SlowingoГрамматика
A1 22 / 32

Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across

Where Is It? Prepositions of Place and Movement

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз заттар мен адамдардың қайда тұрғанын (in the box, on the table, at work, next to the bank), олардың қайда баратынын (to the station, into the shop, across the road) және немен жүретінін (by bus, on foot) айта аласыз. Сондай-ақ неге go to home емес, go home дейтінімізді білесіз.

Негізгі идея

Орын предлогтары Where is it? («Ол қайда?») деген сұраққа жауап береді. Олар қозғалмайтын орынды көрсетеді. Қозғалыс (бағыт) предлогтары Where does it go? («Ол қайда барады?») деген сұраққа жауап береді. Олар жолды көрсетеді: жолдың басы, бағыты және соңы бар.

Үстел үстіндегі кішкентай ойыншық ауылды елестетіңіз, оның ішімен ойыншық көлік жүріп келеді. Үйлер, ағаштар мен кішкентай адамдар бір орында тұр: олар орынды көрсетеді. In = бір нәрсенің ішінде (in the church, in a car, in a town). On = бетіне тиіп тұр (on the roof, on the wall). At = картадағы бір нүкте, көбінесе бір іс істейтін орын (at the station, at work). Олардың айналасында under, above, behind, in front of, next to, between, opposite және near тұр.

Ойыншық көлік қозғалысты көрсетеді. Ол вокзалға қарай жүреді (to the station), гаражға кіреді (into the garage), тұрақтан шығады (out of the car park), төбеге шығып (up), төмен түседі (down), көпірден өтеді (across the bridge), туннельдің ішінен өтеді (through the tunnel), мектептің жанынан өтіп кетеді (past the school). Көліктің жолын дәл сызатын сөзді таңдаңыз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде орын мен бағытты септік жалғаулары және септеулік шылаулар көрсетеді, олар сөздің соңында тұрады. Ағылшын тілінде бұл жұмысты предлогтар атқарады, олар сөздің алдында тұрады. Жақсы жаңалық: қазақша да орын (үйде) мен бағытты (үйге, үйден) анық ажыратады, сондықтан in мен into айырмашылығын түсіну оңай. Қиындығы басқа: бір -да жалғауының орнында ағылшыншада үш сөз бар (in, on, at). Сондай-ақ «үйге» деп -ға жалғауын айтсақ та, home алдында to қойылмайды, ал көліктің түрі -мен емес, by арқылы айтылады.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
тартпада, үстелде, вокзалдаin the drawer, on the table, at the stationбір -да → үш предлог: ішінде, бетінде, нүкте
үйге, бассейнгеto the bank, into the pool-ға → to (бағыт) немесе into (ішіне)
судан шығуout of the water, from work-дан → from (жолдың басы) немесе out of (ішінен)
төсектің астында, кинотеатрдың алдындаunder the bed, in front of the cinemaшылау сөзден кейін, предлог сөздің алдында
банк пен поштаның арасындаbetween the bank and the post office«мен / пен» = and; with емес
үйге баруgo homeқазақшада -ге бар; ағылшыншада to жоқ
автобуспен баруgo by bus-мен → by, with емес; артикль жоқ
жаяу баруgo on footтұрақты тіркес

Құрылым

Орын: in, on, at

ПредлогМағынасыМысалдар
inбір кеңістіктің немесе аумақтың ішіндеin the box, in the kitchen, in London, in a car
onбеттің үстінде; қоғамдық көліктеon the table, on the wall, on the floor, on the bus
atнүкте; бір іс істейтін орынat the station, at the door, at work, at school, at home, at a party

Орын: басқа предлогтар

ПредлогМағынасы
underбір нәрседен төмен, көбінесе оның астында жабық тұр
aboveбір нәрседен жоғары (тимей)
belowбір нәрседен төмен (тимей)
next toқасында, өте жақын
betweenекі нәрсенің арасында
behindартында
in front ofалдында
opposite (UK) / across from (US)қарсы жақта, бетпе-бет
nearжақын, алыс емес

Қозғалыс

ПредлогЖолМысал
toбір орынға қарай (жолдың соңы)go to the bank
fromжолдың басыcome from work
intoсыртынан ішінеwalk into the room
out ofішінен сыртқаget out of the car
up / downжоғары / төменwalk up the hill, run down the stairs
acrossбір жағынан екінші жағына (жазық бет немесе сызық)swim across the river
throughбір жағынан кіріп, екінші жағынан шығу (кеңістік)drive through the tunnel
pastтоқтамай жанынан өтуwalk past the church

To жоқ: go home, come home, get home, go there, come here.

Көлік

Қалай барасызҮлгіМысал
by + көлік (артикльсіз)by car, by bus, by train, by bike, by planeI go to work by bus.
жаяуon footShe goes to school on foot.
нақты бір көлікin + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bikeI'm in my dad's car. We're on the 8:15 train.

Қолданылуы

1Орын үшін in, on және at

Іші үшін in, беті үшін on, нүкте немесе бір іс болатын орын үшін at. Автобус, пойыз, ұшақ үшін on айтамыз (ішінде тұрып, жүре аласыз), ал жеңіл көлік пен такси үшін in.

Your keys are in the drawer.
Кілттерің тартпада.
тартпаның ішінде → in
There's a photo of my grandparents on the wall.
Қабырғада атам мен әжемнің суреті ілулі тұр.
қабырғаның бетінде → on
I'm at the station. Where are you?
Мен вокзалдамын. Сен қайдасың?
нүкте, орын → at
She's at work until six.
Ол сағат алтыға дейін жұмыста.
at work: артикльсіз
We're on the train now.
Біз қазір пойыздамыз.
қоғамдық көлік → on
The kids are in the car.
Балалар көлікте отыр.
жеңіл көлік → in

2Under, above, below, behind, in front of

Бұл сөздер бір затты екінші затпен салыстырып, орнын көрсетеді: жоғары, төмен, артында, алдында.

The cat is under the bed.
Мысық төсектің астында.
астында → under
There's a clock above the door.
Есіктің жоғары жағында сағат бар.
тимей, жоғарыда → above
The kitchen is below my bedroom.
Ас үй жатын бөлмемнің астыңғы қабатында.
тимей, төменде → below
The car park is behind the supermarket.
Көлік тұрағы супермаркеттің артында.
car park (UK); parking lot (US)
Let's meet in front of the cinema.
Кинотеатрдың алдында кездесейік.
in front of: үш сөз

3Next to, between, opposite, near

Бұл сөздер бір нәрсенің қасындағы немесе жақын тұрған орынды көрсетеді.

Can I sit next to you?
Қасыңызға отыруға бола ма?
next to: to міндетті
The pharmacy is between the bank and the post office.
Дәріхана банк пен поштаның арасында.
between … and; мұндағы «пен» = and
The bakery is opposite my flat.
Наубайхана менің пәтеріме қарама-қарсы.
UK
The bakery is across from my apartment.
Наубайхана менің пәтеріме қарама-қарсы.
US
Is there a cash machine near here?
Осы маңда банкомат бар ма?
cash machine (UK); ATM (US)

4Қозғалыс

Бұл предлогтарды қозғалыс етістіктерімен (go, come, walk, run, drive, get, put) бірге қолданып, жолды көрсетіңіз.

I go to the gym after work.
Жұмыстан кейін спортзалға барамын.
-ға → to
Put the milk back into the fridge, please.
Сүтті тоңазытқышқа қайта салып қойшы.
сыртынан ішіне → into
Get out of the water — it's cold!
Судан шығыңдар, су суық!
ішінен сыртқа → out of
Walk across the bridge and turn right.
Көпірден өтіп, оңға бұрылыңыз.
бір жағынан екінші жағына → across
The train goes through a long tunnel.
Пойыз ұзын туннельдің ішінен өтеді.
ішінен өту → through
Go past the church and take the first left.
Шіркеудің жанынан өтіп, бірінші бұрылыстан солға бұрылыңыз.
тоқтамай жанынан → past
My grandma walks up the stairs very slowly.
Әжем баспалдақпен өте баяу көтеріледі.
жоғары → up

5Go to және go home

Баратын орын үшін to қолданыңыз: go to work, go to school, go to the shop. Бірақ home, here және there сөздерінің алдында to қойылмайды.

I go home at five.
Үйге сағат бесте барамын.
қазақшада «үйге», бірақ home алдында to жоқ
What time do you get home?
Үйге сағат нешеде жетесің?
get home: to жоқ
Let's go there tomorrow.
Ертең сол жаққа барайық.
there: to жоқ
Come here, please.
Бері келіңізші.
here: to жоқ

6Көлік: by car, on foot

Қалай баратыныңызды айту үшін by + көліктің түрін артикльсіз қолданыңыз: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Жаяу жүру басқаша: on foot. Нақты бір көлік туралы айтсаңыз (a, the, my… сөздерімен), 1-бөлімге қайта оралыңыз: жеңіл көлік пен такси үшін in, автобус, пойыз, ұшақ, велосипед үшін on.

I go to work by bus.
Жұмысқа автобуспен барамын.
-мен → by, артикльсіз
She comes to school by train.
Ол мектепке пойызбен келеді.
by train
We usually go to the coast by car.
Біз теңіз жағасына әдетте көлікпен барамыз.
by car
I go to work on foot. It's only ten minutes.
Жұмысқа жаяу барамын. Небәрі он минуттық жол.
«жаяу» → on foot
I go to work in my sister's car.
Жұмысқа әпкемнің көлігімен барамын.
нақты көлік: by емес, in; қазақшада екеуі де -мен

Жиі кездесетін қателер

❌I go to home at six.
✅I go home at six.
home алдында to жоқ.
❌The book is in the table.
✅The book is on the table.
Беті → on.
❌I'm in the work.
✅I'm at work.
At work, at school, at home: at және артикльсіз.
❌The bank is next the café.
✅The bank is next to the café.
next to сөзінде to міндетті.
❌The shop is between the bank with the hotel.
✅The shop is between the bank and the hotel.
between … and.
❌Let's go to there.
✅Let's go there.
there алдында to жоқ.
❌The cinema is in front the park.
✅The cinema is in front of the park.
in front of: үш сөз.
❌I go to work by the bus.
✅I go to work by bus.
by + көлік: артикльсіз.
⚠️I go to school by foot.
✅I go to school on foot.
By foot кейде естіледі, бірақ стандарт түрі on foot.
⚠️She's in the bus.
✅She's on the bus.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ автобуспен, пойызбен, ұшақпен жүргенде әдетте on айтылады; in the bus тек ішінде екенін ерекше көрсетеді.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Үйге» → to home. Қазақшада бағытты -ға / -ге жалғауы көрсетеді: «үйге», «мектепке», «сол жаққа». Бұл жалғауды әрдайым to деп аударуға болады деп ойлау оңай. Бірақ home, here, there сөздерінің алдына to қойылмайды.

❌Dauren usually comes to home very late.
✅Dauren usually comes home very late.
❌Assel, come to here and look at this!
✅Assel, come here and look at this!

2. Бір -да жалғауы → тек in. «Төбеде», «аялдамада», «үйде» бәрі бір жалғаумен айтылады, сондықтан бәріне in қоя салу оңай. Әр жолы ойланыңыз: ішінде ме (in), бетінде ме (on), әлде бір іс болатын орын ба (at)? at home, at work, at school тіркестерін тұтас жаттаңыз.

❌There's a big fly in the ceiling.
✅There's a big fly on the ceiling.
❌Madina isn't in home now.
✅Madina isn't at home now.
❌We're waiting in the bus stop.
✅We're waiting at the bus stop.

3. «Мен / пен» → with. Қазақшадағы «мен / пен / бен» шылауы екі мағынада жұмсалады: «және» (банк пен пошта) және «бірге» (досыммен). Сондықтан between сөзінен кейін with айтылып қалады. Between әрқашан and сөзімен келеді.

❌The stadium is between the hospital with the park.
✅The stadium is between the hospital and the park.

4. «Автобуспен» → with bus. Қазақшада көлікті -мен жалғауы көрсетеді: «пойызбен», «таксимен». Ағылшыншада көліктің түрі by арқылы, артикльсіз айтылады. With тек бірге жүрген адамға қатысты: with my brother.

❌Nurlan goes to college with metro.
✅Nurlan goes to college by metro.
❌We travel to Shymkent with plane.
✅We travel to Shymkent by plane.

Шатастырмаңыз

in front of және opposite — In front of = алдында, көшенің бір жағында; opposite = қарсы жақта, бетпе-бет (көбінесе көшенің немесе үстелдің арғы жағында).

There's a bus stop in front of my house.
Үйімнің алдында аялдама бар.
көшенің бір жағы
The school is opposite my house.
Мектеп үйімнің қарсысында.
көшенің арғы жағында

in және into — in = орын; into = сыртынан ішіне қарай қозғалыс. Қазақшадағы -да және -ға айырмашылығы сияқты.

The children are in the pool.
Балалар бассейнде.
орын: -да → in
The children jump into the pool.
Балалар бассейнге секіреді.
қозғалыс: -ге → into

ғимараттар: at және in — at the station = бір іс істейтін орын (пойызға міну, кездесу); in the station = ғимараттың ішінде.

I'm at the station.
Мен вокзалдамын.
орын, сыртында болуым да мүмкін
It's cold outside. Let's wait in the station.
Далада суық. Вокзалдың ішінде күтейік.
ғимараттың ішінде

by car және in my car — By + көлік (артикльсіз) қалай жүретініңізді айтады. a, the, my… сөздерімен in (жеңіл көлік, такси) немесе on (автобус, пойыз, велосипед) қолданыңыз.

My parents travel by car.
Ата-анам көлікпен жол жүреді.
көліктің түрі
My parents are in the car.
Ата-анам көлікте отыр.
нақты бір көлік

across және through — across жазық бет немесе сызық үшін (жол, өзен, егістік); through жан-жағы бар кеңістік үшін (туннель, орман, есік).

They swim across the lake.
Олар көлдің арғы жағына жүзіп өтеді.
беті → across
We drive through the forest.
Біз көлікпен орманның ішінен өтеміз.
кеңістік → through

Жазылуы мен айтылуы

  • Предлогтар әдетте екпінсіз және қысқа айтылады; екпін одан кейінгі зат есімге түседі: in the kitchen, at the station.
  • to әдетте әлсіз айтылады: дауыссыздың алдында /tə/, to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. Ондағы /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына жақын. bank сөзіндегі /æ/ қазақтың ә дыбысына ұқсас, ал /ŋk/ ішіндегі /ŋ/ — біздің ң.
  • at /ət/ және from /frəm/ әлсіз айтылады: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. from сөзінің басындағы /fr/ тіркесінің арасына дауысты қоспаңыз.
  • through /θruː/: /θ/ айту үшін тіліңіздің ұшын тістеріңіздің арасына қойып, ауаны үрлеңіз. Оны с немесе т дыбысымен ауыстырмаңыз. Оның айтылуы true сөзінен басқа.
  • out of сөйлеуде бір сөз сияқты естіледі: /ˈaʊtəv/, өте жылдам сөйлеуде «outta» сияқты.
  • across /əˈkrɒs/ және between /bɪˈtwiːn/: екпін екінші буынға түседі. opposite /ˈɒpəzɪt/: екпін бірінші буында, соңғы буынға емес.
  • Жазылуы: into бір сөз; in front of үш сөз; opposite сөзінде екі p бар.

Алтын ереже

Орын: in (ішінде), on (бетінде), at (нүкте немесе бір іс болатын орын). Қозғалыс: жолды сызатын сөзді таңдаңыз: to, into, out of, up, down, across, through, past. Көлік: by car, by bus, by train, бірақ on foot. «Үйге» десек те, go home айтамыз, go to home емес.

Жаттығулар

A. Құрылым

Дұрыс сөзді қойыңыз.

  1. The milk is the fridge.
  2. There's a picture the wall.
  3. She's work right now.
  4. The café is the bank and the bookshop.
  5. The dog runs the kitchen. (from outside to inside)
  6. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I go … after school.
  7. My office is very near. I go to work foot.

B. Мағына

Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Walk … the stairs to my flat.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Get … the car, please.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Drive … the tunnel.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: We go to the beach ….

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I go to home by bus.
  2. The keys are in the floor.
  3. Sit next me.
  4. My phone is in my bag.

D. Мәтін ішінде

Сөздер тізімі (әр сөзді бір рет қолданыңыз): between, into, on, past, through, to

Directions to my flat
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Бөлмеңіздегі үш заттың қайда тұрғанын сипаттаңыз.
  2. Жұмысқа немесе оқуға қалай баратыныңызды жазыңыз да, үйіңізден жақын маңдағы дүкенге немесе кафеге қалай жетуге болатынын қысқаша түсіндіріңіз (2–3 сөйлем).

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады?
    a bank near my flat?
  2. A1-20 At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар
    Let's meet Saturday morning.
  3. A1-17 Can және Can't қазақша: қабілет, рұқсат, өтініш және мүмкіндік
    Excuse me, I park here?
Жауаптар

A. Құрылым

  1. in
  2. on
  3. at
  4. between
  5. into
  6. home
  7. on

B. Мағына

  1. up
  2. out of
  3. through
  4. opposite
  5. by car

C. Қатені табыңыз

  1. I go home by bus.
  2. The keys are on the floor.
  3. Sit next to me.
  4. ✓ My phone is in my bag.

D. Мәтін ішінде

  1. to
  2. through / across
  3. past / to
  4. between
  5. into / in
  6. on

E. Сіздің кезегіңіз

  1. My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
  2. I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.

F. Аралас қайталау

  1. Is there
  2. on
  3. can / could / may
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play