SlowingoSarufi
A1 17 / 32

Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi

Question Words

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuomba habari kwa what, where, when, who, why, how, which na whose, kutumia how + kivumishi (how old, how often, how much…) na kupanga kila neno mahali sahihi: Neno la swali + Kitenzi kisaidizi + Kiima + kitenzi kikuu.

Wazo Kuu

Swali la ndiyo/hapana linauliza: "Je, hili ni kweli au si kweli?" Swali lenye neno la swali (wh- question) linauliza kipande cha habari kinachokosekana. Neno la swali ni lebo ya kipande hicho: where = mahali, when = wakati, who = mtu, why = sababu.

Fikiria fomu yenye kisanduku kimoja kitupu: You live in ____. Ili kuuliza habari inayokosekana, weka lebo ya kisanduku hicho mbele, Where, kisha tunga swali la kawaida la ndiyo/hapana: do you live? Kwa pamoja: Where do you live?

Kwa hiyo swali lenye neno la swali ni vitu viwili unavyovijua tayari, vimeunganishwa: neno la swali + swali la ndiyo/hapana. Kitenzi kisaidizi (do, does) au kitenzi be (am, is, are) bado kinakuja kabla ya kiima. Kumbuka mpangilio Q-A-S-I: Question word (neno la swali), Auxiliary (kitenzi kisaidizi), Subject (kiima), kisha kitenzi kikuu katika base form (I inatokana na "infinitive", jina la jadi la umbo hilo). Maswali yote katika somo hili yana umbo hili (maswali ambayo who au what ndiyo kiima yanafanya kazi tofauti: tazama A2-33).

Kwa Kiswahili, neno la swali kwa kawaida hukaa mahali pale pale ambapo jibu lingekaa: Unaishi wapi? — Ninaishi Arusha. Kwa Kiingereza, neno la swali linahamia mwanzoni, na kitenzi kisaidizi kinafuata mara moja.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huacha neno la swali mahali pa jibu (mara nyingi mwishoni) na hakibadilishi mpangilio wa maneno. Kiingereza huweka neno la swali mwanzoni, kisha do / does au be, kisha kiima. Angalia pia: kwa umri Kiswahili huuliza miaka mingapi, lakini Kiingereza huuliza How old.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Unaishi wapi?Where do you live?wapi mwishoni; Where mwanzoni + do
Duka hufunguliwa lini Jumapili?When does the shop open on Sundays?lini mwishoni; When + does mwanzoni
Unatoka wapi?Where are you from?kwa be: are kabla ya kiima; from mwishoni
Binti yako ana miaka mingapi?How old is your daughter?umri: How old + be, si "how many years"
Simu hii ni ya nani?Whose phone is this?mmiliki: Whose + nomino mwanzoni
Unafanya kazi na nani?Who do you work with?sawa: na / with hubaki mwishoni
Kwa nini una furaha leo?Why are you so happy today?sawa: kwa nini na Why zote mwanzoni

Kwa hiyo hatua ni mbili: hamisha neno la swali mwanzoni, kisha ongeza kitenzi kisaidizi kabla ya kiima.

Muundo

Maneno ya swali

NenoKwa KiswahiliLinauliza kuhusuMfano wa jibu
whatnini, ganikitu, habari, shughuliA sandwich.
wherewapimahaliIn Lisbon.
whenliniwakatiOn Friday.
whonanimtuMy boss.
whykwa ninisababuBecause I'm tired.
howvipi, -jenjia; hali ya mtuBy train. / Fine, thanks.
which-ipikimoja kutoka kundi dogo linalojulikanaThe blue one.
whose-a nanimmilikiIt's Lucy's.

How + kivumishi / kielezi

SwaliLinauliza kuhusuMfano wa jibu
How old…?umriShe's eight.
How long…?urefu au mudaTwo hours.
How far…?umbaliAbout five kilometres.
How often…?marudioTwice a week.
How much…?bei, au kiasi cha kitu kisichohesabika£20. / A lot.
How many…?idadi ya vitu vinavyohesabika (nomino ya wingi)Three.

Mpangilio: Q-A-S-I

Neno la swaliKitenzi kisaidiziKiimaKitenzi kikuu (base form)Sehemu nyingine
Wheredoyoulive?
Whatdoesshedo?
How oftendotheyplaytennis?
What timedoesthe filmstart?

Kwa be — am / is / are huja kabla ya kiima, na hakuna kitenzi kingine:

Neno la swalibeKiimaSehemu nyingine
Whereareyoufrom?
How oldisyour son?
Whoisthat man?

Contraction kwa is ni za kawaida katika mazungumzo: What's…? Where's…? Who's…? How's…?

Matumizi

1What — Vitu, Habari na Shughuli

Tumia what jibu linapoweza kuwa karibu kitu chochote: kitu, ukweli, shughuli.

What's your name?
Jina lako ni nani?
Kiswahili "nani"; Kiingereza what, si who
What do you do?
Unafanya kazi gani?
= kazi yako ni nini?
What does this word mean?
Neno hili lina maana gani?
What do you have for breakfast?
Unakula nini kwa kifungua kinywa?
have = kula hapa

2Where na When — Mahali na Wakati

Where huuliza kuhusu mahali; when huuliza kuhusu wakati au siku.

Where do you live?
Unaishi wapi?
wapi mwishoni ↔ Where mwanzoni
Where's the bathroom, please?
Samahani, choo kiko wapi?
bathroom (US), toilet (UK) kwa maana ya choo
When is your birthday?
Siku yako ya kuzaliwa ni lini?
When does the shop open on Sundays?
Duka hufunguliwa lini siku za Jumapili?

3Who na Whose — Watu na Wamiliki

Who huuliza kuhusu mtu. Whose huuliza kitu ni cha nani; hapa tunaitumia kabla ya nomino. (Whose peke yake na mine, yours… zinakuja katika A2-13.)

Who is that woman with Tom?
Yule mwanamke aliye na Tom ni nani?
Who do you live with?
Unaishi na nani?
kihusishi mwishoni: tazama Matumizi 7
Whose phone is this?
Simu hii ni ya nani?
ya nani → Whose, mwanzoni
"Whose keys are these?" "They're Tom's."
"Funguo hizi ni za nani?" "Ni za Tom."

4Why na How — Sababu na Njia

Why huuliza sababu; jibu mara nyingi huanza na Because… (tazama A1-29). How huuliza kuhusu njia, au kuhusu hali ya mtu.

Why are you so happy today?
Kwa nini una furaha sana leo?
"Why do you study English?" "For my job."
"Kwa nini unasoma Kiingereza?" "Kwa ajili ya kazi yangu."
How are you?
Habari yako? / Hujambo?
salamu
How do you spell your surname?
Jina lako la ukoo linaandikwaje?
spell = kutaja herufi moja moja
How do you get to work?
Unaendaje kazini?
By bus.
Kwa basi.

5How + Kivumishi au Kielezi

Weka kivumishi au kielezi baada ya how kuuliza kuhusu umri, urefu, umbali, marudio, bei na kiasi. Tumia how many na nomino za wingi zinazohesabika, na how much kwa bei na vitu visivyohesabika (zaidi katika A1-24). Kiswahili hutumia -ngapi kwa vyote viwili na hata kwa bei (shilingi ngapi?), kwa hiyo angalia nomino.

How old is your daughter?
Binti yako ana miaka mingapi?
miaka mingapi → How old, si "How many years"
How long is the film?
Filamu inachukua muda gani?
How far is the airport from here?
Uwanja wa ndege uko umbali gani kutoka hapa?
How often do you go to the gym?
Unaenda gym mara ngapi?
How much is this jacket?
Koti hili ni bei gani?
bei: how much, hata kama Kiswahili kinasema "shilingi ngapi"
How much water do you drink a day?
Unakunywa maji kiasi gani kwa siku?
water haihesabiki: much
How many children do they have?
Wana watoto wangapi?
children ni wingi unaohesabika: many

6What au Which? What + Nomino

Tumia which kunapokuwa na chaguo dogo lililo wazi (mara nyingi unaona machaguo). Tumia what chaguo likiwa wazi kwa kila kitu. Zote mbili zinaweza kuja kabla ya nomino: What time…? What colour…? What kind of…? Which bus…?

What time is it?
Ni saa ngapi?
What colour is your car?
Gari lako lina rangi gani?
What kind of music do you like?
Unapenda muziki wa aina gani?
Which is your bag, the black one or the brown one?
Mkoba wako ni upi, ule mweusi au ule wa kahawia?
chaguo mbili → which
Which train do you take in the morning?
Unapanda treni ipi asubuhi?

7Vihusishi Mwishoni

Neno la swali likienda pamoja na kihusishi (with, from, for, about), Kiingereza cha kila siku huweka kihusishi mwishoni. Hapa Kiswahili kinasaidia: Unatoka wapi? Unafanya kazi na nani?

Where are you from?
Unatoka wapi?
from mwishoni
Who do you work with?
Unafanya kazi na nani?
with mwishoni, kama "na nani"
What is this button for?
Kitufe hiki ni cha nini?
What is the book about?
Kitabu kinahusu nini?

Makosa ya Kawaida

❌Where you live?
✅Where do you live?
Maswali ya Present Simple yanahitaji do / does.
❌Where does she lives?
✅Where does she live?
-s inahamia kwa does; kitenzi kikuu kinabaki katika base form.
❌Where you are from?
✅Where are you from?
Kwa be, weka am / is / are kabla ya kiima.
❌How many money do you have?
✅How much money do you have?
Pesa haihesabiki moja moja → how much.
❌How many years do you have?
✅How old are you?
Umri hutumia how old + be.
❌Who's bag is this?
✅Whose bag is this?
whose = mmiliki; who's = who is.
❌What does mean this word?
✅What does this word mean?
Q-A-S-I: kiima huja kabla ya kitenzi kikuu.
⚠️From where are you?
✅Where are you from?
Si Kiingereza cha kawaida; tunaweka kihusishi mwishoni ("From where…?" rasmi ni nadra).

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Neno la swali linabaki mahali pa jibu. Kwa Kiswahili tunasema Ofisi yako iko wapi? Tukitafsiri neno kwa neno, kiima kinabaki mbele na is inakwenda mwishoni. Kwa Kiingereza: neno la swali, kisha be au do, kisha kiima.

❌Where your office is?
✅Where is your office?
Kwa be: Where + is + kiima.
⚠️You are going where?
✅Where are you going?
Mpangilio wa Kiswahili; hutumika tu kwa kurudia swali kwa mshangao. Swali la kawaida huanza na Where.

2. Miaka mingapi kuwa How many years. Kwa Kiswahili umri huulizwa kwa ana miaka mingapi? Kiingereza huuliza umri kwa How old + be.

❌How many years has your grandfather?
✅How old is your grandfather?
Umri: How old + is.

3. Ni ya nani? kuwa for who. Kwa Kiswahili tunauliza Mkoba huu ni wa nani? Wengi hutafsiri wa nani kwa for who. Lakini kwa Kiingereza for humaanisha "kwa ajili ya", si umiliki. Mmiliki ni Whose + nomino, mwanzoni.

⚠️This umbrella is for who?
✅Whose umbrella is this?
Inaeleweka katika mazungumzo, lakini inamaanisha "mwavuli huu ni kwa ajili ya nani"; kwa mmiliki tumia Whose.

4. Shilingi ngapi? kuwa How many. Kiswahili hutumia -ngapi kwa idadi na pia kwa bei. Kiingereza hutumia how much kwa bei na vitu visivyohesabika, na how many kwa nomino za wingi zinazohesabika.

❌How many does a kilo of sugar cost?
✅How much does a kilo of sugar cost?
Bei: how much.

Usichanganye

whose na who's — Zinatamkwa sawa. Whose huuliza kuhusu mmiliki; who's = who is. Tazama A1-08.

Whose coat is this?
Koti hili ni la nani?
Who's at the door?
Nani yuko mlangoni?
who is

what na which — What kwa chaguo lililo wazi kwa kila kitu; which kwa kundi dogo linalojulikana.

What sports do you like?
Unapenda michezo gani?
mchezo wowote duniani
Which size do you want, small or large?
Unataka saizi ipi, ndogo au kubwa?
machaguo mawili

Who kama yambwa na who kama kiima — Katika somo hili who ni yambwa (object): mtu fulani anafanya kitu kwa mtu huyo, kwa hiyo tunatumia do / does. Who ikiwa ni kiima, hakuna do / does. Huo ni mpangilio tofauti: tazama A2-33.

Who do you call every evening?
Unampigia nani simu kila jioni?
wewe unampigia mtu: do
Who calls you every evening?
Nani anakupigia simu kila jioni?
mtu fulani anakupigia: hakuna do

Tahajia na Matamshi

  • Maneno mengi ya swali huanza na wh- lakini hutamkwa kama w, kama w ya wewe: what /wɒt/ (UK), /wʌt/ (US); where /weə/ (UK), /wer/ (US); when /wen/; why /waɪ/; which /wɪtʃ/. Usitamke h.
  • Who na whose huanza kwa sauti ya h, kama h ya habari: who /huː/, whose /huːz/. Hapa w haitamkwi. Whose na who's hutamkwa sawa kabisa.
  • which inaishia kwa /tʃ/, sawa na ch ya chai. Usiongeze irabu mwishoni; epuka "wichi".
  • where na wear hutamkwa sawa; vivyo hivyo which na witch katika lafudhi nyingi.
  • Katika mazungumzo ya haraka do you mara nyingi hufupishwa: Where d'you live? /weə djə lɪv/.
  • Maswali yenye neno la swali kwa kawaida hushuka mwishoni: Where do you live? ↘. Sisitiza neno la swali na neno muhimu zaidi: How old is your son?

Kanuni ya Dhahabu

Weka neno la swali kwanza, kisha tunga swali la kawaida la ndiyo/hapana: Neno la swali + Kitenzi kisaidizi + Kiima + kitenzi kikuu — Where do you live? Kwa be: Where are you from? Kiswahili kinaacha wapi mwishoni; Kiingereza kinaileta mbele. (Who au what ikiwa ndiyo kiima, mpangilio ni tofauti: tazama A2-33.)

Mazoezi

A. Muundo

Jaza neno au maneno ya swali yanayofaa jibu.

  1. do you live? — In Rome.
  2. bag is this? — It's Tom's.
  3. is your sister? — She's fifteen.
  4. How brothers do you have?
  5. How is the ticket? — Twelve pounds.
  6. is the station from here? — About two kilometres.
  7. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: does / what time / start / the film

B. Maana

Tunga swali au chagua jibu sahihi.

  1. Andika swali linalouliza sehemu iliyokolezwa: I go to the gym three times a week.
  2. Andika swali linalouliza sehemu iliyokolezwa: She works in a hospital.
  3. Chagua jibu sahihi: … is your car, the red one or the white one?
  4. Chagua jibu sahihi: … your teacher?
  5. Chagua jibu sahihi: … do you go to work? — By train.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. Where you work?
  2. What does he wants?
  3. How many water do you drink?
  4. Who do you live with?

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo kwa neno moja katika kila nafasi.

At the hotel desk
Receptionist: Good evening. 17 is your name, please?
Guest: Maria Costa.
Receptionist: And 18 are you from, Ms Costa?
Guest: From Porto.
Receptionist: Lovely. How 19 nights are you here for?
Guest: Three. 20 time is breakfast?
Receptionist: From seven to ten. And 21 car is that outside, the blue one?
Guest: It's my car. Is that OK?

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika maswali matatu kwa rafiki mpya: moja kwa Where, moja kwa How often, moja kwa What kind of.
  2. Andika maswali mawili kuhusu mtu katika familia yako, kisha uyajibu.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili
    "Does your sister speak French?" "No, she ."
  2. A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno
    Panga maneno kwa mpangilio sahihi: you / late / are / always / ?
  3. A1-14 Have na Have Got kwa Kiswahili: Umiliki, Familia, Sura na Magonjwa
    you got a pen?
Majibu

A. Muundo

  1. Where
  2. Whose
  3. How old
  4. many
  5. much
  6. How far
  7. What time does the film start?

B. Maana

  1. How often do you go to the gym?
  2. Where does she work?
  3. Which
  4. Who's
  5. How

C. Tafuta Kosa

  1. Where do you work?
  2. What does he want?
  3. How much water do you drink?
  4. ✓ Who do you live with?

D. Katika Muktadha

  1. What
  2. where
  3. many
  4. What
  5. whose

E. Zamu Yako

  1. Where do you work? How often do you go out? What kind of films do you like?
  2. How old is your brother? He's 30. Where does he live? In Madrid.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. doesn't / does not
  2. Are you always late?
  3. Have
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play