SlowingoSarufi
A1 13 / 32

Present Simple kwa Kiswahili: I Work, She Works na -s ya He, She, It

Present Simple: I Work, She Works

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuzungumzia mazoea yako ya kila siku, mambo ya kweli kuhusu maisha yako, na mambo ambayo ni kweli daima, kwa kutumia Present Simple (wakati uliopo sahili). Pia utaweza kuandika na kutamka kwa usahihi kiishio -s cha he, she na it.

Wazo Kuu

Present Simple haihusu hasa "dakika hii". Inahusu mambo ambayo ni kweli kwa ujumla: unachofanya mara kwa mara, unakoishi, unachopenda, na jinsi dunia inavyofanya kazi. Ifikirie kama ukurasa wa wasifu wako (profile): I live in Lima. I work in a hotel. I love jazz. I play tennis on Sundays. Mambo haya yanabaki kuwa kweli kwa muda mrefu.

Umbo lake ni rahisi sana. Unatumia base form ya kitenzi, yaani kitenzi kama kilivyo kwenye kamusi, bila to: work, live, play. Kundi moja tu ndilo tofauti: he, she, it (na mtu mmoja au kitu kimoja). Kwao, kitenzi kinapata -s ya ziada: I work → she works.

Kwa sababu gani hapo tu? Ni mabaki madogo ya Kiingereza cha zamani, kilichokuwa na viishio vingi. Leo kimebaki hiki kimoja tu. Ni kidogo, lakini msikilizaji anagundua mara moja kikikosekana. Kwa hiyo kifanye kuwa mazoea: he / she / it → -s.

Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili kuna habari njema na habari ya tahadhari. Habari njema: Kiswahili nacho kinabadilisha kitenzi kulingana na mtu (ninafanya, anafanya, wanafanya), kwa hiyo wazo la "kitenzi kufuata kiima" si geni kwako. Tahadhari: Kiswahili kinaweka alama hiyo mwanzoni mwa kitenzi, kwa kila mtu. Kiingereza kinaweka alama mwishoni, na kwa he, she, it tu.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huonyesha kiima kwa kiambishi mwanzoni mwa kitenzi (ni-, u-, a-, tu-, m-, wa-). Kiingereza hakina viambishi hivyo; kina -s moja tu, mwishoni, kwa he / she / it. Pia, kwa mazoea Kiswahili kina hu-, ambacho hakibadiliki kwa mtu yeyote; na -na- hutumika kwa mazoea na pia kwa jambo linaloendelea sasa. Kiingereza kinatenganisha mambo hayo mawili.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Mimi huamka saa moja asubuhi.I get up at seven.mazoea: hu- au -na-; Kiingereza: Present Simple
Yeye anafanya kazi benki.She works in a bank.Kiswahili: a- mwanzoni; Kiingereza: -s mwishoni, kwa he / she / it tu
Wazazi wangu wanaishi Mombasa.My parents live in Mombasa.Kiswahili: wa-; Kiingereza: wingi, hakuna -s
Yeye hunywa chai kila asubuhi.He drinks tea every morning.hu- haibadiliki; Kiingereza bado kinahitaji -s kwa he
Ninakula.I eat. / I'm eating.-na- moja kwa mazoea na kwa sasa hivi; Kiingereza: maumbo mawili (tazama A1-23)
Dada yangu ni muuguzi. / Dada yangu anafanya kazi hospitalini.My sister is a nurse. / My sister works in a hospital.ni → be; kitenzi cha kitendo → hakuna is

Kwa hiyo, unapozungumza kuhusu mtu mmoja (yeye, kaka yangu, Juma, duka), kumbuka kuweka -s mwishoni mwa kitenzi. Na yeye ikiwa mtu, chagua he au she.

Muundo

Sentensi chanya (affirmative)

KiimaKitenziMfano
I / you / we / theybase formI work in a hotel.
he / she / itbase form + -sShe works in a hotel.
nomino ya wingi (my parents, the kids)base formMy parents live in Leeds.
nomino ya umoja (my mum, the shop)base form + -sThe shop opens at nine.

Tahajia ya umbo la he / she / it

Kitenzi kinaishia kwaKanuniMifano
vitenzi vingi+ swork → works, eat → eats, play → plays
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z+ esmiss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes
go, do+ esgo → goes, do → does
konsonanti + yy → iesstudy → studies, try → tries, carry → carries
irabu + y+ splay → plays, buy → buys, enjoy → enjoys
havesi ya kawaida (irregular)have → has

Matumizi

1Mazoea na Ratiba

Tumia Present Simple kwa mambo unayofanya mara kwa mara. Maneno ya muda kama every day, on Mondays na in the morning mara nyingi huenda nayo. Kwa Kiswahili tunatumia hu- au -na- pamoja na kila siku.

I get up at seven.
Mimi huamka saa moja asubuhi.
seven = saa moja kwa hesabu ya Kiswahili; hu- = mazoea
My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays.
Dada yangu huenda gym Jumatatu na Alhamisi.
goes: go + es
We eat out every Friday.
Sisi hula mgahawani kila Ijumaa.
eat out = kula nje ya nyumbani, mgahawani
He drinks three coffees a day.
Yeye hunywa vikombe vitatu vya kahawa kwa siku.
yeye ni mwanamume → he; drinks
The kids watch cartoons on Saturday mornings.
Watoto hutazama katuni Jumamosi asubuhi.
kids ni wingi: hakuna -s
She walks to work every day.
Anatembea kwa miguu kwenda kazini kila siku.
anatembea hapa ni mazoea (kila siku), si sasa hivi

2Mambo ya Kweli Kukuhusu Wewe na Wengine

Tumia Present Simple kwa kazi, makazi na mambo mengine yanayobaki kuwa kweli kwa muda mrefu.

I live in a small flat in the city centre.
Ninaishi katika fleti ndogo katikati ya mji.
flat, centre (UK); apartment, center (US)
My brother works for a tech company.
Kaka yangu anafanya kazi katika kampuni ya teknolojia.
anafanya kazi = kazi yake ya kudumu, si leo tu
She speaks three languages.
Anazungumza lugha tatu.
anazungumza = anajua kuzungumza, si kwamba anaongea sasa hivi
Our neighbours have two dogs.
Majirani zetu wana mbwa wawili.
wingi → have, si has
My best friend teaches maths.
Rafiki yangu wa karibu anafundisha hisabati.
maths (UK), math (US); teach + es

3Hali za Kudumu, Mapenzi na Hisia

Vitenzi kama like, love, hate, want, need, know vinaeleza hali, si vitendo. Kwa kawaida hutumia Present Simple (zaidi katika A1-23). Kiswahili hutumia -na- hapa (ninapenda, anajua), lakini Kiingereza hakisemi "I am loving" wala "he is knowing" kwa maana hii.

I love this song.
Ninaupenda wimbo huu.
hali: Present Simple
He knows the answer.
Anajua jibu.
anajua → knows, si "is knowing"
My dad hates cold weather.
Baba yangu huchukia hali ya hewa ya baridi.
She needs a new laptop.
Anahitaji kompyuta mpakato mpya.
anahitaji → needs
This bag belongs to Sam.
Mkoba huu ni wa Sam.
Kiswahili hutumia "ni wa"; Kiingereza: belongs to, bila is

4Ukweli wa Jumla na Jinsi Mambo Yanavyofanya Kazi

Tumia Present Simple kwa ukweli kuhusu dunia na kwa mambo yanayotokea kwa ratiba, kama saa za kufungua.

Water boils at 100 degrees Celsius.
Maji huchemka kwenye nyuzi joto 100 za Selsiasi.
ukweli wa kisayansi
The sun rises in the east.
Jua huchomoza mashariki.
Cats sleep a lot.
Paka hulala sana.
cats ni wingi: hakuna -s
The museum opens at ten and closes at six.
Jumba la makumbusho hufunguliwa saa nne asubuhi na hufungwa saa kumi na mbili jioni.
Kiswahili hutumia kauli ya kutendwa (hufunguliwa); Kiingereza: opens, closes
It rains a lot in Ireland.
Mvua hunyesha sana Ayalandi.
Kiingereza kinahitaji kiima it

Makosa ya Kawaida

❌She work in a bank.
✅She works in a bank.
He/she/it → kitenzi + -s.
❌They works hard.
✅They work hard.
Hakuna -s kwa I/you/we/they.
❌My parents lives in Rome.
✅My parents live in Rome.
Kiima cha wingi → hakuna -s.
❌He studys medicine.
✅He studies medicine.
Konsonanti + y → -ies.
❌She plaies tennis.
✅She plays tennis.
Irabu + y → ongeza -s tu.
❌She gos to school by bus.
✅She goes to school by bus.
go → goes.
❌He watchs TV every night.
✅He watches TV every night.
Baada ya ch, ongeza -es.
❌My dad haves a big car.
✅My dad has a big car.
have → has.
❌I am work in an office.
✅I work in an office.
Usiongeze am/is/are kwenye kitenzi cha Present Simple.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Alama ya mtu iko mwanzoni, si mwishoni. Katika Kiswahili a- ya anauza tayari inaonyesha "yeye". Kwa hiyo akili inahisi kazi imekwisha, na -s ya Kiingereza inasahaulika, hasa katika mazungumzo ya haraka. Kumbuka: kiima kikiwa mtu mmoja au kitu kimoja, kitenzi kinahitaji -s.

❌My uncle sell vegetables at the market.
✅My uncle sells vegetables at the market.
Kiima ni mtu mmoja → sells.
❌Baraka drive a taxi in Dodoma.
✅Baraka drives a taxi in Dodoma.
Baraka = he → drives.

2. -na- inayogeuka kuwa -ing. Kwa sababu ninaenda na anafanya zinaweza kumaanisha "kila siku" au "sasa hivi", wengi hutafsiri kila -na- kwa am / is / are + -ing. Kwa mazoea na kazi ya kudumu, Kiingereza hutumia Present Simple.

⚠️We are eating ugali every evening.
✅We eat ugali every evening.
Sarufi ni sahihi, lakini "every evening" ni mazoea; continuous inasikika kama hali ya muda tu.
⚠️My father is working at the port.
✅My father works at the port.
Kama ni kazi yake ya kudumu, tumia Present Simple; "is working" inamaanisha kwa sasa tu.

3. Stay badala ya live. Kiswahili kukaa (Unakaa wapi?) humaanisha "kuishi". Ndiyo maana katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania watu husema I stay in… kwa makazi ya kudumu. Ni sahihi kisarufi na inaeleweka Afrika Mashariki, lakini kimataifa stay humaanisha kukaa kwa muda tu (hotelini, kwa rafiki).

⚠️I stay in Kisumu with my family.
✅I live in Kisumu with my family.
Kwa makazi ya kudumu, live ndiyo ya kawaida kimataifa.

4. Yeye tena: he au she? Unaposimulia kuhusu mtu katika Present Simple, kiwakilishi hurudiwa mara nyingi: She works… She loves… She goes… Hapa ndipo yeye hutuponza.

⚠️My aunt Neema sells fruit. He gets up very early.
✅My aunt Neema sells fruit. She gets up very early.
Sarufi ni sahihi, lakini shangazi ni mwanamke → she.

Usichanganye

Present Simple na Present Continuous — Present Simple = mazoea, ukweli, hali za kudumu. Present Continuous = kinachotokea sasa au kipindi hiki: tazama A1-22 na A1-23. Kiswahili hutumia -na- kwa yote mawili, kwa hiyo angalia maana.

I work in a bank.
Ninafanya kazi benki.
kazi yangu: ya kudumu
I'm working from home today.
Leo ninafanya kazi nikiwa nyumbani.
leo tu: tazama A1-22

be na vitenzi vya kitendo — Ukiwa na kitenzi cha kitendo, huhitaji am / is / are. Tazama A1-02.

She's a nurse.
Yeye ni muuguzi.
be
She works in a hospital.
Anafanya kazi hospitalini.
kitenzi cha kitendo: hakuna "is"

-s ya wingi wa nomino na -s ya kitenzi — -s kwenye nomino humaanisha "zaidi ya mmoja" (tazama A1-05); -s kwenye kitenzi humaanisha "he / she / it". Katika sentensi moja, kwa kawaida ni moja tu kati yao yenye -s!

The student works hard.
Mwanafunzi anafanya bidii.
mwanafunzi mmoja → kitenzi + -s
The students work hard.
Wanafunzi wanafanya bidii.
wanafunzi wengi → kitenzi bila -s

Tahajia na Matamshi

Kiishio -s / -es kina sauti tatu, sawa kabisa na wingi wa nomino (tazama A1-05). Inategemea sauti ya mwisho ya kitenzi.

Sauti ya mwishoKiishio kinasikika kamaMifano
sauti zisizo na mtetemo /p/ /t/ /k/ /f/ /θ//s/ — kama s ya saastops, gets, works, laughs
sauti zenye mtetemo na irabu/z/ — kama z ya zawadilives, plays, goes, runs
/s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ//ɪz/ — silabi ya ziadamisses, uses, washes, watches, changes
  • Shika koo lako: kwa /z/ ya lives na plays unapaswa kuhisi mtetemo; kwa /s/ ya works hakuna mtetemo.
  • Usiongeze irabu mwishoni. works ni silabi moja inayoishia kwa /ks/; epuka "worksi". gets inaishia kwa /ts/; epuka "getsi". Katika Kiswahili kila neno huishia kwa irabu, lakini hapa hewa inaishia kwenye konsonanti.
  • Silabi ya ziada /ɪz/ ipo tu baada ya sauti za kuzomea (watches, washes, misses). Ni fupi na dhaifu, na msisitizo unabaki kwenye silabi ya kwanza: WATCH-es. Usiiongeze kwenye vitenzi vingine: works si "work-iz".
  • Maumbo mawili yasiyo ya kawaida: does /dʌz/ — vina sawa na buzz, si "duus"; says /sez/ — vina sawa na fez, si "seiz".
  • has /hæz/ — silabi moja. Irabu /æ/ inatamkwa mdomo ukiwa wazi zaidi kuliko e ya Kiswahili, ulimi chini.

Kanuni ya Dhahabu

Present Simple = mambo yaliyo kweli kwa ujumla (mazoea, ukweli, hali). He / she / it → base form + -s; viima vingine vyote → base form. Kiswahili kinaweka a- mwanzoni; Kiingereza kinahitaji -s mwishoni: She works. He lives. It opens.

Mazoezi

A. Muundo

Tumia Present Simple ya kitenzi kilicho kwenye mabano.

  1. She (live) in Toronto.
  2. My parents (work) at the weekend.
  3. He (study) law.
  4. The train (leave) at 8:15.
  5. My dog (love) the park.
  6. Tom (fix) computers.
  7. She (go) to bed at eleven.
  8. My grandmother (have) a garden.

B. Maana

Chagua jibu sahihi.

  1. Chagua jibu sahihi: My parents … in Rome.
  2. Chagua jibu sahihi: The shop … at nine.
  3. Chagua jibu sahihi: The students … hard.
  4. Kitenzi kipi kina silabi ya ziada mwishoni? …
  5. Chagua jibu sahihi: She … in a hospital.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. My brother play the guitar.
  2. Water freeze at 0°C.
  3. I'm live near the station.
  4. He studys medicine.
  5. My parents have a small car.

D. Katika Muktadha

Tumia Present Simple ya kitenzi kilicho kwenye mabano.

Meet Kenji
Kenji 19 (live) in Osaka. He 20 (work) in a hospital — he's a nurse. He 21 (get) up at six and 22 (go) to work by bike. His wife, Yuki, 23 (teach) English. They 24 (have) two children. In the evening, Yuki 25 (watch) TV and Kenji 26 (study) Spanish.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako na ya mtu unayemjua.

  1. Andika sentensi tatu kuhusu ratiba yako ya kila siku.
  2. Andika mambo matatu ya kweli kuhusu rafiki au mwanafamilia. Tumia he au she.
Majibu

A. Muundo

  1. lives
  2. work
  3. studies
  4. leaves
  5. loves
  6. fixes
  7. goes
  8. has

B. Maana

  1. live
  2. opens
  3. work
  4. washes
  5. works

C. Tafuta Kosa

  1. My brother plays the guitar. / My brothers play the guitar.
  2. Water freezes at 0°C.
  3. I live near the station.
  4. He studies medicine.
  5. ✓ My parents have a small car.

D. Katika Muktadha

  1. lives
  2. works
  3. gets
  4. goes
  5. teaches
  6. have
  7. watches
  8. studies

E. Zamu Yako

  1. I get up at seven. I drink coffee at home. I go to work by bus.
  2. My sister lives in Madrid. She works in a bank. She loves cats.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. I agree with you.
  2. watches
  3. There's
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play