Have na Have Got kwa Kiswahili: Umiliki, Familia, Sura na Magonjwa
Have and Have Got
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuzungumzia vitu unavyomiliki, familia yako, jinsi watu wanavyoonekana, na unapokuwa mgonjwa, kwa kutumia have na have got katika sentensi chanya, za kukanusha na maswali. Pia utaweza kutumia have kwa vitendo vya kila siku kama have breakfast.
Wazo Kuu
Have inamuunganisha mtu na kitu katika maisha yake: gari, dada, macho ya bluu, maumivu ya kichwa. Mfikirie mtu kama sumaku. Vitu vinamng'ang'ania na kuwa sehemu ya maisha yake: gari, dada, macho ya bluu, mbwa, hata mafua. I have a car. I have a dog.
Kiingereza kina njia mbili za kusema hivi. Have inatumika katika kila aina ya Kiingereza. Have got ina maana ile ile na ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Uingereza, hasa katika mazungumzo. Katika Kiingereza cha Marekani, have ndilo umbo la kawaida, lakini I've got pia husikika katika mazungumzo yasiyo rasmi.
Maumbo haya mawili yanatenda tofauti. Have ni kitenzi cha kawaida, kwa hiyo kinatumia do / does kwa kukanusha na maswali, sawa kabisa na ulivyojifunza katika A1-13. Katika have got, have ndicho kitenzi kisaidizi, kwa hiyo kinabeba not na kinahamia mbele chenyewe.
Jambo moja zaidi: have inaweza pia kuwa kitendo: have lunch, have a shower. Huo si umiliki, na have got haiwezekani hapo.
Habari njema kwetu: Kiswahili kina kuwa na (nina, una, ana), kinachofanya kazi kama have kwa umiliki, familia, sura na magonjwa. Lakini angalia: Kiswahili hutumia kuwa na pia kwa umri, njaa, kiu na baridi, mahali ambapo Kiingereza hutumia be.
Kiswahili na Kiingereza
Kuwa na na have zinakutana mahali pengi: umiliki, familia, sura, magonjwa. Tofauti kuu ni mbili. Kwanza, kwa umri na hisia Kiswahili husema nina, lakini Kiingereza husema be. Pili, kwa milo Kiingereza husema have (have breakfast), na Kiswahili husema kula au kunywa.
| Kiswahili | Kiingereza | Tofauti |
|---|---|---|
| Nina simu mpya. | I have a new phone. | umiliki: sawa kabisa |
| Ana nywele ndefu. | She has long hair. | sura: sawa; he / she → has |
| Sina gari. | I don't have a car. / I haven't got a car. | si- ndani ya neno; Kiingereza: don't have au haven't got |
| "Una kalamu?" "Ndiyo, ninayo." | "Do you have a pen?" "Yes, I do." | jibu fupi: kitenzi kisaidizi cha swali |
| Nina mafua. | I have a cold. | ugonjwa: sawa, have |
| Ana baridi. / Nina miaka 25. | She's cold. / I'm 25. | hisia na umri: Kiingereza hutumia be, si have |
| Ninakunywa chai asubuhi. | I have tea in the morning. | milo: Kiingereza mara nyingi have; Kiswahili kula / kunywa |
Kwa hiyo nina + kitu, mtu au ugonjwa = have. Lakini nina + umri au hisia = be.
Muundo
Sentensi chanya
| Kiima | have | have got (hasa UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have a car. | have got ('ve got) a car. |
| he / she / it | has a car. | has got ('s got) a car. |
Kukanusha
| Kiima | have (aina zote) | have got (hasa UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | don't have a car. | haven't got a car. |
| he / she / it | doesn't have a car. | hasn't got a car. |
Baada ya doesn't, tumia have, si has: She doesn't have a car.
Maswali na majibu mafupi
| Umbo | Swali | Ndiyo | Hapana |
|---|---|---|---|
| have | Do you have a pen? | Yes, I do. | No, I don't. |
| have | Does she have a car? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
| have got | Have you got a pen? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| have got | Has he got a car? | Yes, he has. | No, he hasn't. |
Usichanganye maumbo mawili: si Do you have got…? Jibu kwa kitenzi kisaidizi cha swali: Have you got…? — Yes, I have.
Contraction: I've got, you've got, he's got, she's got, it's got, we've got, they've got. Kwa have peke yake (umiliki), kwa kawaida tumia umbo kamili: I have a car.
Have kwa vitendo (have tu — kamwe si have got)
| have + … | Mifano |
|---|---|
| milo na vinywaji | have breakfast / lunch / dinner / a coffee |
| kuoga | have a shower / a bath; take a shower pia ni ya kawaida, hasa Marekani |
| matukio | have a party / a good time / a break / a lesson |
Matumizi
1Umiliki
Tumia have au have got kwa vitu unavyomiliki.
2Familia, Marafiki na Wanyama wa Nyumbani
Tumia have / have got kwa watu na wanyama katika maisha yako.
3Sura na Maumbile
Tumia have / have got kwa nywele, macho na sifa nyingine za mwili.
4Magonjwa, Matatizo na Miadi
Tumia have / have got kwa magonjwa na maumivu, mara nyingi pamoja na a / an. Pia kwa matatizo na miadi. Hapa Kiswahili na Kiingereza vinakubaliana: nina homa, ana mafua.
5Have kwa Vitendo — Kamwe si Have Got
Have + nomino inaweza kuwa kitendo: kula, kunywa, kuoga, matukio. Hapa have ni kitenzi cha kitendo, na have got haiwezekani. Kiswahili hutumia vitenzi vingine hapa (kula, kunywa, kuoga, kufanya sherehe).
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Nina baridi na I have a cold. Kiswahili husema ana baridi (anahisi baridi) na ana mafua (ana ugonjwa). Kiingereza kinatenganisha: hisia → be + kivumishi; ugonjwa → have + nomino. Ukitafsiri ana baridi kwa has, unasema jambo jingine kabisa.
Lakini usirekebishe kupita kiasi: I have a fever na She has a cold ni Kiingereza sahihi kabisa.
2. Nina gari kuwa I am having a car. Kwa sababu -na- inaonekana kama wakati unaoendelea, wengine huongeza am / is + -ing. Kwa umiliki, Kiingereza hakitumii umbo la -ing. (I'm having lunch ni sahihi, kwa sababu ni kitendo.)
3. Ndiyo, ninayo kuwa Yes, I have. Kwa swali la Do you have…?, jibu fupi ni Yes, I do. Yes, I have inafaa tu kwa swali la Have you got…? Katika Kiingereza cha Afrika Mashariki Yes, I have husikika mara nyingi, lakini haiendani na swali.
4. Uko na…? kwa maana ya kumiliki. Katika mazungumzo ya Kenya, Uko na pesa? humaanisha "una pesa?". Ukitafsiri neno kwa neno, unapata with, ambayo kwa Kiingereza humaanisha "kuwa pamoja na mtu".
Usichanganye
have (umiliki) na have (kitendo) — Umiliki unaweza kuwa have au have got. Kitendo ni have tu. (Vitendo vya have vinaweza pia kuwa continuous — I'm having lunch: tazama A1-23.)
have na there is — Have = mtu anamiliki kitu; there is = kitu kipo mahali fulani. Tazama A1-11. Kiswahili kinafanana: ina na kuna.
be na have — Hisia, umri na hali hutumia be. Ugonjwa ni nomino, kwa hiyo hutumia have. Tazama A1-02.
Tahajia na Matamshi
- has /hæz/: irabu /æ/ inatamkwa mdomo ukiwa wazi zaidi kuliko e ya Kiswahili, ulimi chini mbele. Mwisho ni /z/ yenye mtetemo, si /s/. Katika mazungumzo ya haraka mara nyingi ni dhaifu: /həz/.
- have /hæv/: neno linaishia kwa /v/. Usiongeze irabu mwishoni; epuka "havu".
- Katika have got, have kwa kawaida hufupishwa na msisitizo uko kwenye got: I've got /aɪv ˈɡɒt/ (UK), /aɪv ˈɡɑːt/ (US). got ni silabi moja inayoishia kwa /t/; epuka "goti".
- she's got = she has got, lakini she's = she is. Angalia neno linalofuata: She's got a cat (has) / She's tired (is).
- Katika majibu mafupi, kitenzi kisaidizi kina nguvu: Yes, I have /hæv/. Yes, I do /duː/.
Kanuni ya Dhahabu
have / has inatumika katika aina zote za Kiingereza na inatumia do / does kwa kukanusha na maswali. have got / has got (hasa UK) ina maana ile ile kwa umiliki, familia, sura na magonjwa, na inajenga kukanusha na maswali yenyewe. Kwa vitendo kama have lunch, tumia have tu. Na nina kwa umri au hisia? Hiyo ni be: I'm 25. I'm cold.
Mazoezi
A. Muundo
Fuata maelekezo katika kila sentensi.
-
My brother (have) two cats.
-
Kanusha (have): I have a bike.
-
Kanusha (have got): She's got a laptop.
-
Tunga swali (have): They have a garden.
-
Tunga swali (have got): He has got a sister.
-
"Have you got a pen?" "Yes, I ."
B. Maana
Chagua jibu sahihi.
-
Chagua jibu sahihi: I … a terrible headache.
-
Chagua jibu sahihi: She … a shower after the gym.
-
Chagua jibu sahihi: "Does your flat have a lift?" "No, it …."
-
Chagua jibu sahihi: My grandmother … 80.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
He doesn't has a car.
-
Do you have got a minute?
-
We've got dinner at seven every day.
-
Has your sister got blue eyes?
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo.
Kim: So, what about your family? 15 you got any brothers or sisters?
Leo: Yes, I 16. I've got a sister. She 17 two kids.
Kim: Nice! And 18 you have a car?
Leo: No, I 19. I've got a bike.
Kim: OK. Oh — we 20 dinner at eight here. Is that OK?
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika sentensi tatu kuhusu familia yako au vitu vyako. Tumia have au have got.
-
Eleza sura ya rafiki yako kwa sentensi mbili.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-13 Don't, Doesn't, Do, Does: Present Simple ya Kukanusha na Maswali kwa Kiswahili your sister work in a bank?
-
A1-11 There Is na There Are kwa Kiswahili: Kuna… kwa Kiingereza, Maswali na Sentensi Hasi a supermarket near my flat.
-
A1-02 To Be (Am, Is, Are) kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutumia, Mifano na Mazoezi My son six years old.
Majibu
A. Muundo
- has / has got / 's got
- I don't have a bike. / I do not have a bike.
- She hasn't got a laptop. / She has not got a laptop.
- Do they have a garden?
- Has he got a sister?
- have
B. Maana
- have
- has
- doesn't
- is
C. Tafuta Kosa
- He doesn't have a car.
- Do you have a minute? / Have you got a minute?
- We have dinner at seven every day.
- ✓ Has your sister got blue eyes?
D. Katika Muktadha
- Have
- have
- has / 's got / has got
- do
- don't / do not
- have
E. Zamu Yako
- I have one brother. I've got a small flat. I don't have a car.
- My friend Ana has short hair. She's got brown eyes.
F. Marudio Mchanganyiko
- Does
- There's / There is
- is
