Present Simple kwa Kiswahili: I Work, She Works na -s ya He, She, It
Present Simple: I Work, She Works
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuzungumzia mazoea yako ya kila siku, mambo ya kweli kuhusu maisha yako, na mambo ambayo ni kweli daima, kwa kutumia Present Simple (wakati uliopo sahili). Pia utaweza kuandika na kutamka kwa usahihi kiishio -s cha he, she na it.
Wazo Kuu
Present Simple haihusu hasa "dakika hii". Inahusu mambo ambayo ni kweli kwa ujumla: unachofanya mara kwa mara, unakoishi, unachopenda, na jinsi dunia inavyofanya kazi. Ifikirie kama ukurasa wa wasifu wako (profile): I live in Lima. I work in a hotel. I love jazz. I play tennis on Sundays. Mambo haya yanabaki kuwa kweli kwa muda mrefu.
Umbo lake ni rahisi sana. Unatumia base form ya kitenzi, yaani kitenzi kama kilivyo kwenye kamusi, bila to: work, live, play. Kundi moja tu ndilo tofauti: he, she, it (na mtu mmoja au kitu kimoja). Kwao, kitenzi kinapata -s ya ziada: I work → she works.
Kwa sababu gani hapo tu? Ni mabaki madogo ya Kiingereza cha zamani, kilichokuwa na viishio vingi. Leo kimebaki hiki kimoja tu. Ni kidogo, lakini msikilizaji anagundua mara moja kikikosekana. Kwa hiyo kifanye kuwa mazoea: he / she / it → -s.
Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili kuna habari njema na habari ya tahadhari. Habari njema: Kiswahili nacho kinabadilisha kitenzi kulingana na mtu (ninafanya, anafanya, wanafanya), kwa hiyo wazo la "kitenzi kufuata kiima" si geni kwako. Tahadhari: Kiswahili kinaweka alama hiyo mwanzoni mwa kitenzi, kwa kila mtu. Kiingereza kinaweka alama mwishoni, na kwa he, she, it tu.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huonyesha kiima kwa kiambishi mwanzoni mwa kitenzi (ni-, u-, a-, tu-, m-, wa-). Kiingereza hakina viambishi hivyo; kina -s moja tu, mwishoni, kwa he / she / it. Pia, kwa mazoea Kiswahili kina hu-, ambacho hakibadiliki kwa mtu yeyote; na -na- hutumika kwa mazoea na pia kwa jambo linaloendelea sasa. Kiingereza kinatenganisha mambo hayo mawili.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Mimi huamka saa moja asubuhi. | I get up at seven. | mazoea: hu- au -na-; Kiingereza: Present Simple |
| Yeye anafanya kazi benki. | She works in a bank. | Kiswahili: a- mwanzoni; Kiingereza: -s mwishoni, kwa he / she / it tu |
| Wazazi wangu wanaishi Mombasa. | My parents live in Mombasa. | Kiswahili: wa-; Kiingereza: wingi, hakuna -s |
| Yeye hunywa chai kila asubuhi. | He drinks tea every morning. | hu- haibadiliki; Kiingereza bado kinahitaji -s kwa he |
| Ninakula. | I eat. / I'm eating. | -na- moja kwa mazoea na kwa sasa hivi; Kiingereza: maumbo mawili (tazama A1-23) |
| Dada yangu ni muuguzi. / Dada yangu anafanya kazi hospitalini. | My sister is a nurse. / My sister works in a hospital. | ni → be; kitenzi cha kitendo → hakuna is |
Kwa hiyo, unapozungumza kuhusu mtu mmoja (yeye, kaka yangu, Juma, duka), kumbuka kuweka -s mwishoni mwa kitenzi. Na yeye ikiwa mtu, chagua he au she.
Muundo
Sentensi chanya (affirmative)
| Kiima | Kitenzi | Mfano |
|---|---|---|
| I / you / we / they | base form | I work in a hotel. |
| he / she / it | base form + -s | She works in a hotel. |
| nomino ya wingi (my parents, the kids) | base form | My parents live in Leeds. |
| nomino ya umoja (my mum, the shop) | base form + -s | The shop opens at nine. |
Tahajia ya umbo la he / she / it
| Kitenzi kinaishia kwa | Kanuni | Mifano |
|---|---|---|
| vitenzi vingi | + s | work → works, eat → eats, play → plays |
| -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z | + es | miss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes |
| go, do | + es | go → goes, do → does |
| konsonanti + y | y → ies | study → studies, try → tries, carry → carries |
| irabu + y | + s | play → plays, buy → buys, enjoy → enjoys |
| have | si ya kawaida (irregular) | have → has |
Matumizi
1Mazoea na Ratiba
Tumia Present Simple kwa mambo unayofanya mara kwa mara. Maneno ya muda kama every day, on Mondays na in the morning mara nyingi huenda nayo. Kwa Kiswahili tunatumia hu- au -na- pamoja na kila siku.
2Mambo ya Kweli Kukuhusu Wewe na Wengine
Tumia Present Simple kwa kazi, makazi na mambo mengine yanayobaki kuwa kweli kwa muda mrefu.
3Hali za Kudumu, Mapenzi na Hisia
Vitenzi kama like, love, hate, want, need, know vinaeleza hali, si vitendo. Kwa kawaida hutumia Present Simple (zaidi katika A1-23). Kiswahili hutumia -na- hapa (ninapenda, anajua), lakini Kiingereza hakisemi "I am loving" wala "he is knowing" kwa maana hii.
4Ukweli wa Jumla na Jinsi Mambo Yanavyofanya Kazi
Tumia Present Simple kwa ukweli kuhusu dunia na kwa mambo yanayotokea kwa ratiba, kama saa za kufungua.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Alama ya mtu iko mwanzoni, si mwishoni. Katika Kiswahili a- ya anauza tayari inaonyesha "yeye". Kwa hiyo akili inahisi kazi imekwisha, na -s ya Kiingereza inasahaulika, hasa katika mazungumzo ya haraka. Kumbuka: kiima kikiwa mtu mmoja au kitu kimoja, kitenzi kinahitaji -s.
2. -na- inayogeuka kuwa -ing. Kwa sababu ninaenda na anafanya zinaweza kumaanisha "kila siku" au "sasa hivi", wengi hutafsiri kila -na- kwa am / is / are + -ing. Kwa mazoea na kazi ya kudumu, Kiingereza hutumia Present Simple.
3. Stay badala ya live. Kiswahili kukaa (Unakaa wapi?) humaanisha "kuishi". Ndiyo maana katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania watu husema I stay in… kwa makazi ya kudumu. Ni sahihi kisarufi na inaeleweka Afrika Mashariki, lakini kimataifa stay humaanisha kukaa kwa muda tu (hotelini, kwa rafiki).
4. Yeye tena: he au she? Unaposimulia kuhusu mtu katika Present Simple, kiwakilishi hurudiwa mara nyingi: She works… She loves… She goes… Hapa ndipo yeye hutuponza.
Usichanganye
Present Simple na Present Continuous — Present Simple = mazoea, ukweli, hali za kudumu. Present Continuous = kinachotokea sasa au kipindi hiki: tazama A1-22 na A1-23. Kiswahili hutumia -na- kwa yote mawili, kwa hiyo angalia maana.
be na vitenzi vya kitendo — Ukiwa na kitenzi cha kitendo, huhitaji am / is / are. Tazama A1-02.
-s ya wingi wa nomino na -s ya kitenzi — -s kwenye nomino humaanisha "zaidi ya mmoja" (tazama A1-05); -s kwenye kitenzi humaanisha "he / she / it". Katika sentensi moja, kwa kawaida ni moja tu kati yao yenye -s!
Tahajia na Matamshi
Kiishio -s / -es kina sauti tatu, sawa kabisa na wingi wa nomino (tazama A1-05). Inategemea sauti ya mwisho ya kitenzi.
| Sauti ya mwisho | Kiishio kinasikika kama | Mifano |
|---|---|---|
| sauti zisizo na mtetemo /p/ /t/ /k/ /f/ /θ/ | /s/ — kama s ya saa | stops, gets, works, laughs |
| sauti zenye mtetemo na irabu | /z/ — kama z ya zawadi | lives, plays, goes, runs |
| /s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ/ | /ɪz/ — silabi ya ziada | misses, uses, washes, watches, changes |
- Shika koo lako: kwa /z/ ya lives na plays unapaswa kuhisi mtetemo; kwa /s/ ya works hakuna mtetemo.
- Usiongeze irabu mwishoni. works ni silabi moja inayoishia kwa /ks/; epuka "worksi". gets inaishia kwa /ts/; epuka "getsi". Katika Kiswahili kila neno huishia kwa irabu, lakini hapa hewa inaishia kwenye konsonanti.
- Silabi ya ziada /ɪz/ ipo tu baada ya sauti za kuzomea (watches, washes, misses). Ni fupi na dhaifu, na msisitizo unabaki kwenye silabi ya kwanza: WATCH-es. Usiiongeze kwenye vitenzi vingine: works si "work-iz".
- Maumbo mawili yasiyo ya kawaida: does /dʌz/ — vina sawa na buzz, si "duus"; says /sez/ — vina sawa na fez, si "seiz".
- has /hæz/ — silabi moja. Irabu /æ/ inatamkwa mdomo ukiwa wazi zaidi kuliko e ya Kiswahili, ulimi chini.
Kanuni ya Dhahabu
Present Simple = mambo yaliyo kweli kwa ujumla (mazoea, ukweli, hali). He / she / it → base form + -s; viima vingine vyote → base form. Kiswahili kinaweka a- mwanzoni; Kiingereza kinahitaji -s mwishoni: She works. He lives. It opens.
Mazoezi
A. Muundo
Tumia Present Simple ya kitenzi kilicho kwenye mabano.
-
She (live) in Toronto.
-
My parents (work) at the weekend.at the weekend (UK), on the weekend (US)
-
He (study) law.
-
The train (leave) at 8:15.
-
My dog (love) the park.
-
Tom (fix) computers.
-
She (go) to bed at eleven.
-
My grandmother (have) a garden.
B. Maana
Chagua jibu sahihi.
-
Chagua jibu sahihi: My parents … in Rome.
-
Chagua jibu sahihi: The shop … at nine.
-
Chagua jibu sahihi: The students … hard.
-
Kitenzi kipi kina silabi ya ziada mwishoni? …
-
Chagua jibu sahihi: She … in a hospital.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
My brother play the guitar.
-
Water freeze at 0°C.
-
I'm live near the station.
-
He studys medicine.
-
My parents have a small car.
D. Katika Muktadha
Tumia Present Simple ya kitenzi kilicho kwenye mabano.
Kenji 19 (live) in Osaka. He 20 (work) in a hospital — he's a nurse. He 21 (get) up at six and 22 (go) to work by bike. His wife, Yuki, 23 (teach) English. They 24 (have) two children. In the evening, Yuki 25 (watch) TV and Kenji 26 (study) Spanish.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako na ya mtu unayemjua.
-
Andika sentensi tatu kuhusu ratiba yako ya kila siku.
-
Andika mambo matatu ya kweli kuhusu rafiki au mwanafamilia. Tumia he au she.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-02 To Be (Am, Is, Are) kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutumia, Mifano na Mazoezi Sahihisha: I am agree with you.
-
A1-05 Wingi wa Nomino kwa Kiingereza (Plural Nouns): -s, -es, Children, People na Mifano one watch → two
-
A1-11 There Is na There Are kwa Kiswahili: Kuna… kwa Kiingereza, Maswali na Sentensi Hasi ___ a good café near my office. …
Majibu
A. Muundo
- lives
- work
- studies
- leaves
- loves
- fixes
- goes
- has
B. Maana
- live
- opens
- work
- washes
- works
C. Tafuta Kosa
- My brother plays the guitar. / My brothers play the guitar.
- Water freezes at 0°C.
- I live near the station.
- He studies medicine.
- ✓ My parents have a small car.
D. Katika Muktadha
- lives
- works
- gets
- goes
- teaches
- have
- watches
- studies
E. Zamu Yako
- I get up at seven. I drink coffee at home. I go to work by bus.
- My sister lives in Madrid. She works in a bank. She loves cats.
F. Marudio Mchanganyiko
- I agree with you.
- watches
- There's
