SlowingoГрамматика
A1 21 / 32

At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар

At, On, In: Time

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз бір нәрсенің қашан болатынын at (сағат), on (апта күндері мен даталар) және in (айлар, жылдар, жыл мезгілдері, тәуліктің бөліктері) арқылы айта аласыз және предлог мүлде керек емес жағдайларды білесіз (next week, every day, tomorrow).

Негізгі идея

Предлог (preposition) — қатынасты көрсететін кішкентай сөз; мұнда оқиға мен уақыттың арасындағы қатынас. Ағылшын тілі бұл үшін үш сөз қолданады: at, on, in. Таңдау уақыттың көлеміне байланысты.

Уақыт пирамидасын елестетіңіз. Тар ұшында уақыттың ең кішкентай бөлігі тұр: сағаттағы нақты бір нүкте — at six o'clock. Ортасында бір күн, күнделігіңіздің бір беті — on Monday, on 3 May. Кең табанында көп күнді ішіне алатын үлкен кезеңдер — in June, in 2030, in winter.

Сонымен: at = нүкте, on = күн, in = ұзағырақ кезең. Бұл үлгіге бағынбайтын бірнеше тұрақты тіркес бар (at night, at the weekend), оларды тұтас жаттап алыңыз.

Ал уақыт сөзі өзі «нұсқап» тұрса — this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday — предлог мүлде керек емес.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде уақытты көбінесе бір ғана жатыс септігінің жалғауы көрсетеді: сағат алтыда, дүйсенбіде, маусымда, қыста. Ол сөздің соңына жалғанады. Ағылшын тілінде предлог сөздің алдында тұрады, ал біздің бір жалғауымыздың орнында үш сөз бар: at, on, in. Қайсысын таңдау уақыттың көлеміне байланысты. Тағы екі айырмашылық бар. Біріншісі: «таңертең», «кешке», «түнде» сияқты сөздер қазақшада дайын үстеу ретінде жұмсалады, оларға жалғау қосылмайды, ал ағылшыншада in the morning, in the evening, at night. Екіншісі: «келесі аптада», «осы жұмада» дегенде қазақшада жалғау бар, ал ағылшыншада next, this, last, every алдында предлог жоқ. Жақсы жаңалық: «ертең», «бүгін», «күн сайын» сөздерінде екі тілде де жалғау не предлог жоқ.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
сағат алтыдаat six-да → at (нүкте)
дүйсенбідеon Monday-де → on (күн)
маусымдаin June-да → in (кезең)
2030 жылыin 2030жыл → in
таңертең / кешкеin the morning / in the eveningқазақшада дайын үстеу; ағылшыншада in the
түндеat nightтұрақты тіркес: in емес, at
дүйсенбі күні таңертеңon Monday morningкүн айтылса → on
келесі аптадаnext weekқазақшада -да бар; ағылшыншада предлог жоқ
ертең, күн сайынtomorrow, every dayұқсас: екі тілде де ештеңе жоқ

Құрылым

At, on, in

ПредлогНемен қолданыладыМысалдар
atсағатat 7:30, at six o'clock, at midnight, at noon
atтұрақты тіркестерat night, at lunchtime, at the moment, at Christmas, at the weekend (UK)
onапта күндеріon Monday, on Fridays
onдаталар мен ерекше күндерon 5 May, on my birthday, on New Year's Day
onкүн + тәуліктің бөлігіon Monday morning, on Friday night
onthe weekend (US)on the weekend, on weekends
inтәуліктің бөліктеріin the morning, in the afternoon, in the evening
inайларin July
inжылдар мен онжылдықтарin 2030, in the 1990s
inжыл мезгілдеріin summer / in the summer

Предлогсыз

СөзМысалдар
this / next / lastthis morning, next week, last year
everyevery day, every Sunday
today / tomorrow / yesterdaytoday, tomorrow afternoon, yesterday morning

last пен yesterday сөздерін A1-26 сабағында өткен шақпен көп қолданасыз.

Қолданылуы

1At: нақты уақыт және тұрақты тіркестер

Сағат үшін және бірнеше тұрақты тіркес үшін at қолданыңыз. Уақытты айту туралы A1-19 қараңыз.

The meeting starts at 9:30.
Жиналыс сағат 9:30-да басталады.
-да → at
I go to bed at midnight.
Мен түн ортасында ұйықтаймын.
«түн ортасында» → at midnight
We have lunch at one o'clock.
Түскі асты сағат бірде ішеміз.
My street is very quiet at night.
Түнде біздің көше өте тыныш.
«түнде» → at night, in night емес
I see my whole family at Christmas.
Рождество мерекесі кезінде бүкіл отбасымды көремін.
мереке кезеңі
She's busy at the moment.
Ол қазір бос емес.
at the moment = қазір

2On: апта күндері мен даталар

Апта күндері, даталар мен ерекше күндер үшін on қолданыңыз. Апта күні көпше түрде келсе (on Fridays), «әр жұма сайын» дегенді білдіреді.

I have a yoga class on Tuesday.
Сейсенбіде йога сабағым бар.
-де → on
The shop is closed on Sundays.
Дүкен жексенбі сайын жабық.
on Sundays = әр жексенбі
Her birthday is on 14 March.
Оның туған күні 14 наурызда.
«on the fourteenth of March» деп оқылады
We always have a party on New Year's Eve.
Жаңа жыл қарсаңында біз әрқашан кеш ұйымдастырамыз.
What do you do on your birthday?
Туған күніңде не істейсің?

3In: айлар, жылдар, жыл мезгілдері және тәуліктің бөліктері

Ұзағырақ кезеңдер үшін in қолданыңыз: айлар, жылдар, онжылдықтар, жыл мезгілдері және тәуліктің бөліктері.

My exams are in June.
Емтихандарым маусымда.
The new stadium opens in 2030.
Жаңа стадион 2030 жылы ашылады.
«жылы» → in
It snows a lot here in winter.
Мұнда қыста қар көп жауады.
-та → in
I drink coffee in the morning and tea in the afternoon.
Таңертең кофе, түстен кейін шай ішемін.
«таңертең» жалғаусыз; ағылшыншада in the morning
This song is from the 1980s.
Бұл ән сексенінші жылдардың әні.
онжылдықтар: in the 1980s, from the 1980s

4The weekend: UK және US

Британ ағылшынында әдетте at the weekend, ал америка ағылшынында on the weekend айтылады. Екеуі де өз нұсқасында дұрыс.

What do you do at the weekend?
Демалыс күндері не істейсің?
UK
What do you do on the weekend?
Демалыс күндері не істейсің?
US
We often go hiking on weekends.
Біз демалыс күндері жиі жаяу серуенге шығамыз.
US; go hiking: тұрақты тіркес, A1-22 қараңыз

5This, next, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында предлог жоқ

Бұл сөздер қай уақыт туралы айтып тұрғаныңызды өздері көрсетеді, сондықтан at / on / in керек емес.

I'm busy this afternoon.
Бүгін түстен кейін бос емеспін.
this: предлог жоқ
My new job starts next Monday.
Жаңа жұмысым келесі дүйсенбіде басталады.
қазақшада -де бар, ал next алдында предлог жоқ
She goes swimming every Saturday.
Ол сенбі сайын жүзуге барады.
every: предлог жоқ; go swimming: A1-22 қараңыз
Are you free tomorrow evening?
Ертең кешке бос боласың ба?
tomorrow: предлог жоқ
Let's meet this weekend.
Осы демалыс күндері кездесейік.
this weekend: at / on жоқ

6In the morning және on Monday morning

In the morning / afternoon / evening жалпы мағынада. Оған күн қосылса, күн шешеді: on Monday morning, on Friday evening.

I study in the evening.
Мен кешке сабақ оқимын.
жалпы: in the evening
I have an interview on Thursday morning.
Бейсенбі күні таңертең сұхбатым бар.
күн айтылды → on
The flight leaves on Sunday afternoon.
Ұшақ жексенбі күні түстен кейін ұшады.

Жиі кездесетін қателер

❌The class is in Monday.
✅The class is on Monday.
Апта күндерімен on қолданылады.
❌I get up at the morning.
✅I get up in the morning.
Тәуліктің бөліктерімен in қолданылады.
❌She works in night.
✅She works at night.
Тұрақты тіркес: at night.
❌The concert is in Saturday evening.
✅The concert is on Saturday evening.
Күн + тәуліктің бөлігі → on.
❌I'm on holiday in next week.
✅I'm on holiday next week.
next алдында предлог жоқ. (on holiday (UK) = on vacation (US))
❌We go there at every summer.
✅We go there every summer.
every алдында предлог жоқ.
❌The museum opens at 2030.
✅The museum opens in 2030.
Жылдармен in қолданылады.
❌The party is at Friday.
✅The party is on Friday.
Апта күндерімен on қолданылады.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. Бір -да жалғауы → кез келген предлог. Қазақшада «сағат бесте», «қыркүйекте», «сәрсенбіде» бәрі бір жалғаумен айтылады. Сондықтан ағылшыншада бір предлогты таңдап алып, бәріне қолдана беру оңай. Әр жолы уақыттың көлемін ойлаңыз: нүкте → at, күн → on, кезең → in.

❌I usually wake up in 6 o'clock.
✅I usually wake up at 6 o'clock.
❌I start university on September.
✅I start university in September.

2. «Осы жұмада», «келесі айда» → in this Friday. Қазақшада this, next мағынасындағы сөздерден кейін де жалғау тұрады: «осы жұмада», «келесі айда». Ағылшыншада this, next, last, every сөздері уақытты өздері көрсетеді, сондықтан олардың алдына предлог қойылмайды.

❌We have a test in this Friday.
✅We have a test this Friday.
❌The new school term begins in next month.
✅The new school term begins next month.

3. «Таңертең», «кешке» → morning, evening. Қазақшада бұл сөздер өздері үстеу, оларға жалғау керек емес. Ал ағылшыншада morning, evening — зат есім, сондықтан in the керек. Қазақшада артикль жоқ болғандықтан, the да жиі түсіп қалады.

❌I do my homework evening.
✅I do my homework in the evening.
❌My mother runs in morning.
✅My mother runs in the morning.

4. «Дүйсенбі күні таңертең» → in Monday morning. Тәуліктің бөлігі in алатынын біліп алған соң, оны күнмен бірге де қолдану оңай. Бірақ күн айтылса, сол күн шешеді: on.

❌I have a dentist appointment in Wednesday morning.
✅I have a dentist appointment on Wednesday morning.

Шатастырмаңыз

at night және in the night — At night = жалпы түнде, түндері; in the night = бір түннің ішінде бір уақытта.

I can't sleep at night.
Түндері ұйықтай алмаймын.
әдетте
The baby wakes up in the night.
Сәби түнде бір оянып кетеді.
түннің бір уақытында

in the morning және on Monday morning — тәуліктің жалпы бөлігі → in; нақты күн → on.

I run in the morning.
Мен таңертең жүгіремін.
жалпы
I have a race on Sunday morning.
Жексенбі күні таңертең жарысым бар.
нақты күн

at the weekend (UK) және on the weekend (US) — мағынасы бірдей, нұсқасы әртүрлі. Біреуін таңдап, соны ұстаныңыз.

See you at the weekend!
Демалыс күндері көріскенше!
UK
See you on the weekend!
Демалыс күндері көріскенше!
US

Жазылуы мен айтылуы

  • Предлогтар әдетте екпінсіз айтылады; екпін уақыт сөзіне түседі: at six, on Monday, in June.
  • at әдетте әлсіз айтылады: /ət/, at six /ət sɪks/. Ондағы /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына ұқсас. in /ɪn/ және on /ɒn/ (UK), /ɑːn/ (US) қысқа күйінде қалады.
  • Сөздерді байланыстырып айтыңыз: at eight /ət‿eɪt/ бір сөз сияқты естіледі, «a-teight»; on April «o-nApril» сияқты. Сөздердің арасына тоқтау немесе қосымша дауысты қоспаңыз.
  • Апта күндері мен айлар әрқашан бас әріппен басталады: on Monday, in July. Жыл мезгілдері кіші әріппен: in summer. Қазақшада апта күндері мен айлар кіші әріппен жазылатынын ұмытпаңыз.
  • weekend /ˌwiːkˈend/ (UK): екпін көбінесе end бөлігіне түседі; /ˈwiːkend/ (US): екпін week бөлігіне түседі. /iː/ созылыңқы айтылады.

Алтын ереже

Нүкте (сағат) үшін at, күн (апта күндері, даталар) үшін on, ұзағырақ кезең (айлар, жылдар, жыл мезгілдері, тәуліктің бөліктері) үшін in, сондай-ақ at night сияқты бірнеше тұрақты тіркес. this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында предлог жоқ. Қазақшадағы бір -да жалғауын көргенде уақыттың көлемін ойлаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

at, on немесе in қойыңыз.

  1. The film starts 8 pm.
  2. My sister's wedding is 2027.
  3. We have English Wednesdays.
  4. It's very hot here August.
  5. I read the evening.
  6. My dad works night.
  7. Let's meet Friday afternoon.

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I relax … the weekend. (UK)
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The trees are green … spring.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The baby often wakes up … the night.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: See you …!

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. See you on next week!
  2. I go to the gym in every morning.
  3. Her birthday is in 2 April.
  4. The shop opens at nine on Saturdays.

D. Мәтін ішінде

Хабарламаны толықтырыңыз.

A message to a friend
Hi Jo! Are you free 16 Saturday? There's a market in the old town. It opens 17 10 am, and it's only here 18 summer. Let's go 19 the morning — it's very hot 20 the afternoon. Or are you free 21 Sunday morning? Let me know!

E. Сіздің кезегіңіз

Өз аптаңыз бен жоспарларыңыз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Аптаңыз туралы at, on және in сөздерімен үш сөйлем жазыңыз.
  2. next немесе this сөзімен екі жоспар жазыңыз (предлогсыз).

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-19 Ағылшынша уақыт, күн және дата: сағат неше, реттік сандар, жылдар
    Уақытты дәстүрлі жолмен жазыңыз: 10:45
  2. A1-15 Always, usually, never қазақша: жиілік үстеулері және олардың орны
    Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: at the weekend / never / I / work
  3. A1-18 Imperative және Let's қазақша: бұйрық рай, ұсыныс және How about…?
    (not / be) late tomorrow!
Жауаптар

A. Құрылым

  1. at
  2. in
  3. on
  4. in
  5. in
  6. at
  7. on

B. Мағына

  1. at
  2. in
  3. in
  4. next Tuesday

C. Қатені табыңыз

  1. See you next week!
  2. I go to the gym every morning.
  3. Her birthday is on 2 April.
  4. ✓ The shop opens at nine on Saturdays.

D. Мәтін ішінде

  1. on
  2. at
  3. in
  4. in
  5. in
  6. on

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I get up at seven. I go swimming on Tuesdays. I read in the evening.
  2. I'm free this evening. My course starts next month.

F. Аралас қайталау

  1. a quarter to eleven / quarter to eleven
  2. I never work at the weekend. / At the weekend I never work.
  3. Don't be / Do not be
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play