Imperative na Let's kwa Kiswahili: Amri, Maelekezo na Mapendekezo
Imperatives, Let's and Suggestions
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutoa maelekezo, kuonyesha njia na kutoa maonyo (Turn left. Don't touch that!), kuwakaribisha watu (Come in!), kulainisha kwa please, na kupendekeza kwa Let's, How about…?, What about…? na Why don't we…?
Wazo Kuu
Wakati mwingine hutaki kueleza dunia ilivyo; unataka kuibadilisha. Unataka mtu afanye jambo: Sit down. Open the window. Be careful. Kwa hili, Kiingereza hutumia imperative (kauli ya amri): base form ya kitenzi mwanzoni, bila kiima.
Kwa nini bila kiima? Kwa sababu kiko wazi: ni wewe, msikilizaji. Fikiria kitufe cha kitendo: kitufe kilichoandikwa kitendo juu yake: Stop. Wait. Go. Unabonyeza kitufe, na msikilizaji anafanya kitendo.
Kusema "usifanye", weka Don't mbele: Don't go. Unapotaka kujihusisha mwenyewe, wewe na mimi pamoja, tumia Let's: Let's go. Na kwa wazo laini zaidi, uliza swali: How about a coffee? Why don't we go out?
Imperative inaweza kusikika moja kwa moja sana, kwa hiyo please, sauti ya kirafiki na mazingira ni muhimu sana.
Habari njema: Kiswahili kina mfumo unaofanana sana. Tunasema Kaa! Fungua mlango! bila kiima, Usiguse! kwa kukanusha, na Twende! kwa "sisi pamoja". Tofauti kubwa ni kwamba Kiswahili kina maumbo tofauti kwa mtu mmoja na kwa watu wengi (fungua / fungueni); Kiingereza kina umbo moja tu.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili na Kiingereza vinaanza amri kwa kitenzi, bila kiima. Lakini Kiswahili hubadilisha kitenzi kwa wingi (-eni), kwa kukanusha (usi-…-e) na kwa "sisi" (tu-…-e). Kiingereza hakibadilishi kitenzi: kinaongeza Don't au Let's mbele.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Fungua mlango. / Fungueni mlango. | Open the door. | Kiswahili: umoja na wingi; Kiingereza: umbo moja |
| Usiguse sufuria hiyo. | Don't touch that pan. | usi-…-e ndani ya kitenzi; Kiingereza: Don't + base form |
| Kuwa mwangalifu! | Be careful! | sawa: kuwa → be |
| Tupumzike. / Twende nyumbani. | Let's take a break. / Let's go home. | tu-…-e → Let's + base form |
| Tusibishane kuhusu pesa. | Let's not argue about money. | tusi- → Let's not |
| Kwa nini tusikutane saa kumi na mbili? | Why don't we meet at six? | muundo unaofanana sana |
| Usijali kuhusu vyombo. | Don't worry about the dishes. | usijali → Don't worry (si "Don't mind") |
Kwa hiyo: kitenzi peke yake = amri; Don't mbele = usi-; Let's mbele = tu-…-e.
Muundo
Imperative
| Mpangilio | Mfano | |
|---|---|---|
| Chanya | base form + … | Open the door. |
| Kukanusha | Don't + base form + … | Don't open the door. |
| Kwa be | Be / Don't be + kivumishi | Be quiet. Don't be late. |
| Laini zaidi | Please + imperative / imperative + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + base form | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Umbo ni lile lile kwa mtu mmoja au wengi: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not ni umbo kamili, hutumika kwenye mabango na sheria rasmi: Do not enter.
Let's (= let us)
| Mpangilio | Mfano | |
|---|---|---|
| Pendekezo | Let's + base form | Let's eat out tonight. |
| Kukanusha | Let's not + base form | Let's not wait. |
Mapendekezo mengine
| Mpangilio | Mfano |
|---|---|
| How about / What about + nomino? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing form? | What about going to the beach? |
| Why don't we + base form? | Why don't we take a taxi? |
-ing form (going, taking) inafundishwa kikamilifu katika A1-22; hapa jifunze tu kuitumia baada ya How about / What about.
Kujibu pendekezo
| Ndiyo | Hapana |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Matumizi
1Maelekezo
Tumia imperative kwa maelekezo ya hatua kwa hatua: mapishi, programu, mashine, mitihani, darasani.
2Kuonyesha Njia
Tumia imperative kumwonyesha mtu jinsi ya kufika mahali.
3Maonyo na Ushauri
Tumia imperative, mara nyingi fupi na kwa sauti, kuwaonya watu. Always / Never + imperative hutoa ushauri mzito wa jumla.
4Makaribisho na Ofa
Kwa sauti ya kirafiki, imperative ni ya ukarimu, si ya ukali.
5Let's na Let's Not
Tumia Let's kupendekeza kufanya jambo pamoja (wewe + mimi). Let's not hupendekeza kutolifanya.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Maswali haya hufanya pendekezo lisikike laini na wazi zaidi. Baada ya How about / What about, tumia nomino au -ing form. Baada ya Why don't we, tumia base form.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Usijali kuwa Don't mind. Katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, Don't mind husikika mara nyingi kwa maana ya usijali. Kimataifa, faraja hii ni Don't worry; mind hutumika katika misemo mingine (Never mind, Do you mind…?).
2. Let's we…. Twende tayari ina "sisi" ndani yake, na Let's tayari ina us ndani yake (let us). Kuongeza we ni kurudia.
3. Let us go katika mazungumzo. Shuleni na kwenye hotuba tunasikia Let us… mara nyingi, kwa hiyo wengi huutumia hata kati ya marafiki. Ni sahihi kisarufi, lakini katika mazungumzo ya kawaida unasikika rasmi sana.
4. Shuka kuwa Alight. Kwa maelekezo ya safari, Kiingereza cha Afrika Mashariki mara nyingi hutumia alight kwa maana ya kushuka. Ni neno sahihi, lakini rasmi sana; katika mazungumzo ya kila siku watu husema get off.
Usichanganye
Imperative na Can you…? — Imperative inaamuru; Can you…? inaomba. Kwa watu usiowajua, madukani au kazini, ombi kwa kawaida ni la heshima zaidi. Tazama A1-17 na A2-23.
Let's na lets — Let's (yenye ritifaa) = let us, pendekezo. Lets (bila ritifaa) ni kitenzi let + -s = anaruhusu. Tazama B1-18.
Don't na Doesn't — Imperative ya kukanusha ni Don't (au Do not) kila mara, hata kwa mtu mmoja. Doesn't ni kwa he / she / it katika Present Simple tu. Tazama A1-13.
Tahajia na Matamshi
- Let's = let us. Ritifaa inachukua nafasi ya u: /lets/. Usiandike Lets go. Neno ni silabi moja inayoishia kwa /ts/; usiongeze irabu: epuka "letsi".
- Don't ni silabi moja: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Katika mazungumzo ya haraka t mara nyingi haisikiki wazi: Don't worry inasikika karibu kama "doan worry".
- Sisitiza kitenzi kikuu, au neno dogo katika vitenzi kama sit down: Sit down. Don't touch it. Katika onyo, sisitiza Don't: Don't touch it!
- Sauti yako inabadilisha maana. Sauti bapa inayoshuka inaweza kusikika kama amri; sauti laini pamoja na please inasikika kirafiki. Kwa Kiswahili mara nyingi upole uko kwenye sauti na tafadhali; kwa Kiingereza ni sawa, lakini please na swali (Can you…?) vina nguvu zaidi.
- Please mwishoni (Sit down, please) kwa kawaida husikika kirafiki zaidi kuliko please yenye nguvu mwanzoni, inayoweza kusikika kama kukosa subira.
- Katika mazungumzo ya msisitizo au hasira, wakati mwingine kiima huongezwa: You sit here! Hili si la kawaida.
Kanuni ya Dhahabu
Anza na base form, kwa kawaida bila kiima: Sit down. Kukanusha: Don't + base form. Kujihusisha mwenyewe, tumia Let's / Let's not + base form (bila we, bila to). Kwa pendekezo laini zaidi, tumia How about / What about + nomino au -ing form, au Why don't we + base form.
Mazoezi
A. Muundo
Andika au chagua umbo sahihi.
-
___ … your books, please.
-
Kanusha: Touch the screen.
-
Kanusha: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (imperative ya kukanusha ya be)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Panga maneno kwa mpangilio sahihi: forget / never / your password
B. Maana
Jibu kwa neno la Kiingereza au chagua jibu sahihi.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." Chagua jibu bora: …
-
Chagua jibu sahihi: … take a taxi.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano pale kilipotolewa.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika maelekezo matatu kwa mgeni anayekuja nyumbani kwako.
-
Rafiki yako amechoshwa. Andika mapendekezo mawili kwa njia tofauti.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-17 Can na Can't kwa Kiswahili: Uwezo, Ruhusa, Maombi na Matamshi you help me with my bags, please?
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno Panga maneno kwa mpangilio sahihi: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Majibu
A. Muundo
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Maana
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Tafuta Kosa
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Katika Muktadha
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Zamu Yako
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Marudio Mchanganyiko
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
