SlowingoSarufi
A1 15 / 32

Have na Have Got kwa Kiswahili: Umiliki, Familia, Sura na Magonjwa

Have and Have Got

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuzungumzia vitu unavyomiliki, familia yako, jinsi watu wanavyoonekana, na unapokuwa mgonjwa, kwa kutumia have na have got katika sentensi chanya, za kukanusha na maswali. Pia utaweza kutumia have kwa vitendo vya kila siku kama have breakfast.

Wazo Kuu

Have inamuunganisha mtu na kitu katika maisha yake: gari, dada, macho ya bluu, maumivu ya kichwa. Mfikirie mtu kama sumaku. Vitu vinamng'ang'ania na kuwa sehemu ya maisha yake: gari, dada, macho ya bluu, mbwa, hata mafua. I have a car. I have a dog.

Kiingereza kina njia mbili za kusema hivi. Have inatumika katika kila aina ya Kiingereza. Have got ina maana ile ile na ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Uingereza, hasa katika mazungumzo. Katika Kiingereza cha Marekani, have ndilo umbo la kawaida, lakini I've got pia husikika katika mazungumzo yasiyo rasmi.

Maumbo haya mawili yanatenda tofauti. Have ni kitenzi cha kawaida, kwa hiyo kinatumia do / does kwa kukanusha na maswali, sawa kabisa na ulivyojifunza katika A1-13. Katika have got, have ndicho kitenzi kisaidizi, kwa hiyo kinabeba not na kinahamia mbele chenyewe.

Jambo moja zaidi: have inaweza pia kuwa kitendo: have lunch, have a shower. Huo si umiliki, na have got haiwezekani hapo.

Habari njema kwetu: Kiswahili kina kuwa na (nina, una, ana), kinachofanya kazi kama have kwa umiliki, familia, sura na magonjwa. Lakini angalia: Kiswahili hutumia kuwa na pia kwa umri, njaa, kiu na baridi, mahali ambapo Kiingereza hutumia be.

Kiswahili na Kiingereza

Kuwa na na have zinakutana mahali pengi: umiliki, familia, sura, magonjwa. Tofauti kuu ni mbili. Kwanza, kwa umri na hisia Kiswahili husema nina, lakini Kiingereza husema be. Pili, kwa milo Kiingereza husema have (have breakfast), na Kiswahili husema kula au kunywa.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Nina simu mpya.I have a new phone.umiliki: sawa kabisa
Ana nywele ndefu.She has long hair.sura: sawa; he / she → has
Sina gari.I don't have a car. / I haven't got a car.si- ndani ya neno; Kiingereza: don't have au haven't got
"Una kalamu?" "Ndiyo, ninayo.""Do you have a pen?" "Yes, I do."jibu fupi: kitenzi kisaidizi cha swali
Nina mafua.I have a cold.ugonjwa: sawa, have
Ana baridi. / Nina miaka 25.She's cold. / I'm 25.hisia na umri: Kiingereza hutumia be, si have
Ninakunywa chai asubuhi.I have tea in the morning.milo: Kiingereza mara nyingi have; Kiswahili kula / kunywa

Kwa hiyo nina + kitu, mtu au ugonjwa = have. Lakini nina + umri au hisia = be.

Muundo

Sentensi chanya

Kiimahavehave got (hasa UK)
I / you / we / theyhave a car.have got ('ve got) a car.
he / she / ithas a car.has got ('s got) a car.

Kukanusha

Kiimahave (aina zote)have got (hasa UK)
I / you / we / theydon't have a car.haven't got a car.
he / she / itdoesn't have a car.hasn't got a car.

Baada ya doesn't, tumia have, si has: She doesn't have a car.

Maswali na majibu mafupi

UmboSwaliNdiyoHapana
haveDo you have a pen?Yes, I do.No, I don't.
haveDoes she have a car?Yes, she does.No, she doesn't.
have gotHave you got a pen?Yes, I have.No, I haven't.
have gotHas he got a car?Yes, he has.No, he hasn't.

Usichanganye maumbo mawili: si Do you have got…? Jibu kwa kitenzi kisaidizi cha swali: Have you got…? — Yes, I have.

Contraction: I've got, you've got, he's got, she's got, it's got, we've got, they've got. Kwa have peke yake (umiliki), kwa kawaida tumia umbo kamili: I have a car.

Have kwa vitendo (have tu — kamwe si have got)

have + …Mifano
milo na vinywajihave breakfast / lunch / dinner / a coffee
kuogahave a shower / a bath; take a shower pia ni ya kawaida, hasa Marekani
matukiohave a party / a good time / a break / a lesson

Matumizi

1Umiliki

Tumia have au have got kwa vitu unavyomiliki.

I have a new phone.
Nina simu mpya.
nina = I have
We've got a small garden.
Tuna bustani ndogo.
hasa UK
Does your hotel have a pool?
Je, hoteli yako ina bwawa la kuogelea?
hotel = it → Does… have
She hasn't got a car. She walks everywhere.
Hana gari. Anatembea kwa miguu kila mahali.
hasa UK
They don't have a TV.
Hawana televisheni.
hawana → don't have

2Familia, Marafiki na Wanyama wa Nyumbani

Tumia have / have got kwa watu na wanyama katika maisha yako.

I have two sisters and a brother.
Nina dada wawili na kaka mmoja.
He's got three kids.
Ana watoto watatu.
hasa UK; he's got = he has got
"Do you have any brothers or sisters?" "No, I don't. I'm an only child."
"Una kaka au dada?" "Hapana, sina. Mimi ni mtoto wa pekee."
any: tazama A1-24
We have a dog. His name is Bruno.
Tuna mbwa. Jina lake ni Bruno.
mbwa dume → his

3Sura na Maumbile

Tumia have / have got kwa nywele, macho na sifa nyingine za mwili.

She has long, dark hair.
Ana nywele ndefu, nyeusi.
yeye ni mwanamke → she has
My dad's got a beard.
Baba yangu ana ndevu.
hasa UK; dad's got = dad has got
You have beautiful eyes.
Una macho mazuri.
The baby has her mother's nose.
Mtoto ana pua ya mama yake.
mtoto ni wa kike → her

4Magonjwa, Matatizo na Miadi

Tumia have / have got kwa magonjwa na maumivu, mara nyingi pamoja na a / an. Pia kwa matatizo na miadi. Hapa Kiswahili na Kiingereza vinakubaliana: nina homa, ana mafua.

I have a headache.
Nina maumivu ya kichwa. / Kichwa kinaniuma.
Kiingereza kinahitaji a
Tom's got a cold. He's at home today.
Tom ana mafua. Leo yuko nyumbani.
hasa UK
Have you got a temperature?
Una homa?
hasa UK; temperature hapa = homa
Yes, I have.
Ndiyo, ninayo.
jibu fupi kwa swali lililo juu: have, si do
We have a problem with the printer.
Tuna tatizo na printa.
I've got a meeting at three.
Nina mkutano saa tisa.
hasa UK; three = saa tisa mchana

5Have kwa Vitendo — Kamwe si Have Got

Have + nomino inaweza kuwa kitendo: kula, kunywa, kuoga, matukio. Hapa have ni kitenzi cha kitendo, na have got haiwezekani. Kiswahili hutumia vitenzi vingine hapa (kula, kunywa, kuoga, kufanya sherehe).

I have toast for breakfast.
Mimi hula mkate wa kubanikwa kwa kifungua kinywa.
have = kula hapa
She has a shower every morning.
Yeye huoga kila asubuhi.
has a shower = huoga
Do you have lunch at work?
Je, unakula chakula cha mchana kazini?
We have dinner at seven.
Sisi hula chakula cha jioni saa moja usiku.
seven = saa moja usiku
We have a big party every summer.
Kila kiangazi tunafanya sherehe kubwa.
summer = kiangazi

Makosa ya Kawaida

❌She have a car.
✅She has a car.
He / she / it → has.
❌She doesn't has a car.
✅She doesn't have a car.
Baada ya doesn't, tumia have.
❌Do you have got a pen?
✅Do you have a pen? au Have you got a pen?
Usichanganye maumbo mawili.
❌"Have you got a car?" "Yes, I do."
✅"Yes, I have."
Jibu kwa kitenzi kisaidizi cha swali.
❌I've got breakfast at eight.
✅I have breakfast at eight.
Kwa vitendo, kamwe si have got.
❌I have 25 years.
✅I am 25.
Umri hutumia be: tazama A1-02.
❌He has hungry.
✅He is hungry.
Hungry, cold, tired ni vivumishi: tumia be.
⚠️I haven't a car.
✅I don't have a car. au I haven't got a car.
Ni Kiingereza cha zamani au rasmi sana cha Uingereza; leo kimebaki hasa katika misemo kama "I haven't a clue".

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Nina baridi na I have a cold. Kiswahili husema ana baridi (anahisi baridi) na ana mafua (ana ugonjwa). Kiingereza kinatenganisha: hisia → be + kivumishi; ugonjwa → have + nomino. Ukitafsiri ana baridi kwa has, unasema jambo jingine kabisa.

❌Close the window, please. Grandma has cold.
✅Close the window, please. Grandma is cold.
Anahisi baridi → is cold.
❌Can I have some water? I have thirst.
✅Can I have some water? I'm thirsty.
Nina kiu → I'm thirsty (kivumishi baada ya be).

Lakini usirekebishe kupita kiasi: I have a fever na She has a cold ni Kiingereza sahihi kabisa.

2. Nina gari kuwa I am having a car. Kwa sababu -na- inaonekana kama wakati unaoendelea, wengine huongeza am / is + -ing. Kwa umiliki, Kiingereza hakitumii umbo la -ing. (I'm having lunch ni sahihi, kwa sababu ni kitendo.)

❌I am having two children.
✅I have two children.
Umiliki na familia: have, si am having.
❌My uncle is having a shop in town.
✅My uncle has a shop in town.
Umiliki: has.

3. Ndiyo, ninayo kuwa Yes, I have. Kwa swali la Do you have…?, jibu fupi ni Yes, I do. Yes, I have inafaa tu kwa swali la Have you got…? Katika Kiingereza cha Afrika Mashariki Yes, I have husikika mara nyingi, lakini haiendani na swali.

⚠️"Do you have change for a thousand?" "Yes, I have."
✅"Yes, I do."
Ni ya kawaida katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini kimataifa swali lenye do hujibiwa kwa do.

4. Uko na…? kwa maana ya kumiliki. Katika mazungumzo ya Kenya, Uko na pesa? humaanisha "una pesa?". Ukitafsiri neno kwa neno, unapata with, ambayo kwa Kiingereza humaanisha "kuwa pamoja na mtu".

⚠️Are you with money for the bus?
✅Do you have money for the bus?
Are you with… inamaanisha kuwa pamoja na mtu; kwa kumiliki tumia have.

Usichanganye

have (umiliki) na have (kitendo) — Umiliki unaweza kuwa have au have got. Kitendo ni have tu. (Vitendo vya have vinaweza pia kuwa continuous — I'm having lunch: tazama A1-23.)

I've got a car.
Nina gari.
umiliki: have got inawezekana
I have a shower in the morning.
Mimi huoga asubuhi.
kitendo: have tu

have na there is — Have = mtu anamiliki kitu; there is = kitu kipo mahali fulani. Tazama A1-11. Kiswahili kinafanana: ina na kuna.

The flat has a balcony.
Fleti ina roshani.
flat (UK), apartment (US)
There's a balcony in the flat.
Kuna roshani katika fleti.
kuna → there's

be na have — Hisia, umri na hali hutumia be. Ugonjwa ni nomino, kwa hiyo hutumia have. Tazama A1-02.

I'm cold.
Ninahisi baridi. / Nina baridi.
hisia: be
I have a cold.
Nina mafua.
ugonjwa: have

Tahajia na Matamshi

  • has /hæz/: irabu /æ/ inatamkwa mdomo ukiwa wazi zaidi kuliko e ya Kiswahili, ulimi chini mbele. Mwisho ni /z/ yenye mtetemo, si /s/. Katika mazungumzo ya haraka mara nyingi ni dhaifu: /həz/.
  • have /hæv/: neno linaishia kwa /v/. Usiongeze irabu mwishoni; epuka "havu".
  • Katika have got, have kwa kawaida hufupishwa na msisitizo uko kwenye got: I've got /aɪv ˈɡɒt/ (UK), /aɪv ˈɡɑːt/ (US). got ni silabi moja inayoishia kwa /t/; epuka "goti".
  • she's got = she has got, lakini she's = she is. Angalia neno linalofuata: She's got a cat (has) / She's tired (is).
  • Katika majibu mafupi, kitenzi kisaidizi kina nguvu: Yes, I have /hæv/. Yes, I do /duː/.

Kanuni ya Dhahabu

have / has inatumika katika aina zote za Kiingereza na inatumia do / does kwa kukanusha na maswali. have got / has got (hasa UK) ina maana ile ile kwa umiliki, familia, sura na magonjwa, na inajenga kukanusha na maswali yenyewe. Kwa vitendo kama have lunch, tumia have tu. Na nina kwa umri au hisia? Hiyo ni be: I'm 25. I'm cold.

Mazoezi

A. Muundo

Fuata maelekezo katika kila sentensi.

  1. My brother (have) two cats.
  2. Kanusha (have): I have a bike.
  3. Kanusha (have got): She's got a laptop.
  4. Tunga swali (have): They have a garden.
  5. Tunga swali (have got): He has got a sister.
  6. "Have you got a pen?" "Yes, I ."

B. Maana

Chagua jibu sahihi.

  1. Chagua jibu sahihi: I … a terrible headache.
  2. Chagua jibu sahihi: She … a shower after the gym.
  3. Chagua jibu sahihi: "Does your flat have a lift?" "No, it …."
  4. Chagua jibu sahihi: My grandmother … 80.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. He doesn't has a car.
  2. Do you have got a minute?
  3. We've got dinner at seven every day.
  4. Has your sister got blue eyes?

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo.

A new flatmate
Kim: So, what about your family? 15 you got any brothers or sisters?
Leo: Yes, I 16. I've got a sister. She 17 two kids.
Kim: Nice! And 18 you have a car?
Leo: No, I 19. I've got a bike.
Kim: OK. Oh — we 20 dinner at eight here. Is that OK?

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi tatu kuhusu familia yako au vitu vyako. Tumia have au have got.
  2. Eleza sura ya rafiki yako kwa sentensi mbili.
Majibu

A. Muundo

  1. has / has got / 's got
  2. I don't have a bike. / I do not have a bike.
  3. She hasn't got a laptop. / She has not got a laptop.
  4. Do they have a garden?
  5. Has he got a sister?
  6. have

B. Maana

  1. have
  2. has
  3. doesn't
  4. is

C. Tafuta Kosa

  1. He doesn't have a car.
  2. Do you have a minute? / Have you got a minute?
  3. We have dinner at seven every day.
  4. ✓ Has your sister got blue eyes?

D. Katika Muktadha

  1. Have
  2. have
  3. has / 's got / has got
  4. do
  5. don't / do not
  6. have

E. Zamu Yako

  1. I have one brother. I've got a small flat. I don't have a car.
  2. My friend Ana has short hair. She's got brown eyes.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. Does
  2. There's / There is
  3. is
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play