To Be: Sentensi Hasi, Maswali na Majibu Mafupi (Isn't, Aren't, Are You…?) kwa Kiswahili
To Be: Negatives, Questions and Short Answers
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kusema kile ambacho si kweli kwa I'm not, isn't na aren't, kuuliza maswali ya yes/no na maswali ya where, what, how… kwa be, na kujibu kwa majibu mafupi kama Yes, I am na No, she isn't.
Wazo Kuu
Unakumbuka daraja la A1-02? Be huunganisha kiima na habari. Na be ni kitenzi chenye nguvu: kinatengeneza sentensi hasi na maswali peke yake.
Ili sentensi iwe hasi, weka not moja kwa moja baada yake: She is → She is not. Ili kuuliza swali, be inaruka mbele ya kiima: You are ready → Are you ready? Hakuna kingine kinachobadilika.
Kujibu, Kiingereza hakirudii sentensi nzima. Kinarudisha mwangwi (echo) tu — kiima na kitenzi kidogo: Are you tired? — Yes, I am. Is it far? — No, it isn't. Yes au No peke yake inawezekana, lakini mwangwi unasikika wa kirafiki zaidi na kamili. Utausikia mwangwi huu tena na tena katika Kiingereza, hata na vitenzi vingine.
Kwetu kuna jambo moja geni na jambo moja tunalolijua. Jambo geni: katika Kiswahili swali halibadilishi mpangilio wa maneno (Uko tayari?), lakini katika Kiingereza be lazima ihame. Jambo tunalolijua: hata Kiswahili kina mwangwi wake: Uko nyumbani? — Ndiyo, niko.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hukanusha kwa kubadilisha neno au kiambishi: ni → si, niko → siko, yuko → hayuko. Kiingereza huongeza not baada ya be. Kwa maswali, Kiswahili hutumia sauti tu, au je, na mpangilio haubadiliki; neno la swali kama wapi au nani mara nyingi huja mwishoni. Kiingereza huweka neno la swali mwanzoni, kisha be, kisha kiima.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Yeye si mwalimu. | She isn't a teacher. | ni → si; Kiingereza: is + not |
| Siko tayari. | I'm not ready. | hasi ndani ya kitenzi; Kiingereza: am + not |
| (Je,) una njaa? | Are you hungry? | Kiswahili: sauti au je, mpangilio ule ule; Kiingereza: be mbele ya kiima |
| Stesheni iko wapi? | Where is the station? | wapi mwishoni; where mwanzoni + be + kiima |
| Jina lako ni nani? | What's your name? | kwa jina, Kiswahili husema nani; Kiingereza husema what |
| Uko nyumbani? — Ndiyo, niko. | Are you at home? — Yes, I am. | sawa: lugha zote mbili zinaweza kurudia kitenzi tu |
Kwa hiyo kila unapouliza swali kwa Kiingereza, usitegemee sauti peke yake kama tunavyofanya katika Kiswahili. Hamisha am / is / are mbele ya kiima.
Muundo
Sentensi hasi (negative)
| Kiima | Umbo kamili | Contraction 1 | Contraction 2 |
|---|---|---|---|
| I | I am not | I'm not | — |
| you | you are not | you aren't | you're not |
| he / she / it | he is not | he isn't | he's not |
| we | we are not | we aren't | we're not |
| they | they are not | they aren't | they're not |
Hakuna contraction sanifu amn't. Tumia I'm not. (Katika question tags, aren't I? hutumika: tazama B1-15.)
Maswali ya yes/no — be huja kabla ya kiima
| Sentensi ya kawaida | Swali |
|---|---|
| You are a student. | Are you a student? |
| She is at work. | Is she at work? |
| The shops are open. | Are the shops open? |
| I am late. | Am I late? |
Majibu mafupi (short answers) — mwangwi
| Swali | Yes | No |
|---|---|---|
| Are you…? | Yes, I am. | No, I'm not. |
| Is he / she / it…? | Yes, he is. | No, he isn't. / No, he's not. |
| Are you (wingi) / we / they…? | Yes, we are. / Yes, they are. | No, we aren't. / No, they aren't. |
| Am I…? | Yes, you are. | No, you aren't. / No, you're not. |
Majibu mafupi ya "yes" hayafupishwi: Yes, I am. (si Yes, I'm.), Yes, she is. (si Yes, she's.). Majibu mafupi ya "no" kwa kawaida hufupishwa. Umbo kamili (No, I am not.) linawezekana, lakini linasikika kwa nguvu sana au rasmi sana.
Maswali ya wh- — neno la swali + be + kiima
| Neno la swali | be | Kiima | Sehemu iliyobaki |
|---|---|---|---|
| Where | is | the bathroom? | |
| What | is | your name? | |
| How old | are | your children? | |
| How | are | you? | |
| Why | are | they | late? |
Matumizi
1Sentensi Hasi
Weka not baada ya am / is / are kusema kitu si kweli. Katika mazungumzo, contraction ni za kawaida.
2Maswali ya Yes/No
Weka am / is / are kabla ya kiima. Sauti kwa kawaida hupanda mwishoni.
3Majibu Mafupi
Jibu kwa Yes/No + kiwakilishi cha kiima + be. Tumia kiwakilishi, si nomino.
4Maswali ya Wh- kwa Be
Weka neno la swali kwanza, kisha be, kisha kiima. Kwa maneno yote ya swali, tazama A1-16.
5Maswali ya Kila Siku kwa Be
Baadhi ya maswali yenye be ni misemo ya kila siku. Jifunze kama ilivyo, kwa ujumla wake.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Swali kwa sauti tu. Katika Kiswahili, swali na sentensi ya kawaida zina mpangilio ule ule: Kaka yako ni daktari. / Kaka yako ni daktari? Ni sauti tu inayobadilika. Na neno la swali hukaa mwishoni: Unaenda wapi? Uko hapa kwa nini? Ukitafsiri hivi, unapata maswali bila be mbele.
2. "Who is your name?" Kiswahili huuliza Jina lako ni nani? — kwa nani, kwa sababu jina ni la mtu. Kiingereza huuliza jina kwa what, kwa sababu jina ni neno, si mtu.
3. Yeye katika jibu fupi. Jibu fupi linatumia kiwakilishi, na hapa ndipo yeye inatuangusha tena: tunasikia swali kuhusu shangazi, kisha tunajibu kwa he.
4. Ndiyo kwa swali hasi. Katika Kiswahili, ukiulizwa Huna kiu? na huna kiu, unaweza kujibu Ndiyo — yaani "ndiyo, ulivyosema ni kweli". Katika Kiingereza, Yes na No hufuata ukweli wenyewe, si swali: kama huna kiu, jibu ni No.
Usichanganye
isn't na aren't — isn't kwa he / she / it / kitu kimoja; aren't kwa you / we / they / vitu vingi.
he isn't na he's not — Yote mawili ni sahihi na yana maana moja. He's not inaweza kusikika kwa nguvu kidogo zaidi. Kwa I, contraction pekee ni I'm not.
Maswali yenye be na maswali yenye vitenzi vingine — Be huruka mbele peke yake. Vitenzi vingine vingi vinahitaji kitenzi kisaidizi (auxiliary) — do au does (tazama A1-13).
Tahajia na Matamshi
- isn't = /ˈɪznt/ (inasikika kama "IZ-nt", silabi ya pili bila irabu); aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US) — inasikika kama "ahnt", kwa a ndefu. Ritifaa (') inachukua nafasi ya o ya not. Usiongeze irabu mwishoni: epuka "izinti" na "arenti".
- Katika sentensi hasi, neno la kukanusha husisitizwa: katika I'm not hungry, sema not waziwazi; katika She isn't here, sema isn't waziwazi.
- Maswali ya yes/no kwa kawaida hupanda mwishoni: Are you OK? ↗. Maswali ya wh- kwa kawaida hushuka: Where are you from? ↘. Katika Kiswahili, swali bila je linategemea sauti tu; katika Kiingereza sauti inasaidia, lakini mpangilio wa maneno ndio unaofanya swali.
- Katika majibu mafupi ya "yes", kitenzi kina nguvu: Yes, I am — am /æm/ ni kamili na wazi. Sauti /æ/ si a ya Kiswahili: fungua mdomo zaidi, na ulimi ukae chini mbele, karibu na meno ya chini. Katika maswali, are kwa kawaida ni dhaifu: Are you ready? — are inasikika kama /ə/, sauti fupi "uh".
- What's, Where's, Who's, How's ni za kawaida katika mazungumzo: What's your name?
Kanuni ya Dhahabu
Be hufanya kazi peke yake: weka not baada yake kwa sentensi hasi, na iweke kabla ya kiima kwa swali. Jibu kwa mwangwi — kiwakilishi na be: Yes, I am. / No, it isn't. Katika Kiswahili sauti peke yake inaweza kuuliza swali; katika Kiingereza, hamisha be.
Mazoezi
A. Muundo
Fanya mabadiliko yanayoombwa.
-
Geuza iwe hasi: She is a teacher.
-
Geuza iwe hasi: I am cold.
-
Geuza iwe hasi: They are at school.
-
Tunga swali: You are tired.
-
Tunga swali: The hotel is near the beach.
-
Panga maneno kwa mpangilio sahihi: are / old / how / you
-
Panga maneno kwa mpangilio sahihi: your keys / where / are
B. Maana
Kamilisha jibu fupi au chagua jibu sahihi.
-
"Is your car new?" "No, ."
-
"Are you and Sam friends?" "Yes, ."
-
Chagua jibu sahihi: The windows … open.
-
Chagua jibu sahihi: "Are you from Spain?" …
-
Unataka kujua mahali. Chagua: …
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Jibu la "Is he a doctor?": Yes, he's.
-
Where your office is?
-
I amn't from London.
-
Do you be hungry?
-
"Are your parents at home?" "No, they aren't."
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo kwa umbo sahihi la be.
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika sentensi mbili hasi za kweli kukuhusu leo.
-
Andika maswali mawili yenye be kwa mwanafunzi mwenzako mpya. Kisha andika majibu yako mafupi.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-02 To Be (Am, Is, Are) kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutumia, Mifano na Mazoezi My sister a nurse.
-
A1-01 Muundo wa Sentensi ya Kiingereza: Subject, Verb, Object na Mpangilio wa Maneno Sahihisha: Is very hot today.
Majibu
A. Muundo
- She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
- I'm not cold. / I am not cold.
- They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
- Are you tired?
- Is the hotel near the beach?
- How old are you?
- Where are your keys?
B. Maana
- it isn't / it's not
- we are
- aren't
- Yes, I am.
- Where is she?
C. Tafuta Kosa
- Yes, he is.
- Where is your office? / Where's your office?
- I'm not from London. / I am not from London.
- Are you hungry?
- ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."
D. Katika Muktadha
- Are
- am
- are
- Is
- isn't / 's not
- Am
- aren't / 're not
E. Zamu Yako
- I'm not tired. My friends aren't here.
- Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.
F. Marudio Mchanganyiko
- is / 's
- It is very hot today. / It's very hot today.
