SlowingoSarufi
A1 20 / 32

Saa, Siku na Tarehe kwa Kiingereza: Telling the Time, Ordinal Numbers na Miaka

Time, Days and Dates

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kutumia namba za mpangilio (ordinal numbers: first, second, third), kusema na kuandika siku, miezi na tarehe kwa mtindo wa Uingereza (UK) na Marekani (US), kusema miaka, kusema saa kwa njia mbili, na kuuliza What time is it?, What's the date today? na When's your birthday?

Wazo Kuu

Fikiria saa na kalenda kwenye ukuta mmoja. Saa inajibu What time is it? Kalenda inajibu What's the date? Kiingereza kina mfumo tofauti kidogo kwa kila kimoja.

Kwenye kalenda, tarehe ni nafasi katika mwezi: siku ya tano ya Mei. Kwa hiyo tarehe hutumia namba za mpangilio (ordinal numbers), yaani namba zinazopanga vitu kwa mfuatano: first, second, third, fourth… Tayari unajua namba za kuhesabu kutoka A1-04; ordinal hujengwa kutoka kwazo.

Kwenye saa, kuna njia mbili za kusema. Njia ya jadi inaangalia uso wa saa: half past seven, (a) quarter to eight. Njia ya kidijitali inasoma namba tu: seven thirty, seven forty-five. Zote mbili ni sahihi, na zote ni za kawaida.

Miaka kwa kawaida husemwa kwa vipande viwili: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.

Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili kuna jambo moja kubwa zaidi kuliko yote: saa za Kiswahili zinaanza kuhesabiwa jua linapochomoza, yaani saa kumi na mbili asubuhi kwa hesabu ya Kiingereza. Kwa hiyo saa moja asubuhi ni seven o'clock, si one o'clock. Tofauti ni saa sita.

Kiswahili na Kiingereza

Saa za Kiswahili zinachelewa saa sita nyuma ya saa za Kiingereza: ongeza 6 (au toa 6) kupata saa ya Kiingereza. Na nusu = half past, na robo = a quarter past, kasoro = to. Kwa tarehe, Kiswahili husema tarehe + namba ya kuhesabu (tarehe tano), lakini Kiingereza hutumia ordinal (the fifth). Kama Kiswahili, Kiingereza huandika siku na miezi kwa herufi kubwa.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Ni saa moja asubuhi.It's seven o'clock in the morning.saa za Kiswahili + 6 = saa za Kiingereza
Ni saa sita mchana.It's twelve o'clock. / It's noon.saa sita = 12
Ni saa tisa na nusu.It's half past three.na nusu → half past; tisa → three
Ni saa mbili kasoro robo.It's a quarter to eight.kasoro → to; saa ya Kiingereza inayofuata: eight
Tarehe tano Meithe fifth of May / May fifthKiswahili: namba ya kuhesabu; Kiingereza: ordinal
ghorofa ya tatuthe third floor-a tatu → third: wazo ni lile lile
mwaka elfu mbili ishirini na sitatwenty twenty-sixKiswahili: namba nzima; Kiingereza: vipande viwili

Kanuni ya haraka: saa za Kiswahili kutoka saa moja hadi saa sita = seven hadi twelve; kutoka saa saba hadi saa kumi na mbili = one hadi six.

Muundo

Namba za mpangilio (ordinal numbers)

NambaNenoKwa maandishiNambaNenoKwa maandishi
1first1st11eleventh11th
2second2nd12twelfth12th
3third3rd13thirteenth13th
4fourth4th20twentieth20th
5fifth5th21twenty-first21st
8eighth8th22twenty-second22nd
9ninth9th30thirtieth30th

Ordinal nyingi = namba + -th. Katika namba kubwa, sehemu ya mwisho tu ndiyo hubadilika: twenty-first, thirty-second, thirty-third.

Siku na miezi — kila mara kwa herufi kubwa

SikuMonday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday
MieziJanuary, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December

Majira ya mwaka hayaandikwi kwa herufi kubwa: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.

Tarehe

MaandishiMatamshi
UK5 May 2026 / 5th May 2026the fifth of May / May the fifth
USMay 5, 2026 / May 5thMay fifth
Namba, UK05/06/2026= 5 June
Namba, US05/06/2026= May 6

Tanzania na Kenya huandika tarehe kwa mtindo wa UK: siku kwanza, kisha mwezi.

Miaka

MwakaSema
1999nineteen ninety-nine
1905nineteen oh five
1800eighteen hundred
2000two thousand
2005two thousand and five (UK) / two thousand five (US)
2026twenty twenty-six; pia two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US)

Kusema saa

SaaNjia ya jadiNjia ya kidijitaliKwa Kiswahili
7:00seven o'clockseven o'clock / sevensaa moja
7:05five past seven (UK) / five after seven (US)seven oh fivesaa moja na dakika tano
7:15(a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US)seven fifteensaa moja na robo
7:30half past sevenseven thirtysaa moja na nusu
7:45(a) quarter to eightseven forty-fivesaa mbili kasoro robo
7:50ten to eightseven fiftysaa mbili kasoro dakika kumi
  • Tumia past kwa dakika 1–30 na to kwa dakika 31–59: twenty-five to nine = 8:35. (Katika Kiingereza cha Marekani, of au till pia husikika: a quarter of eight.) Hii inafanana na na na kasoro za Kiswahili.
  • Kwa namba zisizo 5, 10, 20 au 25, ongeza minutes: seven minutes past six.
  • a.m. = kabla ya saa sita mchana; p.m. = baada ya saa sita mchana. Ratiba mara nyingi hutumia saa 24: 18:30 = eighteen thirty.
  • Katika Kiingereza cha Uingereza kisicho rasmi, half seven = 7:30.

Maswali

SwaliJibu
What time is it? / What's the time? (UK)It's ten past four.
What day is it today?It's Thursday.
What's the date today?It's the third of June. / It's June third.
When's your birthday?It's the twelfth of October. / It's October twelfth.

Matumizi

1Namba za Mpangilio

Tumia ordinal kwa mfuatano na nafasi: ghorofa, mashindano, siku za kuzaliwa, mara ya kwanza.

This is my first time in New York.
Hii ni mara yangu ya kwanza New York.
ya kwanza → first
Our flat is on the third floor.
Fleti yetu iko ghorofa ya tatu.
flat (UK); apartment (US)
It's my grandmother's ninetieth birthday on Sunday.
Jumapili ni siku ya bibi yangu kutimiza miaka tisini.
ninetieth: -ty → -tieth
She is always first in the queue.
Kila mara yeye ndiye wa kwanza kwenye foleni.
queue (UK); line (US)
Take the second street on the left.
Ingia barabara ya pili upande wa kushoto.

2Siku na Miezi

Siku na miezi ni majina, kwa hiyo kila mara huanza kwa herufi kubwa, kama ilivyo katika Kiswahili (Jumatatu, Septemba).

Today is Monday.
Leo ni Jumatatu.
My favourite month is September.
Mwezi ninaoupenda zaidi ni Septemba.
The new term starts in January.
Muhula mpya unaanza Januari.
"What day is it today?" "It's Friday!"
"Leo ni siku gani?" "Ni Ijumaa!"

3Tarehe

Kiingereza cha Uingereza kwa kawaida huweka siku kwanza; Kiingereza cha Marekani huweka mwezi kwanza. Sema tarehe kwa ordinal. Kiswahili husema tarehe tano, kwa namba ya kuhesabu, lakini Kiingereza husema the fifth. (Kwa on pamoja na tarehe, tazama A1-20.)

"What's the date today?" "It's the fifth of May."
"Leo ni tarehe ngapi?" "Ni tarehe tano Mei."
matamshi ya UK; tarehe tano → the fifth
"What's the date today?" "It's May fifth."
"Leo ni tarehe ngapi?" "Ni tarehe tano Mei."
matamshi ya US
When's your birthday?
Siku yako ya kuzaliwa ni lini?
It's the twelfth of October.
Ni tarehe kumi na mbili Oktoba.
twelfth, si twelve
My birthday is March 3rd.
Siku yangu ya kuzaliwa ni tarehe tatu Machi.
mtindo wa US; sema "March third"
Our anniversary is the twenty-first of June.
Kumbukumbu ya ndoa yetu ni tarehe ishirini na moja Juni.
twenty-first

4Miaka

Sema miaka mingi kwa vipande viwili. Kuanzia 2000 hadi 2009, sema two thousand (and)…; kuanzia 2010, twenty ten na two thousand (and) ten zote hutumika. Kiswahili husema namba nzima (elfu moja mia tisa tisini na tisa); Kiingereza hakisemi hivyo.

This song is from nineteen ninety-nine.
Wimbo huu ni wa mwaka 1999.
19 | 99
The house is from nineteen oh five.
Nyumba hii ni ya mwaka 1905.
0 = oh
It's twenty twenty-six.
Ni mwaka 2026.
My car is a two thousand and eight model.
Gari langu ni modeli ya mwaka 2008.
UK; two thousand eight (US)
The bridge is from eighteen hundred.
Daraja hili ni la mwaka 1800.

5Kusema Saa — Njia ya Jadi

Uliza What time is it? na ujibu It's…. Tumia past katika nusu ya kwanza ya saa na to katika nusu ya pili. Kumbuka kubadilisha saa: saa za Kiswahili + 6.

What time is it?
Ni saa ngapi?
It's half past three.
Ni saa tisa na nusu.
three o'clock = saa tisa; na nusu = half past
What's the time?
Saa ngapi sasa?
It's ten to six.
Ni saa kumi na mbili kasoro dakika kumi.
hasa UK; six = saa kumi na mbili
It's exactly eight o'clock.
Ni saa mbili kamili.
eight = saa mbili; exactly = kamili
It's a quarter past nine.
Ni saa tatu na robo.
nine = saa tatu
It's twenty-five to eleven.
Ni saa tano kasoro dakika ishirini na tano.
eleven = saa tano

6Kusema Saa — Njia ya Kidijitali

Sema saa, kisha dakika. Hii ni ya kawaida sana kwa ratiba, miadi na simu.

My train is at seven forty-five.
Treni yangu ni saa mbili kasoro robo.
7:45 = saa mbili kasoro robo
It's ten oh five.
Ni saa nne na dakika tano.
0 = oh
The film starts at eight fifteen p.m.
Filamu inaanza saa mbili na robo usiku.
p.m. = baada ya saa sita mchana
The last bus is at twenty-three thirty.
Basi la mwisho ni saa tano na nusu usiku.
saa 24, kwa ratiba

Makosa ya Kawaida

❌It's the 5 of May.
✅It's the 5th of May.
Tarehe hutumia ordinal: fifth.
❌the twentyth
✅the twentieth
-ty → -tieth.
❌the fiveth / the nineth
✅the fifth / the ninth
Tahajia zisizo za kawaida.
❌It's forty past eight. (8:40)
✅It's twenty to nine. au It's eight forty.
Baada ya dakika 30, tumia to.
❌It's half to eight. (= 7:30)
✅It's half past seven. au It's seven thirty.
Kwa half, tumia past, kamwe si to.
❌My birthday is twelve May.
✅My birthday is the twelfth of May. au My birthday is May twelfth.
Tarehe zinazotamkwa hutumia ordinal.
❌It's seven o'clock and half.
✅It's half past seven. au It's seven thirty.
Tumia half past, au mtindo wa kidijitali.
❌Today is monday.
✅Today is Monday.
Siku na miezi zinahitaji herufi kubwa.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Saa za Kiswahili zilizotafsiriwa moja kwa moja. Huu ndio mtego mkubwa zaidi. Saa mbili asubuhi ni eight o'clock, si two o'clock. Ukisahau kuongeza saa sita, sentensi yako ni sahihi kisarufi, lakini mgeni atafika saa sita mapema au kuchelewa.

⚠️The shop opens at two o'clock in the morning. (ukimaanisha saa mbili asubuhi)
✅The shop opens at eight o'clock in the morning.
Saa mbili asubuhi = 8 a.m.; two o'clock in the morning ni katikati ya usiku.
⚠️Come to my office at four. (ukimaanisha saa nne asubuhi)
✅Come to my office at ten.
Saa nne = ten o'clock.

2. Tarehe + namba ya kuhesabu. Kiswahili husema tarehe ishirini na mbili Desemba, kwa namba ya kuhesabu. Kiingereza kinahitaji ordinal: the twenty-second.

❌My sister's wedding is twenty-two December.
✅My sister's wedding is the twenty-second of December. au My sister's wedding is December twenty-second.
Tarehe: ordinal.

3. Mwaka kama namba nzima. Kwa Kiswahili tunasema mwaka elfu moja mia tisa tisini na tano. Kwa Kiingereza, kusema mwaka kama namba nzima ni sahihi kisarufi lakini haitumiki hivyo.

⚠️My father's car is from one thousand nine hundred and ninety-five.
✅My father's car is from nineteen ninety-five.
Miaka husemwa kwa vipande viwili.

4. Usiku kwa saa mbili za jioni. Kwa Kiswahili saa mbili usiku ni 8 p.m., kwa sababu giza limeingia. Kwa Kiingereza, 8 p.m. kwa kawaida ni in the evening; at night ni kuchelewa zaidi, wakati wa kulala.

⚠️The match starts at eight in the night.
✅The match starts at eight in the evening. au The match starts at eight p.m.
Saa 8 p.m. = in the evening; in the night si msemo wa kawaida hapa.

Usichanganye

Tarehe za UK na US — 04/07 ni 4 July Uingereza lakini April 7 Marekani. Ukiwaandikia watu wa nchi nyingine, andika mwezi kwa neno.

The deadline is the fourth of July.
Tarehe ya mwisho ni tarehe nne Julai.
imeandikwa "4 July": inaeleweka na kila mtu
The deadline is July fourth.
Tarehe ya mwisho ni tarehe nne Julai.
imeandikwa "July 4": mtindo wa US, nao unaeleweka

half past seven na half seven — Zote mbili humaanisha 7:30 katika Kiingereza cha Uingereza; half seven si rasmi. Katika Kiingereza cha Marekani, sema seven thirty au half past seven. Kumbuka: half seven si "saa saba na nusu"!

The café opens at half past seven.
Mgahawa unafunguliwa saa moja na nusu asubuhi.
7:30
See you at half seven!
Tuonane saa moja na nusu!
UK, si rasmi; 7:30

What time is it? na What's the date? — Time ni saa; date ni kalenda (tarehe).

"What time is it?" "It's four o'clock."
"Ni saa ngapi?" "Ni saa kumi."
four = saa kumi
"What's the date?" "It's the first of April."
"Leo ni tarehe ngapi?" "Ni tarehe mosi Aprili."
tarehe mosi = the first

Tahajia na Matamshi

  • Tahajia zisizo za kawaida: five → fifth, nine → ninth (bila e), twelve → twelfth, eight → eighth (t moja), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
  • Andika twenty-first hadi ninety-ninth kwa kistari (hyphen).
  • th mwishoni ni /θ/, sauti ya th katika thelathini: ncha ya ulimi kati ya meno, hewa inapita bila mtetemo. Kiswahili sanifu kina sauti hii, na hii ni faida kwako; lakini wazungumzaji wengi huigeuza kuwa s au t, kwa hiyo iangalie: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US), si "fos".
  • fifth /fɪfθ/ na sixth /sɪksθ/ zina konsonanti nyingi pamoja. Usiongeze irabu kati yao wala mwishoni; epuka "fifithi" na "siksithi". Zitamke polepole kwanza.
  • third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US): irabu /ɜː/ haipo katika Kiswahili. Si a wala e: midomo imelegea, ulimi katikati kinywani. Sauti ile ile iko katika first, thirty na Thursday.
  • o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US): msisitizo uko kwenye clock, na o ya kwanza ni dhaifu sana.
  • 0 katika saa na miaka husemwa oh, kama herufi O: nineteen oh five, ten oh five.
  • Wednesday /ˈwenzdeɪ/: d ya kwanza haitamkwi, na ina silabi mbili tu. February mara nyingi hutamkwa /ˈfebruəri/ au /ˈfebjuəri/.

Kanuni ya Dhahabu

Hesabu kwa namba za kuhesabu (five, thirty); panga vitu na sema tarehe kwa ordinal (the fifth, the thirtieth). Siku na miezi huandikwa kwa herufi kubwa. Kwa saa, tumia past hadi dakika 30 na to baada ya 30, au soma namba tu: seven forty-five. Na kabla ya kusema saa kwa Kiingereza, ongeza saa sita kwenye saa ya Kiswahili: saa moja = seven.

Mazoezi

A. Muundo

Andika au sema kwa Kiingereza.

  1. Andika ordinal: 2
  2. Andika ordinal: 12
  3. Andika ordinal: 22
  4. Sema mwaka: 1984
  5. Sema saa (njia ya jadi): 6:15
  6. Sema saa (njia ya jadi): 9:40
  7. Sema saa (njia ya kidijitali): 4:30

B. Maana

Chagua au andika jibu sahihi.

  1. Kwa mtindo wa US, 03/04 inamaanisha: …
  2. Kwa mtindo wa UK, 03/04 inamaanisha: …
  3. "It's a quarter to five." Kwa mtindo wa kidijitali, hiyo ni…
  4. Chagua swali: "___?" "It's the ninth of July."

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. the nineth of May
  2. It's forty past eight.
  3. My birthday is the 3 of June.
  4. Our holiday starts on the first of August.

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo. Namba zilizo kwenye mabano zinakuonyesha tarehe au saa.

Planning a visit
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika siku yako ya kuzaliwa kwa njia mbili (mtindo wa UK na mtindo wa US).
  2. Unaamka na kwenda kulala saa ngapi? Andika kila saa kwa njia mbili.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-04 Namba kwa Kiingereza: Umri, Bei na Namba za Simu (Thirteen au Thirty?)
    Andika kwa maneno: 350 (UK)
  2. A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi
    " is your birthday?" "In March."
  3. A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno
    Panga maneno kwa mpangilio sahihi: is / never / my brother / on time
Majibu

A. Muundo

  1. second
  2. twelfth
  3. twenty-second
  4. nineteen eighty-four
  5. a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
  6. twenty to ten
  7. four thirty

B. Maana

  1. March 4
  2. 3 April
  3. four forty-five
  4. What's the date

C. Tafuta Kosa

  1. the ninth of May
  2. It's twenty to nine. / It's eight forty.
  3. My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
  4. ✓ Our holiday starts on the first of August.

D. Katika Muktadha

  1. thirty-first / 31st
  2. is
  3. past
  4. fifteen
  5. second / 2nd

E. Zamu Yako

  1. the twelfth of October / October twelfth
  2. I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. three hundred and fifty
  2. When
  3. My brother is never on time.
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play