SlowingoGrammatika
A1 18 / 32

Can va Can't oʻzbekcha: qila olaman, mumkinmi, yordam bera olasizmi?

Can and Can't

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz nimani qila olishingiz (can) va qila olmasligingizni (can't) ayta olasiz, ruxsat soʻray olasiz (Can I…?), odamlardan biror narsa qilishni iltimos qila olasiz (Can you…?), nima mumkinligini ayta olasiz va can hamda can't ni farqi eshitiladigan qilib talaffuz qila olasiz.

Asosiy gʻoya

Can ning bitta katta gʻoyasi bor: biror narsa mumkin. Svetoforni tasavvur qiling. Can — yashil chiroq: yoʻl ochiq. Can't — qizil chiroq: yoʻl yopiq.

Chiroq turli sabablarga koʻra yashil boʻlishi mumkin. Menda mahorat bor (I can swim). Kimdir ruxsat beradi (You can park here). Dunyo shunday ishlaydi (You can buy tickets online). Can you help me? esa aslida «Siz uchun chiroq yashilmi?» deb soʻraydi.

Can — modal feʼl, yaʼni asosiy feʼlga maʼno qoʻshadigan alohida yordamchi feʼl. Can kabi modal feʼllar oʻzgarmaydi: -s ham, to ham, do ham yoʻq. I can, she can, they can — undan keyin doim base form: can swim, can help, can see.

Inkor shakli can't (yoki cannot). Savol uchun shunchaki can ni gap boshiga oʻtkazing: Can you drive?

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida can ning vazifasini bir nechta shakl bajaradi: qobiliyat uchun -a / -y olmoq («suza olaman») yoki «-ishni bilmoq» («suzishni bilaman»), ruxsat uchun «-sam boʻladimi?», «maylimi?», umumiy imkoniyat uchun «-ish mumkin». Ingliz tilida esa bularning hammasi bitta soʻz: can. Oʻzbekchada «olmoq» shaxs qoʻshimchasini oladi (olaman, oladi), inglizchada can hech qachon oʻzgarmaydi. Inkor oʻzbekchada feʼl ichida (olmayman), inglizchada esa can't, don't emas. Yaxshi xabar: iltimos qilganda ikkala til ham qobiliyat haqida soʻraydi: «Yordam bera olasizmi?» = Can you help me?

OʻzbekchaInglizchaFarqi
Men suza olaman. / Suzishni bilaman.I can swim.-a olmoq / -ishni bilmoq → can + base form; know to emas
U uchta tilda gapira oladi.She can speak three languages.oʻzbekchada -di; inglizchada can oʻzgarmaydi, speak da ham -s yoʻq
Men shoʻngʻiy olmayman.I can't dive.inkor: can't, don't can emas
Shu yerga oʻtirsam boʻladimi?Can I sit here?ruxsat soʻrash → Can I…?
Bu yerga mashina qoʻyish mumkin emas.You can't park here.qoida → You can't
Menga yordam bera olasizmi?Can you help me?iltimos: ikkala tilda ham «qila olasizmi?»
Chiptani internetdan olish mumkin.You can buy tickets online.oʻzbekchada egasiz «mumkin»; inglizchada umumiy ega you

Tuzilish

Darak va inkor gap

Egacan / can'tBase formQolgani
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Hamma shaxslar uchun bir xil shakl: she can, hech qachon she cans emas.
  • can dan keyin to yoʻq: can go, hech qachon can to go emas.
  • Cannot odatda bitta soʻz qilib yoziladi. Ogʻzaki nutqda va norasmiy yozuvda odatiy shakl can't.

Ha / yoʻq savollari va qisqa javoblar

CanEgaBase formQisqa javoblar
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Wh- savollar (Q-A-S-I, A1-16 ga qarang): bu yerda yordamchi feʼl can.

Soʻroq soʻzicanEgaBase form + qolgani
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Qoʻllanish

1Qobiliyat

Mahorat va qila oladigan ishlaringiz uchun can / can't ishlating. Oʻtmishdagi qobiliyat (I could swim when I was five) uchun A2-24 ga qarang.

I can swim, but I can't dive.
Men suza olaman, lekin shoʻngʻiy olmayman.
but: A1-29 ga qarang
She can speak three languages.
U uchta tilda gapira oladi.
oʻzbekchada «uchta til» birlikda; can oʻzgarmaydi
My son can't ride a bike yet.
Oʻgʻlim hali velosiped hayday olmaydi.
yet = hali
Can you cook?
Ovqat pishirishni bilasizmi?
«bilasizmi?» → Can you…?
Yes, I can. My pasta is great.
Ha, bilaman. Pastam juda mazali chiqadi.
qisqa javob: can
Our dog can open the door with its nose.
Itimiz burni bilan eshikni ocha oladi.
its: itning
What languages can you speak?
Qaysi tillarda gapira olasiz?
Q-A-S-I: What languages + can + you + speak

2Ruxsat

Biror narsa mumkinmi yoki yoʻqmi, soʻrash uchun Can I / Can we…? ishlating. Ruxsat berish yoki bermaslik, qoidalar haqida gapirish uchun You can / You can't ishlating.

Can I sit here?
Shu yerga oʻtirsam boʻladimi?
«-sam boʻladimi?» → Can I…?
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
«Karta bilan toʻlasam boʻladimi?» «Ha, albatta.»
You can use my laptop this afternoon.
Bugun tushdan keyin noutbukimdan foydalanishingiz mumkin.
ruxsat berish
You can't park here. It's for taxis.
Bu yerga mashina qoʻyish mumkin emas. Bu joy taksilar uchun.
«mumkin emas» → can't
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
«Bugun ertaroq ketsak boʻladimi?» «Ha, mumkin.»
javobda: you can

3Iltimoslar

Kimdandir biror narsa qilishni soʻrash uchun Can you…? ishlating. Samimiy eshitilishi uchun please qoʻshing. Could you…? biroz xushmuomalaroq: A2-23 ga qarang.

Can you help me with this box?
Shu qutini koʻtarishga yordam bera olasizmi?
Can you pass the salt, please?
Iltimos, tuzni uzatib yubora olasizmi?
please → iltimos
Can you call me back in ten minutes?
Oʻn daqiqadan keyin menga qayta qoʻngʻiroq qila olasizmi?
«-dan keyin» → in
Can you open the window, please?
Iltimos, derazani ochib yubora olasizmi?
oʻzbekchada «ochib yuboring» ham deyiladi; inglizchada buyruqdan koʻra Can you…? yumshoqroq

4Umumiy imkoniyat

Umuman nima mumkinligini — narsalar qanday ishlashini, biror joyda nima borligini — aytish uchun can ishlating. It can be… «baʼzan shunday boʻladi» degani.

You can buy tickets online.
Chiptani internetdan olish mumkin.
oʻzbekchada egasiz; inglizchada ega you (har qanday odam)
You can see the sea from our hotel room.
Mehmonxonadagi xonamizdan dengiz koʻrinadi.
oʻzbekchada «koʻrinadi»; inglizchada you can see
You can get a taxi outside the station.
Vokzal oldidan taksi topsa boʻladi.
It can be very cold here in winter.
Bu yerda qishda juda sovuq boʻlishi mumkin.
baʼzan shunday
Where can I charge my phone?
Telefonimni qayerda quvvatlasam boʻladi?
Can you hear me? The line is very bad.
Meni eshityapsizmi? Aloqa juda yomon.
telefonda; oʻzbekchada -yap-, inglizchada Can you hear…?

Keng tarqalgan xatolar

❌She cans swim.
✅She can swim.
Modal feʼllar hech qachon -s olmaydi.
❌I can to drive.
✅I can drive.
can dan keyin to yoʻq.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
can + base form: asosiy feʼlda -s yoʻq.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
can savolni oʻzi tuzadi: do yoʻq.
❌I don't can come.
✅I can't come.
can inkorni oʻzi yasaydi: don't yoʻq.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Savoldagi yordamchi feʼl bilan javob bering.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
-ing shakli emas, base form.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Savolda can egadan oldin keladi.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Suzishni bilaman» → I know to swim. Oʻzbekchada mahorat haqida koʻpincha «bilmoq» deymiz: «Haydashni bilaman», «Toʻqishni biladi». «Bilmoq» = know deb tarjima qilsak, notoʻgʻri gap chiqadi. Mahorat uchun eng oddiy va tabiiy yoʻl — can. (I know how to swim ham toʻgʻri.)

❌I know to drive.
✅I can drive.
yoki: I know how to drive.
❌My grandmother knows to knit.
✅My grandmother can knit.

2. «Mumkinmi?» → Possible…? Ruxsat soʻraganda oʻzbekchada «Mumkinmi?», «Telefoningizdan foydalansam mumkinmi?» deymiz. Soʻzma-soʻz tarjima qilsak, egasiz va feʼlsiz gap chiqadi. Ruxsat uchun Can I…? ishlating.

❌Possible I use your pen?
✅Can I use your pen?
⚠️Is it possible to open the window?
✅Can I open the window?
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin oddiy ruxsat uchun juda rasmiy va uzun; Can I…? tabiiyroq.

3. «-a olmayman» → not can. Oʻzbekchada inkor feʼl ichida: «suza olmaydi», «kela olmayman». Shuning uchun not ni can oldiga qoʻyib qoʻyamiz. Inglizchada inkor can't (cannot): not can dan keyin keladi va unga yopishadi.

❌My little sister not can swim.
✅My little sister can't swim.
❌We not can find the hotel.
✅We can't find the hotel.

4. Savolda can oʻrnida qoladi. Oʻzbekchada «Soat nechada kelsak boʻladi?» deb soʻroq soʻzini oʻrtada qoldiramiz va soʻz tartibini oʻzgartirmaymiz. Inglizchada can egadan oldin keladi.

❌What time we can come?
✅What time can we come?

Adashtirmang

Nutqda can va can't — Tez nutqda can't dagi t koʻpincha deyarli eshitilmaydi. Shuning uchun unli tovush va urgʻuga quloq soling (Imlo va talaffuz qismiga qarang).

I can swim.
Men suza olaman.
qisqa, kuchsiz «can»; urgʻu swim ga tushadi
I can't swim.
Men suza olmayman.
kuchli, urgʻuli «can't»

Can you…? va Do you…? — Can you…? qobiliyat haqida soʻraydi; Do you…? odat haqida soʻraydi. A1-13 ga qarang.

Can you play the piano?
Pianino chalishni bilasizmi?
mahoratingiz bormi?
Do you play the piano?
Pianino chalasizmi?
bu sizning mashgʻulotlaringizdan birimi?

can va could — Could umumiy qobiliyat uchun can ning oʻtgan zamon shakli, iltimos uchun esa xushmuomalaroq shakl. A2-24 va A2-23 ga qarang.

Can you open the door?
Eshikni ocha olasizmi?
oddiy iltimos
Could you open the door, please?
Iltimos, eshikni ochib yubora olmaysizmi?
xushmuomalaroq

Imlo va talaffuz

  • Darak gaplarda can odatda kuchsiz va urgʻusiz aytiladi: /kən/. Unli deyarli eshitilmaydi. Urgʻu asosiy feʼlga tushadi: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Oʻzbek tilida har bir unlini toʻliq aytamiz, shuning uchun can ni har doim toʻliq «ken» deb aytish odati bor; bunda tinglovchi can't ni eshitgandek boʻlishi mumkin.
  • Can't kuchli va urgʻuli: /kɑːnt/ (UK) — uzun, ogʻiz keng ochiq, til pastda va orqada; /kænt/ (US) — /æ/ uchun ogʻizni keng oching, til pastda. I can't swim.
  • Qisqa javoblarda va taʼkid uchun can kuchli: Yes, I can /kæn/.
  • Savol boshida can odatda kuchsiz: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Britancha talaffuzda farq asosan unlida: kuchsiz /ə/ va uzun /ɑː/. Amerikacha talaffuzda urgʻuli can va can't da bir xil /æ/ unlisi bor, shuning uchun urgʻu va can't oxiridagi qisqa toʻxtashga quloq soling.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US): urgʻu birinchi boʻgʻinda.

Oltin qoida

Can hech qachon oʻzgarmaydi va undan keyin base form keladi: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s yoʻq, to yoʻq, do yoʻq. Oʻzbekchadagi «qila olaman», «suzishni bilaman», «-sam boʻladimi?» va «mumkin» — koʻpincha hammasi can.

Mashqlar

A. Tuzilish

Toʻgʻri shaklni tanlang yoki gapni oʻzgartiring.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Savol tuzing: you / can / swim
  4. Inkor shaklga keltiring: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Tartibga keltiring: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Maʼno

Har bir gapda can qaysi maʼnoda ekanini yozing: ability, permission, request yoki possibility.

  1. Ability, permission, request yoki possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request yoki possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request yoki possibility? "Can I use your phone?"
  4. "Yes, I can." gapida can kuchsizmi (weak) yoki kuchli (strong)?

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Kontekstda

Soʻzlar: can, can't (ularni kerakli marta ishlating).

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Qila oladigan ikkita ishingizni va qila olmaydigan bitta ishingizni yozing.
  2. Ish yoki oʻqish kuni uchun bitta xushmuomala iltimos va bitta ruxsat soʻraydigan savol yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi?
    you play the piano? (habit, not ability)
  2. A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi?
    Tartibga keltiring: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Question Words oʻzbekcha: what, where, who, how much — ingliz tilida savol qanday tuziladi?
    languages do you speak?
Javoblar

A. Tuzilish

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Maʼno

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Xatoni toping

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Kontekstda

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Sizning navbatingiz

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Aralash takrorlash

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play