Present Continuous қазақша: I'm working, қазір не болып жатыр?
Present Continuous: I'm Working
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз қазір және осы кезеңде (this week, these days) не болып жатқанын айта аласыз, уақытша және өзгеріп жатқан жағдайларды сипаттайсыз, болымсыз сөйлем мен сұрақ құрасыз. Ол үшін am / is / are + -ing формасын қолданасыз.
Негізгі идея
Present Continuous (осы шақтың созылыңқы түрі) қимылды ортасында көрсетеді: ол басталған, бірақ әлі біткен жоқ, жүріп жатыр. Тікелей эфирдегі видеоны елестетіңіз: play түймесін бассаңыз, қимылдың жүріп жатқанын көресіз. She's cooking. The kids are playing. It's raining.
Бұл форма екі бөліктен тұрады, біріншісін сіз білесіз: be (am / is / are) + соңына -ing жалғанған етістік, яғни -ing формасы. Be кім екенін және осы шақ екенін айтады; -ing қимылдың жүріп жатқанын көрсетеді.
«Қазір» кішкентай да, үлкен де бола алады. Бұл осы секунд болуы мүмкін (I'm talking to you) немесе қазіргі уақыттың айналасындағы әлі бітпеген ұзағырақ кезең болуы мүмкін (I'm reading a great book this week: кітап дәл қазір үстелде жатса да). Сезім әрқашан бірдей: жүріп жатыр, уақытша, бітпеген.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілінде де жүріп жатқан қимылдың арнайы түрі бар: -ып + жатыр / отыр / тұр / жүр. «Тамақ пісіріп жатырмын», «Кітап оқып отыр», «Испан тілін үйреніп жүр». Бұл ағылшынша am / is / are + -ing формасына өте жақын. Айырмашылығы: қазақшада көмекші етістік (жатыр, отыр…) негізгі етістіктен кейін тұрады және оның өзінде am / is / are сияқты бөлек сөз жоқ. Сондықтан ағылшыншада be түсіп қалады: I working ❌. Сұрақта «ма / ме» соңында тұрады, ал ағылшыншада be бастауыштың алдына шығады. Ал әдет туралы айтатын «-а / -е» түрі (пісіремін) ағылшыншада Present Simple болады.
| Қазақша | Ағылшынша | Айырмашылығы |
|---|---|---|
| тамақ пісіріп жатырмын | I am cooking | -ып жатыр → am / is / are + -ing |
| кітап оқып отыр | she's reading | «отыр», «тұр» → бәрі бір форма: is reading |
| испан тілін үйреніп жүр | she's learning Spanish | -ып жүр (осы кезеңде) → да -ing |
| ет жемей жүр | she isn't eating meat | болымсыздық етістікте → isn't / aren't |
| тыңдап отырсың ба? | Are you listening? | «ба» соңында → are басында |
| жаңбыр жауып тұр | It's raining | қазақшада бастауыш «жаңбыр»; ағылшыншада it |
| қараңғы түсіп келеді | It's getting dark | -ып келеді (өзгеріс) → getting |
| күнде тамақ пісіремін | I cook every day | -а / -е әдет → Present Simple, A1-23 |
Құрылым
Хабарлы сөйлем (be + -ing формасы)
| Бастауыш | be | -ing формасы | Қысқарған түрі |
|---|---|---|---|
| I | am | working | I'm working |
| you / we / they | are | working | you're / we're / they're working |
| he / she / it | is | working | he's / she's / it's working |
Болымсыз сөйлем (be + not + -ing формасы)
| Бастауыш | be + not | -ing формасы |
|---|---|---|
| I | 'm not (am not) | working. |
| you / we / they | aren't / 're not (are not) | working. |
| he / she / it | isn't / 's not (is not) | working. |
Сұрақ және қысқа жауаптар: A1-03 сабағындағыдай be бастауыштың алдына шығады.
| be | Бастауыш | -ing формасы | Қысқа жауаптар |
|---|---|---|---|
| Am | I | doing this right? | Yes, you are. / No, you aren't. |
| Are | you | working today? | Yes, I am. / No, I'm not. |
| Is | she | sleeping? | Yes, she is. / No, she isn't. |
Сұрау сөзі бар сұрақтар (сұрау сөзі + көмекші етістік + бастауыш + негізгі етістік, A1-16 қараңыз): What are you doing? Where is he going? Why are they laughing?
-ing формасының жазылуы
| Ереже | Мысалдар |
|---|---|
| Көп етістік: + ing | work → working, eat → eating, play → playing |
| Етістік дауыссыз + e әрпімен аяқталса: e түседі, + ing | make → making, write → writing, come → coming |
| Бірақ -ee, -ye және be: e сақталады | see → seeing, agree → agreeing, be → being |
| Соңында бір екпінді дауысты + бір дауыссыз: дауыссыз екі еселенеді | sit → sitting, run → running, stop → stopping, begin → beginning |
| Екі дауыстыдан кейін, w / x / y әрпінен кейін немесе соңғы буын екпінсіз болса еселенбейді | rain → raining, fix → fixing, visit → visiting, open → opening |
| -ie → y + ing | lie → lying, die → dying, tie → tying |
| бір дауыстыдан кейінгі соңғы -l | travel → travelling (UK) / traveling (US) |
Қолданылуы
1Дәл қазір
Сөйлеп тұрған сәтте болып жатқан қимылдар. now, right now, at the moment, Look! және Listen! сөздері жиі кездеседі.
2Осы кезеңде
Қазіргі уақыттың айналасындағы кезеңде (today, this week, this month, these days) жүріп жатқан қимылдар, дәл осы секундта болмауы да мүмкін.
3Уақытша жағдайлар
Қазір шын, бірақ ұзаққа созылмайтын жағдайлар.
4Өзгеріп жатқан жағдайлар
Өзгеріп, өсіп, дамып жатқан нәрселер. Көбінесе get (= become, болу), grow, go up, go down, change, improve етістіктерімен.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Жатырмыз» → be жоғалады. Қазақшада «Біз автобус күтіп тұрмыз» сөйлемінде «тұр» көмекші етістігі мен «-мыз» жалғауы бар, бірақ am / is / are сияқты бөлек сөз жоқ. Сондықтан ағылшыншада тек -ing формасы қалып, be түсіп қалады.
2. «-а / -е» осы шақ → Present Simple. Қазақшадағы -а / -е түрі («айдаймын», «істеймін») осы-келер шақ болғандықтан, оны ағылшынның «осы шағы» деп ойлап, Present Simple-ді now сөзімен бірге қолдана салу оңай. Бірақ қазақшада да дәл қазір жүріп жатқан қимылды «-ып келемін / жатырмын» деп айтамыз: «Көлік айдап келемін». Ағылшыншада бұл am / is / are + -ing. Present Simple мұнда басқа мағына береді.
3. «Жаңбыр жауып тұр» → бастауыш жоғалады. Қазақшада ауа райы туралы сөйлемде бастауыш — «жаңбыр», «қар», ал «сыртта» деген сөз көбінесе басында тұрады. Ағылшыншада ауа райы сөйлеміне it бастауышы керек.
4. «Түсініп тұрмын» → I'm understanding. Қазақшада «Сізді түсініп тұрмын», «Білмей тұрмын» деп күйді де «тұр», «жүр» арқылы айта береміз. Ағылшыншада understand, know, like, want сияқты етістіктер әдетте -ing алмайды. Толығырақ A1-23 сабағында.
Шатастырмаңыз
Present Continuous және Present Simple — Present Continuous қазіргі сәттің тікелей эфирдегі видеосы; Present Simple әдеттер мен әрқашан немесе жалпы шын нәрселер үшін. Қазақшада: «-ып жатыр / жүр» және «-а / -е». Толық салыстыру A1-23 сабағында.
Келер шақ мағынасындағы Present Continuous — I'm meeting Sam tomorrow сол форманы қолданады, бірақ нақты жоспарланған болашақ туралы айтады. Бұл басқа қолданыс: A2-05 қараңыз.
be + сын есім және be + -ing формасы — Екеуі де be сөзімен басталады, бірақ -ing формасы жүріп жатқан қимылды көрсетеді.
Жазылуы мен айтылуы
- -ing /ɪŋ/ деп айтылады. Соңындағы /ŋ/ — бір ғана дыбыс, дәл қазақтың ң дыбысы (таң, мың сияқты). Одан кейін стандарт ағылшын тілінде /g/ айтылмайды: working /ˈwɜːkɪŋ/ (UK), /ˈwɝːkɪŋ/ (US). «воркинг» деп соңына г қоспаңыз.
- working сөзіндегі /ɜː/ қазақшада жоқ дыбыс: еріндеріңізді дөңгелетпей, тіліңізді ортада бос ұстап, созып айтыңыз. Оны «о» немесе «ө» дыбысымен ауыстырмаңыз.
- Сөйлеуде қысқарған түрлер әдеттегідей: I'm, you're, she's, it's, we're, they're; isn't, aren't. Болымсыз түрдің екеуі де бар: she isn't working = she's not working. Бірақ I үшін тек I'm not.
- Сұрақта are әдетте әлсіз айтылады: What are you doing? жылдам сөйлеуде «whadda-ya doing» сияқты естіледі.
- Дауыссыздың еселенуі екпінге байланысты: begin → beginning (екпін соңғы буында), бірақ visit → visiting (екпін бірінші буында).
- Британ ағылшынында бір дауыстыдан кейінгі соңғы l екі еселенеді (travelling, cancelling); америка ағылшынында әдетте еселенбейді (traveling, canceling).
Алтын ереже
am / is / are + -ing формасы = жүріп жатқан қимыл: қазір, осы кезеңде, уақытша немесе өзгеріп жатқан. Қазақшадағы «-ып жатыр / отыр / тұр / жүр» түрін көргенде be сөзін ешқашан ұмытпаңыз және -ing формасының жазылуын тексеріңіз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қойыңыз немесе -ing формасын жазыңыз.
-
I (watch) TV right now.
-
She (not / work) today.
-
they (sleep)?
-
-ing формасын жазыңыз: swim
-
-ing формасын жазыңыз: drive
-
-ing формасын жазыңыз: lie
-
-ing формасын жазыңыз: play
B. Мағына
Сөйлем нені білдіреді? Ағылшынша жауап беріңіз: now (дәл қазір), around now (осы кезеңде), temporary (уақытша) немесе changing (өзгеріп жатыр).
-
Now, around now, temporary әлде changing? "Prices are going up."
-
Now, around now, temporary әлде changing? "Shh! The baby is sleeping."
-
Now, around now, temporary әлде changing? "I'm staying with my aunt this month."
-
"Is it raining?" "No, it ."
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He reading a book.
-
Do you listening to me?
-
We're siting in the garden.
-
They're playing football in the park.
D. Мәтін ішінде
Телефон әңгімесін толықтырыңыз. Жақшадағы етістіктерді қолданыңыз.
Mum: Hi, Lily! What 16 you doing?
Lily: I 17 (study) for my exam. And Dad 18 (cook) dinner.
Mum: Is your brother at home?
Lily: Yes, but he 19 (not / study). He 20 (play) computer games!
Mum: Typical! And how is the weather there?
Lily: Terrible. It 21 (rain) and it 22 (get) cold.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Қасыңыздағы адамдардың дәл қазір не істеп жатқаны туралы үш сөйлем жазыңыз.
-
Осы айдағы өміріңіздегі уақытша бір нәрсе туралы екі сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does your father work at the weekend?
-
A1-20 At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар Дұрыс жауапты таңдаңыз: My course starts … Monday.
-
A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across Дұрыс жауапты таңдаңыз: Let's go … now.
Жауаптар
A. Құрылым
- am watching / 'm watching
- isn't working / 's not working / is not working
- Are … sleeping
- swimming
- driving
- lying
- playing
B. Мағына
- changing
- now
- temporary / around now
- isn't / 's not
C. Қатені табыңыз
- He is reading a book. / He's reading a book.
- Are you listening to me?
- We're sitting in the garden.
- ✓ They're playing football in the park.
D. Мәтін ішінде
- are
- 'm studying / am studying
- is cooking / 's cooking
- isn't studying / 's not studying / is not studying
- is playing / 's playing
- 's raining / is raining
- 's getting / is getting
E. Сіздің кезегіңіз
- My sister is watching TV. My dad is working in his room. The neighbours are talking outside.
- I'm doing a cooking course. I'm not drinking coffee this month.
F. Аралас қайталау
- Does
- on
- home
