Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across
Where Is It? Prepositions of Place and Movement
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз заттар мен адамдардың қайда тұрғанын (in the box, on the table, at work, next to the bank), олардың қайда баратынын (to the station, into the shop, across the road) және немен жүретінін (by bus, on foot) айта аласыз. Сондай-ақ неге go to home емес, go home дейтінімізді білесіз.
Негізгі идея
Орын предлогтары Where is it? («Ол қайда?») деген сұраққа жауап береді. Олар қозғалмайтын орынды көрсетеді. Қозғалыс (бағыт) предлогтары Where does it go? («Ол қайда барады?») деген сұраққа жауап береді. Олар жолды көрсетеді: жолдың басы, бағыты және соңы бар.
Үстел үстіндегі кішкентай ойыншық ауылды елестетіңіз, оның ішімен ойыншық көлік жүріп келеді. Үйлер, ағаштар мен кішкентай адамдар бір орында тұр: олар орынды көрсетеді. In = бір нәрсенің ішінде (in the church, in a car, in a town). On = бетіне тиіп тұр (on the roof, on the wall). At = картадағы бір нүкте, көбінесе бір іс істейтін орын (at the station, at work). Олардың айналасында under, above, behind, in front of, next to, between, opposite және near тұр.
Ойыншық көлік қозғалысты көрсетеді. Ол вокзалға қарай жүреді (to the station), гаражға кіреді (into the garage), тұрақтан шығады (out of the car park), төбеге шығып (up), төмен түседі (down), көпірден өтеді (across the bridge), туннельдің ішінен өтеді (through the tunnel), мектептің жанынан өтіп кетеді (past the school). Көліктің жолын дәл сызатын сөзді таңдаңыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде орын мен бағытты септік жалғаулары және септеулік шылаулар көрсетеді, олар сөздің соңында тұрады. Ағылшын тілінде бұл жұмысты предлогтар атқарады, олар сөздің алдында тұрады. Жақсы жаңалық: қазақша да орын (үйде) мен бағытты (үйге, үйден) анық ажыратады, сондықтан in мен into айырмашылығын түсіну оңай. Қиындығы басқа: бір -да жалғауының орнында ағылшыншада үш сөз бар (in, on, at). Сондай-ақ «үйге» деп -ға жалғауын айтсақ та, home алдында to қойылмайды, ал көліктің түрі -мен емес, by арқылы айтылады.
| Қазақша | Ағылшынша | Айырмашылығы |
|---|---|---|
| тартпада, үстелде, вокзалда | in the drawer, on the table, at the station | бір -да → үш предлог: ішінде, бетінде, нүкте |
| үйге, бассейнге | to the bank, into the pool | -ға → to (бағыт) немесе into (ішіне) |
| судан шығу | out of the water, from work | -дан → from (жолдың басы) немесе out of (ішінен) |
| төсектің астында, кинотеатрдың алдында | under the bed, in front of the cinema | шылау сөзден кейін, предлог сөздің алдында |
| банк пен поштаның арасында | between the bank and the post office | «мен / пен» = and; with емес |
| үйге бару | go home | қазақшада -ге бар; ағылшыншада to жоқ |
| автобуспен бару | go by bus | -мен → by, with емес; артикль жоқ |
| жаяу бару | go on foot | тұрақты тіркес |
Құрылым
Орын: in, on, at
| Предлог | Мағынасы | Мысалдар |
|---|---|---|
| in | бір кеңістіктің немесе аумақтың ішінде | in the box, in the kitchen, in London, in a car |
| on | беттің үстінде; қоғамдық көлікте | on the table, on the wall, on the floor, on the bus |
| at | нүкте; бір іс істейтін орын | at the station, at the door, at work, at school, at home, at a party |
Орын: басқа предлогтар
| Предлог | Мағынасы |
|---|---|
| under | бір нәрседен төмен, көбінесе оның астында жабық тұр |
| above | бір нәрседен жоғары (тимей) |
| below | бір нәрседен төмен (тимей) |
| next to | қасында, өте жақын |
| between | екі нәрсенің арасында |
| behind | артында |
| in front of | алдында |
| opposite (UK) / across from (US) | қарсы жақта, бетпе-бет |
| near | жақын, алыс емес |
Қозғалыс
| Предлог | Жол | Мысал |
|---|---|---|
| to | бір орынға қарай (жолдың соңы) | go to the bank |
| from | жолдың басы | come from work |
| into | сыртынан ішіне | walk into the room |
| out of | ішінен сыртқа | get out of the car |
| up / down | жоғары / төмен | walk up the hill, run down the stairs |
| across | бір жағынан екінші жағына (жазық бет немесе сызық) | swim across the river |
| through | бір жағынан кіріп, екінші жағынан шығу (кеңістік) | drive through the tunnel |
| past | тоқтамай жанынан өту | walk past the church |
To жоқ: go home, come home, get home, go there, come here.
Көлік
| Қалай барасыз | Үлгі | Мысал |
|---|---|---|
| by + көлік (артикльсіз) | by car, by bus, by train, by bike, by plane | I go to work by bus. |
| жаяу | on foot | She goes to school on foot. |
| нақты бір көлік | in + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bike | I'm in my dad's car. We're on the 8:15 train. |
Қолданылуы
1Орын үшін in, on және at
Іші үшін in, беті үшін on, нүкте немесе бір іс болатын орын үшін at. Автобус, пойыз, ұшақ үшін on айтамыз (ішінде тұрып, жүре аласыз), ал жеңіл көлік пен такси үшін in.
2Under, above, below, behind, in front of
Бұл сөздер бір затты екінші затпен салыстырып, орнын көрсетеді: жоғары, төмен, артында, алдында.
3Next to, between, opposite, near
Бұл сөздер бір нәрсенің қасындағы немесе жақын тұрған орынды көрсетеді.
4Қозғалыс
Бұл предлогтарды қозғалыс етістіктерімен (go, come, walk, run, drive, get, put) бірге қолданып, жолды көрсетіңіз.
5Go to және go home
Баратын орын үшін to қолданыңыз: go to work, go to school, go to the shop. Бірақ home, here және there сөздерінің алдында to қойылмайды.
6Көлік: by car, on foot
Қалай баратыныңызды айту үшін by + көліктің түрін артикльсіз қолданыңыз: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Жаяу жүру басқаша: on foot. Нақты бір көлік туралы айтсаңыз (a, the, my… сөздерімен), 1-бөлімге қайта оралыңыз: жеңіл көлік пен такси үшін in, автобус, пойыз, ұшақ, велосипед үшін on.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Үйге» → to home. Қазақшада бағытты -ға / -ге жалғауы көрсетеді: «үйге», «мектепке», «сол жаққа». Бұл жалғауды әрдайым to деп аударуға болады деп ойлау оңай. Бірақ home, here, there сөздерінің алдына to қойылмайды.
2. Бір -да жалғауы → тек in. «Төбеде», «аялдамада», «үйде» бәрі бір жалғаумен айтылады, сондықтан бәріне in қоя салу оңай. Әр жолы ойланыңыз: ішінде ме (in), бетінде ме (on), әлде бір іс болатын орын ба (at)? at home, at work, at school тіркестерін тұтас жаттаңыз.
3. «Мен / пен» → with. Қазақшадағы «мен / пен / бен» шылауы екі мағынада жұмсалады: «және» (банк пен пошта) және «бірге» (досыммен). Сондықтан between сөзінен кейін with айтылып қалады. Between әрқашан and сөзімен келеді.
4. «Автобуспен» → with bus. Қазақшада көлікті -мен жалғауы көрсетеді: «пойызбен», «таксимен». Ағылшыншада көліктің түрі by арқылы, артикльсіз айтылады. With тек бірге жүрген адамға қатысты: with my brother.
Шатастырмаңыз
in front of және opposite — In front of = алдында, көшенің бір жағында; opposite = қарсы жақта, бетпе-бет (көбінесе көшенің немесе үстелдің арғы жағында).
in және into — in = орын; into = сыртынан ішіне қарай қозғалыс. Қазақшадағы -да және -ға айырмашылығы сияқты.
ғимараттар: at және in — at the station = бір іс істейтін орын (пойызға міну, кездесу); in the station = ғимараттың ішінде.
by car және in my car — By + көлік (артикльсіз) қалай жүретініңізді айтады. a, the, my… сөздерімен in (жеңіл көлік, такси) немесе on (автобус, пойыз, велосипед) қолданыңыз.
across және through — across жазық бет немесе сызық үшін (жол, өзен, егістік); through жан-жағы бар кеңістік үшін (туннель, орман, есік).
Жазылуы мен айтылуы
- Предлогтар әдетте екпінсіз және қысқа айтылады; екпін одан кейінгі зат есімге түседі: in the kitchen, at the station.
- to әдетте әлсіз айтылады: дауыссыздың алдында /tə/, to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. Ондағы /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына жақын. bank сөзіндегі /æ/ қазақтың ә дыбысына ұқсас, ал /ŋk/ ішіндегі /ŋ/ — біздің ң.
- at /ət/ және from /frəm/ әлсіз айтылады: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. from сөзінің басындағы /fr/ тіркесінің арасына дауысты қоспаңыз.
- through /θruː/: /θ/ айту үшін тіліңіздің ұшын тістеріңіздің арасына қойып, ауаны үрлеңіз. Оны с немесе т дыбысымен ауыстырмаңыз. Оның айтылуы true сөзінен басқа.
- out of сөйлеуде бір сөз сияқты естіледі: /ˈaʊtəv/, өте жылдам сөйлеуде «outta» сияқты.
- across /əˈkrɒs/ және between /bɪˈtwiːn/: екпін екінші буынға түседі. opposite /ˈɒpəzɪt/: екпін бірінші буында, соңғы буынға емес.
- Жазылуы: into бір сөз; in front of үш сөз; opposite сөзінде екі p бар.
Алтын ереже
Орын: in (ішінде), on (бетінде), at (нүкте немесе бір іс болатын орын). Қозғалыс: жолды сызатын сөзді таңдаңыз: to, into, out of, up, down, across, through, past. Көлік: by car, by bus, by train, бірақ on foot. «Үйге» десек те, go home айтамыз, go to home емес.
Жаттығулар
A. Құрылым
Дұрыс сөзді қойыңыз.
-
The milk is the fridge.
-
There's a picture the wall.
-
She's work right now.
-
The café is the bank and the bookshop.
-
The dog runs the kitchen. (from outside to inside)
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I go … after school.
-
My office is very near. I go to work foot.
B. Мағына
Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Walk … the stairs to my flat.flat (UK); apartment (US)
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Get … the car, please.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Drive … the tunnel.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: We go to the beach ….
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I go to home by bus.
-
The keys are in the floor.
-
Sit next me.
-
My phone is in my bag.
D. Мәтін ішінде
Сөздер тізімі (әр сөзді бір рет қолданыңыз): between, into, on, past, through, to
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Бөлмеңіздегі үш заттың қайда тұрғанын сипаттаңыз.
-
Жұмысқа немесе оқуға қалай баратыныңызды жазыңыз да, үйіңізден жақын маңдағы дүкенге немесе кафеге қалай жетуге болатынын қысқаша түсіндіріңіз (2–3 сөйлем).
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады? a bank near my flat?
-
A1-20 At, On, In қазақша: уақытқа қатысты предлогтар Let's meet Saturday morning.
-
A1-17 Can және Can't қазақша: қабілет, рұқсат, өтініш және мүмкіндік Excuse me, I park here?
Жауаптар
A. Құрылым
- in
- on
- at
- between
- into
- home
- on
B. Мағына
- up
- out of
- through
- opposite
- by car
C. Қатені табыңыз
- I go home by bus.
- The keys are on the floor.
- Sit next to me.
- ✓ My phone is in my bag.
D. Мәтін ішінде
- to
- through / across
- past / to
- between
- into / in
- on
E. Сіздің кезегіңіз
- My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
- I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.
F. Аралас қайталау
- Is there
- on
- can / could / may
