Saa, Siku na Tarehe kwa Kiingereza: Telling the Time, Ordinal Numbers na Miaka
Time, Days and Dates
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutumia namba za mpangilio (ordinal numbers: first, second, third), kusema na kuandika siku, miezi na tarehe kwa mtindo wa Uingereza (UK) na Marekani (US), kusema miaka, kusema saa kwa njia mbili, na kuuliza What time is it?, What's the date today? na When's your birthday?
Wazo Kuu
Fikiria saa na kalenda kwenye ukuta mmoja. Saa inajibu What time is it? Kalenda inajibu What's the date? Kiingereza kina mfumo tofauti kidogo kwa kila kimoja.
Kwenye kalenda, tarehe ni nafasi katika mwezi: siku ya tano ya Mei. Kwa hiyo tarehe hutumia namba za mpangilio (ordinal numbers), yaani namba zinazopanga vitu kwa mfuatano: first, second, third, fourth… Tayari unajua namba za kuhesabu kutoka A1-04; ordinal hujengwa kutoka kwazo.
Kwenye saa, kuna njia mbili za kusema. Njia ya jadi inaangalia uso wa saa: half past seven, (a) quarter to eight. Njia ya kidijitali inasoma namba tu: seven thirty, seven forty-five. Zote mbili ni sahihi, na zote ni za kawaida.
Miaka kwa kawaida husemwa kwa vipande viwili: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.
Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili kuna jambo moja kubwa zaidi kuliko yote: saa za Kiswahili zinaanza kuhesabiwa jua linapochomoza, yaani saa kumi na mbili asubuhi kwa hesabu ya Kiingereza. Kwa hiyo saa moja asubuhi ni seven o'clock, si one o'clock. Tofauti ni saa sita.
Kiswahili na Kiingereza
Saa za Kiswahili zinachelewa saa sita nyuma ya saa za Kiingereza: ongeza 6 (au toa 6) kupata saa ya Kiingereza. Na nusu = half past, na robo = a quarter past, kasoro = to. Kwa tarehe, Kiswahili husema tarehe + namba ya kuhesabu (tarehe tano), lakini Kiingereza hutumia ordinal (the fifth). Kama Kiswahili, Kiingereza huandika siku na miezi kwa herufi kubwa.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Ni saa moja asubuhi. | It's seven o'clock in the morning. | saa za Kiswahili + 6 = saa za Kiingereza |
| Ni saa sita mchana. | It's twelve o'clock. / It's noon. | saa sita = 12 |
| Ni saa tisa na nusu. | It's half past three. | na nusu → half past; tisa → three |
| Ni saa mbili kasoro robo. | It's a quarter to eight. | kasoro → to; saa ya Kiingereza inayofuata: eight |
| Tarehe tano Mei | the fifth of May / May fifth | Kiswahili: namba ya kuhesabu; Kiingereza: ordinal |
| ghorofa ya tatu | the third floor | -a tatu → third: wazo ni lile lile |
| mwaka elfu mbili ishirini na sita | twenty twenty-six | Kiswahili: namba nzima; Kiingereza: vipande viwili |
Kanuni ya haraka: saa za Kiswahili kutoka saa moja hadi saa sita = seven hadi twelve; kutoka saa saba hadi saa kumi na mbili = one hadi six.
Muundo
Namba za mpangilio (ordinal numbers)
| Namba | Neno | Kwa maandishi | Namba | Neno | Kwa maandishi |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | first | 1st | 11 | eleventh | 11th |
| 2 | second | 2nd | 12 | twelfth | 12th |
| 3 | third | 3rd | 13 | thirteenth | 13th |
| 4 | fourth | 4th | 20 | twentieth | 20th |
| 5 | fifth | 5th | 21 | twenty-first | 21st |
| 8 | eighth | 8th | 22 | twenty-second | 22nd |
| 9 | ninth | 9th | 30 | thirtieth | 30th |
Ordinal nyingi = namba + -th. Katika namba kubwa, sehemu ya mwisho tu ndiyo hubadilika: twenty-first, thirty-second, thirty-third.
Siku na miezi — kila mara kwa herufi kubwa
| Siku | Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday |
|---|---|
| Miezi | January, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December |
Majira ya mwaka hayaandikwi kwa herufi kubwa: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.
Tarehe
| Maandishi | Matamshi | |
|---|---|---|
| UK | 5 May 2026 / 5th May 2026 | the fifth of May / May the fifth |
| US | May 5, 2026 / May 5th | May fifth |
| Namba, UK | 05/06/2026 | = 5 June |
| Namba, US | 05/06/2026 | = May 6 |
Tanzania na Kenya huandika tarehe kwa mtindo wa UK: siku kwanza, kisha mwezi.
Miaka
| Mwaka | Sema |
|---|---|
| 1999 | nineteen ninety-nine |
| 1905 | nineteen oh five |
| 1800 | eighteen hundred |
| 2000 | two thousand |
| 2005 | two thousand and five (UK) / two thousand five (US) |
| 2026 | twenty twenty-six; pia two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US) |
Kusema saa
| Saa | Njia ya jadi | Njia ya kidijitali | Kwa Kiswahili |
|---|---|---|---|
| 7:00 | seven o'clock | seven o'clock / seven | saa moja |
| 7:05 | five past seven (UK) / five after seven (US) | seven oh five | saa moja na dakika tano |
| 7:15 | (a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US) | seven fifteen | saa moja na robo |
| 7:30 | half past seven | seven thirty | saa moja na nusu |
| 7:45 | (a) quarter to eight | seven forty-five | saa mbili kasoro robo |
| 7:50 | ten to eight | seven fifty | saa mbili kasoro dakika kumi |
- Tumia past kwa dakika 1–30 na to kwa dakika 31–59: twenty-five to nine = 8:35. (Katika Kiingereza cha Marekani, of au till pia husikika: a quarter of eight.) Hii inafanana na na na kasoro za Kiswahili.
- Kwa namba zisizo 5, 10, 20 au 25, ongeza minutes: seven minutes past six.
- a.m. = kabla ya saa sita mchana; p.m. = baada ya saa sita mchana. Ratiba mara nyingi hutumia saa 24: 18:30 = eighteen thirty.
- Katika Kiingereza cha Uingereza kisicho rasmi, half seven = 7:30.
Maswali
| Swali | Jibu |
|---|---|
| What time is it? / What's the time? (UK) | It's ten past four. |
| What day is it today? | It's Thursday. |
| What's the date today? | It's the third of June. / It's June third. |
| When's your birthday? | It's the twelfth of October. / It's October twelfth. |
Matumizi
1Namba za Mpangilio
Tumia ordinal kwa mfuatano na nafasi: ghorofa, mashindano, siku za kuzaliwa, mara ya kwanza.
2Siku na Miezi
Siku na miezi ni majina, kwa hiyo kila mara huanza kwa herufi kubwa, kama ilivyo katika Kiswahili (Jumatatu, Septemba).
3Tarehe
Kiingereza cha Uingereza kwa kawaida huweka siku kwanza; Kiingereza cha Marekani huweka mwezi kwanza. Sema tarehe kwa ordinal. Kiswahili husema tarehe tano, kwa namba ya kuhesabu, lakini Kiingereza husema the fifth. (Kwa on pamoja na tarehe, tazama A1-20.)
4Miaka
Sema miaka mingi kwa vipande viwili. Kuanzia 2000 hadi 2009, sema two thousand (and)…; kuanzia 2010, twenty ten na two thousand (and) ten zote hutumika. Kiswahili husema namba nzima (elfu moja mia tisa tisini na tisa); Kiingereza hakisemi hivyo.
5Kusema Saa — Njia ya Jadi
Uliza What time is it? na ujibu It's…. Tumia past katika nusu ya kwanza ya saa na to katika nusu ya pili. Kumbuka kubadilisha saa: saa za Kiswahili + 6.
6Kusema Saa — Njia ya Kidijitali
Sema saa, kisha dakika. Hii ni ya kawaida sana kwa ratiba, miadi na simu.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Saa za Kiswahili zilizotafsiriwa moja kwa moja. Huu ndio mtego mkubwa zaidi. Saa mbili asubuhi ni eight o'clock, si two o'clock. Ukisahau kuongeza saa sita, sentensi yako ni sahihi kisarufi, lakini mgeni atafika saa sita mapema au kuchelewa.
2. Tarehe + namba ya kuhesabu. Kiswahili husema tarehe ishirini na mbili Desemba, kwa namba ya kuhesabu. Kiingereza kinahitaji ordinal: the twenty-second.
3. Mwaka kama namba nzima. Kwa Kiswahili tunasema mwaka elfu moja mia tisa tisini na tano. Kwa Kiingereza, kusema mwaka kama namba nzima ni sahihi kisarufi lakini haitumiki hivyo.
4. Usiku kwa saa mbili za jioni. Kwa Kiswahili saa mbili usiku ni 8 p.m., kwa sababu giza limeingia. Kwa Kiingereza, 8 p.m. kwa kawaida ni in the evening; at night ni kuchelewa zaidi, wakati wa kulala.
Usichanganye
Tarehe za UK na US — 04/07 ni 4 July Uingereza lakini April 7 Marekani. Ukiwaandikia watu wa nchi nyingine, andika mwezi kwa neno.
half past seven na half seven — Zote mbili humaanisha 7:30 katika Kiingereza cha Uingereza; half seven si rasmi. Katika Kiingereza cha Marekani, sema seven thirty au half past seven. Kumbuka: half seven si "saa saba na nusu"!
What time is it? na What's the date? — Time ni saa; date ni kalenda (tarehe).
Tahajia na Matamshi
- Tahajia zisizo za kawaida: five → fifth, nine → ninth (bila e), twelve → twelfth, eight → eighth (t moja), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
- Andika twenty-first hadi ninety-ninth kwa kistari (hyphen).
- th mwishoni ni /θ/, sauti ya th katika thelathini: ncha ya ulimi kati ya meno, hewa inapita bila mtetemo. Kiswahili sanifu kina sauti hii, na hii ni faida kwako; lakini wazungumzaji wengi huigeuza kuwa s au t, kwa hiyo iangalie: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US), si "fos".
- fifth /fɪfθ/ na sixth /sɪksθ/ zina konsonanti nyingi pamoja. Usiongeze irabu kati yao wala mwishoni; epuka "fifithi" na "siksithi". Zitamke polepole kwanza.
- third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US): irabu /ɜː/ haipo katika Kiswahili. Si a wala e: midomo imelegea, ulimi katikati kinywani. Sauti ile ile iko katika first, thirty na Thursday.
- o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US): msisitizo uko kwenye clock, na o ya kwanza ni dhaifu sana.
- 0 katika saa na miaka husemwa oh, kama herufi O: nineteen oh five, ten oh five.
- Wednesday /ˈwenzdeɪ/: d ya kwanza haitamkwi, na ina silabi mbili tu. February mara nyingi hutamkwa /ˈfebruəri/ au /ˈfebjuəri/.
Kanuni ya Dhahabu
Hesabu kwa namba za kuhesabu (five, thirty); panga vitu na sema tarehe kwa ordinal (the fifth, the thirtieth). Siku na miezi huandikwa kwa herufi kubwa. Kwa saa, tumia past hadi dakika 30 na to baada ya 30, au soma namba tu: seven forty-five. Na kabla ya kusema saa kwa Kiingereza, ongeza saa sita kwenye saa ya Kiswahili: saa moja = seven.
Mazoezi
A. Muundo
Andika au sema kwa Kiingereza.
-
Andika ordinal: 2
-
Andika ordinal: 12
-
Andika ordinal: 22
-
Sema mwaka: 1984
-
Sema saa (njia ya jadi): 6:15
-
Sema saa (njia ya jadi): 9:40
-
Sema saa (njia ya kidijitali): 4:30
B. Maana
Chagua au andika jibu sahihi.
-
Kwa mtindo wa US, 03/04 inamaanisha: …
-
Kwa mtindo wa UK, 03/04 inamaanisha: …
-
"It's a quarter to five." Kwa mtindo wa kidijitali, hiyo ni…
-
Chagua swali: "___?" "It's the ninth of July."
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
the nineth of May
-
It's forty past eight.
-
My birthday is the 3 of June.
-
Our holiday starts on the first of August.holiday (UK); vacation (US)
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo. Namba zilizo kwenye mabano zinakuonyesha tarehe au saa.
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika siku yako ya kuzaliwa kwa njia mbili (mtindo wa UK na mtindo wa US).
-
Unaamka na kwenda kulala saa ngapi? Andika kila saa kwa njia mbili.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-04 Namba kwa Kiingereza: Umri, Bei na Namba za Simu (Thirteen au Thirty?) Andika kwa maneno: 350 (UK)
-
A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi " is your birthday?" "In March."
-
A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno Panga maneno kwa mpangilio sahihi: is / never / my brother / on time
Majibu
A. Muundo
- second
- twelfth
- twenty-second
- nineteen eighty-four
- a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
- twenty to ten
- four thirty
B. Maana
- March 4
- 3 April
- four forty-five
- What's the date
C. Tafuta Kosa
- the ninth of May
- It's twenty to nine. / It's eight forty.
- My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
- ✓ Our holiday starts on the first of August.
D. Katika Muktadha
- thirty-first / 31st
- is
- past
- fifteen
- second / 2nd
E. Zamu Yako
- the twelfth of October / October twelfth
- I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.
F. Marudio Mchanganyiko
- three hundred and fifty
- When
- My brother is never on time.
