SlowingoГрамматика
A1 16 / 32

Always, usually, never қазақша: жиілік үстеулері және олардың орны

Always, Usually, Never: How Often

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз always, usually, often, sometimes, rarely, hardly ever және never сөздері арқылы бір нәрсені қаншалықты жиі істейтініңізді айта аласыз, бұл сөздерді сөйлемде дұрыс орынға қоя аласыз және twice a week, How often…? сияқты тіркестерді қолдана аласыз.

Негізгі идея

Пайыздық шкаланы елестетіңіз, телефоныңыздағы батарея белгісі сияқты. 0%-да never тұр: бірде-бір рет. 100%-да always тұр: әр жолы. Олардың арасында usually, often, sometimes, rarely және hardly ever. Бұл сөздер жиілік үстеулері (adverbs of frequency) деп аталады: олар бір нәрсенің қаншалықты жиі болатынын айтады.

Бұл үстеулер сөйлемнің ортасында, етістікке жақын тұрғанды ұнатады. Олар әдеттегі етістіктің алдында тұрады (I always walk), бірақ be етістігінен кейін келеді (I'm always late). Be ерекше етістік екенін A1-03 сабағынан білесіз.

Нақты сан үшін ағылшын тілі ұзынырақ тіркестер қолданады: every day, twice a week, three times a year. Бұлар сөйлемнің соңында (кейде басында) тұрады.

Және есте сақтаңыз: never өзі болымсыз сөз. Оған not қоспаңыз. Бір болымсыздық жеткілікті.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақшада да жиілік үстеулері бар: әрқашан / үнемі (always), әдетте (usually), жиі (often), кейде (sometimes), сирек (rarely), өте сирек (hardly ever), ешқашан (never). Олар да етістіктің алдына жақын тұрады, бұл сізге таныс. Бірақ үш маңызды айырмашылық бар. Біріншісі: қазақшада ешқашан болымсыз етістікпен келеді («ешқашан ішпеймін»), ал ағылшыншада never жалғыз жеткілікті: I never drink. Екіншісі: «кешігемін», «қарным ашады» сияқты қазақша етістіктердің орнында ағылшыншада көбінесе be + сын есім тұрады, сонда үстеу be сөзінен кейін келеді. Үшіншісі: «аптасына», «айына» деген -сына/-ына жалғауы ағылшыншада a сөзі болады: twice a week, in a week емес. Тағы бір пайдалы сәйкестік: қазақшадағы -а бермейді («келісе бермеймін») дәл don't always мағынасын береді.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
Мен ешқашан кофе ішпеймін.I never drink coffee.қазақшада екі болымсыздық; ағылшыншада тек never
Қыста пойыздар жиі кешігеді.The trains are often late in winter.қазақшада етістік; ағылшыншада be + often + late
Ол кейде кешке дейін жұмыс істейді.She sometimes works late.үстеу етістіктің алдында: екі тілде ұқсас
Айына бір рет барамын.I go once a month.-ына → a; бір рет → once
Аптасына екі рет.Twice a week.екі рет → twice; тіркес сөйлемнің соңында
Әпкеммен келісе бермеймін.I don't always agree with my sister.-а бермейді → don't always

Құрылым

Жиілік шкаласы (шамамен)

ҮстеуШамамен
always100%
usually / normally90%
often70%
sometimes50%
rarely / seldom10%
hardly ever5%
never0%

Seldom сөзі rarely сөзімен мағыналас, бірақ ресмирек және ауызша сөйлеуде сирек айтылады. Бұл деңгейде rarely қолданыңыз; seldom сөзін оқығанда танысаңыз жеткілікті.

Орны

ЕрежеҮлгіМысал
негізгі етістіктің алдындабастауыш + үстеу + етістікI often cook at home.
be етістігінен кейінбастауыш + be + үстеуShe's never late.
сұрақта: бастауыштан кейінDo + бастауыш + үстеу + етістік?Do you often travel for work?
usually, often, normally, always болымсыз сөйлемдеdon't / doesn't + үстеу + етістікI don't usually eat breakfast.
sometimes болымсыз сөйлемдебастауыш + sometimes + don't / doesn't + етістікI sometimes don't have time.

Жалпы ереже: «бірінші көмекші етістіктен кейін». Әзірге сіздің көмекші етістіктеріңіз do / does; дәл осы орынды A1-17 сабағында can сөзімен де көресіз (I can never find my keys).

Басында және соңында: Sometimes және usually (normally да) сөйлемді бастай алады, бұл ауызша сөйлеуде жиі кездеседі: Sometimes I work from home. Sometimes сөйлемнің соңында да тұра алады: I work from home sometimes.

Жиілік тіркестері — әдетте сөйлемнің соңында

ТіркесМысал
every + day / week / morning / summerI check my email every morning.
once / twice / three times + a + day / week / month / yearWe eat out twice a month.
on + күндер (көпше)She plays tennis on Fridays.
How often…?How often do you go to the gym?

Қолданылуы

1Әдеттегі етістіктермен: негізгі етістіктің алдында

Үстеуді бастауыш пен негізгі етістіктің арасына қойыңыз.

I always drink water with my meals.
Мен тамақ ішкенде әрқашан су ішемін.
always етістіктің алдында
My brother usually gets home at six.
Ағам әдетте үйге сағат алтыда келеді.
We often go to the cinema on Fridays.
Біз жұма күндері кинотеатрға жиі барамыз.
cinema (UK); the movies (US)
She sometimes works late.
Ол кейде жұмыста кешке дейін қалады.
My grandparents rarely use the internet.
Атам мен әжем интернетті сирек пайдаланады.
grandparents көпше → use
He hardly ever calls me.
Ол маған өте сирек қоңырау шалады.
hardly ever = ешқашан дерлік, өте сирек

2Be етістігімен: be етістігінен кейін

am / is / are сөздерімен үстеу етістіктен кейін келеді.

I'm always hungry after work.
Жұмыстан кейін әрқашан қарным ашады.
қазақшада етістік; ағылшыншада am + always + hungry
The trains are often late in winter.
Қыста пойыздар жиі кешігеді.
«кешігеді» → are often late
My boss is usually in a good mood.
Бастығымның көңіл күйі әдетте жақсы болады.
It's never quiet in this street.
Бұл көшеде ешқашан тыныш болмайды.
қазақшада ешқашан + болмайды; ағылшыншада тек never

3Сұрақтар мен болымсыз сөйлемдерде

Сұрақта үстеуді бастауыштан кейін қойыңыз. Болымсыз сөйлемде usually, often және normally көбінесе don't / doesn't сөзінен кейін тұрады; usually мен often оның алдында да тұра алады (We usually don't…). Sometimes болымсыздықтың алдында тұрады. Don't always «әр жолы емес» дегенді білдіреді.

Do you always take the bus?
Әрқашан автобуспен жүресің бе?
сұрақта: Do + you + always
Is he usually this quiet?
Ол әдетте осылай үнсіз бе?
be сұрағы: Is + he + usually
We don't usually watch TV in the evening.
Біз әдетте кешке теледидар көрмейміз.
We usually don't watch TV in the evening.
Біз әдетте кешке теледидар көрмейміз.
бұл да дұрыс, мағынасы бірдей
She doesn't often eat meat.
Ол етті жиі жемейді.
I sometimes don't have time for lunch.
Кейде түскі асқа уақытым болмайды.
sometimes болымсыздықтың алдында
I don't always agree with my sister.
Мен әпкеммен әрдайым келісе бермеймін.
«-е бермеймін» = don't always, әр жолы емес

4Sometimes және usually сөйлемнің басында; never — not сөзінсіз

Sometimes және usually сөйлемді бастай алады, бұл ауызша сөйлеуде жиі кездеседі. Never «ешқашан» дегенді өзі білдіреді, сондықтан оны don't / doesn't сөзімен қолданбаңыз.

Sometimes I just want to stay in bed.
Кейде төсектен мүлде тұрғым келмейді.
Usually we have dinner at seven.
Әдетте кешкі асты сағат жетіде ішеміз.
I never drink coffee after 4 pm.
Мен сағат төрттен кейін ешқашан кофе ішпеймін.
қазақшада ешқашан + ішпеймін; ағылшыншада тек never: "I don't never drink" емес
My son never tidies his room.
Ұлым бөлмесін ешқашан жинамайды.
never + tidies: he → -s

5Нақты жиілік және How often…?

How often…? деп сұраңыз да, үстеумен немесе сөйлемнің соңындағы нақты тіркеспен жауап беріңіз.

How often do you go to the gym?
Спортзалға қаншалықты жиі барасыз?
Three times a week.
Аптасына үш рет.
«аптасына» → a week, in a week емес
I visit my parents once a month.
Ата-анама айына бір рет барамын.
бір рет → once
She checks her phone every five minutes!
Ол телефонын бес минут сайын қарайды!
қазақшада «бес минут»; ағылшыншада five minutes
We go skiing once a year.
Біз жылына бір рет шаңғы тебуге барамыз.
go + -ing формасы: тұрақты тіркес, A1-22 қараңыз
My mum calls me every Sunday.
Анам маған жексенбі сайын қоңырау шалады.
Mum (UK); Mom (US)

Жиі кездесетін қателер

❌I go always to work by bus.
✅I always go to work by bus.
Үстеу негізгі етістіктің алдында тұрады.
❌He plays often tennis.
✅He often plays tennis.
Үстеуді етістік пен оның толықтауышының арасына қоймаңыз.
❌She always is late.
✅She is always late.
be етістігімен үстеу одан кейін келеді.
❌I don't never eat fish.
✅I never eat fish. немесе I don't ever eat fish.
never өзі болымсыз.
⚠️She doesn't sometimes eat meat.
✅She sometimes doesn't eat meat.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ әдеттен тыс: қарапайым сөйлемде sometimes болымсыздықтың алдында тұрады.
⚠️I go every week to the gym.
✅I go to the gym every week.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ әдеттегі тәртіп емес: уақыт тіркестері әдетте сөйлемнің соңында, орыннан кейін тұрады.
❌I go to the cinema two times in a month.
✅I go to the cinema twice a month.
in a емес, a қолданылады; әдеттегі сөз — twice.
❌Do usually you walk to school?
✅Do you usually walk to school?
Сұрақта үстеу бастауыштан кейін тұрады.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Ешқашан … -мей-» → екі болымсыздық. Қазақшада «ешқашан» міндетті түрде болымсыз етістікпен келеді: «Даурен ешқашан таңғы ас ішпейді». Сөзбе-сөз аударсаңыз, ағылшын сөйлемінде екі болымсыздық пайда болады. Ағылшыншада never жалғыз жеткілікті, етістік хабарлы түрде қалады.

❌Dauren never doesn't have breakfast.
✅Dauren never has breakfast. немесе Dauren doesn't ever have breakfast.
he → has.
❌My cousins never don't visit us in winter.
✅My cousins never visit us in winter.

2. Be етістігі жоғалады. «Ол үнемі кешігеді», «Інімнің мектептен кейін әрқашан қарны ашады» сияқты сөйлемдерде қазақшада етістік бар, бірақ ағылшыншада олардың орнында be + сын есім тұрады. Сонда be оңай түсіп қалады. Үстеу be етістігінен кейін келетінін ұмытпаңыз.

❌My little brother always hungry after school.
✅My little brother is always hungry after school.
❌The roads in our town often busy in the evening.
✅The roads in our town are often busy in the evening.

3. «Аптасына бір рет» → one time in a week. Қазақшадағы «аптасына», «айына» деген жалғаулар ағылшыншада in болып кетеді, ал «бір рет», «екі рет» сөзбе-сөз one time, two times болып аударылады. Ағылшыншада once / twice + a. Қазақшада бұл тіркес етістіктің алдында тұрады, ағылшыншада әдетте сөйлемнің соңында.

❌Madina calls her grandmother one time in a week.
✅Madina calls her grandmother once a week.
⚠️I go twice a week to the swimming pool.
✅I go to the swimming pool twice a week.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ әдеттегі тәртіп емес: жиілік тіркесі орыннан кейін, сөйлемнің соңында тұрады.

4. «Үнемі … -а бермейді» → always doesn't. «Ұлым таңғы асты үнемі іше бермейді» «кейде ішеді, кейде ішпейді» дегенді білдіреді. Ағылшыншада бұл мағына doesn't always арқылы беріледі. always doesn't «әр жолы ішпейді», яғни «ешқашан» сияқты естіледі.

⚠️(Ұлыңыз кейде таңғы ас ішеді, кейде ішпейді.) My son always doesn't eat breakfast.
✅My son doesn't always eat breakfast.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ always doesn't «әр жолы ішпейді» дегенді білдіреді; сіз «әр жолы емес» демексіз.

Шатастырмаңыз

never және not… ever — Never = not… ever. Біреуін ғана қолданыңыз, екеуін бірге емес.

I never eat sugar.
Мен ешқашан қант жемеймін.
I don't ever eat sugar.
Мен ешқашан қант жемеймін.
мағынасы бірдей

don't always және never — Don't always «кейде иә, кейде жоқ» дегенді білдіреді. Never «бірде-бір рет» дегенді білдіреді.

He doesn't always answer his phone.
Ол телефонын үнемі көтере бермейді.
кейде көтереді
He never answers his phone.
Ол телефонын ешқашан көтермейді.
бірде-бір рет

hardly ever және hardly — Hardly ever = ешқашан дерлік (жиілік). Жалғыз hardly «әрең, дерлік емес» дегенді білдіреді (I can hardly hear you). A2-09 қараңыз.

I hardly ever see my cousins.
Немере туыстарымды өте сирек көремін.

Бір сөзден тұратын үстеу және тіркес — Бір сөзді үстеулер ортада тұрады; ұзынырақ тіркестер әдетте соңында. Жағымсыз немесе әдеттегі мінез туралы айту жолдары (She'll sit there for hours) әлдеқайда кейін, B2-17 сабағында.

I often play tennis.
Мен жиі теннис ойнаймын.
I play tennis twice a week.
Мен аптасына екі рет теннис ойнаймын.
тіркес соңында

Жазылуы мен айтылуы

  • often /ˈɒfn/ (UK), /ˈɔːfn/ (US): t әдетте оқылмайды, бірақ /ˈɒftən/ деп айтатындар да бар. Екпін бірінші буында.
  • usually /ˈjuːʒuəli/ төрт буыннан тұрады, бірақ тез сөйлегенде көбінесе үш буынмен айтылады: /ˈjuːʒəli/. Ортадағы /ʒ/ дыбысы қазақтың ж дыбысына өте жақын, бұл сізге оңай.
  • always /ˈɔːlweɪz/: екпін бірінші бөлікке түседі; бір l әрпімен жазылады. /ɔː/ созылыңқы, ерін домаланады.
  • Бұл сөздердің бәрінде екпін бірінші буынға түседі: ALways, USually, Often, SOMEtimes. Қазақ тіліндегідей екпінді соңғы буынға ауыстырмаңыз.
  • once /wʌns/ — бір буын, «wunss» сияқты; басындағы /w/ дыбысы қазақтың у дыбысына ұқсас (мысалы, «уақыт» сөзіндегідей), ерін домаланып басталады. twice /twaɪs/ = екі рет. Үш және одан көп рет үшін three times, four times… айтыңыз.
  • Үстеу негізгі хабар болса, екпін соған түседі: She's never on time!

Алтын ереже

Жиілік үстеулері негізгі етістіктің алдында және be етістігінен кейін тұрады. Болымсыз сөйлемде usually / often / always әдетте don't / doesn't сөзінен кейін келеді (We usually don't… та дұрыс), ал sometimes оның алдында тұрады. Нақты тіркестер (twice a week) әдетте сөйлемнің соңында тұрады. Never өзі болымсыз: қазақшадағыдай екінші болымсыздық қоспаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз немесе сөйлемді толықтырыңыз.

  1. Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: always / I / breakfast / have
  2. Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: late / is / never / he
  3. Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: you / do / cook / often / ?
  4. Сөздерді дұрыс ретпен қойыңыз: usually / we / don't / go out / on Mondays
  5. Толықтырыңыз: We go on holiday a year. (one time)
  6. Толықтырыңыз: I see my aunt a year. (two times)

B. Мағына

Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … watch TV — maybe once a month.
  2. 0% мағынасындағы сөзді таңдаңыз: …
  3. "He doesn't always walk to work." Ол жұмысқа күн сайын жаяу бара ма? …
  4. Сұрақты толықтырыңыз: " do you go swimming?" "Twice a week."

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. She goes sometimes to the gym.
  2. I don't never eat meat.
  3. They always are busy.
  4. I see my aunt two times in a year.
  5. We usually have lunch at one.

D. Мәтін ішінде

Мәтінді толықтырыңыз. Жақшадағы сөздерді қолданыңыз.

My week
I'm a nurse. My week is never the same. I 16 (usually / work) from Monday to Thursday. I 17 (be / often) tired on Thursday evening! On Fridays I go to the gym, and I 18 (sometimes / swim) in the pool there. I 19 (never / work) on Sundays — Sunday is family day. My sister visits us 20 (two times) a month.

E. Сіздің кезегіңіз

Өз аптаңыз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Аптаңыз туралы always, sometimes және never сөздерімен үш сөйлем жазыңыз.
  2. Жауап беріңіз: How often do you see your friends? Нақты тіркес қолданыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-13 Present Simple болымсыз және сұраулы түрі қазақша: don't, doesn't, do, does
    your brother often play football?
  2. A1-14 Have және Have Got қазақша: «бар» ағылшынша қалай айтылады?
    I a shower every morning.
  3. A1-12 Present Simple қазақша: I work, she works, -s қашан жалғанады?
    My sister (study) every evening.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. I always have breakfast.
  2. He is never late.
  3. Do you often cook?
  4. We don't usually go out on Mondays. / We usually don't go out on Mondays.
  5. once
  6. twice

B. Мағына

  1. hardly ever
  2. never
  3. no
  4. How often

C. Қатені табыңыз

  1. She sometimes goes to the gym. / Sometimes she goes to the gym. / She goes to the gym sometimes.
  2. I never eat meat. / I don't ever eat meat.
  3. They are always busy. / They're always busy.
  4. I see my aunt twice a year. / I see my aunt two times a year.
  5. ✓ We usually have lunch at one.

D. Мәтін ішінде

  1. usually work
  2. am often / 'm often
  3. sometimes swim
  4. never work
  5. twice

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I always get up at seven. I sometimes cook dinner. I never work on Sundays.
  2. I see my friends twice a week.

F. Аралас қайталау

  1. Does
  2. have / take
  3. studies
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play