At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha
At, On, In: Time
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz biror narsa qachon boʻlishini at (soat), on (kunlar va sanalar) va in (oylar, yillar, fasllar, kunning qismlari) bilan ayta olasiz hamda qachon predlog umuman kerak emasligini bilasiz (next week, every day, tomorrow).
Asosiy gʻoya
Predlog (preposition) — munosabatni koʻrsatadigan kichik soʻz; bu yerda voqea va vaqt orasidagi munosabatni. Ingliz tili uchtasini ishlatadi: at, on, in. Tanlov vaqtning kattaligiga bogʻliq.
Vaqt piramidasini tasavvur qiling. Tor uchida vaqtning eng kichik boʻlagi: soatdagi aniq nuqta — at six o'clock. Oʻrtasida bitta kun, kundaligingizning bir sahifasi — on Monday, on 3 May. Keng asosida ichida koʻp kun boʻlgan katta davrlar — in June, in 2030, in winter.
Demak: at = nuqta, on = kun, in = uzunroq davr. Bir nechta turgʻun iboralar bu qoidaga boʻysunmaydi (at night, at the weekend), ularni tayyor boʻlak sifatida yodlang.
Vaqt soʻzi oʻzi aniq vaqtni «koʻrsatib» tursa — this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday — predlog umuman kerak emas.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida predlog yoʻq: vaqtni -da qoʻshimchasi koʻrsatadi va u otdan keyin keladi («soat oltida», «iyunda», «qishda»). Bitta -da qoʻshimchasi inglizchadagi uchta soʻzning ishini bajaradi, shuning uchun qaysi biri kerakligini piramidaga qarab tanlash kerak. Ikkinchi farq: oʻzbekchada «kelasi haftada», «shu yilda» ham -da olishi mumkin, inglizchada esa next, this, last, every oldidan predlog qoʻyilmaydi. Uchinchidan, oʻzbekchadagi «ertalab», «kechqurun», «kechasi» qoʻshimchasiz ravishlar, inglizchada esa ular predlog va koʻpincha the bilan keladi: in the morning, at night.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| soat oltida | at six o'clock | soat → at |
| dushanba kuni | on Monday | kun → on |
| 5-mayda / tugʻilgan kunimda | on 5 May / on my birthday | sana, maxsus kun → on |
| iyunda / 2030-yilda / qishda | in June / in 2030 / in winter | oy, yil, fasl → in |
| ertalab / kechqurun | in the morning / in the evening | oʻzbekchada qoʻshimcha yoʻq; inglizchada in the |
| kechasi | at night | turgʻun ibora: at, the yoʻq |
| dushanba kuni ertalab | on Monday morning | kun qoʻshilsa → on |
| dam olish kunlari | at the weekend (UK) / on the weekend (US) | turgʻun ibora |
| kelasi haftada / har kuni / ertaga | next week / every day / tomorrow | inglizchada predlog yoʻq |
Tuzilish
At, on, in
| Predlog | Nima bilan | Misollar |
|---|---|---|
| at | soat | at 7:30, at six o'clock, at midnight, at noon |
| at | turgʻun iboralar | at night, at lunchtime, at the moment, at Christmas, at the weekend (UK) |
| on | hafta kunlari | on Monday, on Fridays |
| on | sanalar va maxsus kunlar | on 5 May, on my birthday, on New Year's Day |
| on | kun + kunning qismi | on Monday morning, on Friday night |
| on | the weekend (US) | on the weekend, on weekends |
| in | kunning qismlari | in the morning, in the afternoon, in the evening |
| in | oylar | in July |
| in | yillar va oʻn yilliklar | in 2030, in the 1990s |
| in | fasllar | in summer / in the summer |
Predlogsiz
| Soʻz | Misollar |
|---|---|
| this / next / last | this morning, next week, last year |
| every | every day, every Sunday |
| today / tomorrow / yesterday | today, tomorrow afternoon, yesterday morning |
Last va yesterday ni oʻtgan zamon bilan A1-26 da koʻp ishlatasiz.
Qoʻllanish
1At — aniq vaqt va turgʻun iboralar
Soat va bir nechta turgʻun iboralar uchun at ishlating. Soatning oʻzini aytish uchun A1-19 ga qarang.
2On — kunlar va sanalar
Hafta kunlari, sanalar va maxsus kunlar uchun on ishlating. Koʻplikdagi kun (on Fridays) «har juma» degani.
3In — oylar, yillar, fasllar va kunning qismlari
Uzunroq davrlar uchun in ishlating: oylar, yillar, oʻn yilliklar, fasllar va kunning qismlari.
4The weekend — UK va US
Britan inglizchasida odatda at the weekend, amerika inglizchasida on the weekend deyiladi. Har biri oʻz turida toʻgʻri.
5This, next, last, every, today, tomorrow, yesterday bilan predlog yoʻq
Bu soʻzlar qaysi vaqt haqida gapirayotganingizni oʻzi aytadi, shuning uchun at / on / in kerak emas. Oʻzbekchada esa baʼzilari -da oladi («kelasi haftada»).
6In the morning va on Monday morning
In the morning / afternoon / evening — umumiy. Kun qoʻshsangiz, kun hal qiladi: on Monday morning, on Friday evening.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-da» = har doim in. Oʻzbekchadagi -da koʻpincha maktabda in deb oʻrgatiladi, shuning uchun «payshanbada», «yakshanba kuni kechqurun» ham in boʻlib qoladi. Kunlar va sanalar bilan on kerak.
2. «Kelasi haftada» → in next week. Oʻzbekchada «kelasi oyda», «shu jumada» deymiz, shuning uchun inglizchada ham predlog qoʻshamiz. Next, this, last, every bilan predlog yoʻq.
3. «2029-yilda» → in 2029 year. Oʻzbekchada yildan keyin «yil» soʻzi keladi va -da unga qoʻshiladi. Inglizchada faqat in + yil, year soʻzisiz.
4. «Ertalab» → in morning. «Ertalab», «tushdan keyin», «kechqurun» oʻzbekchada qoʻshimchasiz ishlatiladi, shuning uchun inglizchada the tushib qoladi yoki predlog umuman yoʻqoladi. Toʻgʻri shakl: in the morning / in the afternoon / in the evening.
Adashtirmang
at night va in the night — At night = umuman kechalari; in the night = bir kechaning qaysidir paytida.
in the morning va on Monday morning — kunning umumiy qismi → in; aniq kun → on.
at the weekend (UK) va on the weekend (US) — maʼnosi bir xil, faqat ingliz tilining turi har xil. Bittasini tanlang va izchil boʻling.
Imlo va talaffuz
- Predloglar odatda urgʻusiz; urgʻu vaqt soʻziga tushadi: at six, on Monday, in June.
- at odatda kuchsiz: /ət/, unli deyarli eshitilmaydi: at six /ət sɪks/. in /ɪn/ va on /ɒn/ (UK), /ɑːn/ (US) qisqa qoladi. in dagi /ɪ/ qisqa va boʻsh; uni choʻzib «iin» qilmang.
- Bogʻlanish: at eight /ət‿eɪt/ bitta soʻzdek eshitiladi; on April ham shunday qoʻshilib ketadi. Soʻzlar orasida toʻxtamang.
- Hafta kunlari va oylar doim katta harf bilan boshlanadi: on Monday, in July. Fasllar esa yoʻq: in summer. Oʻzbekchada ularning hammasi kichik harf bilan yoziladi.
- weekend /ˌwiːkˈend/ (UK) — koʻpincha urgʻu end da; /ˈwiːkend/ (US) — urgʻu week da. /w/ uchun lablarni yumaloqlang; «vikend» deb aytmang.
Oltin qoida
at — nuqta (soat), on — kun (kunlar, sanalar), in — uzunroq davr (oylar, yillar, fasllar, kunning qismlari), bundan tashqari at night kabi bir nechta turgʻun iboralar. This, next, last, every, today, tomorrow, yesterday oldidan predlog qoʻyilmaydi. Oʻzbekchadagi bitta -da uchun har safar piramidaga qarang.
Mashqlar
A. Tuzilish
at, on yoki in ni yozing.
-
The film starts 8 pm.
-
My sister's wedding is 2027.
-
We have English Wednesdays.
-
It's very hot here August.
-
I read the evening.
-
My dad works night.
-
Let's meet Friday afternoon.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I relax … the weekend. (UK)
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The trees are green … spring.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The baby often wakes up … the night.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: See you …!
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
See you on next week!
-
I go to the gym in every morning.
-
Her birthday is in 2 April.
-
The shop opens at nine on Saturdays.
D. Kontekstda
Xabarni toʻldiring.
Hi Jo! Are you free 16 Saturday? There's a market in the old town. It opens 17 10 am, and it's only here 18 summer. Let's go 19 the morning — it's very hot 20 the afternoon. Or are you free 21 Sunday morning? Let me know!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Haftangiz haqida at, on va in bilan uchta gap yozing.
-
next yoki this bilan ikkita reja yozing (predlogsiz).
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-19 Time, Days and Dates oʻzbekcha: soat, sana, yil va tartib sonlari ingliz tilida Vaqtni ayting (anʼanaviy usul): 10:45
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? Tartibga keltiring: at the weekend / never / I / work
-
A1-18 Imperative va Let's oʻzbekcha: buyruq, «keling, …-aylik» va takliflar ingliz tilida (not / be) late tomorrow!
Javoblar
A. Tuzilish
- at
- in
- on
- in
- in
- at
- on
B. Maʼno
- at
- in
- in
- next Tuesday
C. Xatoni toping
- See you next week!
- I go to the gym every morning.
- Her birthday is on 2 April.
- ✓ The shop opens at nine on Saturdays.
D. Kontekstda
- on
- at
- in
- in
- in
- on
E. Sizning navbatingiz
- I get up at seven. I go swimming on Tuesdays. I read in the evening.
- I'm free this evening. My course starts next month.
F. Aralash takrorlash
- a quarter to eleven / quarter to eleven
- I never work at the weekend. / At the weekend I never work.
- Don't be / Do not be
