SlowingoSarufi
A1 3 / 32

To Be: Sentensi Hasi, Maswali na Majibu Mafupi (Isn't, Aren't, Are You…?) kwa Kiswahili

To Be: Negatives, Questions and Short Answers

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kusema kile ambacho si kweli kwa I'm not, isn't na aren't, kuuliza maswali ya yes/no na maswali ya where, what, how… kwa be, na kujibu kwa majibu mafupi kama Yes, I am na No, she isn't.

Wazo Kuu

Unakumbuka daraja la A1-02? Be huunganisha kiima na habari. Na be ni kitenzi chenye nguvu: kinatengeneza sentensi hasi na maswali peke yake.

Ili sentensi iwe hasi, weka not moja kwa moja baada yake: She is → She is not. Ili kuuliza swali, be inaruka mbele ya kiima: You are ready → Are you ready? Hakuna kingine kinachobadilika.

Kujibu, Kiingereza hakirudii sentensi nzima. Kinarudisha mwangwi (echo) tu — kiima na kitenzi kidogo: Are you tired? — Yes, I am. Is it far? — No, it isn't. Yes au No peke yake inawezekana, lakini mwangwi unasikika wa kirafiki zaidi na kamili. Utausikia mwangwi huu tena na tena katika Kiingereza, hata na vitenzi vingine.

Kwetu kuna jambo moja geni na jambo moja tunalolijua. Jambo geni: katika Kiswahili swali halibadilishi mpangilio wa maneno (Uko tayari?), lakini katika Kiingereza be lazima ihame. Jambo tunalolijua: hata Kiswahili kina mwangwi wake: Uko nyumbani? — Ndiyo, niko.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili hukanusha kwa kubadilisha neno au kiambishi: ni → si, niko → siko, yuko → hayuko. Kiingereza huongeza not baada ya be. Kwa maswali, Kiswahili hutumia sauti tu, au je, na mpangilio haubadiliki; neno la swali kama wapi au nani mara nyingi huja mwishoni. Kiingereza huweka neno la swali mwanzoni, kisha be, kisha kiima.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Yeye si mwalimu.She isn't a teacher.ni → si; Kiingereza: is + not
Siko tayari.I'm not ready.hasi ndani ya kitenzi; Kiingereza: am + not
(Je,) una njaa?Are you hungry?Kiswahili: sauti au je, mpangilio ule ule; Kiingereza: be mbele ya kiima
Stesheni iko wapi?Where is the station?wapi mwishoni; where mwanzoni + be + kiima
Jina lako ni nani?What's your name?kwa jina, Kiswahili husema nani; Kiingereza husema what
Uko nyumbani? — Ndiyo, niko.Are you at home? — Yes, I am.sawa: lugha zote mbili zinaweza kurudia kitenzi tu

Kwa hiyo kila unapouliza swali kwa Kiingereza, usitegemee sauti peke yake kama tunavyofanya katika Kiswahili. Hamisha am / is / are mbele ya kiima.

Muundo

Sentensi hasi (negative)

KiimaUmbo kamiliContraction 1Contraction 2
II am notI'm not—
youyou are notyou aren'tyou're not
he / she / ithe is nothe isn'the's not
wewe are notwe aren'twe're not
theythey are notthey aren'tthey're not

Hakuna contraction sanifu amn't. Tumia I'm not. (Katika question tags, aren't I? hutumika: tazama B1-15.)

Maswali ya yes/no — be huja kabla ya kiima

Sentensi ya kawaidaSwali
You are a student.Are you a student?
She is at work.Is she at work?
The shops are open.Are the shops open?
I am late.Am I late?

Majibu mafupi (short answers) — mwangwi

SwaliYesNo
Are you…?Yes, I am.No, I'm not.
Is he / she / it…?Yes, he is.No, he isn't. / No, he's not.
Are you (wingi) / we / they…?Yes, we are. / Yes, they are.No, we aren't. / No, they aren't.
Am I…?Yes, you are.No, you aren't. / No, you're not.

Majibu mafupi ya "yes" hayafupishwi: Yes, I am. (si Yes, I'm.), Yes, she is. (si Yes, she's.). Majibu mafupi ya "no" kwa kawaida hufupishwa. Umbo kamili (No, I am not.) linawezekana, lakini linasikika kwa nguvu sana au rasmi sana.

Maswali ya wh- — neno la swali + be + kiima

Neno la swalibeKiimaSehemu iliyobaki
Whereisthe bathroom?
Whatisyour name?
How oldareyour children?
Howareyou?
Whyaretheylate?

Matumizi

1Sentensi Hasi

Weka not baada ya am / is / are kusema kitu si kweli. Katika mazungumzo, contraction ni za kawaida.

I'm not ready yet.
Bado siko tayari.
siko → I'm not
She isn't at home. She's at work.
Hayuko nyumbani. Yuko kazini.
yeye ni mwanamke → she
We aren't from here.
Sisi si wa hapa.
The museum isn't open today.
Leo makumbusho hayako wazi.
It's not far.
Si mbali.
it's not = it isn't, maana ile ile

2Maswali ya Yes/No

Weka am / is / are kabla ya kiima. Sauti kwa kawaida hupanda mwishoni.

Are you hungry?
Una njaa?
Kiswahili: sauti tu; Kiingereza: are mbele ya you
Is this seat free?
Je, kiti hiki kiko wazi?
this: tazama A1-07
Is your brother married?
Je, kaka yako ameoa?
ameoa ni hali ya sasa; Kiingereza: is married
Are the tickets expensive?
Je, tiketi ni ghali?
Am I in the right room?
Je, niko katika chumba sahihi?

3Majibu Mafupi

Jibu kwa Yes/No + kiwakilishi cha kiima + be. Tumia kiwakilishi, si nomino.

Are you a student?
Je, wewe ni mwanafunzi?
Yes, I am.
Ndiyo, ni mwanafunzi.
jibu fupi la swali lililotangulia
Is the café open?
Je, mgahawa uko wazi?
No, it isn't.
Hapana, hauko wazi.
jibu fupi la swali lililotangulia
Are your parents at home?
Je, wazazi wako wapo nyumbani?
Yes, they are.
Ndiyo, wapo.
they, si "my parents"
"Is Lisa your sister?" "No, she's not. She's my cousin."
"Je, Lisa ni dada yako?" "Hapana, si dada yangu. Ni binamu yangu."
"Am I late?" "No, you aren't. You're early!"
"Nimechelewa?" "Hapana, hujachelewa. Umewahi!"
nimechelewa ni hali ya sasa: Kiingereza am I late, si have
"Is this your bag?" "Yes, it is. Thanks!"
"Je, huu ni mkoba wako?" "Ndiyo, ni wangu. Asante!"
this → it katika jibu; this: tazama A1-07

4Maswali ya Wh- kwa Be

Weka neno la swali kwanza, kisha be, kisha kiima. Kwa maneno yote ya swali, tazama A1-16.

Where is the station?
Stesheni iko wapi?
wapi mwishoni; where mwanzoni
What's your phone number?
Namba yako ya simu ni ngapi?
what is → what's
How old is your daughter?
Binti yako ana miaka mingapi?
ana miaka → is
Who's that man?
Yule mwanamume ni nani?
who is → who's; that: tazama A1-07
Why are you so tired?
Kwa nini umechoka sana?
umechoka ni hali ya sasa → are you tired

5Maswali ya Kila Siku kwa Be

Baadhi ya maswali yenye be ni misemo ya kila siku. Jifunze kama ilivyo, kwa ujumla wake.

"How are you?" "I'm fine, thanks. And you?"
"Habari yako?" "Nzuri, asante. Na wewe?"
"Where are you from?" "I'm from Kenya."
"Unatoka wapi?" "Ninatoka Kenya."
from huenda mwishoni mwa swali
"What's the weather like?" "It's sunny."
"Hali ya hewa ikoje?" "Kuna jua."
msemo maalum
"What time is it?" "It's six o'clock."
"Ni saa ngapi?" "Ni saa kumi na mbili."
six o'clock = saa kumi na mbili; kusema saa: tazama A1-19

Makosa ya Kawaida

❌I amn't tired.
✅I'm not tired.
Hakuna "amn't" sanifu.
❌She not is here.
✅She isn't here.
Not huja baada ya be.
❌"Are you ready?" "Yes, I'm."
✅"Yes, I am."
Usifupishe jibu fupi la "yes".
❌Do you be a teacher?
✅Are you a teacher?
Maswali yenye be hayatumii do: tazama A1-13.
❌Where the bank is?
✅Where is the bank?
Neno la swali + be + kiima.
❌How old you are?
✅How old are you?
Hata katika maswali ya wh-, be huja kabla ya kiima.
⚠️"Is your mum a doctor?" "Yes, my mum is."
✅"Yes, she is."
Sarufi ni sahihi, lakini majibu mafupi kwa kawaida hutumia kiwakilishi.
⚠️You are happy?
✅Are you happy?
Kwa sauti inayopanda, mpangilio wa sentensi ya kawaida unawezekana katika mazungumzo, kuonyesha mshangao au kuhakikisha. Kwa swali la kawaida, weka be mbele.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Swali kwa sauti tu. Katika Kiswahili, swali na sentensi ya kawaida zina mpangilio ule ule: Kaka yako ni daktari. / Kaka yako ni daktari? Ni sauti tu inayobadilika. Na neno la swali hukaa mwishoni: Unaenda wapi? Uko hapa kwa nini? Ukitafsiri hivi, unapata maswali bila be mbele.

⚠️Your brother is a doctor?
✅Is your brother a doctor?
Inawezekana tu kwa mshangao au kuhakikisha; swali la kawaida huanza na is.
❌Why you are sad?
✅Why are you sad?
Neno la swali + be + kiima.

2. "Who is your name?" Kiswahili huuliza Jina lako ni nani? — kwa nani, kwa sababu jina ni la mtu. Kiingereza huuliza jina kwa what, kwa sababu jina ni neno, si mtu.

❌Who is your name?
✅What is your name?
Au: What's your name?

3. Yeye katika jibu fupi. Jibu fupi linatumia kiwakilishi, na hapa ndipo yeye inatuangusha tena: tunasikia swali kuhusu shangazi, kisha tunajibu kwa he.

⚠️"Is your aunt at work?" "Yes, he is."
✅"Yes, she is."
Sarufi ni sahihi, lakini shangazi ni mwanamke, kwa hiyo she.

4. Ndiyo kwa swali hasi. Katika Kiswahili, ukiulizwa Huna kiu? na huna kiu, unaweza kujibu Ndiyo — yaani "ndiyo, ulivyosema ni kweli". Katika Kiingereza, Yes na No hufuata ukweli wenyewe, si swali: kama huna kiu, jibu ni No.

⚠️"Aren't you thirsty?" "Yes, I'm not."
✅"No, I'm not."
Yes na not hazikai pamoja hapa; kama huna kiu, anza na No.
⚠️"Isn't the shop open?" "Yes." (yaani: haiko wazi)
✅"No, it isn't."
Yes peke yake ingemaanisha kwamba duka liko wazi.

Usichanganye

isn't na aren't — isn't kwa he / she / it / kitu kimoja; aren't kwa you / we / they / vitu vingi.

The bus isn't late.
Basi halijachelewa.
kitu kimoja → isn't
The buses aren't late.
Mabasi hayajachelewa.
vitu vingi → aren't

he isn't na he's not — Yote mawili ni sahihi na yana maana moja. He's not inaweza kusikika kwa nguvu kidogo zaidi. Kwa I, contraction pekee ni I'm not.

He isn't here.
Hayupo hapa.
He's not here.
Hayupo hapa.
maana ile ile

Maswali yenye be na maswali yenye vitenzi vingine — Be huruka mbele peke yake. Vitenzi vingine vingi vinahitaji kitenzi kisaidizi (auxiliary) — do au does (tazama A1-13).

Are you a nurse?
Je, wewe ni muuguzi?
be: hakuna do
Do you work in a hospital?
Je, unafanya kazi hospitalini?
kitenzi kingine: do — tazama A1-13

Tahajia na Matamshi

  • isn't = /ˈɪznt/ (inasikika kama "IZ-nt", silabi ya pili bila irabu); aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US) — inasikika kama "ahnt", kwa a ndefu. Ritifaa (') inachukua nafasi ya o ya not. Usiongeze irabu mwishoni: epuka "izinti" na "arenti".
  • Katika sentensi hasi, neno la kukanusha husisitizwa: katika I'm not hungry, sema not waziwazi; katika She isn't here, sema isn't waziwazi.
  • Maswali ya yes/no kwa kawaida hupanda mwishoni: Are you OK? ↗. Maswali ya wh- kwa kawaida hushuka: Where are you from? ↘. Katika Kiswahili, swali bila je linategemea sauti tu; katika Kiingereza sauti inasaidia, lakini mpangilio wa maneno ndio unaofanya swali.
  • Katika majibu mafupi ya "yes", kitenzi kina nguvu: Yes, I am — am /æm/ ni kamili na wazi. Sauti /æ/ si a ya Kiswahili: fungua mdomo zaidi, na ulimi ukae chini mbele, karibu na meno ya chini. Katika maswali, are kwa kawaida ni dhaifu: Are you ready? — are inasikika kama /ə/, sauti fupi "uh".
  • What's, Where's, Who's, How's ni za kawaida katika mazungumzo: What's your name?

Kanuni ya Dhahabu

Be hufanya kazi peke yake: weka not baada yake kwa sentensi hasi, na iweke kabla ya kiima kwa swali. Jibu kwa mwangwi — kiwakilishi na be: Yes, I am. / No, it isn't. Katika Kiswahili sauti peke yake inaweza kuuliza swali; katika Kiingereza, hamisha be.

Mazoezi

A. Muundo

Fanya mabadiliko yanayoombwa.

  1. Geuza iwe hasi: She is a teacher.
  2. Geuza iwe hasi: I am cold.
  3. Geuza iwe hasi: They are at school.
  4. Tunga swali: You are tired.
  5. Tunga swali: The hotel is near the beach.
  6. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: are / old / how / you
  7. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: your keys / where / are

B. Maana

Kamilisha jibu fupi au chagua jibu sahihi.

  1. "Is your car new?" "No, ."
  2. "Are you and Sam friends?" "Yes, ."
  3. Chagua jibu sahihi: The windows … open.
  4. Chagua jibu sahihi: "Are you from Spain?" …
  5. Unataka kujua mahali. Chagua: …

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. Jibu la "Is he a doctor?": Yes, he's.
  2. Where your office is?
  3. I amn't from London.
  4. Do you be hungry?
  5. "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo kwa umbo sahihi la be.

First day at a new school
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili hasi za kweli kukuhusu leo.
  2. Andika maswali mawili yenye be kwa mwanafunzi mwenzako mpya. Kisha andika majibu yako mafupi.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-02 To Be (Am, Is, Are) kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutumia, Mifano na Mazoezi
    My sister a nurse.
  2. A1-01 Muundo wa Sentensi ya Kiingereza: Subject, Verb, Object na Mpangilio wa Maneno
    Sahihisha: Is very hot today.
Majibu

A. Muundo

  1. She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
  2. I'm not cold. / I am not cold.
  3. They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
  4. Are you tired?
  5. Is the hotel near the beach?
  6. How old are you?
  7. Where are your keys?

B. Maana

  1. it isn't / it's not
  2. we are
  3. aren't
  4. Yes, I am.
  5. Where is she?

C. Tafuta Kosa

  1. Yes, he is.
  2. Where is your office? / Where's your office?
  3. I'm not from London. / I am not from London.
  4. Are you hungry?
  5. ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Katika Muktadha

  1. Are
  2. am
  3. are
  4. Is
  5. isn't / 's not
  6. Am
  7. aren't / 're not

E. Zamu Yako

  1. I'm not tired. My friends aren't here.
  2. Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. is / 's
  2. It is very hot today. / It's very hot today.
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play