SlowingoSarufi
A1 24 / 32

Present Continuous kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema Kinachoendelea Sasa

Present Continuous: I'm Working

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kusema kinachotokea sasa na kipindi hiki (wiki hii, siku hizi), kueleza hali za muda na hali zinazobadilika, na kutunga sentensi hasi na maswali — kwa kutumia am / is / are + -ing form.

Wazo Kuu

Present Continuous (wakati uliopo unaoendelea) huonyesha kitendo kilicho katikati: kimeanza, hakijaisha, kinaendelea. Fikiria video ya moja kwa moja (live): unabonyeza play na unaona kitendo kikiendelea. She's cooking. The kids are playing. It's raining.

Umbo lina sehemu mbili, na sehemu ya kwanza tayari unaijua: be (am / is / are) + kitenzi chenye -ing — yaani -ing form. Be inakuambia ni nani na kwamba ni wakati uliopo; -ing inakuambia kwamba kitendo kinaendelea.

"Sasa" inaweza kuwa ndogo au kubwa. Inaweza kuwa sekunde hii (I'm talking to you), au kipindi kirefu zaidi kinachozunguka sasa ambacho bado hakijaisha (I'm reading a great book this week — hata kama kitabu kiko mezani sasa hivi). Hisia ni ile ile kila mara: kinaendelea, ni cha muda, hakijaisha.

Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili kuna mambo mawili muhimu. Kwanza, -na- ya Kiswahili hufanya kazi ya nyakati mbili za Kiingereza: ninapika inaweza kuwa I'm cooking (sasa hivi) au I cook (kwa kawaida). Kiingereza kinakulazimisha kuchagua. Pili, kwa hali kama kulala, kusimama, kukaa na kuvaa, Kiswahili hutumia -me- (amelala, amesimama, amevaa), lakini Kiingereza hutumia present continuous: She's sleeping. He's standing. She's wearing a red dress.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili kina -na- moja kwa "sasa hivi" na kwa "kwa kawaida"; Kiingereza kina maumbo mawili: am / is / are + -ing kwa kinachoendelea, na present simple kwa tabia A1-12. Na pale Kiswahili kinapotumia -me- kwa hali ya mwili au mavazi inayoendelea sasa, Kiingereza husema is + -ing, si has + kitenzi.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Ninapika chakula sasa hivi.I'm cooking dinner now.-na- + sasa → am / is / are + -ing
Ninapika kila siku. / Mimi hupika kila siku.I cook every day.-na- au hu- kwa tabia → present simple A1-23
Mtoto amelala.The baby is sleeping.-me- kwa hali → is + -ing, si has slept
Amevaa gauni jekundu.She's wearing a red dress.-me- → is wearing, si has worn
Amesimama mlangoni.He's standing at the door.-me- → is standing
Bei zinapanda.Prices are going up.hali inayobadilika → -ing
Ninakuja! (= nitarudi sasa hivi)I'll be right back!-na- ya Kiswahili hapa ni ahadi; I'm coming ni kuelekea kwa msikilizaji

Kwa hiyo unapoandika ninapika, anasoma, wanacheza, jiulize: ni sasa hivi au kipindi hiki (→ -ing), au ni tabia (→ present simple)? Na ukiona amelala, amekaa, amesimama, amevaa kuhusu hali ya sasa, tumia is + -ing.

Muundo

Chanya (affirmative) (be + -ing form)

Kiimabe-ing formContraction
IamworkingI'm working
you / we / theyareworkingyou're / we're / they're working
he / she / itisworkinghe's / she's / it's working

Hasi (negative) (be + not + -ing form)

Kiimabe + not-ing form
I'm not (am not)working.
you / we / theyaren't / 're not (are not)working.
he / she / itisn't / 's not (is not)working.

Maswali na majibu mafupi — weka be kabla ya kiima, kama katika A1-03.

beKiima-ing formMajibu mafupi
AmIdoing this right?Yes, you are. / No, you aren't.
Areyouworking today?Yes, I am. / No, I'm not.
Isshesleeping?Yes, she is. / No, she isn't.

Maswali ya wh- (Q-A-S-I, tazama A1-16): What are you doing? Where is he going? Why are they laughing?

Tahajia ya -ing

KanuniMifano
Vitenzi vingi: + ingwork → working, eat → eating, play → playing
Kitenzi kinaishia kwa konsonanti + e: ondoa e, + ingmake → making, write → writing, come → coming
Lakini -ee, -ye na be: e inabakisee → seeing, agree → agreeing, be → being
Irabu moja yenye msisitizo + konsonanti moja mwishoni: rudufu konsonantisit → sitting, run → running, stop → stopping, begin → beginning
Hakuna kurudufu baada ya irabu mbili, baada ya w / x / y, au silabi ya mwisho isipokuwa na msisitizorain → raining, fix → fixing, visit → visiting, open → opening
-ie → y + inglie → lying, die → dying, tie → tying
-l ya mwisho baada ya irabu mojatravel → travelling (UK) / traveling (US)

Matumizi

1Sasa Hivi

Vitendo vinavyotokea wakati wa kuzungumza. Maneno kama now, right now, at the moment, Look! na Listen! ni ya kawaida.

I'm cooking dinner. Can I call you back?
Ninapika chakula cha jioni. Naweza kukupigia baadaye?
ninapika hapa = sasa hivi → I'm cooking
She's talking on the phone right now.
Anazungumza kwenye simu sasa hivi.
yeye ni mwanamke → she
Look! It's snowing.
Angalia! Theluji inanyesha.
Kiingereza kinahitaji kiima it
What are you doing?
Unafanya nini?
swali: are kabla ya you
I'm looking for my keys.
Ninatafuta funguo zangu.
Listen — the baby is crying.
Sikiliza
mtoto analia.
"Are you listening to me?" "Yes, I am!"
"Unanisikiliza?" "Ndiyo, ninakusikiliza!"
jibu fupi: Yes, I am

2Kipindi Hiki

Vitendo vinavyoendelea katika kipindi kinachozunguka sasa (today, this week, this month, these days) — si lazima katika sekunde hii hasa.

I'm reading a really good book at the moment.
Kwa sasa ninasoma kitabu kizuri sana.
si lazima sekunde hii; usomaji unaendelea
We're painting the kitchen this week.
Wiki hii tunapaka jiko rangi.
Is your brother still looking for a job?
Kaka yako bado anatafuta kazi?
bado = still
She's learning Spanish these days.
Siku hizi anajifunza Kihispania.

3Hali za Muda

Hali zilizo kweli sasa lakini hazitadumu kwa muda mrefu.

I'm living with my parents at the moment.
Kwa sasa ninaishi na wazazi wangu.
kwa sasa = hali ya muda → -ing
He's working from home this month.
Mwezi huu anafanyia kazi nyumbani.
yeye ni mwanamume → he
We're staying in a small hotel near the beach.
Tunakaa katika hoteli ndogo karibu na ufukwe.
My sister isn't eating meat this month.
Mwezi huu dada yangu hali nyama.
hali nyama → isn't eating
The kids aren't going to school this week. It's a holiday.
Wiki hii watoto hawaendi shule. Ni likizo.

4Hali Zinazobadilika

Mambo yanayobadilika, kukua au kuendelea — mara nyingi pamoja na get (= kuwa), grow, go up, go down, change, improve.

It's getting dark.
Giza linaingia.
get = kuwa; Kiingereza kinahitaji kiima it
Prices are going up again.
Bei zinapanda tena.
My grandad is getting old.
Babu yangu anazeeka.
grandad (UK); granddad / grandpa (US)
The city is growing very fast.
Jiji linakua kwa kasi sana.
Your English is improving!
Kiingereza chako kinaimarika!

Makosa ya Kawaida

❌I working now.
✅I'm working now. au I am working now.
Unahitaji be (am / is / are) kabla ya -ing form.
❌She is work at the moment.
✅She is working at the moment.
Baada ya be, hapa tumia -ing form.
❌Do you working today?
✅Are you working today?
Maswali husogeza be; bila do.
❌He's runing in the park.
✅He's running in the park.
Irabu moja yenye msisitizo + konsonanti moja → irudufu.
❌I'm writeing an email.
✅I'm writing an email.
Ondoa e kabla ya -ing.
❌The cat is lieing on the sofa.
✅The cat is lying on the sofa.
-ie → y + ing.
❌Is raining.
✅It's raining.
Kiingereza kinahitaji kiima it.
❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Baadhi ya vitenzi (know, like, want…) kwa kawaida haviko katika continuous: tazama A1-23.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. -me- kwa hali → "has slept", "has worn". Amelala, amekaa, amesimama, amevaa — Kiswahili hutumia -me- kueleza hali iliyopo sasa. Ukitafsiri -me- kama has + past participle, unapata sentensi zenye maana nyingine. Kwa hali hizi za sasa, Kiingereza hutumia am / is / are + -ing.

⚠️Speak quietly, Grandpa has slept.
✅Speak quietly, Grandpa is sleeping.
Has slept haimaanishi kwamba babu bado amelala sasa.
⚠️Look at Neema! She has worn a beautiful kitenge today.
✅Look at Neema! She's wearing a beautiful kitenge today.
Amevaa sasa → is wearing.
⚠️Who is that man who has stood near the gate?
✅Who is that man standing near the gate? au Who is that man who is standing near the gate?
Amesimama → is standing.

2. Be inayopotea. Katika Kiswahili, kiima na wakati viko ndani ya neno moja (anapika, tunasubiri). Tukitafsiri, tunaweka kiima na kitenzi chenye -ing, na kusahau am / is / are katikati.

❌My mother cooking in the kitchen.
✅My mother is cooking in the kitchen. au My mother's cooking in the kitchen.
❌We waiting for the bus.
✅We're waiting for the bus. au We are waiting for the bus.

3. -na- moja kwa sasa na kwa tabia. Kwa sababu ninaendesha inaweza kumaanisha "sasa hivi" na "kwa kawaida", ni rahisi kutumia present simple kwa kinachotokea sasa. Sarufi inaweza kuwa sahihi, lakini maana inakuwa "kwa kawaida".

⚠️Sorry, I can't answer the phone. I drive.
✅Sorry, I can't answer the phone. I'm driving.
I drive = ninajua kuendesha / ninaendesha kwa kawaida; sasa hivi → I'm driving.
⚠️Please be quiet. Dad talks on the phone.
✅Please be quiet. Dad is talking on the phone.
Sasa hivi → -ing.

4. Maswali bila kugeuza mpangilio. Kiswahili huuliza bila kubadilisha mpangilio (Unaenda wapi?). Kwa Kiingereza, am / is / are huja kabla ya kiima.

❌Where you are going?
✅Where are you going?
❌Why she is crying?
✅Why is she crying?

5. Ninakuja → "I'm coming" (= nitarudi). Katika Kiswahili, Ninakuja! unapoondoka maana yake ni "nitarudi sasa hivi". Katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, I'm coming hutumika vivyo hivyo, lakini kimataifa I'm coming maana yake ni kuelekea kwa msikilizaji, kwa hiyo inaweza kuchanganya.

⚠️(Unaondoka dukani kwa dakika tano.) Wait here, I'm coming.
✅Wait here, I'll be right back.
Ni kawaida Afrika Mashariki, lakini kimataifa I'm coming = ninakuja kwako.

Usichanganye

Present continuous na present simple — Continuous ni video ya moja kwa moja ya sasa; simple ni kwa ratiba na mambo yaliyo kweli kila mara au kwa ujumla. Kiswahili kinaweza kutumia anafanya kwa zote mbili. Tazama A1-23 kwa ulinganisho kamili.

She's working in the garden.
Anafanya kazi bustanini.
sasa hivi
She works in a hospital.
Anafanya kazi hospitalini.
kazi yake, kweli kwa ujumla; Kiswahili: anafanya kwa zote mbili

Present continuous kwa wakati ujao — I'm meeting Sam tomorrow hutumia umbo lile lile lakini linazungumzia mpango uliopangwa. Hiyo ni matumizi tofauti: tazama A2-05.

I'm having lunch.
Ninakula chakula cha mchana.
sasa
I'm having lunch with Sam on Friday.
Ijumaa nitakula chakula cha mchana na Sam.
mpango wa baadaye: Kiswahili -ta-; tazama A2-05

be + kivumishi na be + -ing form — Zote mbili zinaanza na be, lakini -ing form inaonyesha kitendo kinachoendelea.

The children are quiet.
Watoto wako kimya.
maelezo
The children are sleeping.
Watoto wamelala.
kitendo kinachoendelea; wamelala (-me-) → are sleeping

Tahajia na Matamshi

  • -ing hutamkwa /ɪŋ/ — sauti moja /ŋ/ mwishoni, ile ile ya ng' katika ng'ombe. Hii ni faida kwako. Katika Kiingereza sanifu hakuna /g/ baada yake, na hakuna irabu: epuka "workingi" na "workingu". working /ˈwɜːkɪŋ/ (UK), /ˈwɝːkɪŋ/ (US).
  • /ɪ/ ya -ing ni fupi na legevu, kati ya i na e ya Kiswahili; si i ndefu.
  • Contraction ni za kawaida katika mazungumzo: I'm, you're, she's, it's, we're, they're; isn't, aren't. Kuna maumbo mawili ya hasi: she isn't working = she's not working. Lakini kwa I, ni I'm not tu.
  • Katika maswali, are kwa kawaida ni dhaifu: What are you doing? husikika karibu kama "whadda-ya doing" katika mazungumzo ya haraka. Usitamke kila irabu kikamilifu kama tunavyofanya katika Kiswahili.
  • Kurudufu kunategemea msisitizo: begin → beginning (msisitizo kwenye silabi ya mwisho), lakini visit → visiting (msisitizo kwenye silabi ya kwanza).
  • Kiingereza cha Uingereza hurudufu l ya mwisho baada ya irabu moja (travelling, cancelling); Kiingereza cha Marekani kwa kawaida hakirudufu (traveling, canceling).

Kanuni ya Dhahabu

am / is / are + -ing form = kitendo kinachoendelea: sasa, kipindi hiki, cha muda au kinachobadilika. Usisahau kamwe be, na angalia tahajia ya -ing. Ninapika sasa hivi → I'm cooking; amelala sasa → is sleeping.

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha kwa umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.

  1. I (watch) TV right now.
  2. She (not / work) today.
  3. they (sleep)?
  4. Andika -ing form: swim
  5. Andika -ing form: drive
  6. Andika -ing form: lie
  7. Andika -ing form: play

B. Maana

Chagua: now (sasa hivi), around now (kipindi hiki), temporary (ya muda) au changing (inabadilika).

  1. Now, around now, temporary or changing? "Prices are going up."
  2. Now, around now, temporary or changing? "Shh! The baby is sleeping."
  3. Now, around now, temporary or changing? "I'm staying with my aunt this month."
  4. "Is it raining?" "No, it ."

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. He reading a book.
  2. Do you listening to me?
  3. We're siting in the garden.
  4. They're playing football in the park.

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo ya simu. Tumia vitenzi vilivyo kwenye mabano.

A phone call
Mum: Hi, Lily! What 16 you doing?
Lily: I 17 (study) for my exam. And Dad 18 (cook) dinner.
Mum: Is your brother at home?
Lily: Yes, but he 19 (not / study). He 20 (play) computer games!
Mum: Typical! And how is the weather there?
Lily: Terrible. It 21 (rain) and it 22 (get) cold.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu watu walio karibu nawe na maisha yako sasa.

  1. Andika sentensi tatu kuhusu watu walio karibu nawe wanafanya nini sasa hivi.
  2. Andika sentensi mbili kuhusu jambo la muda katika maisha yako mwezi huu.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili
    your father work at the weekend?
  2. A1-20 At, On, In kwa Muda: Vihusishi vya Wakati kwa Kiswahili
    Chagua jibu sahihi: My course starts … Monday.
  3. A1-21 Prepositions of Place (In, On, At) kwa Kiswahili: Mahali na Mwelekeo
    Chagua jibu sahihi: Let's go … now.
Majibu

A. Muundo

  1. am watching / 'm watching
  2. isn't working / 's not working / is not working
  3. Are … sleeping
  4. swimming
  5. driving
  6. lying
  7. playing

B. Maana

  1. changing
  2. now
  3. temporary / around now
  4. isn't / 's not

C. Tafuta Kosa

  1. He is reading a book. / He's reading a book.
  2. Are you listening to me?
  3. We're sitting in the garden.
  4. ✓ They're playing football in the park.

D. Katika Muktadha

  1. are
  2. 'm studying / am studying
  3. is cooking / 's cooking
  4. isn't studying / 's not studying / is not studying
  5. is playing / 's playing
  6. 's raining / is raining
  7. 's getting / is getting

E. Zamu Yako

  1. My sister is watching TV. My dad is working in his room. The neighbours are talking outside.
  2. I'm doing a cooking course. I'm not drinking coffee this month.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. Does
  2. on
  3. home
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play