SlowingoSarufi
A1 18 / 32

Can na Can't kwa Kiswahili: Uwezo, Ruhusa, Maombi na Matamshi

Can and Can't

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kusema unachoweza (can) na usichoweza (can't) kufanya, kuomba ruhusa (Can I…?), kuwaomba watu wafanye jambo (Can you…?), kusema kinachowezekana, na kutamka can na can't ili watu wasikie tofauti.

Wazo Kuu

Can ina wazo moja kubwa: jambo linawezekana. Fikiria taa za barabarani. Can ni taa ya kijani: njia iko wazi. Can't ni taa nyekundu: njia imefungwa.

Taa inaweza kuwa ya kijani kwa sababu tofauti. Kwa sababu nina ujuzi (I can swim). Kwa sababu mtu ameruhusu (You can park here). Kwa sababu dunia inafanya kazi hivyo (You can buy tickets online). Na Can you help me? kwa kweli inauliza: "Je, taa ni ya kijani kwako?"

Can ni modal verb: kitenzi kisaidizi maalum kinachoongeza maana kwenye kitenzi kikuu. Modal kama can hazibadiliki: hakuna -s, hakuna to, hakuna do. I can, she can, they can, na kila mara hufuatwa na base form: can swim, can help, can see.

Kukanusha ni can't (au cannot). Kwa swali, hamisha tu can mwanzoni: Can you drive?

Kwa Kiswahili, wazo hili ni kuweza: ninaweza, anaweza, siwezi. Lakini angalia tofauti mbili. Kwanza, -weza hubadilika kwa kila mtu (ni-, a-, wa-), lakini can haibadiliki kamwe. Pili, baada ya -weza Kiswahili huweka kitenzi chenye ku- (ninaweza kuogelea). Kiingereza hakiweki to baada ya can.

Kiswahili na Kiingereza

Kuweza na can zina maana moja, lakini muundo ni tofauti. Kiswahili: kiambishi cha mtu + -weza + kitenzi chenye ku-. Kiingereza: kiima + can (haibadiliki) + base form bila to.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Ninaweza kuogelea.I can swim.ku-ogelea → swim, bila to
Anaweza kuzungumza lugha tatu.She can speak three languages.-weza hubadilika kwa mtu; can haibadiliki, hakuna -s
Siwezi kupiga mbizi.I can't dive.kukanusha ndani ya neno; Kiingereza: can't
Unaweza kupika?Can you cook?swali kwa kiimbo; Kiingereza: Can mwanzoni, bila do
Naomba nikae hapa?Can I sit here?ruhusa: mara nyingi naomba; Kiingereza: Can I…?
Unaweza kunipitishia chumvi, tafadhali?Can you pass the salt, please?ombi: sawa kabisa
Unaweza kununua tiketi mtandaoni.You can buy tickets online.uwezekano wa jumla: sawa

Kwa hiyo, unapofikiria ninaweza ku-…, sema I can + kitenzi tu: ondoa ku-, usiweke to.

Muundo

Sentensi chanya na kukanusha

Kiimacan / can'tBase formSehemu nyingine
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Umbo moja kwa watu wote: she can, kamwe si she cans.
  • Hakuna to baada ya can: can go, kamwe si can to go.
  • Cannot kwa kawaida huandikwa kama neno moja. Can't ndilo umbo la kawaida katika mazungumzo na maandishi yasiyo rasmi.

Maswali ya ndiyo/hapana na majibu mafupi

CanKiimaBase formMajibu mafupi
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Maswali yenye neno la swali (Q-A-S-I, tazama A1-16): can ndicho kitenzi kisaidizi.

Neno la swalicanKiimaBase form + sehemu nyingine
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Matumizi

1Uwezo

Tumia can / can't kwa ujuzi na mambo unayoweza kufanya. Kwa uwezo wa zamani (I could swim when I was five), tazama A2-24.

I can swim, but I can't dive.
Ninaweza kuogelea, lakini siwezi kupiga mbizi.
but: tazama A1-29
She can speak three languages.
Anaweza kuzungumza lugha tatu.
kuzungumza → speak, bila to
My son can't ride a bike yet.
Mwanangu bado hawezi kuendesha baiskeli.
hawezi → can't
Can you cook?
Unaweza kupika?
Can mwanzoni, bila do
Yes, I can. My pasta is great.
Ndiyo, ninaweza. Pasta yangu ni tamu sana.
jibu fupi: can, si do
Our dog can open the door with its nose.
Mbwa wetu anaweza kufungua mlango kwa pua yake.
its: mnyama
What languages can you speak?
Unaweza kuzungumza lugha gani?

2Ruhusa

Tumia Can I / Can we…? kuuliza kama jambo linaruhusiwa. Tumia You can / You can't kutoa au kukataa ruhusa, au kuzungumzia sheria. Kwa Kiswahili mara nyingi tunasema Naomba… au Ninaweza…?

Can I sit here?
Naomba nikae hapa? / Ninaweza kukaa hapa?
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
"Ninaweza kulipa kwa kadi?" "Ndiyo, bila shaka."
You can use my laptop this afternoon.
Unaweza kutumia kompyuta mpakato yangu mchana huu.
ruhusa
You can't park here. It's for taxis.
Huwezi kuegesha hapa. Ni kwa ajili ya teksi.
sheria: huruhusiwi
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
"Tunaweza kuondoka mapema leo?" "Ndiyo, mnaweza."
jibu kwa you, kwa sababu swali ni la "we"

3Maombi

Tumia Can you…? kumwomba mtu afanye jambo. Ongeza please ili usikike kirafiki. Could you…? ni ya heshima zaidi kidogo: tazama A2-23.

Can you help me with this box?
Unaweza kunisaidia na boksi hili?
Can you pass the salt, please?
Unaweza kunipitishia chumvi, tafadhali?
Can you call me back in ten minutes?
Unaweza kunipigia tena baada ya dakika kumi?
Can you open the window, please?
Tafadhali, unaweza kufungua dirisha?

4Uwezekano wa Jumla

Tumia can kusema jambo linawezekana kwa ujumla: jinsi mambo yanavyofanya kazi, au kile mahali panachotoa. It can be… humaanisha "wakati mwingine huwa…".

You can buy tickets online.
Unaweza kununua tiketi mtandaoni.
you = mtu yeyote
You can see the sea from our hotel room.
Unaweza kuiona bahari kutoka chumba chetu cha hoteli.
You can get a taxi outside the station.
Unaweza kupata teksi nje ya kituo.
It can be very cold here in winter.
Hapa wakati mwingine huwa kuna baridi kali sana msimu wa baridi.
can be = wakati mwingine huwa
Where can I charge my phone?
Naweza kuchaji simu yangu wapi?
Can you hear me? The line is very bad.
Unanisikia? Mtandao ni mbaya sana.
kwenye simu

Makosa ya Kawaida

❌She cans swim.
✅She can swim.
Modal hazichukui -s kamwe.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Hakuna to baada ya can.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + base form: hakuna -s kwenye kitenzi kikuu.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Can hujenga swali lake yenyewe — hakuna do.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Can hujenga kukanusha kwake yenyewe — hakuna don't.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Jibu kwa kitenzi kisaidizi cha swali.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
Base form, si -ing.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Katika maswali, can huja kabla ya kiima.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Ku- kuwa to. Kwa Kiswahili tunasema anaweza kusoma, tunaweza kufika. Tunajua kwamba ku- ni kama to, kwa hiyo tunaiongeza baada ya can. Kiingereza hakiruhusu to baada ya can.

❌My grandmother can to read without glasses.
✅My grandmother can read without glasses.
can + base form, bila to.

2. Can be able to. Kwa sababu -weza inatafsiriwa kama can na pia kama be able to, wengi huviweka vyote viwili pamoja. Katika Kiingereza cha Afrika Mashariki I can be able to… husikika mara nyingi, lakini si sahihi: can na be able to zina maana moja, na haziwekwi pamoja.

❌I can be able to finish the report today.
✅I can finish the report today.
Chagua kimoja: can.
❌We can be able to meet on Friday.
✅We can meet on Friday.
can + base form tu.

3. Ombi bila Can…? Dukani au mgahawani, Kiswahili husema kwa upole Nipe maji mawili au Naomba maji, na sauti ndiyo inaonyesha heshima. Ukitafsiri nipe moja kwa moja, unapata amri. Kwa Kiingereza, ombi la heshima kwa kawaida huanza na Can I have…? au Can you…?

⚠️Give me two bottles of water.
✅Can I have two bottles of water, please?
Sarufi ni sahihi, lakini kwa Kiingereza inasikika kama amri, si ombi.

4. Can kamili kila mara. Kwa Kiswahili tunatamka kila irabu kikamilifu, kwa hiyo can inasikika /kæn/ yenye nguvu katika kila sentensi. Hapo I can swim na I can't swim (ambapo t ni dhaifu) zinasikika karibu sawa, na msikilizaji anachanganyikiwa. Tazama Tahajia na Matamshi.

Usichanganye

can na can't katika mazungumzo — Katika mazungumzo ya haraka t ya can't mara nyingi haisikiki vizuri. Badala yake, sikiliza irabu na msisitizo (tazama Tahajia na Matamshi).

I can swim.
Ninaweza kuogelea.
"can" fupi na dhaifu; msisitizo kwenye swim
I can't swim.
Siwezi kuogelea.
"can't" yenye nguvu, inasisitizwa

Can you…? na Do you…? — Can you…? inauliza kuhusu uwezo; Do you…? inauliza kuhusu mazoea. Tazama A1-13.

Can you play the piano?
Unaweza kupiga piano?
una ujuzi huo?
Do you play the piano?
Je, wewe hupiga piano?
ni moja ya shughuli zako?

can na could — Could ni wakati uliopita wa can kwa uwezo wa jumla, na umbo la heshima zaidi kwa maombi. Tazama A2-24 na A2-23.

Can you open the door?
Unaweza kufungua mlango?
ombi la kawaida
Could you open the door, please?
Tafadhali, ungeweza kufungua mlango?
la heshima zaidi

Tahajia na Matamshi

  • Katika sentensi chanya, can kwa kawaida ni dhaifu na haisisitizwi: /kən/, karibu bila irabu. Kitenzi kikuu ndicho kinachosisitizwa: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Hii ni ngumu kwetu, kwa sababu Kiswahili hutamka kila irabu kikamilifu; jaribu kusema can haraka na kwa upole.
  • Can't ina nguvu na inasisitizwa: /kɑːnt/ (UK), irabu ndefu iliyo nyuma kinywani, mdomo wazi; /kænt/ (US), irabu /æ/, mdomo wazi zaidi kuliko e ya Kiswahili.
  • Katika majibu mafupi na kwa msisitizo, can ina nguvu: Yes, I can /kæn/.
  • Mwanzoni mwa maswali, can kwa kawaida ni dhaifu: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Katika Kiingereza cha Uingereza, tofauti kuu ni irabu: /ə/ dhaifu dhidi ya /ɑː/ ndefu. Katika Kiingereza cha Marekani, can (ikisisitizwa) na can't zina irabu ile ile /æ/, kwa hiyo sikiliza msisitizo na kituo kifupi mwishoni mwa can't.
  • Usiongeze irabu mwishoni: can't si "kanti", na can si "kani".
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).

Kanuni ya Dhahabu

Can haibadiliki kamwe na hufuatwa na base form: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Hakuna -s, hakuna to, hakuna do. Ninaweza ku-… = I can + kitenzi, bila to, na bila be able to pamoja nayo.

Mazoezi

A. Muundo

Chagua au andika umbo sahihi.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Tunga swali: you / can / swim
  4. Kanusha: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Maana

Je, can hapa inaonyesha uwezo (ability), ruhusa (permission), ombi (request) au uwezekano (possibility)? Jibu kwa neno la Kiingereza.

  1. Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
  4. Je, can ni dhaifu (weak) au yenye nguvu (strong) katika "Yes, I can."?

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Katika Muktadha

Sanduku la maneno: can, can't (yatumie mara nyingi kadiri unavyohitaji).

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika mambo mawili unayoweza kufanya na jambo moja usiloweza kufanya.
  2. Andika ombi moja la heshima na swali moja la kuomba ruhusa kwa siku ya kazini au shuleni.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili
    you play the piano? (habit, not ability)
  2. A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno
    Panga maneno kwa mpangilio sahihi: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi
    languages do you speak?
Majibu

A. Muundo

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Maana

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Tafuta Kosa

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Katika Muktadha

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Zamu Yako

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Marudio Mchanganyiko

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play