To Be: inkor, savol va qisqa javoblar (isn't, aren't, Are you…?) oʻzbekcha
To Be: Negatives, Questions and Short Answers
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz I'm not, isn't va aren't yordamida nima toʻgʻri emasligini ayta olasiz, be bilan «ha / yoʻq» savollari va soʻroq soʻzli savollar bera olasiz hamda Yes, I am va No, she isn't kabi qisqa javoblar bilan javob bera olasiz.
Asosiy gʻoya
A1-02 dagi koʻprik esingizdami? Be egani maʼlumot bilan bogʻlaydi. Be kuchli feʼl: inkor va savolni u oʻzi, hech qanday yordamchisiz tuzadi.
Inkor qilish uchun undan keyin darhol not qoʻying: She is → She is not. Savol tuzish uchun be egadan oldinga sakraydi: You are ready → Are you ready? Boshqa hech narsa oʻzgarmaydi.
Javob berganda ingliz tili butun gapni takrorlamaydi. U aks-sado qaytaradi: faqat ega va kichkina feʼl. Are you tired? — Yes, I am. Is it far? — No, it isn't. Faqat Yes yoki No deyish ham mumkin, lekin aks-sado bilan javob samimiyroq va toʻliqroq eshitiladi. Bu aks-sadoni ingliz tilida boshqa feʼllar bilan ham qayta-qayta eshitasiz.
Oʻzbek tilida inkorni emas soʻzi, savolni esa -mi qoʻshimchasi bildiradi va soʻz tartibi oʻzgarmaydi: «U uyda emas», «Siz talabamisiz?». Ingliz tilida esa not be dan keyin keladi, savolda be egadan oldinga oʻtadi. Shu uch narsani koʻrsangiz (not be dan keyin, be egadan oldin, javobda aks-sado), am / is / are ning hamma shakli bir xil ishlaydi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida inkor uchun emas soʻzini, savol uchun -mi qoʻshimchasini qoʻshamiz; gapdagi soʻzlarning oʻrni oʻzgarmaydi. Ingliz tilida not albatta be dan keyin turadi, savolda esa be egadan oldinga chiqadi. Javoblarda ham farq bor: oʻzbekchada «Ha» yoki «Yoʻq» savolning shakliga mos keladi, inglizchada esa faktga.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| Men tayyor emasman. | I'm not ready. | emas + -man → am not; not doim be dan keyin |
| U uyda emas. | She isn't at home. | uchinchi shaxsda faqat emas; inglizchada is + not |
| Siz talabamisiz? | Are you a student? | -mi qoʻshiladi, tartib oʻzgarmaydi; inglizchada be egadan oldinga chiqadi |
| Qayerdansiz? | Where are you from? | soʻroq soʻzi + be + ega; -dan → from gap oxirida |
| «Talabamisiz?» «Ha, talabaman.» | Yes, I am. | oʻzbekchada soʻz takrorlanadi; inglizchada aks-sado: olmosh + be |
| «Uyda emasmi?» «Ha, uyda emas.» | Isn't he at home? No, he isn't. | oʻzbekchada «ha» savolga qoʻshiladi; inglizchada javob faktga qarab: inkor boʻlsa No |
Xulosa: «emas» deganda be + not ni, «-mi» deganda be ni egadan oldinga qoʻyishni eslang.
Tuzilish
Inkor shakl
| Ega | Toʻliq shakl | Qisqargan shakl 1 | Qisqargan shakl 2 |
|---|---|---|---|
| I | I am not | I'm not | — |
| you | you are not | you aren't | you're not |
| he / she / it | he is not | he isn't | he's not |
| we | we are not | we aren't | we're not |
| they | they are not | they aren't | they're not |
Standart amn't shakli yoʻq. I'm not ishlating. (Question tag larda aren't I? ishlatiladi: B1-15 ga qarang.)
«Ha / yoʻq» savollari: be egadan oldin keladi
| Darak gap | Savol |
|---|---|
| You are a student. | Are you a student? |
| She is at work. | Is she at work? |
| The shops are open. | Are the shops open? |
| I am late. | Am I late? |
Qisqa javoblar: aks-sado
| Savol | Ha | Yoʻq |
|---|---|---|
| Are you…? | Yes, I am. | No, I'm not. |
| Is he / she / it…? | Yes, he is. | No, he isn't. / No, he's not. |
| Are you (koʻplik) / we / they…? | Yes, we are. / Yes, they are. | No, we aren't. / No, they aren't. |
| Am I…? | Yes, you are. | No, you aren't. / No, you're not. |
Ijobiy qisqa javoblar qisqartirilmaydi: Yes, I am. (Yes, I'm. emas), Yes, she is. (Yes, she's. emas). Inkor qisqa javoblar odatda qisqartiriladi. Toʻliq shakl (No, I am not.) ham mumkin, lekin keskin yoki juda rasmiy eshitiladi.
Soʻroq soʻzli savollar: soʻroq soʻzi + be + ega
| Soʻroq soʻzi | be | Ega | Qolgan qism |
|---|---|---|---|
| Where | is | the bathroom? | |
| What | is | your name? | |
| How old | are | your children? | |
| How | are | you? | |
| Why | are | they | late? |
Qoʻllanish
1Inkor gaplar
Biror narsa toʻgʻri emasligini aytish uchun am / is / are dan keyin not qoʻying. Ogʻzaki nutqda qisqargan shakllar odatiy.
2«Ha / yoʻq» savollari
am / is / are ni egadan oldin qoʻying. Ovoz odatda gap oxirida koʻtariladi.
3Qisqa javoblar
Yes / No + ega olmoshi + be bilan javob bering. Otni emas, olmoshni ishlating.
4Be bilan soʻroq soʻzli savollar
Avval soʻroq soʻzi, keyin be, keyin ega. Barcha soʻroq soʻzlari haqida: A1-16 ga qarang.
5Be bilan kundalik savollar
Be bilan tuziladigan baʼzi savollar kundalik turgʻun iboralar. Ularni bir butun sifatida yodlang.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Emas» → faqat not. Oʻzbekchada «Dadam bugun ishda emas» deymiz: inkorni bitta «emas» bajaradi, uchinchi shaxsda boshqa hech narsa yoʻq. Shuning uchun inglizchada ham faqat not qoʻyib, is / are ni tushirib qoldirish oson. Ingliz tilida inkor uchun ikkalasi kerak: be + not.
2. «-mi» savoli → darak gap tartibi. Oʻzbekchada savol uchun gap oxiriga -mi qoʻshamiz va tartibni oʻzgartirmaymiz: «Siz Buxorodanmisiz?» Inglizchada ham tartibni saqlab, faqat ovozni koʻtarish odat boʻlib qoladi. Ogʻzaki nutqda bu ajablanish yoki aniqlashtirish uchun boʻladi, lekin oddiy savolda be oldinga chiqadi.
3. Soʻroq soʻzli savolda tartib oʻzgarmaydi. «Nega jimsiz?», «Qayerdansiz?» kabi gaplarda soʻroq soʻzidan keyin oʻzbekcha tartib davom etadi. Inglizchada esa soʻroq soʻzidan keyin darhol be, keyin ega keladi. Bu yerda darak gap tartibi xato hisoblanadi.
4. Qisqa javobda ot takrorlanadi va «u» chalkashadi. Oʻzbekchada «Ha, xolam oʻqituvchi» deb otni takrorlash tabiiy. Inglizchada qisqa javobda olmosh ishlatiladi. Olmoshni tanlaganda esa jinsga qarang: «u» oʻzbekchada hammaga bir xil, inglizchada he yoki she.
5. Inkor savolga «Ha» bilan javob. Oʻzbekchada «Jasur bugun maktabda emasmi?» savoliga «Ha, maktabda emas» deymiz: «ha» savolga qoʻshilishni bildiradi. Ingliz tilida esa Yes yoki No faktga qarab tanlanadi: gap inkor boʻlsa, No.
Adashtirmang
isn't va aren't — isn't he / she / it / bitta narsa uchun; aren't you / we / they / koʻp narsa uchun.
he isn't va he's not — Ikkalasi ham toʻgʻri va maʼnosi bir xil. He's not biroz kuchliroq eshitilishi mumkin. I bilan faqat bitta qisqargan shakl bor: I'm not.
Be bilan savol va boshqa feʼllar bilan savol — Be oldinga oʻzi chiqadi. Boshqa feʼllarning koʻpiga esa auxiliary (yordamchi feʼl) do yoki does kerak (A1-13 ga qarang).
Imlo va talaffuz
- isn't = /ˈɪznt/; aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US). Apostrof not soʻzidagi o harfi oʻrnida turadi.
- isn't da /z/ va /n/ orasiga unli qoʻshmang: bu ikki boʻgʻin emas, bitta urgʻuli boʻgʻin va undan keyin qisqa /nt/. /z/ ni jarangli qilib ayting, /s/ ga aylantirmang.
- aren't dagi /ɑː/ uzun va ochiq unli: ogʻizni keng oching, tilni pastga va orqaga tushiring. Oʻzbekcha «o» ga oʻxshatmang, lablar yumaloqlanmaydi.
- Inkor gapda inkor soʻzi urgʻuli: I'm not hungry gapida not ni aniq ayting; She isn't here gapida isn't ni aniq ayting.
- «Ha / yoʻq» savollarida ovoz odatda oxirida koʻtariladi: Are you OK? ↗. Soʻroq soʻzli savollarda odatda pasayadi: Where are you from? ↘. Oʻzbekchada savolni -mi koʻrsatadi; inglizchada esa soʻz tartibi va ohang.
- Ijobiy qisqa javobda feʼl kuchli: Yes, I am gapida am /æm/ toʻliq va aniq aytiladi. Savolda esa are odatda kuchsiz: Are you ready? gapida are qisqa /ə/ ga oʻxshab eshitiladi.
- What's, Where's, Who's, How's ogʻzaki nutqda odatiy: What's your name?
Oltin qoida
Be yolgʻiz ishlaydi: inkor uchun undan keyin not qoʻying, savol uchun uni egadan oldin qoʻying. Javobni aks-sado bilan bering, yaʼni olmosh va be: Yes, I am. / No, it isn't. «Emas» = be + not, «-mi» = be gap boshida.
Mashqlar
A. Tuzilish
Topshiriqqa qarab gapni oʻzgartiring yoki soʻzlarni tartibga keltiring.
-
Inkor shaklga keltiring: She is a teacher.
-
Inkor shaklga keltiring: I am cold.
-
Inkor shaklga keltiring: They are at school.
-
Savol tuzing: You are tired.
-
Savol tuzing: The hotel is near the beach.
-
Soʻzlarni toʻgʻri tartibda joylashtiring: are / old / how / you
-
Soʻzlarni toʻgʻri tartibda joylashtiring: your keys / where / are
B. Maʼno
Qisqa javobni yozing yoki toʻgʻri javobni tanlang.
-
"Is your car new?" "No, ."
-
"Are you and Sam friends?" "Yes, ."
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The windows … open.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "Are you from Spain?" …
-
Siz joyni bilmoqchisiz. Toʻgʻri javobni tanlang: …
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
"Is he a doctor?" savoliga javob: Yes, he's.
-
Where your office is?
-
I amn't from London.
-
Do you be hungry?
-
"Are your parents at home?" "No, they aren't."
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring.
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!
E. Sizning navbatingiz
Oʻzingiz haqingizda ingliz tilida yozing.
-
Bugun oʻzingiz haqingizda ikkita haqiqiy inkor gap yozing.
-
Yangi kursdoshingiz uchun be bilan ikkita savol yozing. Keyin ularga oʻzingiz qisqa javob yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-02 To Be (am, is, are) oʻzbekcha: qachon va qanday ishlatiladi — misollar va mashqlar My sister a nurse.
-
A1-01 Ingliz tilida gap tuzilishi: soʻz tartibi (Subject + Verb + Object) oʻzbekcha tushuntirish Toʻgʻrilang: Is very hot today.
Javoblar
A. Tuzilish
- She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
- I'm not cold. / I am not cold.
- They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
- Are you tired?
- Is the hotel near the beach?
- How old are you?
- Where are your keys?
B. Maʼno
- it isn't / it's not
- we are
- aren't
- Yes, I am.
- Where is she?
C. Xatoni toping
- Yes, he is.
- Where is your office? / Where's your office?
- I'm not from London. / I am not from London.
- Are you hungry?
- ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."
D. Kontekstda
- Are
- am
- are
- Is
- isn't / 's not
- Am
- aren't / 're not
E. Sizning navbatingiz
- I'm not tired. My friends aren't here.
- Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.
F. Aralash takrorlash
- is / 's
- It is very hot today. / It's very hot today.
