Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır?
Present Simple: I Work, She Works
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz Present Simple (sadə indiki zaman) ilə vərdişləriniz və gündəlik işləriniz, həyatınızla bağlı faktlar və həmişə doğru olan şeylər haqqında danışa biləcəksiniz. Həmçinin he, she və it üçün -s sonluğunu düzgün yazıb deyə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Present Simple əslində «bu an» haqqında deyil. O, ümumiyyətlə doğru olan şeylər haqqındadır: mütəmadi nə edirsiniz, harada yaşayırsınız, nəyi sevirsiniz, dünya necə işləyir. Onu sosial şəbəkədəki profil səhifəniz kimi təsəvvür edin: I live in Lima. I work in a hotel. I love jazz. I play tennis on Sundays. Bu faktlar uzun müddət doğru qalır.
Forması çox sadədir. Feilin əsas formasını (base form) işlədirsiniz, yəni lüğətdə gördüyünüz formanı, to olmadan: work, live, play. Yalnız bir qrup fərqlidir: he, she, it (və bir nəfər və ya bir əşya). Onlarla feilə əlavə -s artırılır: I work → she works.
Niyə məhz orada? Bu, köhnə ingilis dilindən qalmış kiçik bir izdir: o vaxt sonluqlar çox idi, indi isə yalnız bu biri qalıb. Kiçikdir, amma o olmayanda dinləyən dərhal hiss edir. Ona görə bunu vərdişə çevirin: he / she / it → -s.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində feil hər şəxsdə öz sonluğunu alır: işləyirəm, işləyirsən, işləyirik. Maraqlıdır ki, üçüncü şəxsdə («o işləyir») heç bir şəxs sonluğu yoxdur. İngilis dilində isə tam əksinədir: bütün şəxslərdə feil dəyişmir, sonluğu yalnız he / she / it alır. Ona görə «o» deyəndə ağlınıza gəlsin: ingiliscədə məhz burada -s lazımdır. Daha bir fərq: azərbaycanca «Uşaqlar oynayır» deyirik, cəm mübtəda ilə də feil «tək» formada qala bilər; ingiliscədə cəm mübtəda ilə feilə -s artırılmır.
Ən vacib fərq isə zamanla bağlıdır. Azərbaycan dilindəki -ır / -ir forması («işləyirəm») həm vərdişi, həm də indi baş verən hərəkəti bildirir. İngilis dilində bunlar iki ayrı zamandır: vərdiş və fakt üçün Present Simple (I work), indi baş verən üçün Present Continuous (I'm working, A1-22 dərsinə baxın). Ümumi həqiqətlər üçün azərbaycanca -ar / -ər formasını da işlədirik («Su yüz dərəcədə qaynar»), bu da Present Simple sözünə uyğun gəlir.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Mən oteldə işləyirəm. | I work in a hotel. | -ır + -əm; ingiliscədə work dəyişmir, am lazım deyil |
| O, xəstəxanada işləyir. | She works in a hospital. | azərbaycancada şəxs sonluğu yoxdur; ingiliscədə məhz burada -s |
| Uşaqlar cizgi filmlərinə baxır. | The kids watch cartoons. | cəm mübtəda → -s yoxdur |
| İndi işləyirəm. | I'm working now. | eyni -ır forması; amma «indi» → Present Continuous (A1-22) |
| Su yüz dərəcədə qaynar. | Water boils at 100 degrees. | -ar / -ər ümumi həqiqət → Present Simple |
| Bu çanta Samındır. | This bag belongs to Sam. | azərbaycancada xəbərlik şəkilçisi; ingiliscədə feil belong to |
Nəticə: cümlədə hərəkət və ya vəziyyət feili varsa, ona am / is / are əlavə etməyin. Mübtəda he, she, it və ya bir nəfərdirsə, feilə -s artırın.
Quruluş
Təsdiq cümləsi (affirmative)
| Mübtəda | Feil | Nümunə |
|---|---|---|
| I / you / we / they | base form | I work in a hotel. |
| he / she / it | base form + -s | She works in a hotel. |
| cəm isim (my parents, the kids) | base form | My parents live in Leeds. |
| tək isim (my mum, the shop) | base form + -s | The shop opens at nine. |
he / she / it formasının yazılışı
| Feil necə bitir | Qayda | Nümunələr |
|---|---|---|
| əksər feillər | + s | work → works, eat → eats, play → plays |
| -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z | + es | miss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes |
| go, do | + es | go → goes, do → does |
| samit + y | y → ies | study → studies, try → tries, carry → carries |
| sait + y | + s | play → plays, buy → buys, enjoy → enjoys |
| have | qaydasız | have → has |
İstifadə
1Vərdişlər və gündəlik işlər
Mütəmadi etdiyiniz işlər üçün Present Simple işlədin. every day, on Mondays, in the morning kimi zaman ifadələri tez-tez onunla gəlir.
2Sizin və başqaları haqqında faktlar
İş, ev və uzun müddət doğru qalan başqa faktlar üçün işlədin.
3Daimi vəziyyətlər, zövqlər və hisslər
like, love, hate, want, need, know kimi feillər hərəkəti yox, vəziyyəti bildirir. Onlar adətən Present Simple formasında işlənir (ətraflı: A1-23 dərsinə baxın).
4Ümumi həqiqətlər və işlərin necə getdiyi
Dünya haqqında faktlar və mütəmadi baş verən şeylər (məsələn, iş saatları) üçün işlədin.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «O işləyir» → She work. Azərbaycancada üçüncü şəxsin sonluğu yoxdur: «işləyirəm», amma «o işləyir». Ona görə ingiliscədə də ən «sadə» forma ağla gəlir və -s düşür. Halbuki ingiliscədə sonluğu məhz üçüncü şəxs alır.
2. «-ıram» → I am … Azərbaycan dilindəki «gedirəm», «oxuyuram» formalarının sonundakı -am, -əm bəzən ingiliscə am kimi hiss olunur, belə cümlələr yaranır. Present Simple cümləsində am / is / are yoxdur: feilin özü kifayətdir.
3. «Hər gün gedirəm» → I'm going every day. «Gedirəm» həm «hər gün gedirəm», həm də «indi gedirəm» deməkdir. Ona görə vərdiş üçün də Present Continuous seçilir. İngiliscədə vərdiş, cədvəl, daimi iş üçün Present Simple lazımdır.
4. «O» → he, yoxsa she? Azərbaycancada «o» kişiyə də, qadına da deyilir, feil də cinsi göstərmir. Present Simple ilə çoxlu faktlar sadalayanda he və she asanlıqla qarışır.
Qarışdırmayın
Present Simple və Present Continuous — Present Simple = vərdiş, fakt, daimi vəziyyət. Present Continuous = indi və ya bu günlərdə baş verən. Azərbaycancada ikisi də çox vaxt «-ır» ilə deyilir. A1-22 və A1-23 dərslərinə baxın.
be və hərəkət feilləri — Hərəkət feili ilə am / is / are lazım deyil. A1-02 dərsinə baxın.
İsmin cəm -s sonluğu və feilin -s sonluğu — İsmin sonundakı -s «birdən çox» deməkdir (A1-05 dərsinə baxın); feilin sonundakı -s isə «he / she / it» deməkdir. Bir cümlədə adətən onlardan yalnız biri olur!
Yazılış və tələffüz
-s / -es sonluğunun üç tələffüzü var, cəm isimlərdəki kimi (A1-05 dərsinə baxın). Hansının lazım olduğunu feilin son səsi (hərfi yox) həll edir.
| Son səs | Sonluq necə səslənir | Nümunələr |
|---|---|---|
| kar samitlər /p/ /t/ /k/ /f/ /θ/ | /s/ | stops, gets, works, laughs |
| cingiltili samitlər və saitlər | /z/ | lives, plays, goes, runs |
| /s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ/ | /ɪz/ — əlavə heca | misses, uses, washes, watches, changes |
- /z/ səsini sona qədər cingiltili deyin. Azərbaycan dilində söz sonunda samitlər tez-tez karlaşır; lives /lɪvz/ sözünü /lɪfs/ kimi demək mənanı çətinləşdirir. Sondakı /v/ və /z/ səslərində boğazda titrəyişi saxlayın.
- Əlavə heca /ɪz/ qısa və zəifdir, vurğu ona düşmür: watches /ˈwɒtʃɪz/ sözündə vurğu birinci hecadadır. Azərbaycan dilindəki kimi son hecanı vurğulamayın.
- İki feil qaydasız səslənir: does /dʌz/ və says /sez/. does sözündəki /ʌ/ qısa, açıq saitdir, dodaqlar yuvarlaqlaşmır; «u» kimi deməyin. says sözündə sait sadə /e/ səsidir, say sözündəki /eɪ/ deyil.
- has /hæz/ bir hecadır. /æ/ səsi azərbaycan dilindəki ə səsinə çox yaxındır, ona görə sizin üçün asandır; sondakı /z/ səsini karlaşdırmayın.
- -th ilə bitən feillərdə (he breathes) /ð/ + /z/ birlikdə gəlir: dilin ucunu dişlərin arasına qoyun, sonra /z/ əlavə edin.
Qızıl qayda
Present Simple = ümumiyyətlə doğru olan şeylər (vərdişlər, faktlar, vəziyyətlər). He / she / it → base form + -s; bütün başqa mübtədalar → base form. Azərbaycancada «o işləyir» heç bir sonluq almasa da, ingiliscədə məhz «o» -s tələb edir: She works.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Present Simple işlədin.
-
She (live) in Toronto.
-
My parents (work) at the weekend.at the weekend (UK), on the weekend (US)
-
He (study) law.
-
The train (leave) at 8:15.
-
My dog (love) the park.
-
Tom (fix) computers.
-
She (go) to bed at eleven.
-
My grandmother (have) a garden.
B. Məna
Düzgün variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: My parents … in Rome.
-
Düzgün cavabı seçin: The shop … at nine.
-
Düzgün cavabı seçin: The students … hard.
-
Hansı feilin sonunda əlavə heca var? …
-
Düzgün cavabı seçin: She … in a hospital.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
My brother play the guitar.
-
Water freeze at 0°C.
-
I'm live near the station.
-
He studys medicine.
-
My parents have a small car.
D. Mətndə
Present Simple işlədin.
Kenji 19 (live) in Osaka. He 20 (work) in a hospital — he's a nurse. He 21 (get) up at six and 22 (go) to work by bike. His wife, Yuki, 23 (teach) English. They 24 (have) two children. In the evening, Yuki 25 (watch) TV and Kenji 26 (study) Spanish.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Gündəlik işləriniz haqqında üç cümlə yazın.
-
Bir dostunuz və ya ailə üzvünüz haqqında üç fakt yazın. he və ya she işlədin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-02 To Be (am, is, are) azərbaycanca: nə vaxt və necə işlənir, nümunələr və tapşırıqlar Cümləni düzəldin: I am agree with you.
-
A1-05 İngilis dilində isimlərin cəmi azərbaycanca: -s, -es, children, people və qaydasız formalar one watch → two
-
A1-11 There Is və There Are azərbaycanca: ingiliscə «var» və «yoxdur» necə deyilir ___ a good café near my office. …
Cavablar
A. Quruluş
- lives
- work
- studies
- leaves
- loves
- fixes
- goes
- has
B. Məna
- live
- opens
- work
- washes
- works
C. Səhvi tapın
- My brother plays the guitar. / My brothers play the guitar.
- Water freezes at 0°C.
- I live near the station.
- He studies medicine.
- ✓ My parents have a small car.
D. Mətndə
- lives
- works
- gets
- goes
- teaches
- have
- watches
- studies
E. Sizin növbəniz
- I get up at seven. I drink coffee at home. I go to work by bus.
- My sister lives in Madrid. She works in a bank. She loves cats.
F. Qarışıq təkrar
- I agree with you.
- watches
- There's
