SlowingoGrammatika
A1 13 / 32

Present Simple oʻzbekcha: I work, she works — -s qoʻshimchasi qachon kerak?

Present Simple: I Work, She Works

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz Present Simple (hozirgi oddiy zamon) yordamida odatlaringiz va kundalik ishlaringiz, hayotingizdagi faktlar va doim toʻgʻri boʻlgan narsalar haqida gapira olasiz. He, she va it bilan keladigan -s qoʻshimchasini toʻgʻri yoza va talaffuz qila olasiz.

Asosiy gʻoya

Present Simple aslida «aynan shu daqiqa» haqida emas. U umuman toʻgʻri boʻlgan narsalar haqida: muntazam nima qilasiz, qayerda yashaysiz, nimani yoqtirasiz, dunyo qanday ishlaydi. Uni oʻzingizning profil sahifangiz deb tasavvur qiling: I live in Lima. I work in a hotel. I love jazz. I play tennis on Sundays. Bu faktlar uzoq vaqt toʻgʻri boʻlib qoladi.

Shakli juda oddiy. Feʼlning asosiy shakli (base form) ishlatiladi, yaʼni lugʻatda turgan, to siz shakli: work, live, play. Faqat bitta guruh boshqacha: he, she, it (va bitta odam yoki narsa). Ular bilan feʼlga qoʻshimcha -s qoʻshiladi: I work → she works.

Nega faqat shu yerda? Qadimgi ingliz tilida shaxs qoʻshimchalari koʻp boʻlgan, bugun ulardan faqat shu bittasi qolgan. U kichkina, lekin tushib qolsa, tinglovchi darrov sezadi. Shuning uchun buni odatga aylantiring: he / she / it → -s.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida feʼl har bir shaxsda oʻz qoʻshimchasini oladi: ishlayman, ishlaysiz, ishlaydi, ishlaymiz. Ingliz tilida esa faqat bitta qoʻshimcha bor: he / she / it bilan -s. Qolgan hamma shaxslarda feʼl yalangʻoch qoladi. Yana bir farq: oʻzbekchada «u ishlaydi» ham, «ular ishlaydi» ham bir xil -ydi bilan aytiladi, inglizchada esa she works, lekin they work. Oʻzbekchadagi -a / -y shakli («ishlayman») kelasi zamonni ham bildiradi («Ertaga ishlayman»); Present Simple esa asosan odat va faktlar uchun, rejalar uchun boshqa shakllar bor (A2-05 ga qarang).

OʻzbekchaInglizchaFarqi
Men mehmonxonada ishlayman.I work in a hotel.oʻzbekchada shaxs qoʻshimchasi bor; inglizchada I bilan feʼlga hech narsa qoʻshilmaydi
U mehmonxonada ishlaydi.She works in a hotel.-ydi taxminan -s ga mos; «u» esa he yoki she boʻladi
Ota-onam Leedsda yashaydi.My parents live in Leeds.oʻzbekchada birlik va koʻplik bir xil -ydi; inglizchada koʻplikda -s yoʻq
Bugun uydan ishlayapman.I'm working from home today.-yap- → Present Continuous: A1-22 ga qarang
U hamshira. / U kasalxonada ishlaydi.She's a nurse. / She works in a hospital.kim ekani → be; nima qilishi → harakat feʼli, is qoʻshilmaydi

Xulosa: oʻzbekchada qoʻshimchasiz feʼl yoʻq, shuning uchun inglizchada ham har shaxsga biror narsa qoʻshgimiz keladi (I am work, they works). Esda tuting: inglizchada qoʻshimcha faqat bitta joyda, he / she / it bilan.

Tuzilish

Darak gap (affirmative)

EgaFeʼlMisol
I / you / we / theybase formI work in a hotel.
he / she / itbase form + -sShe works in a hotel.
koʻplikdagi ot (my parents, the kids)base formMy parents live in Leeds.
birlikdagi ot (my mum, the shop)base form + -sThe shop opens at nine.

he / she / it shaklining imlosi

Feʼl qanday tugaydiQoidaMisollar
koʻpchilik feʼllar+ swork → works, eat → eats, play → plays
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z+ esmiss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes
go, do+ esgo → goes, do → does
undosh + yy → iesstudy → studies, try → tries, carry → carries
unli + y+ splay → plays, buy → buys, enjoy → enjoys
havenotoʻgʻri shaklhave → has

Qoʻllanish

1Odatlar va kundalik ishlar

Muntazam qiladigan ishlaringiz uchun Present Simple ishlating. every day (har kuni), on Mondays (dushanba kunlari), in the morning (ertalab) kabi vaqt ifodalari u bilan koʻp keladi.

I get up at seven.
Men soat yettida turaman.
-aman → I + base form
My sister goes to the gym on Mondays and Thursdays.
Opam dushanba va payshanba kunlari sport zaliga boradi.
opa yoki singil → she: goes
We eat out every Friday.
Biz har juma tashqarida ovqatlanamiz.
eat out = kafe yoki restoranda ovqatlanmoq
He drinks three coffees a day.
U kuniga uch finjon qahva ichadi.
«u» erkak → he; drinks
The kids watch cartoons on Saturday mornings.
Bolalar shanba kunlari ertalab multfilm koʻradi.
oʻzbekchada «koʻradi», lekin koʻplik → watch, -es yoʻq
She walks to work every day.
U har kuni ishga piyoda boradi.
«u» ayol → she; walks

2Oʻzingiz va boshqalar haqidagi faktlar

Kasb, yashash joyi va uzoq vaqt oʻzgarmaydigan boshqa faktlar uchun ishlating.

I live in a small flat in the city centre.
Men shahar markazidagi kichkina kvartirada yashayman.
flat, centre (UK); apartment, center (US)
My brother works for a tech company.
Akam texnologiya kompaniyasida ishlaydi.
brother = aka yoki uka → he: works
She speaks three languages.
U uchta tilda gaplashadi.
oʻzbekchada «uchta til» birlikda; inglizchada languages
Our neighbours have two dogs.
Qoʻshnilarimizning ikkita iti bor.
«bor» → have; koʻplik ega → have, has emas
My best friend teaches maths.
Eng yaqin doʻstim matematikadan dars beradi.
maths (UK), math (US); teach → teaches

3Doimiy holatlar, yoqtirish va his-tuygʻular

like, love, hate, want, need, know kabi feʼllar harakatni emas, holatni bildiradi. Ular odatda Present Simple da keladi (batafsil: A1-23). Oʻzbekchada baʼzan bu yerda «bilyapman», «yoqtiryapman» deymiz, lekin inglizchada I know, I like.

I love this song.
Men bu qoʻshiqni juda yaxshi koʻraman.
He knows the answer.
U javobni biladi.
«biladi» → knows, «is knowing» emas
My dad hates cold weather.
Dadam sovuq havoni yomon koʻradi.
She needs a new laptop.
Unga yangi noutbuk kerak.
oʻzbekchada «unga … kerak»; inglizchada ega she + needs
This bag belongs to Sam.
Bu sumka Samniki.
oʻzbekchada feʼl yoʻq; inglizchada belongs

4Umumiy haqiqatlar va narsalar qanday ishlashi

Dunyo haqidagi faktlar va muntazam takrorlanadigan narsalar, masalan, ish vaqti uchun ishlating.

Water boils at 100 degrees Celsius.
Suv 100 daraja Selsiyda qaynaydi.
water = it → boils
The sun rises in the east.
Quyosh sharqdan chiqadi.
oʻzbekchada -dan, inglizchada in the east
Cats sleep a lot.
Mushuklar koʻp uxlaydi.
koʻplik → sleep, -s yoʻq
The museum opens at ten and closes at six.
Muzey soat oʻnda ochiladi va oltida yopiladi.
oʻzbekchada majhul nisbat (ochiladi); inglizchada oddiy opens
It rains a lot in Ireland.
Irlandiyada koʻp yomgʻir yogʻadi.
ob-havo: ega it + rains

Keng tarqalgan xatolar

❌She work in a bank.
✅She works in a bank.
He/she/it → feʼl + -s.
❌They works hard.
✅They work hard.
I/you/we/they bilan -s qoʻshilmaydi.
❌My parents lives in Rome.
✅My parents live in Rome.
Koʻplikdagi ega → -s yoʻq.
❌He studys medicine.
✅He studies medicine.
Undosh + y → -ies.
❌She plaies tennis.
✅She plays tennis.
Unli + y → faqat -s.
❌She gos to school by bus.
✅She goes to school by bus.
go → goes.
❌He watchs TV every night.
✅He watches TV every night.
ch dan keyin -es qoʻshing.
❌My dad haves a big car.
✅My dad has a big car.
have → has.
❌I am work in an office.
✅I work in an office.
Present Simple feʼliga am/is/are qoʻshmang.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-man» = am? Maktabda koʻpincha «-man = am» deb oʻrganamiz («talabaman» = I'm a student). Keyin «oʻynayman», «gaplashadi» kabi feʼllarga ham shu koʻprikni qoʻshib yuboramiz. Lekin feʼl bor joyda am / is / are kerak emas: harakat feʼli oʻzi kesim.

❌I am play football on Sundays.
✅I play football on Sundays.
❌My aunt is speak English very well.
✅My aunt speaks English very well.
is ni olib tashlang va -s qoʻshing.

2. «U ishlaydi», «ular ishlaydi». Oʻzbekchada uchinchi shaxsda birlik va koʻplik koʻpincha bir xil eshitiladi: «Ukam ishlaydi», «Ukalarim ishlaydi». Shuning uchun -s ni koʻplikdagi egaga ham qoʻshib qoʻyamiz. Inglizchada -s faqat bitta odam yoki narsa bilan keladi.

❌Our teachers gives us a lot of homework.
✅Our teachers give us a lot of homework.
❌My grandparents grows vegetables in their garden.
✅My grandparents grow vegetables in their garden.
grandparents = «ular» → -s yoʻq.

3. «U» → he yoki she? Oʻzbekchada feʼl ham, olmosh ham jinsni koʻrsatmaydi: «U shifoxonada ishlaydi». Inglizchada esa -s bilan birga he yoki she ni ham tanlash kerak.

⚠️My mother is a doctor. He works in a big hospital.
✅My mother is a doctor. She works in a big hospital.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin he erkakni bildiradi; ona esa ayol → she.
⚠️My uncle has a shop. She sells fruit and vegetables.
✅My uncle has a shop. He sells fruit and vegetables.
amaki yoki togʻa erkak → he.

4. Doimiy ish uchun «-yapti». Ogʻzaki nutqda «Dadam aeroportda ishlayapti» deb doimiy ish haqida ham -yap- ishlatamiz. Inglizchada is working «hozir, vaqtincha» degan maʼnoni beradi. Doimiy ish, uy va odatlar uchun Present Simple ishlating.

⚠️My father is working at the airport. (bu uning doimiy ishi)
✅My father works at the airport.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin «hozir, vaqtincha» maʼnosini beradi; doimiy ish → works.

Adashtirmang

Present Simple va Present Continuous — Present Simple = odatlar, faktlar, doimiy holatlar. Present Continuous = hozir yoki shu kunlarda boʻlayotgan narsa: A1-22 va A1-23 ga qarang. Oʻzbekchada bu farq -a/-y («ishlayman») va -yap- («ishlayapman») orqali koʻrinadi.

I work in a bank.
Men bankda ishlayman.
doimiy ishim: Present Simple
I'm working from home today.
Bugun uydan ishlayapman.
faqat bugun: -yap- → A1-22 ga qarang

be va harakat feʼllari — Harakat feʼli bor gapda am / is / are kerak emas. A1-02 ga qarang.

She's a nurse.
U hamshira.
kimligi: be
She works in a hospital.
U kasalxonada ishlaydi.
harakat feʼli: «is» qoʻshilmaydi

Otdagi -s va feʼldagi -s — Otdagi -s «bittadan koʻp» degani (A1-05 ga qarang); feʼldagi -s esa «he / she / it» degani. Bitta gapda odatda ulardan faqat bittasi -s oladi!

The student works hard.
Talaba qattiq mehnat qiladi.
bitta talaba → feʼl + -s
The students work hard.
Talabalar qattiq mehnat qiladi.
koʻp talaba → feʼlda -s yoʻq

Imlo va talaffuz

-s / -es qoʻshimchasi xuddi koʻplikdagi otlardagi kabi uch xil talaffuz qilinadi (A1-05 ga qarang). Bu feʼlning oxirgi tovushiga bogʻliq, harfiga emas.

Oxirgi tovushQoʻshimcha qanday eshitiladiMisollar
jarangsiz /p/ /t/ /k/ /f/ /θ//s/ — bus dagi s kabistops, gets, works, laughs
jarangli tovushlar va unlilar/z/ — zoo dagi z kabilives, plays, goes, runs
/s/ /z/ /ʃ/ /tʃ/ /dʒ//ɪz/ — qoʻshimcha boʻgʻin, «iz»misses, uses, washes, watches, changes
  • /z/ ni jarangli ayting. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz qiladi («kitob» → [kitop]); shunda lives «livs», plays «pleys» boʻlib qoladi. Tomogʻingizga barmogʻingizni qoʻyib, oxirida titrashni sezing.
  • Ikkita alohida talaffuz: does /dʌz/ — oʻrtadagi unli qisqa, ogʻiz yarim ochiq, xuddi cup dagi kabi; uni «dous» yoki «duus» deb oʻqimang. says /sez/ — unli bed dagi /e/; yozilishiga qarab «seyz» deb oʻqimang. Ingliz soʻzlari oʻzbek lotin yozuvidagi kabi yozilishicha oʻqilmaydi.
  • has /hæz/ — bitta boʻgʻin. /æ/ uchun ogʻizni keng oching, til pastda turadi.
  • «iz» qoʻshimcha boʻgʻini qisqa va kuchsiz. Urgʻu oʻzbekchadagidek oxirgi boʻgʻinga oʻtmaydi: WATCH-es, WASH-es, urgʻu birinchi boʻgʻinda.

Oltin qoida

Present Simple = umuman toʻgʻri boʻlgan narsalar (odatlar, faktlar, holatlar). He / she / it → base form + -s; qolgan hamma egalar bilan → base form. Feʼl bor joyda am / is / are qoʻshmang.

Mashqlar

A. Tuzilish

Present Simple ishlating.

  1. She (live) in Toronto.
  2. My parents (work) at the weekend.
  3. He (study) law.
  4. The train (leave) at 8:15.
  5. My dog (love) the park.
  6. Tom (fix) computers.
  7. She (go) to bed at eleven.
  8. My grandmother (have) a garden.

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: My parents … in Rome.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: The shop … at nine.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: The students … hard.
  4. Qaysi feʼlning oxirida qoʻshimcha boʻgʻin bor? …
  5. Toʻgʻri javobni tanlang: She … in a hospital.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. My brother play the guitar.
  2. Water freeze at 0°C.
  3. I'm live near the station.
  4. He studys medicine.
  5. My parents have a small car.

D. Kontekstda

Present Simple ishlating.

Meet Kenji
Kenji 19 (live) in Osaka. He 20 (work) in a hospital — he's a nurse. He 21 (get) up at six and 22 (go) to work by bike. His wife, Yuki, 23 (teach) English. They 24 (have) two children. In the evening, Yuki 25 (watch) TV and Kenji 26 (study) Spanish.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Kundalik ishlaringiz haqida uchta gap yozing.
  2. Bir doʻstingiz yoki oila aʼzongiz haqida uchta fakt yozing. He yoki she ishlating.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. lives
  2. work
  3. studies
  4. leaves
  5. loves
  6. fixes
  7. goes
  8. has

B. Maʼno

  1. live
  2. opens
  3. work
  4. washes
  5. works

C. Xatoni toping

  1. My brother plays the guitar. / My brothers play the guitar.
  2. Water freezes at 0°C.
  3. I live near the station.
  4. He studies medicine.
  5. ✓ My parents have a small car.

D. Kontekstda

  1. lives
  2. works
  3. gets
  4. goes
  5. teaches
  6. have
  7. watches
  8. studies

E. Sizning navbatingiz

  1. I get up at seven. I drink coffee at home. I go to work by bus.
  2. My sister lives in Madrid. She works in a bank. She loves cats.

F. Aralash takrorlash

  1. I agree with you.
  2. watches
  3. There's
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play