Joy va harakat predloglari (in, on, at, to, into) oʻzbekcha: qayerda va qayerga?
Where Is It? Prepositions of Place and Movement
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz narsalar va odamlar qayerda ekanini (in the box, on the table, at work, next to the bank), qayerga borishini (to the station, into the shop, across the road) va qanday yurishini (by bus, on foot) ayta olasiz. Nega go home deyilib, go to home deyilmasligini ham bilib olasiz.
Asosiy gʻoya
Joy predloglari Where is it? («U qayerda?») savoliga javob beradi. Ular qimirlamaydigan holatni koʻrsatadi. Harakat predloglari esa Where does it go? («U qayerga boradi?») savoliga javob beradi. Ular yoʻlni koʻrsatadi: yoʻlning boshi, yoʻnalishi va oxiri bor.
Stol ustida turgan kichkina maket qishloqni tasavvur qiling. Uning ichida oʻyinchoq mashina yuribdi. Uylar, daraxtlar va kichkina odamchalar joyida turibdi: ular holatni koʻrsatadi. In = biror narsaning ichida (in the church, in a car, in a town). On = sirtga tegib turibdi (on the roof, on the wall). At = xaritadagi nuqta, koʻpincha biror ish qilinadigan joy (at the station, at work). Ularning atrofida under, above, behind, in front of, next to, between, opposite va near bor.
Oʻyinchoq mashina esa harakatni koʻrsatadi. U vokzalga (to) boradi, garaj ichiga (into) kiradi, avtoturargohdan chiqadi (out of), tepalikka chiqadi va tushadi (up / down), koʻprikdan oʻtadi (across), tunneldan oʻtadi (through), maktab yonidan oʻtib ketadi (past). Mashina chizgan yoʻlni koʻrsatadigan soʻzni tanlang.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida predlog yoʻq. Joyni kelishik qoʻshimchalari va koʻmakchilar koʻrsatadi, ular otdan keyin keladi: «stol ustida», «karavot tagida», «uy oldida». Asosiy qiyinchilik shundaki, bitta qoʻshimcha bir nechta inglizcha soʻzga toʻgʻri keladi: -da = in, on, at; -ga = to, into; -dan = from, out of, lekin «koʻprikdan oʻtmoq», «tunneldan oʻtmoq» gaplarida across va through. Shuning uchun oʻzbekcha qoʻshimchaga emas, mashinaning yoʻliga qarab tanlang.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| tortmada / devorda / vokzalda | in the drawer / on the wall / at the station | bitta -da → ichida in, sirtda on, nuqtada at |
| stol ustida / karavot tagida / kino oldida | on the table / under the bed / in front of the cinema | koʻmakchi otdan keyin; predlog otdan oldin |
| sport zaliga / muzlatgichga | to the gym / into the fridge | bitta -ga → yoʻnalish to, ichkariga into |
| suvdan chiqmoq / ishdan kelmoq | get out of the water / come from work | ichkaridan tashqariga out of, boshlanish nuqtasi from |
| koʻprikdan / tunneldan oʻtmoq | across the bridge / through the tunnel | oʻzbekchada ikkalasi -dan; inglizchada yoʻlga qarab across yoki through |
| uyga / u yerga bormoq | go home / go there | oʻzbekchada -ga bor; inglizchada home, here, there oldidan to yoʻq |
| avtobusda / piyoda | by bus / on foot | transport turi → by, artiklsiz; «avtobus bilan» → with bus emas |
Tuzilish
Joy: in, on, at
| Predlog | Gʻoya | Misollar |
|---|---|---|
| in | biror joy yoki hudud ichida | in the box, in the kitchen, in London, in a car |
| on | sirt ustida; jamoat transportida | on the table, on the wall, on the floor, on the bus |
| at | nuqta; biror ish qilinadigan joy | at the station, at the door, at work, at school, at home, at a party |
Joy: boshqa predloglar
| Predlog | Maʼnosi |
|---|---|
| under | biror narsadan pastda, koʻpincha uning tagida (tagida, ostida) |
| above | biror narsadan yuqorida, tegmasdan (tepasida) |
| below | biror narsadan pastda, tegmasdan (pastida) |
| next to | yonida, juda yaqin |
| between | ikki narsaning orasida, har tomonda bittadan |
| behind | orqasida |
| in front of | oldida |
| opposite (UK) / across from (US) | roʻparasida, narigi tomonda, qarama-qarshi |
| near | yaqinida, uzoq emas |
Harakat
| Predlog | Yoʻl | Misol |
|---|---|---|
| to | biror joy tomon (yoʻlning oxiri) | go to the bank |
| from | yoʻlning boshi | come from work |
| into | tashqaridan ichkariga | walk into the room |
| out of | ichkaridan tashqariga | get out of the car |
| up / down | yuqoriga / pastga | walk up the hill, run down the stairs |
| across | bir tomondan ikkinchi tomonga (tekis sirt yoki chiziq) | swim across the river |
| through | bir tomondan kirib, ikkinchi tomondan chiqib (yon tomonlari bor joy) | drive through the tunnel |
| past | biror narsaning yonidan toʻxtamasdan oʻtib | walk past the church |
To ishlatilmaydi: go home, come home, get home, go there, come here.
Transport
| Qanday yurasiz | Qolip | Misol |
|---|---|---|
| by + transport (artiklsiz) | by car, by bus, by train, by bike, by plane | I go to work by bus. |
| piyoda | on foot | She goes to school on foot. |
| bitta aniq transport | in + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bike | I'm in my dad's car. We're on the 8:15 train. |
Eslatma: oʻzbekchada «stol ustida» deymiz, yaʼni avval ot, keyin koʻmakchi. Inglizchada tartib teskari: avval predlog, keyin ot: on the table.
Qoʻllanish
1Joy uchun in, on va at
In ichida, on sirt ustida, at nuqta yoki biror ish qilinadigan joy uchun. Avtobus, poyezd va samolyotda on deymiz (ichida turib yurish mumkin), mashina va taksida esa in.
2Under, above, below, behind, in front of
Bu soʻzlar bir narsaning boshqa narsaga nisbatan holatini koʻrsatadi: yuqorida, pastda, orqada, oldida.
3Next to, between, opposite, near
Bu soʻzlar yonida yoki yaqinida turgan narsalarni koʻrsatadi.
4Harakat
Bu predloglarni harakat feʼllari (go, come, walk, run, drive, get, put) bilan ishlatib, yoʻlni koʻrsating.
5Go to va go home
Borish manzili uchun to ishlating: go to work, go to school, go to the shop. Lekin home, here va there oldidan to qoʻyilmaydi.
6Transport: by car, on foot
Qanday yurishingizni aytish uchun by + transport turini ishlating, artiklsiz: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Piyoda yurish boshqacha: on foot. Bitta aniq transport haqida gapirsangiz (a, the, my… bilan), 1-qoʻllanishga qayting: mashina yoki taksida in, avtobus, poyezd, samolyot yoki velosipedda on.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Uyga» → to home. Oʻzbekchada «uyga», «u yerga», «bu yerga» deymiz va -ga ni har doim to deb tarjima qilish odat boʻlib qolgan. Lekin home, here va there oʻzi yoʻnalishni bildiradi, ularning oldidan to qoʻyilmaydi.
2. «Avtobus bilan» → with bus. Oʻzbekchada «metro bilan keldim», «taksi bilan ketdi» deymiz. «Bilan» soʻzini with deb tarjima qilsangiz, notoʻgʻri gap chiqadi. Transport turi uchun by ishlatiladi, artiklsiz.
3. «-dan oʻtmoq» → from. Oʻzbekchada «koʻchadan oʻtmoq», «bogʻdan oʻtmoq», «doʻkon yonidan oʻtmoq» gaplarining hammasida -dan bor. Inglizchada from yoʻlning boshlanish nuqtasini bildiradi. Bir tomondan ikkinchi tomonga → across, ichidan → through, yonidan → past.
4. «Xonaga kirmoq» → enter to. Oʻzbekchada «xonaga kiraman» deymiz, shuning uchun enter dan keyin to qoʻshiladi. Enter dan keyin predlog kerak emas. Kundalik nutqda koʻpincha come / go / walk into deyiladi.
Adashtirmang
in front of va opposite — In front of = oldida, xuddi shu tomonda; opposite = roʻparasida, narigi tomonda, qarama-qarshi (koʻpincha koʻcha yoki stolning narigi tomonida). Oʻzbekchada «oldida» va «roʻparasida» ham farq qiladi, ularni aralashtirmang.
in va into — in = joy; into = tashqaridan ichkariga harakat. Oʻzbekchada farqni qoʻshimcha koʻrsatadi: -da va -ga.
binolar uchun at va in — at the station = biror ish qilinadigan joy (poyezdga chiqish, uchrashish); in the station = binoning ichida. Oʻzbekchada ikkalasi ham «vokzalda», kerak boʻlsa «vokzal ichida» deymiz.
by car va in my car — By + transport (artiklsiz) qanday yurishni aytadi. a, the, my… boʻlsa, in (car, taxi) yoki on (bus, train, bike) ishlating. Oʻzbekchada ikkalasi ham «mashinada».
across va through — across tekis sirt yoki chiziq orqali (yoʻl, daryo, dala); through yon tomonlari bor joy orqali (tunnel, oʻrmon, eshik). Oʻzbekchada ikkalasi ham «-dan oʻtmoq».
Imlo va talaffuz
- Predloglar odatda urgʻusiz va qisqa aytiladi, urgʻu esa ulardan keyingi otga tushadi: in the kitchen, at the station. Oʻzbek tilida har bir soʻzni toʻliq aytamiz; inglizchada predloglarni yengil va tez ayting.
- to odatda kuchsiz: undosh oldidan /tə/: to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. Uni har safar «tu» deb toʻliq aytmang.
- at kuchsiz /ət/, from kuchsiz /frəm/: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/.
- the dagi /ð/ oʻzbek tilida yoʻq: til uchini tishlar orasiga sal chiqarib, ovoz bilan ayting. Uni «z» yoki «d» bilan almashtirmang.
- out of nutqda bitta soʻzdek eshitiladi: /ˈaʊtəv/, juda tez nutqda «outta» ga oʻxshaydi.
- Urgʻu: beHIND, beTWEEN, aBOVE ikkinchi boʻgʻinda, bu oʻzbekzabonlar uchun oson. Lekin OPposite /ˈɒpəzɪt/ (UK) birinchi boʻgʻinda urgʻu oladi; oʻzbekcha odat boʻyicha oxiriga urgʻu bermang.
- Soʻz oxiridagi jarangli undoshni saqlang: behind, bed, road oxirida /d/, /t/ emas («kitob» ni [kitop] deganimiz kabi jarangsizlantirmang).
- Imlo: into bitta soʻz; in front of uchta soʻz; opposite da ikkita p bor.
Oltin qoida
Joy: in (ichida), on (sirt ustida), at (nuqta yoki biror ish qilinadigan joy). Harakat: yoʻlni chizadigan soʻzni tanlang: to, into, out of, up, down, across, through, past. Transport: by car, by bus, by train, lekin on foot. Oʻzbekchada «uyga» desangiz ham, inglizchada go home, go to home emas.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gaplarni toʻgʻri predlog bilan toʻldiring.
-
The milk is the fridge.
-
There's a picture the wall.
-
She's work right now.
-
The café is the bank and the bookshop.
-
The dog runs the kitchen. (from outside to inside)
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I go … after school.
-
My office is very near. I go to work foot.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Walk … the stairs to my flat.flat (UK); apartment (US)
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Get … the car, please.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Drive … the tunnel.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We go to the beach ….
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I go to home by bus.
-
The keys are in the floor.
-
Sit next me.
-
My phone is in my bag.
D. Kontekstda
Yoʻl koʻrsatmani toʻldiring. Quyidagi soʻzlardan foydalaning (har bir soʻzni bir marta ishlating): between, into, on, past, through, to
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Xonangizdagi uchta narsa qayerda ekanini tasvirlang.
-
Ishga yoki oʻqishga qanday borishingizni yozing, keyin uyingizdan yaqin atrofdagi doʻkon yoki kafegacha qisqa yoʻl koʻrsating (2–3 gap).
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-11 There is va There are oʻzbekcha: «bor» va «yoʻq» ingliz tilida qanday aytiladi? a bank near my flat?
-
A1-20 At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha Let's meet Saturday morning.
-
A1-17 Can va Can't oʻzbekcha: qila olaman, mumkinmi, yordam bera olasizmi? Excuse me, I park here?
Javoblar
A. Tuzilish
- in
- on
- at
- between
- into
- home
- on
B. Maʼno
- up
- out of
- through
- opposite
- by car
C. Xatoni toping
- I go home by bus.
- The keys are on the floor.
- Sit next to me.
- ✓ My phone is in my bag.
D. Kontekstda
- to
- through / across
- past / to
- between
- into / in
- on
E. Sizning navbatingiz
- My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
- I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.
F. Aralash takrorlash
- Is there
- on
- can / could / may
