Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi
Question Words
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuomba habari kwa what, where, when, who, why, how, which na whose, kutumia how + kivumishi (how old, how often, how much…) na kupanga kila neno mahali sahihi: Neno la swali + Kitenzi kisaidizi + Kiima + kitenzi kikuu.
Wazo Kuu
Swali la ndiyo/hapana linauliza: "Je, hili ni kweli au si kweli?" Swali lenye neno la swali (wh- question) linauliza kipande cha habari kinachokosekana. Neno la swali ni lebo ya kipande hicho: where = mahali, when = wakati, who = mtu, why = sababu.
Fikiria fomu yenye kisanduku kimoja kitupu: You live in ____. Ili kuuliza habari inayokosekana, weka lebo ya kisanduku hicho mbele, Where, kisha tunga swali la kawaida la ndiyo/hapana: do you live? Kwa pamoja: Where do you live?
Kwa hiyo swali lenye neno la swali ni vitu viwili unavyovijua tayari, vimeunganishwa: neno la swali + swali la ndiyo/hapana. Kitenzi kisaidizi (do, does) au kitenzi be (am, is, are) bado kinakuja kabla ya kiima. Kumbuka mpangilio Q-A-S-I: Question word (neno la swali), Auxiliary (kitenzi kisaidizi), Subject (kiima), kisha kitenzi kikuu katika base form (I inatokana na "infinitive", jina la jadi la umbo hilo). Maswali yote katika somo hili yana umbo hili (maswali ambayo who au what ndiyo kiima yanafanya kazi tofauti: tazama A2-33).
Kwa Kiswahili, neno la swali kwa kawaida hukaa mahali pale pale ambapo jibu lingekaa: Unaishi wapi? — Ninaishi Arusha. Kwa Kiingereza, neno la swali linahamia mwanzoni, na kitenzi kisaidizi kinafuata mara moja.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huacha neno la swali mahali pa jibu (mara nyingi mwishoni) na hakibadilishi mpangilio wa maneno. Kiingereza huweka neno la swali mwanzoni, kisha do / does au be, kisha kiima. Angalia pia: kwa umri Kiswahili huuliza miaka mingapi, lakini Kiingereza huuliza How old.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Unaishi wapi? | Where do you live? | wapi mwishoni; Where mwanzoni + do |
| Duka hufunguliwa lini Jumapili? | When does the shop open on Sundays? | lini mwishoni; When + does mwanzoni |
| Unatoka wapi? | Where are you from? | kwa be: are kabla ya kiima; from mwishoni |
| Binti yako ana miaka mingapi? | How old is your daughter? | umri: How old + be, si "how many years" |
| Simu hii ni ya nani? | Whose phone is this? | mmiliki: Whose + nomino mwanzoni |
| Unafanya kazi na nani? | Who do you work with? | sawa: na / with hubaki mwishoni |
| Kwa nini una furaha leo? | Why are you so happy today? | sawa: kwa nini na Why zote mwanzoni |
Kwa hiyo hatua ni mbili: hamisha neno la swali mwanzoni, kisha ongeza kitenzi kisaidizi kabla ya kiima.
Muundo
Maneno ya swali
| Neno | Kwa Kiswahili | Linauliza kuhusu | Mfano wa jibu |
|---|---|---|---|
| what | nini, gani | kitu, habari, shughuli | A sandwich. |
| where | wapi | mahali | In Lisbon. |
| when | lini | wakati | On Friday. |
| who | nani | mtu | My boss. |
| why | kwa nini | sababu | Because I'm tired. |
| how | vipi, -je | njia; hali ya mtu | By train. / Fine, thanks. |
| which | -ipi | kimoja kutoka kundi dogo linalojulikana | The blue one. |
| whose | -a nani | mmiliki | It's Lucy's. |
How + kivumishi / kielezi
| Swali | Linauliza kuhusu | Mfano wa jibu |
|---|---|---|
| How old…? | umri | She's eight. |
| How long…? | urefu au muda | Two hours. |
| How far…? | umbali | About five kilometres. |
| How often…? | marudio | Twice a week. |
| How much…? | bei, au kiasi cha kitu kisichohesabika | £20. / A lot. |
| How many…? | idadi ya vitu vinavyohesabika (nomino ya wingi) | Three. |
Mpangilio: Q-A-S-I
| Neno la swali | Kitenzi kisaidizi | Kiima | Kitenzi kikuu (base form) | Sehemu nyingine |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live | ? |
| What | does | she | do | ? |
| How often | do | they | play | tennis? |
| What time | does | the film | start | ? |
Kwa be — am / is / are huja kabla ya kiima, na hakuna kitenzi kingine:
| Neno la swali | be | Kiima | Sehemu nyingine |
|---|---|---|---|
| Where | are | you | from? |
| How old | is | your son | ? |
| Who | is | that man | ? |
Contraction kwa is ni za kawaida katika mazungumzo: What's…? Where's…? Who's…? How's…?
Matumizi
1What — Vitu, Habari na Shughuli
Tumia what jibu linapoweza kuwa karibu kitu chochote: kitu, ukweli, shughuli.
2Where na When — Mahali na Wakati
Where huuliza kuhusu mahali; when huuliza kuhusu wakati au siku.
3Who na Whose — Watu na Wamiliki
Who huuliza kuhusu mtu. Whose huuliza kitu ni cha nani; hapa tunaitumia kabla ya nomino. (Whose peke yake na mine, yours… zinakuja katika A2-13.)
4Why na How — Sababu na Njia
Why huuliza sababu; jibu mara nyingi huanza na Because… (tazama A1-29). How huuliza kuhusu njia, au kuhusu hali ya mtu.
5How + Kivumishi au Kielezi
Weka kivumishi au kielezi baada ya how kuuliza kuhusu umri, urefu, umbali, marudio, bei na kiasi. Tumia how many na nomino za wingi zinazohesabika, na how much kwa bei na vitu visivyohesabika (zaidi katika A1-24). Kiswahili hutumia -ngapi kwa vyote viwili na hata kwa bei (shilingi ngapi?), kwa hiyo angalia nomino.
6What au Which? What + Nomino
Tumia which kunapokuwa na chaguo dogo lililo wazi (mara nyingi unaona machaguo). Tumia what chaguo likiwa wazi kwa kila kitu. Zote mbili zinaweza kuja kabla ya nomino: What time…? What colour…? What kind of…? Which bus…?
7Vihusishi Mwishoni
Neno la swali likienda pamoja na kihusishi (with, from, for, about), Kiingereza cha kila siku huweka kihusishi mwishoni. Hapa Kiswahili kinasaidia: Unatoka wapi? Unafanya kazi na nani?
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Neno la swali linabaki mahali pa jibu. Kwa Kiswahili tunasema Ofisi yako iko wapi? Tukitafsiri neno kwa neno, kiima kinabaki mbele na is inakwenda mwishoni. Kwa Kiingereza: neno la swali, kisha be au do, kisha kiima.
2. Miaka mingapi kuwa How many years. Kwa Kiswahili umri huulizwa kwa ana miaka mingapi? Kiingereza huuliza umri kwa How old + be.
3. Ni ya nani? kuwa for who. Kwa Kiswahili tunauliza Mkoba huu ni wa nani? Wengi hutafsiri wa nani kwa for who. Lakini kwa Kiingereza for humaanisha "kwa ajili ya", si umiliki. Mmiliki ni Whose + nomino, mwanzoni.
4. Shilingi ngapi? kuwa How many. Kiswahili hutumia -ngapi kwa idadi na pia kwa bei. Kiingereza hutumia how much kwa bei na vitu visivyohesabika, na how many kwa nomino za wingi zinazohesabika.
Usichanganye
whose na who's — Zinatamkwa sawa. Whose huuliza kuhusu mmiliki; who's = who is. Tazama A1-08.
what na which — What kwa chaguo lililo wazi kwa kila kitu; which kwa kundi dogo linalojulikana.
Who kama yambwa na who kama kiima — Katika somo hili who ni yambwa (object): mtu fulani anafanya kitu kwa mtu huyo, kwa hiyo tunatumia do / does. Who ikiwa ni kiima, hakuna do / does. Huo ni mpangilio tofauti: tazama A2-33.
Tahajia na Matamshi
- Maneno mengi ya swali huanza na wh- lakini hutamkwa kama w, kama w ya wewe: what /wɒt/ (UK), /wʌt/ (US); where /weə/ (UK), /wer/ (US); when /wen/; why /waɪ/; which /wɪtʃ/. Usitamke h.
- Who na whose huanza kwa sauti ya h, kama h ya habari: who /huː/, whose /huːz/. Hapa w haitamkwi. Whose na who's hutamkwa sawa kabisa.
- which inaishia kwa /tʃ/, sawa na ch ya chai. Usiongeze irabu mwishoni; epuka "wichi".
- where na wear hutamkwa sawa; vivyo hivyo which na witch katika lafudhi nyingi.
- Katika mazungumzo ya haraka do you mara nyingi hufupishwa: Where d'you live? /weə djə lɪv/.
- Maswali yenye neno la swali kwa kawaida hushuka mwishoni: Where do you live? ↘. Sisitiza neno la swali na neno muhimu zaidi: How old is your son?
Kanuni ya Dhahabu
Weka neno la swali kwanza, kisha tunga swali la kawaida la ndiyo/hapana: Neno la swali + Kitenzi kisaidizi + Kiima + kitenzi kikuu — Where do you live? Kwa be: Where are you from? Kiswahili kinaacha wapi mwishoni; Kiingereza kinaileta mbele. (Who au what ikiwa ndiyo kiima, mpangilio ni tofauti: tazama A2-33.)
Mazoezi
A. Muundo
Jaza neno au maneno ya swali yanayofaa jibu.
-
do you live? — In Rome.
-
bag is this? — It's Tom's.
-
is your sister? — She's fifteen.
-
How brothers do you have?
-
How is the ticket? — Twelve pounds.
-
is the station from here? — About two kilometres.
-
Panga maneno kwa mpangilio sahihi: does / what time / start / the film
B. Maana
Tunga swali au chagua jibu sahihi.
-
Andika swali linalouliza sehemu iliyokolezwa: I go to the gym three times a week.
-
Andika swali linalouliza sehemu iliyokolezwa: She works in a hospital.
-
Chagua jibu sahihi: … is your car, the red one or the white one?
-
Chagua jibu sahihi: … your teacher?
-
Chagua jibu sahihi: … do you go to work? — By train.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Where you work?
-
What does he wants?
-
How many water do you drink?
-
Who do you live with?
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo kwa neno moja katika kila nafasi.
Receptionist: Good evening. 17 is your name, please?
Guest: Maria Costa.
Receptionist: And 18 are you from, Ms Costa?
Guest: From Porto.
Receptionist: Lovely. How 19 nights are you here for?
Guest: Three. 20 time is breakfast?
Receptionist: From seven to ten. And 21 car is that outside, the blue one?
Guest: It's my car. Is that OK?
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika maswali matatu kwa rafiki mpya: moja kwa Where, moja kwa How often, moja kwa What kind of.
-
Andika maswali mawili kuhusu mtu katika familia yako, kisha uyajibu.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili "Does your sister speak French?" "No, she ."
-
A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno Panga maneno kwa mpangilio sahihi: you / late / are / always / ?
-
A1-14 Have na Have Got kwa Kiswahili: Umiliki, Familia, Sura na Magonjwa you got a pen?
Majibu
A. Muundo
- Where
- Whose
- How old
- many
- much
- How far
- What time does the film start?
B. Maana
- How often do you go to the gym?
- Where does she work?
- Which
- Who's
- How
C. Tafuta Kosa
- Where do you work?
- What does he want?
- How much water do you drink?
- ✓ Who do you live with?
D. Katika Muktadha
- What
- where
- many
- What
- whose
E. Zamu Yako
- Where do you work? How often do you go out? What kind of films do you like?
- How old is your brother? He's 30. Where does he live? In Madrid.
F. Marudio Mchanganyiko
- doesn't / does not
- Are you always late?
- Have
