SlowingoГрамматика
A1 24 / 32

Present Continuous қазақша: I'm working, қазір не болып жатыр?

Present Continuous: I'm Working

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз қазір және осы кезеңде (this week, these days) не болып жатқанын айта аласыз, уақытша және өзгеріп жатқан жағдайларды сипаттайсыз, болымсыз сөйлем мен сұрақ құрасыз. Ол үшін am / is / are + -ing формасын қолданасыз.

Негізгі идея

Present Continuous (осы шақтың созылыңқы түрі) қимылды ортасында көрсетеді: ол басталған, бірақ әлі біткен жоқ, жүріп жатыр. Тікелей эфирдегі видеоны елестетіңіз: play түймесін бассаңыз, қимылдың жүріп жатқанын көресіз. She's cooking. The kids are playing. It's raining.

Бұл форма екі бөліктен тұрады, біріншісін сіз білесіз: be (am / is / are) + соңына -ing жалғанған етістік, яғни -ing формасы. Be кім екенін және осы шақ екенін айтады; -ing қимылдың жүріп жатқанын көрсетеді.

«Қазір» кішкентай да, үлкен де бола алады. Бұл осы секунд болуы мүмкін (I'm talking to you) немесе қазіргі уақыттың айналасындағы әлі бітпеген ұзағырақ кезең болуы мүмкін (I'm reading a great book this week: кітап дәл қазір үстелде жатса да). Сезім әрқашан бірдей: жүріп жатыр, уақытша, бітпеген.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Жақсы жаңалық: қазақ тілінде де жүріп жатқан қимылдың арнайы түрі бар: -ып + жатыр / отыр / тұр / жүр. «Тамақ пісіріп жатырмын», «Кітап оқып отыр», «Испан тілін үйреніп жүр». Бұл ағылшынша am / is / are + -ing формасына өте жақын. Айырмашылығы: қазақшада көмекші етістік (жатыр, отыр…) негізгі етістіктен кейін тұрады және оның өзінде am / is / are сияқты бөлек сөз жоқ. Сондықтан ағылшыншада be түсіп қалады: I working ❌. Сұрақта «ма / ме» соңында тұрады, ал ағылшыншада be бастауыштың алдына шығады. Ал әдет туралы айтатын «-а / -е» түрі (пісіремін) ағылшыншада Present Simple болады.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
тамақ пісіріп жатырмынI am cooking-ып жатыр → am / is / are + -ing
кітап оқып отырshe's reading«отыр», «тұр» → бәрі бір форма: is reading
испан тілін үйреніп жүрshe's learning Spanish-ып жүр (осы кезеңде) → да -ing
ет жемей жүрshe isn't eating meatболымсыздық етістікте → isn't / aren't
тыңдап отырсың ба?Are you listening?«ба» соңында → are басында
жаңбыр жауып тұрIt's rainingқазақшада бастауыш «жаңбыр»; ағылшыншада it
қараңғы түсіп келедіIt's getting dark-ып келеді (өзгеріс) → getting
күнде тамақ пісіремінI cook every day-а / -е әдет → Present Simple, A1-23

Құрылым

Хабарлы сөйлем (be + -ing формасы)

Бастауышbe-ing формасыҚысқарған түрі
IamworkingI'm working
you / we / theyareworkingyou're / we're / they're working
he / she / itisworkinghe's / she's / it's working

Болымсыз сөйлем (be + not + -ing формасы)

Бастауышbe + not-ing формасы
I'm not (am not)working.
you / we / theyaren't / 're not (are not)working.
he / she / itisn't / 's not (is not)working.

Сұрақ және қысқа жауаптар: A1-03 сабағындағыдай be бастауыштың алдына шығады.

beБастауыш-ing формасыҚысқа жауаптар
AmIdoing this right?Yes, you are. / No, you aren't.
Areyouworking today?Yes, I am. / No, I'm not.
Isshesleeping?Yes, she is. / No, she isn't.

Сұрау сөзі бар сұрақтар (сұрау сөзі + көмекші етістік + бастауыш + негізгі етістік, A1-16 қараңыз): What are you doing? Where is he going? Why are they laughing?

-ing формасының жазылуы

ЕрежеМысалдар
Көп етістік: + ingwork → working, eat → eating, play → playing
Етістік дауыссыз + e әрпімен аяқталса: e түседі, + ingmake → making, write → writing, come → coming
Бірақ -ee, -ye және be: e сақталадыsee → seeing, agree → agreeing, be → being
Соңында бір екпінді дауысты + бір дауыссыз: дауыссыз екі еселенедіsit → sitting, run → running, stop → stopping, begin → beginning
Екі дауыстыдан кейін, w / x / y әрпінен кейін немесе соңғы буын екпінсіз болса еселенбейдіrain → raining, fix → fixing, visit → visiting, open → opening
-ie → y + inglie → lying, die → dying, tie → tying
бір дауыстыдан кейінгі соңғы -ltravel → travelling (UK) / traveling (US)

Қолданылуы

1Дәл қазір

Сөйлеп тұрған сәтте болып жатқан қимылдар. now, right now, at the moment, Look! және Listen! сөздері жиі кездеседі.

I'm cooking dinner. Can I call you back?
Кешкі ас әзірлеп жатырмын. Кейін өзім хабарласайын ба?
-ып жатырмын → I'm + -ing
She's talking on the phone right now.
Ол дәл қазір телефонмен сөйлесіп тұр.
-ып тұр → is + -ing
Look! It's snowing.
Қарашы! Қар жауып тұр.
қазақшада бастауыш «қар», ағылшыншада it
What are you doing?
Не істеп жатырсың?
are бастауыштың алдында
I'm looking for my keys.
Кілттерімді іздеп жатырмын.
Listen — the baby is crying.
Тыңдашы, сәби жылап жатыр.
"Are you listening to me?" "Yes, I am!"
«Мені тыңдап отырсың ба?» «Иә, тыңдап отырмын!»
қысқа жауапта тек am

2Осы кезеңде

Қазіргі уақыттың айналасындағы кезеңде (today, this week, this month, these days) жүріп жатқан қимылдар, дәл осы секундта болмауы да мүмкін.

I'm reading a really good book at the moment.
Қазір бір өте жақсы кітап оқып жүрмін.
-ып жүр: осы кезеңде, дәл қазір емес
We're painting the kitchen this week.
Осы аптада ас үйді бояп жатырмыз.
Is your brother still looking for a job?
Ағаң әлі жұмыс іздеп жүр ме?
still = әлі
She's learning Spanish these days.
Ол осы күндері испан тілін үйреніп жүр.

3Уақытша жағдайлар

Қазір шын, бірақ ұзаққа созылмайтын жағдайлар.

I'm living with my parents at the moment.
Қазір ата-анаммен бірге тұрып жатырмын.
уақытша
He's working from home this month.
Ол осы айда үйден жұмыс істеп жатыр.
We're staying in a small hotel near the beach.
Біз жағажайдың жанындағы шағын қонақүйде тұрып жатырмыз.
My sister isn't eating meat this month.
Әпкем осы айда ет жемей жүр.
-май жүр → isn't + -ing
The kids aren't going to school this week. It's a holiday.
Балалар осы аптада мектепке бармай жатыр. Қазір демалыс.

4Өзгеріп жатқан жағдайлар

Өзгеріп, өсіп, дамып жатқан нәрселер. Көбінесе get (= become, болу), grow, go up, go down, change, improve етістіктерімен.

It's getting dark.
Қараңғы түсіп келеді.
get = become; -ып келеді → getting
Prices are going up again.
Бағалар тағы өсіп жатыр.
My grandad is getting old.
Атам қартайып келеді.
grandad (UK); granddad / grandpa (US)
The city is growing very fast.
Қала өте тез өсіп келеді.
Your English is improving!
Ағылшын тіліңіз жақсарып келеді!

Жиі кездесетін қателер

❌I working now.
✅I'm working now. немесе I am working now.
-ing формасының алдында be (am / is / are) керек.
❌She is work at the moment.
✅She is working at the moment.
Мұнда be сөзінен кейін -ing формасы келеді.
❌Do you working today?
✅Are you working today?
Сұрақта be алдыға шығады; do жоқ.
❌He's runing in the park.
✅He's running in the park.
Бір екпінді дауысты + бір дауыссыз → дауыссыз екі еселенеді.
❌I'm writeing an email.
✅I'm writing an email.
-ing алдында e түседі.
❌The cat is lieing on the sofa.
✅The cat is lying on the sofa.
-ie → y + ing.
❌Is raining.
✅It's raining.
Ағылшыншада it бастауышы керек.
❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Кейбір етістіктер (know, like, want…) әдетте созылыңқы түрде қолданылмайды: A1-23 қараңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Жатырмыз» → be жоғалады. Қазақшада «Біз автобус күтіп тұрмыз» сөйлемінде «тұр» көмекші етістігі мен «-мыз» жалғауы бар, бірақ am / is / are сияқты бөлек сөз жоқ. Сондықтан ағылшыншада тек -ing формасы қалып, be түсіп қалады.

❌We waiting for the bus now.
✅We're waiting for the bus now.
❌Look, the children dancing!
✅Look, the children are dancing!

2. «-а / -е» осы шақ → Present Simple. Қазақшадағы -а / -е түрі («айдаймын», «істеймін») осы-келер шақ болғандықтан, оны ағылшынның «осы шағы» деп ойлап, Present Simple-ді now сөзімен бірге қолдана салу оңай. Бірақ қазақшада да дәл қазір жүріп жатқан қимылды «-ып келемін / жатырмын» деп айтамыз: «Көлік айдап келемін». Ағылшыншада бұл am / is / are + -ing. Present Simple мұнда басқа мағына береді.

⚠️(Телефон соғылды, сіз көлік жүргізіп келесіз.) Sorry, I drive now. I can't talk.
✅Sorry, I'm driving now. I can't talk.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ I drive now «қазір (бұрынғыдан өзгеше) көлік жүргіземін» деген әдетті білдіреді, дәл осы сәттегі қимылды емес.

3. «Жаңбыр жауып тұр» → бастауыш жоғалады. Қазақшада ауа райы туралы сөйлемде бастауыш — «жаңбыр», «қар», ал «сыртта» деген сөз көбінесе басында тұрады. Ағылшыншада ауа райы сөйлеміне it бастауышы керек.

❌Outside is raining very hard.
✅It's raining very hard outside.

4. «Түсініп тұрмын» → I'm understanding. Қазақшада «Сізді түсініп тұрмын», «Білмей тұрмын» деп күйді де «тұр», «жүр» арқылы айта береміз. Ағылшыншада understand, know, like, want сияқты етістіктер әдетте -ing алмайды. Толығырақ A1-23 сабағында.

❌Sorry, I'm not understanding this word.
✅Sorry, I don't understand this word.

Шатастырмаңыз

Present Continuous және Present Simple — Present Continuous қазіргі сәттің тікелей эфирдегі видеосы; Present Simple әдеттер мен әрқашан немесе жалпы шын нәрселер үшін. Қазақшада: «-ып жатыр / жүр» және «-а / -е». Толық салыстыру A1-23 сабағында.

She's working in the garden.
Ол бақшада жұмыс істеп жатыр.
қазір
She works in a hospital.
Ол ауруханада жұмыс істейді.
мамандығы, жалпы шындық

Келер шақ мағынасындағы Present Continuous — I'm meeting Sam tomorrow сол форманы қолданады, бірақ нақты жоспарланған болашақ туралы айтады. Бұл басқа қолданыс: A2-05 қараңыз.

I'm having lunch.
Түскі ас ішіп отырмын.
қазір
I'm having lunch with Sam on Friday.
Жұмада Сэммен түскі ас ішемін.
болашақ жоспар, қазақшада -а / -е: A2-05 қараңыз

be + сын есім және be + -ing формасы — Екеуі де be сөзімен басталады, бірақ -ing формасы жүріп жатқан қимылды көрсетеді.

The children are quiet.
Балалар тыныш.
сипаттама
The children are sleeping.
Балалар ұйықтап жатыр.
жүріп жатқан қимыл

Жазылуы мен айтылуы

  • -ing /ɪŋ/ деп айтылады. Соңындағы /ŋ/ — бір ғана дыбыс, дәл қазақтың ң дыбысы (таң, мың сияқты). Одан кейін стандарт ағылшын тілінде /g/ айтылмайды: working /ˈwɜːkɪŋ/ (UK), /ˈwɝːkɪŋ/ (US). «воркинг» деп соңына г қоспаңыз.
  • working сөзіндегі /ɜː/ қазақшада жоқ дыбыс: еріндеріңізді дөңгелетпей, тіліңізді ортада бос ұстап, созып айтыңыз. Оны «о» немесе «ө» дыбысымен ауыстырмаңыз.
  • Сөйлеуде қысқарған түрлер әдеттегідей: I'm, you're, she's, it's, we're, they're; isn't, aren't. Болымсыз түрдің екеуі де бар: she isn't working = she's not working. Бірақ I үшін тек I'm not.
  • Сұрақта are әдетте әлсіз айтылады: What are you doing? жылдам сөйлеуде «whadda-ya doing» сияқты естіледі.
  • Дауыссыздың еселенуі екпінге байланысты: begin → beginning (екпін соңғы буында), бірақ visit → visiting (екпін бірінші буында).
  • Британ ағылшынында бір дауыстыдан кейінгі соңғы l екі еселенеді (travelling, cancelling); америка ағылшынында әдетте еселенбейді (traveling, canceling).

Алтын ереже

am / is / are + -ing формасы = жүріп жатқан қимыл: қазір, осы кезеңде, уақытша немесе өзгеріп жатқан. Қазақшадағы «-ып жатыр / отыр / тұр / жүр» түрін көргенде be сөзін ешқашан ұмытпаңыз және -ing формасының жазылуын тексеріңіз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қойыңыз немесе -ing формасын жазыңыз.

  1. I (watch) TV right now.
  2. She (not / work) today.
  3. they (sleep)?
  4. -ing формасын жазыңыз: swim
  5. -ing формасын жазыңыз: drive
  6. -ing формасын жазыңыз: lie
  7. -ing формасын жазыңыз: play

B. Мағына

Сөйлем нені білдіреді? Ағылшынша жауап беріңіз: now (дәл қазір), around now (осы кезеңде), temporary (уақытша) немесе changing (өзгеріп жатыр).

  1. Now, around now, temporary әлде changing? "Prices are going up."
  2. Now, around now, temporary әлде changing? "Shh! The baby is sleeping."
  3. Now, around now, temporary әлде changing? "I'm staying with my aunt this month."
  4. "Is it raining?" "No, it ."

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. He reading a book.
  2. Do you listening to me?
  3. We're siting in the garden.
  4. They're playing football in the park.

D. Мәтін ішінде

Телефон әңгімесін толықтырыңыз. Жақшадағы етістіктерді қолданыңыз.

A phone call
Mum: Hi, Lily! What 16 you doing?
Lily: I 17 (study) for my exam. And Dad 18 (cook) dinner.
Mum: Is your brother at home?
Lily: Yes, but he 19 (not / study). He 20 (play) computer games!
Mum: Typical! And how is the weather there?
Lily: Terrible. It 21 (rain) and it 22 (get) cold.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Қасыңыздағы адамдардың дәл қазір не істеп жатқаны туралы үш сөйлем жазыңыз.
  2. Осы айдағы өміріңіздегі уақытша бір нәрсе туралы екі сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does
    your father work at the weekend?
  2. A1-20 At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: My course starts … Monday.
  3. A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: Let's go … now.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. am watching / 'm watching
  2. isn't working / 's not working / is not working
  3. Are … sleeping
  4. swimming
  5. driving
  6. lying
  7. playing

B. Мағына

  1. changing
  2. now
  3. temporary / around now
  4. isn't / 's not

C. Қатені табыңыз

  1. He is reading a book. / He's reading a book.
  2. Are you listening to me?
  3. We're sitting in the garden.
  4. ✓ They're playing football in the park.

D. Мәтін ішінде

  1. are
  2. 'm studying / am studying
  3. is cooking / 's cooking
  4. isn't studying / 's not studying / is not studying
  5. is playing / 's playing
  6. 's raining / is raining
  7. 's getting / is getting

E. Сіздің кезегіңіз

  1. My sister is watching TV. My dad is working in his room. The neighbours are talking outside.
  2. I'm doing a cooking course. I'm not drinking coffee this month.

F. Аралас қайталау

  1. Does
  2. on
  3. home
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play