SlowingoGrammatika
A1 3 / 32

To Be: inkor, savol va qisqa javoblar (isn't, aren't, Are you…?) oʻzbekcha

To Be: Negatives, Questions and Short Answers

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz I'm not, isn't va aren't yordamida nima toʻgʻri emasligini ayta olasiz, be bilan «ha / yoʻq» savollari va soʻroq soʻzli savollar bera olasiz hamda Yes, I am va No, she isn't kabi qisqa javoblar bilan javob bera olasiz.

Asosiy gʻoya

A1-02 dagi koʻprik esingizdami? Be egani maʼlumot bilan bogʻlaydi. Be kuchli feʼl: inkor va savolni u oʻzi, hech qanday yordamchisiz tuzadi.

Inkor qilish uchun undan keyin darhol not qoʻying: She is → She is not. Savol tuzish uchun be egadan oldinga sakraydi: You are ready → Are you ready? Boshqa hech narsa oʻzgarmaydi.

Javob berganda ingliz tili butun gapni takrorlamaydi. U aks-sado qaytaradi: faqat ega va kichkina feʼl. Are you tired? — Yes, I am. Is it far? — No, it isn't. Faqat Yes yoki No deyish ham mumkin, lekin aks-sado bilan javob samimiyroq va toʻliqroq eshitiladi. Bu aks-sadoni ingliz tilida boshqa feʼllar bilan ham qayta-qayta eshitasiz.

Oʻzbek tilida inkorni emas soʻzi, savolni esa -mi qoʻshimchasi bildiradi va soʻz tartibi oʻzgarmaydi: «U uyda emas», «Siz talabamisiz?». Ingliz tilida esa not be dan keyin keladi, savolda be egadan oldinga oʻtadi. Shu uch narsani koʻrsangiz (not be dan keyin, be egadan oldin, javobda aks-sado), am / is / are ning hamma shakli bir xil ishlaydi.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida inkor uchun emas soʻzini, savol uchun -mi qoʻshimchasini qoʻshamiz; gapdagi soʻzlarning oʻrni oʻzgarmaydi. Ingliz tilida not albatta be dan keyin turadi, savolda esa be egadan oldinga chiqadi. Javoblarda ham farq bor: oʻzbekchada «Ha» yoki «Yoʻq» savolning shakliga mos keladi, inglizchada esa faktga.

OʻzbekchaInglizchaFarqi
Men tayyor emasman.I'm not ready.emas + -man → am not; not doim be dan keyin
U uyda emas.She isn't at home.uchinchi shaxsda faqat emas; inglizchada is + not
Siz talabamisiz?Are you a student?-mi qoʻshiladi, tartib oʻzgarmaydi; inglizchada be egadan oldinga chiqadi
Qayerdansiz?Where are you from?soʻroq soʻzi + be + ega; -dan → from gap oxirida
«Talabamisiz?» «Ha, talabaman.»Yes, I am.oʻzbekchada soʻz takrorlanadi; inglizchada aks-sado: olmosh + be
«Uyda emasmi?» «Ha, uyda emas.»Isn't he at home? No, he isn't.oʻzbekchada «ha» savolga qoʻshiladi; inglizchada javob faktga qarab: inkor boʻlsa No

Xulosa: «emas» deganda be + not ni, «-mi» deganda be ni egadan oldinga qoʻyishni eslang.

Tuzilish

Inkor shakl

EgaToʻliq shaklQisqargan shakl 1Qisqargan shakl 2
II am notI'm not—
youyou are notyou aren'tyou're not
he / she / ithe is nothe isn'the's not
wewe are notwe aren'twe're not
theythey are notthey aren'tthey're not

Standart amn't shakli yoʻq. I'm not ishlating. (Question tag larda aren't I? ishlatiladi: B1-15 ga qarang.)

«Ha / yoʻq» savollari: be egadan oldin keladi

Darak gapSavol
You are a student.Are you a student?
She is at work.Is she at work?
The shops are open.Are the shops open?
I am late.Am I late?

Qisqa javoblar: aks-sado

SavolHaYoʻq
Are you…?Yes, I am.No, I'm not.
Is he / she / it…?Yes, he is.No, he isn't. / No, he's not.
Are you (koʻplik) / we / they…?Yes, we are. / Yes, they are.No, we aren't. / No, they aren't.
Am I…?Yes, you are.No, you aren't. / No, you're not.

Ijobiy qisqa javoblar qisqartirilmaydi: Yes, I am. (Yes, I'm. emas), Yes, she is. (Yes, she's. emas). Inkor qisqa javoblar odatda qisqartiriladi. Toʻliq shakl (No, I am not.) ham mumkin, lekin keskin yoki juda rasmiy eshitiladi.

Soʻroq soʻzli savollar: soʻroq soʻzi + be + ega

Soʻroq soʻzibeEgaQolgan qism
Whereisthe bathroom?
Whatisyour name?
How oldareyour children?
Howareyou?
Whyaretheylate?

Qoʻllanish

1Inkor gaplar

Biror narsa toʻgʻri emasligini aytish uchun am / is / are dan keyin not qoʻying. Ogʻzaki nutqda qisqargan shakllar odatiy.

I'm not ready yet.
Men hali tayyor emasman.
emas + -man → 'm not
She isn't at home. She's at work.
U uyda emas. U ishda.
«u» ayol → she; emas → isn't
We aren't from here.
Biz bu yerlik emasmiz.
The museum isn't open today.
Muzey bugun ochiq emas.
It's not far.
Uzoq emas.
it's not = it isn't, maʼnosi bir xil; oʻzbekchada ega yoʻq

2«Ha / yoʻq» savollari

am / is / are ni egadan oldin qoʻying. Ovoz odatda gap oxirida koʻtariladi.

Are you hungry?
Qorningiz ochmi?
-mi oʻrnida be gap boshida
Is this seat free?
Bu oʻrindiq boʻshmi?
this haqida: A1-07 ga qarang
Is your brother married?
Akangiz uylanganmi?
brother = aka ham, uka ham
Are the tickets expensive?
Chiptalar qimmatmi?
Am I in the right room?
Toʻgʻri xonadamanmi?

3Qisqa javoblar

Yes / No + ega olmoshi + be bilan javob bering. Otni emas, olmoshni ishlating.

Are you a student?
Siz talabamisiz?
Yes, I am.
Ha, talabaman.
yuqoridagi savolga qisqa javob; oʻzbekchada soʻz takrorlanadi
Is the café open?
Kafe ochiqmi?
No, it isn't.
Yoʻq, ochiq emas.
yuqoridagi savolga qisqa javob; kafe → it
Are your parents at home?
Ota-onangiz uydami?
Yes, they are.
Ha, uydalar.
they, «my parents» emas
"Is Lisa your sister?" "No, she's not. She's my cousin."
«Lisa singlingizmi?» «Yoʻq. U mening amakivachcham.»
cousin = amakivachcha, xolavachcha, togʻavachcha yoki ammavachcha
"Am I late?" "No, you aren't. You're early!"
«Kechikdimmi?» «Yoʻq, kechikmadingiz. Erta keldingiz!»
oʻzbekchada feʼl; inglizchada be + late / early
"Is this your bag?" "Yes, it is. Thanks!"
«Bu sizning sumkangizmi?» «Ha, meniki. Rahmat!»
this javobda it boʻladi; this haqida: A1-07 ga qarang

4Be bilan soʻroq soʻzli savollar

Avval soʻroq soʻzi, keyin be, keyin ega. Barcha soʻroq soʻzlari haqida: A1-16 ga qarang.

Where is the station?
Vokzal qayerda?
oʻzbekchada «qayerda» oxirida; inglizchada Where boshida, keyin is
What's your phone number?
Telefon raqamingiz qanday?
what is → what's
How old is your daughter?
Qizingiz necha yoshda?
Who's that man?
Anavi odam kim?
who is → who's; that haqida: A1-07 ga qarang
Why are you so tired?
Nega bunchalik charchagansiz?
oʻzbekchada feʼl; inglizchada are + tired

5Be bilan kundalik savollar

Be bilan tuziladigan baʼzi savollar kundalik turgʻun iboralar. Ularni bir butun sifatida yodlang.

"How are you?" "I'm fine, thanks. And you?"
«Qalaysiz?» «Yaxshi, rahmat. Oʻzingiz-chi?»
"Where are you from?" "I'm from Kenya."
«Qayerdansiz?» «Keniyadanman.»
predlog from gap oxirida turadi
"What's the weather like?" "It's sunny."
«Havo qanday?» «Quyoshli.»
turgʻun ibora
"What time is it?" "It's six o'clock."
«Soat necha boʻldi?» «Soat olti.»
vaqtni aytish: A1-19 ga qarang

Keng tarqalgan xatolar

❌I amn't tired.
✅I'm not tired.
Standart «amn't» shakli yoʻq.
❌She not is here.
✅She isn't here.
not be dan keyin keladi.
❌"Are you ready?" "Yes, I'm."
✅"Yes, I am."
Ijobiy qisqa javobni qisqartirmang.
❌Do you be a teacher?
✅Are you a teacher?
be bilan savolda do ishlatilmaydi: A1-13 ga qarang.
❌Where the bank is?
✅Where is the bank?
Soʻroq soʻzi + be + ega.
❌How old you are?
✅How old are you?
Soʻroq soʻzli savollarda ham be egadan oldin keladi.
⚠️"Is your mum a doctor?" "Yes, my mum is."
✅"Yes, she is."
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin qisqa javoblarda odatda olmosh ishlatiladi.
⚠️You are happy?
✅Are you happy?
Ovoz koʻtarilsa, ogʻzaki nutqda ajablanish yoki aniqlashtirish uchun darak gap tartibi ham boʻladi. Oddiy savolda be ni oldinga qoʻying.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Emas» → faqat not. Oʻzbekchada «Dadam bugun ishda emas» deymiz: inkorni bitta «emas» bajaradi, uchinchi shaxsda boshqa hech narsa yoʻq. Shuning uchun inglizchada ham faqat not qoʻyib, is / are ni tushirib qoldirish oson. Ingliz tilida inkor uchun ikkalasi kerak: be + not.

❌My father not at work today.
✅My father isn't at work today.
❌We not ready.
✅We aren't ready.
yoki: We're not ready.

2. «-mi» savoli → darak gap tartibi. Oʻzbekchada savol uchun gap oxiriga -mi qoʻshamiz va tartibni oʻzgartirmaymiz: «Siz Buxorodanmisiz?» Inglizchada ham tartibni saqlab, faqat ovozni koʻtarish odat boʻlib qoladi. Ogʻzaki nutqda bu ajablanish yoki aniqlashtirish uchun boʻladi, lekin oddiy savolda be oldinga chiqadi.

⚠️You are from Bukhara?
✅Are you from Bukhara?
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin bu ajablanish yoki aniqlashtirishdek eshitiladi; oddiy savol emas.
⚠️Your brother is a student?
✅Is your brother a student?
Oddiy savol uchun be gap boshida.

3. Soʻroq soʻzli savolda tartib oʻzgarmaydi. «Nega jimsiz?», «Qayerdansiz?» kabi gaplarda soʻroq soʻzidan keyin oʻzbekcha tartib davom etadi. Inglizchada esa soʻroq soʻzidan keyin darhol be, keyin ega keladi. Bu yerda darak gap tartibi xato hisoblanadi.

❌Why you are so quiet today?
✅Why are you so quiet today?
❌Where you are from?
✅Where are you from?

4. Qisqa javobda ot takrorlanadi va «u» chalkashadi. Oʻzbekchada «Ha, xolam oʻqituvchi» deb otni takrorlash tabiiy. Inglizchada qisqa javobda olmosh ishlatiladi. Olmoshni tanlaganda esa jinsga qarang: «u» oʻzbekchada hammaga bir xil, inglizchada he yoki she.

⚠️"Is your aunt a teacher?" "Yes, my aunt is."
✅"Yes, she is."
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin qisqa javobda odatda olmosh ishlatiladi.
⚠️"Is your aunt a teacher?" "Yes, he is."
✅"Yes, she is."
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin he erkakni bildiradi; xola ayol.

5. Inkor savolga «Ha» bilan javob. Oʻzbekchada «Jasur bugun maktabda emasmi?» savoliga «Ha, maktabda emas» deymiz: «ha» savolga qoʻshilishni bildiradi. Ingliz tilida esa Yes yoki No faktga qarab tanlanadi: gap inkor boʻlsa, No.

❌"Isn't Jasur at school today?" "Yes, he isn't."
✅"No, he isn't."
Maktabda boʻlsa: "Yes, he is."

Adashtirmang

isn't va aren't — isn't he / she / it / bitta narsa uchun; aren't you / we / they / koʻp narsa uchun.

The bus isn't late.
Avtobus kechikmayapti.
bitta → isn't
The buses aren't late.
Avtobuslar kechikmayapti.
koʻp → aren't

he isn't va he's not — Ikkalasi ham toʻgʻri va maʼnosi bir xil. He's not biroz kuchliroq eshitilishi mumkin. I bilan faqat bitta qisqargan shakl bor: I'm not.

He isn't here.
U bu yerda emas.
He's not here.
U bu yerda emas.
maʼnosi bir xil

Be bilan savol va boshqa feʼllar bilan savol — Be oldinga oʻzi chiqadi. Boshqa feʼllarning koʻpiga esa auxiliary (yordamchi feʼl) do yoki does kerak (A1-13 ga qarang).

Are you a nurse?
Siz hamshiramisiz?
be: do kerak emas
Do you work in a hospital?
Kasalxonada ishlaysizmi?
boshqa feʼl: do; A1-13 ga qarang

Imlo va talaffuz

  • isn't = /ˈɪznt/; aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US). Apostrof not soʻzidagi o harfi oʻrnida turadi.
  • isn't da /z/ va /n/ orasiga unli qoʻshmang: bu ikki boʻgʻin emas, bitta urgʻuli boʻgʻin va undan keyin qisqa /nt/. /z/ ni jarangli qilib ayting, /s/ ga aylantirmang.
  • aren't dagi /ɑː/ uzun va ochiq unli: ogʻizni keng oching, tilni pastga va orqaga tushiring. Oʻzbekcha «o» ga oʻxshatmang, lablar yumaloqlanmaydi.
  • Inkor gapda inkor soʻzi urgʻuli: I'm not hungry gapida not ni aniq ayting; She isn't here gapida isn't ni aniq ayting.
  • «Ha / yoʻq» savollarida ovoz odatda oxirida koʻtariladi: Are you OK? ↗. Soʻroq soʻzli savollarda odatda pasayadi: Where are you from? ↘. Oʻzbekchada savolni -mi koʻrsatadi; inglizchada esa soʻz tartibi va ohang.
  • Ijobiy qisqa javobda feʼl kuchli: Yes, I am gapida am /æm/ toʻliq va aniq aytiladi. Savolda esa are odatda kuchsiz: Are you ready? gapida are qisqa /ə/ ga oʻxshab eshitiladi.
  • What's, Where's, Who's, How's ogʻzaki nutqda odatiy: What's your name?

Oltin qoida

Be yolgʻiz ishlaydi: inkor uchun undan keyin not qoʻying, savol uchun uni egadan oldin qoʻying. Javobni aks-sado bilan bering, yaʼni olmosh va be: Yes, I am. / No, it isn't. «Emas» = be + not, «-mi» = be gap boshida.

Mashqlar

A. Tuzilish

Topshiriqqa qarab gapni oʻzgartiring yoki soʻzlarni tartibga keltiring.

  1. Inkor shaklga keltiring: She is a teacher.
  2. Inkor shaklga keltiring: I am cold.
  3. Inkor shaklga keltiring: They are at school.
  4. Savol tuzing: You are tired.
  5. Savol tuzing: The hotel is near the beach.
  6. Soʻzlarni toʻgʻri tartibda joylashtiring: are / old / how / you
  7. Soʻzlarni toʻgʻri tartibda joylashtiring: your keys / where / are

B. Maʼno

Qisqa javobni yozing yoki toʻgʻri javobni tanlang.

  1. "Is your car new?" "No, ."
  2. "Are you and Sam friends?" "Yes, ."
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: The windows … open.
  4. Toʻgʻri javobni tanlang: "Are you from Spain?" …
  5. Siz joyni bilmoqchisiz. Toʻgʻri javobni tanlang: …

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. "Is he a doctor?" savoliga javob: Yes, he's.
  2. Where your office is?
  3. I amn't from London.
  4. Do you be hungry?
  5. "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Kontekstda

Suhbatni toʻldiring.

First day at a new school
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!

E. Sizning navbatingiz

Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.

  1. Bugun oʻzingiz haqingizda ikkita haqiqiy inkor gap yozing.
  2. Yangi kursdoshingiz uchun be bilan ikkita savol yozing. Keyin ularga oʻzingiz qisqa javob yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-02 To Be (am, is, are) oʻzbekcha: qachon va qanday ishlatiladi — misollar va mashqlar
    My sister a nurse.
  2. A1-01 Ingliz tilida gap tuzilishi: soʻz tartibi (Subject + Verb + Object) oʻzbekcha tushuntirish
    Toʻgʻrilang: Is very hot today.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
  2. I'm not cold. / I am not cold.
  3. They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
  4. Are you tired?
  5. Is the hotel near the beach?
  6. How old are you?
  7. Where are your keys?

B. Maʼno

  1. it isn't / it's not
  2. we are
  3. aren't
  4. Yes, I am.
  5. Where is she?

C. Xatoni toping

  1. Yes, he is.
  2. Where is your office? / Where's your office?
  3. I'm not from London. / I am not from London.
  4. Are you hungry?
  5. ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."

D. Kontekstda

  1. Are
  2. am
  3. are
  4. Is
  5. isn't / 's not
  6. Am
  7. aren't / 're not

E. Sizning navbatingiz

  1. I'm not tired. My friends aren't here.
  2. Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.

F. Aralash takrorlash

  1. is / 's
  2. It is very hot today. / It's very hot today.
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play