in. This, next, last, every, today, tomorrow предлог алмайды. Қазақшада бәрі бір -да жалғауымен айтылады, сондықтан уақыттың көлемін ойлаңыз. A1-19 A1-20
- Тексеру: сағат па? → at. Күн немесе дата ма (Monday morning да)? → on. Ай, жыл, жыл мезгілі, тәуліктің бөлігі ме? → in. Next / this / every… ме? → ештеңе жоқ.
in, on және at (орын); to және to жоқ — In = ішінде, on = бетінде (және автобус, пойыз, ұшақ), at = нүкте немесе бір іс болатын орын. Қозғалысқа to, into, out of… керек, бірақ home, here және there алдында to жоқ. Қазақшадағы -да → орын, -ға → бағыт, -мен (көлік) → by. A1-21
- Тексеру: ішінде ме? → in. Бетінде ме? → on. Нүкте немесе бір іс болатын орын ба (at work, at the station)? → at. Бір жерге бара жатырсыз ба? → to + орын, бірақ go home. Қалай барасыз? → by + көлік (артикльсіз), бірақ on foot.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Ол» → -s жоғалады немесе he / she шатасады. Қазақшада «Көршім әуежайда жұмыс істейді» мен «Көршілерім әуежайда жұмыс істейді» бір етістікпен айтылады, ал «ол» ер адамға да, әйелге де қолданылады. Ағылшыншада бір адамға -s керек, ал есімдікті адамның жынысына қарай таңдау керек. A1-12
2. Сұрақта do / does жоғалады. Қазақшада «Қызың мектепке қай автобуспен барады?» сұрағында сөз тәртібі хабарлы сөйлемдегідей, көмекші сөз жоқ. Ағылшыншада сұрау сөзінен кейін do / does тұрады, ал -s негізгі етістіктен does сөзіне көшеді. A1-13 A1-16
3. «Ешқашан … -мей-» → never + not. Қазақшада «ешқашан» сөзі болымсыз етістікпен келеді: «Сіңлім ешқашан үй тапсырмасын орындамайды». Ағылшыншада never өзі болымсыз, етістік хабарлы түрде қалады. A1-15
4. «Иә, бара алмаймын» → Yes, I can't. Қазақшада «иә» сұраққа келісуді білдіреді: «Ертең келе алмайсыз ба?» «Иә, келе алмаймын». Ағылшыншада yes / no шындыққа қарай таңдалады: етістік болымсыз болса → No. A1-13 A1-17
5. Бір -да жалғауы → уақыт пен орынның екеуінде де қате. Қазақшада «жексенбіде саябақта» деген тіркесте екі сөзге де -да жалғанады. Ағылшыншада уақыт пен орынның әрқайсысы өз предлогын алады: күнге on, ал саябақтың ішіне in; үйде, жұмыста at. A1-20 A1-21
Алтын ережелер
- A1-12 Present Simple = жалпы ақиқат нәрселер (әдет, дерек, күй). He / she / it → етістіктің негізгі түрі + -s; қалған барлық бастауыштар → негізгі түрі. Қазақшадағы «-мын», «-міз» жалғауларының орнына ағылшыншада ештеңе қоспаңыз.
- A1-13 be етістігінен басқа етістіктермен (және can сияқты модаль етістіктерден басқа) болымсыз сөйлем мен сұрақ үшін do / does қолданыңыз. Not, сұрақ және -s көмекші етістікке түседі; негізгі етістік негізгі түрінде қалады.
- A1-14 have / has ағылшын тілінің барлық түрінде қолданылады және болымсыз сөйлем мен сұрақта do / does алады. have got / has got (негізінен UK) иелік, отбасы, сырт келбет және ауру үшін дәл сол мағынада, болымсыз сөйлем мен сұрақты өзі жасайды. Have lunch сияқты іс-әрекеттер үшін тек have қолданыңыз.
- A1-15 Жиілік үстеулері негізгі етістіктің алдында және be етістігінен кейін тұрады. Болымсыз сөйлемде usually / often / always әдетте don't / doesn't сөзінен кейін келеді, ал sometimes оның алдында тұрады. Нақты тіркестер (twice a week) әдетте сөйлемнің соңында тұрады. Never өзі болымсыз: not қоспаңыз.
- A1-16 Сұрау сөзін бірінші қойыңыз, содан соң әдеттегі иә / жоқ сұрағын құраңыз: сұрау сөзі + көмекші етістік + бастауыш + негізгі етістік: Where do you live? Be етістігімен: Where are you from?
- A1-17 Can ешқашан өзгермейді және одан кейін етістіктің негізгі түрі келеді: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s жоқ, to жоқ, do жоқ.
- A1-18 Сөйлемді негізгі түрмен бастаңыз, әдетте бастауышсыз: Sit down. Болымсыз түрі: Don't + негізгі түрі. Өзіңізді де қосу үшін Let's / Let's not + негізгі түрі. Жұмсағырақ ұсыныс үшін How about / What about + зат есім немесе -ing формасы, немесе Why don't we + негізгі түрі.
- A1-19 Санау үшін есептік сандар (five, thirty); рет пен дата үшін реттік сандар (the fifth, the thirtieth). Апта күндері мен айлар бас әріппен жазылады. Уақыт үшін 30 минутқа дейін past, 30 минуттан кейін to қолданыңыз, немесе жай ғана сандарды оқыңыз: seven forty-five.
- A1-20 Нүкте (сағат) үшін at, күн (апта күндері, даталар) үшін on, ұзағырақ кезең (айлар, жылдар, жыл мезгілдері, тәуліктің бөліктері) үшін in, сондай-ақ at night сияқты бірнеше тұрақты тіркес. this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында предлог жоқ.
- A1-21 Орын: in (ішінде), on (бетінде), at (нүкте немесе бір іс болатын орын). Қозғалыс: жолды сызатын сөзді таңдаңыз: to, into, out of, up, down, across, through, past. Көлік: by car, by bus, by train, бірақ on foot. Go home, go to home емес.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемдерді толықтырыңыз немесе өзгертіңіз.
-
A1-12 Present Simple қазақша: I work, she works, -s қашан жалғанады? My brother (study) medicine.
-
A1-12 Present Simple қазақша: I work, she works, -s қашан жалғанады? The kids (watch) cartoons on Saturday mornings.
-
A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does Болымсыз етіңіз: She likes fish.
-
A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does Сұрақ құраңыз: Your parents live near you.
-
A1-14 Have және Have Got қазақша: «бар» ағылшынша қалай айтылады? Сұрақ құраңыз (have got): She has got a car.
-
A1-17 Can және Can't қазақша: қабілет, рұқсат, өтініш және мүмкіндік Болымсыз етіңіз: I can drive.
-
A1-18 Imperative және Let's қазақша: бұйрық рай, ұсыныс және How about…? Болымсыз етіңіз: Let's wait here.
-
A1-19 Ағылшынша уақыт, күн және дата: сағат неше, реттік сандар, жылдар Реттік санды жазыңыз: 21
-
A1-19 Ағылшынша уақыт, күн және дата: сағат неше, реттік сандар, жылдар Уақытты дәстүрлі жолмен айтыңыз: 8:45
B. Мағына
Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does Дұрыс жауапты таңдаңыз: … you tired?
-
A1-14 Have және Have Got қазақша: «бар» ағылшынша қалай айтылады? "Have you got a bike?" "Yes, I …."
-
A1-14 Have және Have Got қазақша: «бар» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: We … lunch at one every day.
-
A1-15 Always, usually, never қазақша: жиілік үстеулері және олардың орны Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: late / always / is / my bus
-
A1-16 Question Words қазақша: what, where, who, how much, how many және сұрақтағы сөз тәртібі Дұрыс жауапты таңдаңыз: How … water do you drink?
-
A1-16 Question Words қазақша: what, where, who, how much, how many және сұрақтағы сөз тәртібі Дұрыс жауапты таңдаңыз: … phone is this?
-
A1-17 Can және Can't қазақша: қабілет, рұқсат, өтініш және мүмкіндік Ability, permission, request әлде possibility? "Can I sit here?"
-
A1-20 At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар Дұрыс жауапты таңдаңыз: See you …!
-
A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across Дұрыс жауапты таңдаңыз: The cat runs … the house. Now it's in the garden.
-
A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across Дұрыс жауапты таңдаңыз: I go to school ….
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
A1-12 Present Simple қазақша: I work, she works, -s қашан жалғанады? My dad haves a big car.
-
A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does Does she lives near here?
-
A1-15 Always, usually, never қазақша: жиілік үстеулері және олардың орны He plays often tennis.
-
A1-16 Question Words қазақша: what, where, who, how much, how many және сұрақтағы сөз тәртібі Where you work?
-
A1-17 Can және Can't қазақша: қабілет, рұқсат, өтініш және мүмкіндік She cans speak Japanese.
-
A1-18 Imperative және Let's қазақша: бұйрық рай, ұсыныс және How about…? How about go to the cinema?
-
A1-20 At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар I get up at the morning.
-
A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across The keys are on the table.
D. Мәтін ішінде
Хабарламаны толықтырыңыз. Жақшадағы сөздерді қолданыңыз.
Hi Ben! I love my new job. I start work 28 (at / in) nine, and I 29 (not / work) on Fridays! My office is 30 (in / on) the fourth floor, 31 (next / next to) a small park. I 32 (usually / walk) to work. It's only ten minutes. My boss is very friendly. She 33 (have) two dogs, and she 34 (bring) them to the office every day! 35 (Can / Do) you come to my place 36 (on / in) Saturday evening? 37 (not / be) late — dinner is at seven!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
A1-15 Always, usually, never қазақша: жиілік үстеулері және олардың орны Аптаңыз туралы үш сөйлем жазыңыз: біреуі жиілік үстеуімен, біреуі нақты жиілік тіркесімен, біреуі at, on немесе in сөзімен.
-
A1-17 Can және Can't қазақша: қабілет, рұқсат, өтініш және мүмкіндік Өзіңіз істей алатын екі нәрсені жазыңыз және досыңызға бір Can you…? сұрағын қойыңыз.
-
A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across Үйіңізден жақын маңдағы кафеге немесе дүкенге қалай жетуге болатынын жазыңыз (2–3 сөйлем).
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар "Is your brother at home?" "No, ."
-
A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды? It's ___ hour from here. …
-
A1-08 My, your, his, her және 's қазақша: ағылшынша тәуелдік қалай айтылады? Is this … phone?
-
A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады? ___ two banks near the station. …
Жауаптар
A. Құрылым
- studies
- watch
- She doesn't like fish. / She does not like fish.
- Do your parents live near you?
- Has she got a car?
- I can't drive. / I cannot drive.
- Let's not wait here.
- twenty-first
- a quarter to nine / quarter to nine
B. Мағына
- Are
- have
- have
- My bus is always late.
- much
- Whose
- permission
- next Friday
- out of
- on foot
C. Қатені табыңыз
- My dad has a big car. / My dad has got a big car. / My dad's got a big car.
- Does she live near here?
- He often plays tennis.
- Where do you work?
- She can speak Japanese.
- How about going to the cinema?
- I get up in the morning.
- ✓ The keys are on the table.
D. Мәтін ішінде
- at
- don't work / do not work
- on
- next to
- usually walk
- has / has got / 's got
- brings
- Can
- on
- Don't be / Do not be
E. Сіздің кезегіңіз
- I usually get up at seven. I go swimming twice a week. I never work on Sundays.
- I can cook. I can speak two languages. Can you swim?
- Go out of my building and turn left. Walk past the bank. The café is next to the supermarket.
F. Аралас қайталау
- he isn't / he's not
- an
- your
- There are
