A, An na The kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutumia Articles (Vibainishi) kwa Kiingereza
A, An and The
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuchagua a, an, the au kutotumia kibainishi katika sentensi za kila siku: kwa kitu kimoja kati ya vingi, kwa kazi, kwa kitu mnachokijua wote wawili, na kwa mambo ya jumla.
Wazo Kuu
A, an na the ni vibainishi (articles). Ni sehemu ya determiners: maneno madogo yanayokuja kabla ya nomino na kumwambia msikilizaji kipi au vingapi. Vibainishi hujibu swali moja rahisi: je, msikilizaji anajua ni kipi?
Unasema, "I have a dog." Kwa rafiki yako, huyu ni mbwa mpya — mbwa mmoja tu kati ya mamilioni. Kesho yake unasema, "The dog is sick." Sasa rafiki yako anajua hasa ni mbwa yupi. Fikiria nyuso kwenye sherehe: a/an ni uso mpya — "mmoja, yeyote, mtu mpya". The ni uso unaojulikana — mtu mnayemjua wote wawili.
Unapozungumzia mambo kwa ujumla — mbwa, muziki, kahawa kama kinywaji — humaanishi uso wowote, mpya wala unaojulikana, kwa hiyo kwa kawaida hutumii kibainishi kabisa: Dogs are friendly. Music is fun.
Kwetu hili ni somo muhimu sana, kwa sababu Kiswahili hakina vibainishi kabisa. Tunasema Nina mbwa na Mbwa ni mgonjwa bila neno lolote kabla ya mbwa. Msikilizaji anaelewa kutokana na muktadha, au kutokana na maneno kama huyo, yule au mmoja. Kiingereza kinataka uonyeshe hili kila mara, kwa neno dogo kabla ya nomino.
Chaguo kati ya a na an linahusu sauti tu: an kabla ya sauti ya irabu, a kabla ya sauti ya konsonanti. Sikiliza kwa masikio, si kwa macho.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hakina a, an wala the. Pale tunapotaka kusisitiza, tunatumia mmoja (kitu kipya) au huyo / yule / hicho (kitu tunachokijua). Kiingereza hutumia vibainishi karibu kila mara mbele ya nomino ya umoja inayohesabika. Kwa maana ya jumla na kwa majina, lugha zote mbili zinafanana: hakuna kibainishi.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Mimi ni mwalimu. | I'm a teacher. | Kiswahili: hakuna kitu; Kiingereza: a kwa kazi ya mtu mmoja |
| Kuna mwanamke mmoja mlangoni. | A woman is at the door. | kitu kipya: mmoja → a, si one |
| Nina mbwa. Mbwa huyo ni mgonjwa. | I have a dog. The dog is sick. | tunayemjua: huyo (si lazima) → the (lazima) |
| Choo kiko wapi? | Where's the bathroom? | hali inaonyesha ni kipi: Kiswahili hakina kitu; Kiingereza the |
| Leo jua ni kali sana. | The sun is very strong today. | kitu kimoja tu duniani: the |
| Mbwa ni wanyama wazuri wa kufuga. | Dogs are great pets. | sawa: maana ya jumla, hakuna kibainishi |
| Tom yuko Berlin. | Tom is in Berlin. | sawa: majina hayana kibainishi |
Kwa hiyo kabla ya kila nomino ya umoja inayohesabika, jiulize: ni mpya au mmoja kati ya wengi (a/an)? Au tunakijua wote wawili (the)? Nomino ya umoja inayohesabika katika Kiingereza karibu kamwe haikai peke yake.
Muundo
Machaguo matatu
| Kibainishi | Pamoja na | Maana | Mfano |
|---|---|---|---|
| a / an | kitu kimoja kinachohesabika (umoja) | kimoja kati ya vingi; habari mpya | I have a car. |
| the | nomino za umoja, wingi na zisizohesabika | kile/vile hasa tunavyovijua wote | The car is outside. |
| hakuna kibainishi | nomino za wingi na zisizohesabika | vitu kwa ujumla | Cars are expensive. |
Nomino zisizohesabika (uncountable) ni nomino usizoweza kuhesabu: water, music. Tazama A1-24.
A au an? Sikiliza sauti ya kwanza
| a + sauti ya konsonanti | an + sauti ya irabu |
|---|---|
| a book, a car | an apple, an egg |
| a university — inaanza kwa sauti ya "y" | an hour — h haitamkwi |
| a uniform — inaanza kwa sauti ya "y" | an umbrella |
| a one-way ticket — inaanza kwa sauti ya "w" | an X-ray — inaanza kwa sauti ya "e" ("ex") |
| a house | an old house — neno linalofuata ndilo linaloamua |
Wakati wa kutumia the
| Sababu | Mfano |
|---|---|
| mara ya pili kutajwa | I have a lamp. The lamp is blue. |
| hali inaonyesha wazi ni kipi | Where's the bathroom? |
| kipo kimoja tu | the sun, the moon, the internet |
Hakuna kibainishi
| Hali | Mfano |
|---|---|
| nomino za wingi kwa ujumla | Cats are cute. |
| nomino zisizohesabika kwa ujumla | Water is important. |
| majina mengi ya watu, miji, nchi | Maria is in Lisbon. |
Matumizi
1A/an kwa Kimoja kati ya Vingi, au Kitu Kipya
Tumia a/an pamoja na kitu kimoja kinachohesabika kikiwa mfano mmoja wa aina yake, au unapokitaja kwa mara ya kwanza.
2A/an kwa Kazi
Unaposema kazi ya mtu mmoja, tumia a/an. Kwa kazi za watu wengi (wingi), hakuna kibainishi.
3The kwa Kitu Maalum Tunachokijua Wote
Tumia the msikilizaji anapojua hasa ni kipi: kwa sababu ulikitaja kabla, au kwa sababu hali inaonyesha wazi.
4The kwa Vitu Vilivyo Kimoja Tu
Tumia the kwa vitu ambavyo ni kimoja tu katika ulimwengu wetu.
5Hakuna Kibainishi kwa Maana ya Jumla na kwa Majina
Kwa nomino za wingi au zisizohesabika kwa maana ya jumla, usitumie kibainishi. Majina mengi ya watu, miji na nchi hayana kibainishi. (Baadhi ya majina yana the: tazama B1-23.)
6A au An? Sikiliza Sauti
Chagua a au an kwa sauti ya kwanza ya neno linalofuata, si kwa herufi ya kwanza.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Nomino "uchi". Kwa sababu Kiswahili hakina vibainishi, ni rahisi kuweka nomino ya umoja peke yake katika Kiingereza: Ninaishi katika nyumba ndogo → "I live in small house". Katika Kiingereza, nomino ya umoja inayohesabika karibu kamwe haikai peke yake.
2. The iliyosahaulika. Tunasema Mwalimu hayupo leo au Choo kiko wapi? bila neno lolote, kwa sababu wote tunajua ni mwalimu yupi au choo kipi. Katika Kiingereza, ujuzi huu wa pamoja unahitaji the.
3. Mmoja → one. Kiswahili hutambulisha kitu kipya kwa mmoja: Kuna mwanamke mmoja mlangoni. Katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, hii mara nyingi inakuwa one. Sentensi ni sahihi kisarufi, lakini one inasisitiza idadi. Kwa kitu kipya tu, Kiingereza husema a/an.
4. Herufi badala ya sauti. Katika Kiswahili, kila herufi ina sauti yake moja: u daima ni "u". Kwa hiyo neno linaloanza na u linaonekana kuhitaji an. Lakini maneno mengi ya Kiingereza yanayoanza na u yana sauti ya "y" mwanzoni (you-), na kisha ni a.
Usichanganye
a na the — A hutambulisha kitu kipya; the huonyesha kile tunachokijua tayari.
Maana ya jumla na maana maalum — Hakuna kibainishi = wote, kwa ujumla; the = hawa hasa.
a/an na one — A/an humaanisha tu "mmoja kati ya wengi". Tumia one idadi ikiwa muhimu (namba: tazama A1-04).
Tahajia na Matamshi
- a kwa kawaida ni dhaifu: /ə/, kama "uh" fupi — a book /ə bʊk/. Usiitamke kama a kamili ya Kiswahili. an kwa kawaida ni /ən/ na huungana na neno linalofuata: an egg inasikika kama "a-negg".
- the ni /ðə/ kabla ya sauti ya konsonanti (the car), na mara nyingi /ði/ kabla ya sauti ya irabu (the apple). Wazungumzaji wengi hutumia /ðə/ kila mahali; yote mawili ni sahihi.
- Sauti ya kwanza ya the, /ð/, ni ile ya dh katika dhahabu: ncha ya ulimi kati ya meno, na koo linatetemeka. Kiswahili sanifu kina sauti hii, lakini wengi huibadilisha kuwa d au z ("de", "ze") — jaribu kuepuka hilo.
- the yenye nguvu /ðiː/ (kama "thee") hutumika hasa kwa msisitizo: This is the place for pizza. (= bora zaidi, maarufu)
- h isiyotamkwa: hour, honest, honour → an. h inayotamkwa: house, hotel, holiday → a.
- Kumbuka: katika Kiswahili tahajia na sauti zinaendana; katika Kiingereza mara nyingi haziendani. Kwa a/an, amua kwa sauti unayoisikia.
Kanuni ya Dhahabu
Kipya, au kimoja kati ya vingi → a/an (chagua kwa sauti). Kile tunachokijua wote, au kilicho kimoja tu → the. Nomino za wingi au zisizohesabika kwa ujumla → kwa kawaida hakuna kibainishi. Kiswahili hakina vibainishi, lakini nomino ya umoja inayohesabika katika Kiingereza inahitaji kibainishi.
Mazoezi
A. Muundo
Chagua a au an.
-
___ student …
-
___ hour …
-
___ university …
-
___ X-ray …
-
___ old house …
-
___ umbrella …
-
___ uniform …
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Nina mwana wa kiume na binti. Chagua: … son is five.
-
Chagua jibu sahihi: … moon is beautiful tonight.
-
Kwa maana ya jumla: … are independent animals.
-
Kwa maana ya jumla: … is sweet.
-
Chumbani kwangu kuna dirisha moja tu. Chagua: … window is open.
-
Chagua jibu sahihi: My parents are ….
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
My brother is engineer.
-
She is in the Madrid.
-
It's a hour from here.
-
They are a teachers.
-
The sun is very hot today.
D. Katika Muktadha
Mkahawa huu ni mpya kwa Ana. Andika a, an, the, au no article kama hakuna kibainishi.
Hi Ana! I'm in 19 new café near the station. 20 café is great, and 21 coffee here is really good. My friend Leo is here too. He's 22 artist. Oh, and 23 dogs are welcome here. 24 dogs are my favourite animals!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika kuhusu kazi yako, au kazi za watu wa familia yako. Tumia a/an.
-
Andika sentensi mbili kuhusu mambo kwa ujumla. Usitumie kibainishi.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-05 Wingi wa Nomino kwa Kiingereza (Plural Nouns): -s, -es, Children, People na Mifano one child, two
-
A1-03 To Be: Sentensi Hasi, Maswali na Majibu Mafupi (Isn't, Aren't, Are You…?) kwa Kiswahili "Is your sister a nurse?" "No, ."
Majibu
A. Muundo
- a
- an
- a
- an
- an
- an
- a
B. Maana
- The
- The
- Cats
- Chocolate
- The
- doctors
C. Tafuta Kosa
- My brother is an engineer.
- She is in Madrid.
- It's an hour from here.
- They are teachers. / They are the teachers.
- ✓ The sun is very hot today.
D. Katika Muktadha
- a
- The
- the
- an
E. Zamu Yako
- I'm a student. My father is an electrician, and my mother is a teacher.
- Music is important to me. Cats are great pets.
F. Marudio Mchanganyiko
- children
- she isn't / she's not
