Ingliz tilida artikllar: A, An va The qachon ishlatiladi? Oʻzbekcha tushuntirish
A, An and The
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz kundalik gaplarda a, an, the yoki artiklsiz variantni tanlay olasiz: koʻpdan biri uchun, kasb uchun, ikkalangiz biladigan narsa uchun va umumiy fikrlar uchun.
Asosiy gʻoya
A, an va the artikllar (articles). Ular otdan oldin keladigan va tinglovchiga qaysi biri yoki nechta ekanini aytadigan kichik soʻzlar (determiners). Artikllar bitta oddiy savolga javob beradi: tinglovchi qaysi biri ekanini biladimi?
Siz «I have a dog» deysiz. Doʻstingiz uchun bu yangi it, millionlab itlardan biri. Ertasi kuni «The dog is sick» deysiz. Endi doʻstingiz aynan qaysi it ekanini biladi. Bazmdagi yuzlarni tasavvur qiling: a / an yangi yuz: «bitta, qandaydir, yangi kimdir». The tanish yuz: ikkalangiz ham taniydigan odam.
Narsalar haqida umuman gapirganda (itlar, musiqa, ichimlik sifatida kofe) hech qaysi bitta yuzni, na yangi, na tanishni nazarda tutmaysiz. Shuning uchun odatda umuman artikl ishlatilmaydi: Dogs are friendly. Music is fun.
Oʻzbek tilida artikl yoʻq, shuning uchun bu dars siz uchun juda muhim. Bizda «bir» soʻzi baʼzan a ga oʻxshab ishlatiladi («Bir doʻstim bor»), tushum kelishigi -ni esa baʼzan the ga oʻxshab tanish narsani koʻrsatadi («Kitobni oʻqiyapman» = aynan oʻsha kitob). Lekin bular ixtiyoriy va har doim ham mos kelmaydi. Ingliz tilida esa birlikdagi sanaladigan ot oldida artikl deyarli doim majburiy.
A va an orasidagi tanlov faqat tovushga bogʻliq: unli tovushdan oldin an, undosh tovushdan oldin a. Koʻzingiz bilan emas, qulogʻingiz bilan tanlang.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida artikl yoʻq: «Menda mashina bor», «Quyosh issiq» gaplarida otdan oldin hech narsa turmaydi. «Bir» va «-ni» baʼzan yordam beradi, lekin ular majburiy emas. Ingliz tilida esa har bir ot uchun tanlaysiz: a / an, the yoki artiklsiz. Umumiy maʼnodagi sanalmaydigan otlarda va nomlarda ikki til bir xil ishlaydi: artikl yoʻq.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| Menda mashina bor. | I have a car. | oʻzbekchada hech narsa yoʻq; inglizchada birlikdagi sanaladigan ot oldida a shart |
| Bir doʻstim bor. | I have a friend. | «bir» ixtiyoriy va baʼzan a ga oʻxshaydi |
| Kitobni oʻqiyapman. | I'm reading the book. | -ni tanish narsani koʻrsatishi mumkin, xuddi the kabi |
| Kitob oʻqiyapman. | I'm reading a book. | -ni yoʻq: qandaydir kitob → a |
| Hojatxona qayerda? | Where's the bathroom? | vaziyatdan aniq; oʻzbekchada hech narsa yoʻq, inglizchada the |
| Quyosh issiq. | The sun is hot. | yagona narsa: inglizchada the |
| Olma foydali. | Apples are good for you. | umumiy maʼno: oʻzbekchada birlik; inglizchada koʻplik va artiklsiz |
| Musiqa men uchun muhim. | Music is important to me. | umumiy maʼnodagi sanalmaydigan ot: ikkala tilda ham artikl yoʻq |
Tuzilish
Uchta tanlov
| Artikl | Qaysi otlar bilan | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|---|
| a / an | bitta sanaladigan narsa (birlik) | koʻpdan biri; yangi maʼlumot | I have a car. |
| the | birlik, koʻplik va sanalmaydigan otlar | ikkalamiz biladigan aniq narsa(lar) | The car is outside. |
| artiklsiz | koʻplikdagi va sanalmaydigan otlar | umuman narsalar | Cars are expensive. |
Sanalmaydigan otlar (uncountable nouns) sanab boʻlmaydigan narsalar: water, music. A1-24 ga qarang.
A yoki an? Birinchi tovushni tinglang
| a + undosh tovush | an + unli tovush |
|---|---|
| a book, a car | an apple, an egg |
| a university: «y» tovushi bilan boshlanadi | an hour: h oʻqilmaydi |
| a uniform: «y» tovushi bilan boshlanadi | an umbrella |
| a one-way ticket: «w» tovushi bilan boshlanadi | an X-ray: «e» tovushi bilan boshlanadi («ex») |
| a house | an old house: keyingi soʻz hal qiladi |
The qachon ishlatiladi
| Sabab | Misol |
|---|---|
| ikkinchi marta tilga olinganda | I have a lamp. The lamp is blue. |
| vaziyatdan aniq boʻlganda | Where's the bathroom? |
| yagona boʻlganda | the sun, the moon, the internet |
Artiklsiz
| Holat | Misol |
|---|---|
| umumiy maʼnodagi koʻplik otlar | Cats are cute. |
| umumiy maʼnodagi sanalmaydigan otlar | Water is important. |
| odamlar, shaharlar, davlatlarning koʻp nomlari | Maria is in Lisbon. |
Qoʻllanish
1Koʻpdan biri yoki yangi narsa uchun a / an
Bitta sanaladigan narsa oʻz turining bir namunasi boʻlsa yoki uni birinchi marta tilga olsangiz, a / an ishlating.
2Kasb bilan a / an
Bitta odamning kasbini aytganda a / an ishlating. Kasb koʻplikda boʻlsa, artikl yoʻq.
3Ikkalamiz biladigan aniq narsa uchun the
Tinglovchi aynan qaysi biri ekanini bilsa, the ishlating: avval aytgansiz yoki vaziyatdan aniq.
4Yagona narsalar uchun the
Dunyoda yagona boʻlgan narsalar uchun the ishlating.
5Umumiy maʼno va nomlar uchun artiklsiz
Umumiy maʼnodagi koʻplik yoki sanalmaydigan otlar bilan artikl ishlatilmaydi. Odamlar, shaharlar va davlatlarning koʻp nomlarida ham artikl yoʻq. (Baʼzi nomlar the bilan keladi: B1-23 ga qarang.)
6A yoki an? Tovushni tinglang
a yoki an ni keyingi soʻzning birinchi harfiga emas, birinchi tovushiga qarab tanlang.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Birlikdagi ot artiklsiz qoladi. Oʻzbekchada «Katta uyda yashaymiz», «Bu juda yaxshi film» deymiz va ot oldida hech narsa yoʻq. Ingliz tilida birlikdagi sanaladigan ot yolgʻiz turolmaydi: oldida a / an, the yoki my, this kabi soʻz boʻlishi kerak.
2. Umumiy maʼnoda birlik. Oʻzbekchada umumiy fikrni birlikda aytamiz: «Olma foydali», «Kitob yaxshi doʻst». Inglizchada bunday birlikdagi sanaladigan ot artiklsiz kelmaydi. Umumiy maʼnoda odatda koʻplik ishlatiladi, artiklsiz.
3. Tanish narsa uchun the yoʻqoladi. Oʻzbekchada «Shahrimizda yangi park bor. Park juda katta» deymiz: ikkinchi marta ham ot yolgʻiz turadi. Inglizchada tinglovchi qaysi biri ekanini endi biladi, shuning uchun the kerak. Vaziyatdan aniq narsalar ham shunday: «Hojatxona qayerda?» → Where's the toilet?
4. «Bir» → one. Oʻzbekchadagi «bir» ni maktabda «one» deb oʻrganamiz, shuning uchun «Bir fikrim bor» → I have one idea chiqadi. Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin one sonni taʼkidlaydi («ikkita emas, bitta»). Oddiy holatda a / an deng.
Adashtirmang
a va the — A yangi narsani tanishtiradi; the biz allaqachon biladigan narsani koʻrsatadi.
Umumiy va aniq — Artiklsiz = hammasi, umuman; the = aynan shular.
a / an va one — A / an shunchaki «koʻpdan biri» degani. Son muhim boʻlsa, one ishlating (sonlar: A1-04 ga qarang).
Imlo va talaffuz
- a odatda kuchsiz aytiladi: /ə/, juda qisqa va noaniq unli: a book /ə bʊk/. Uni oʻzbekcha «a» kabi toʻliq va kuchli aytmang. an odatda /ən/ va keyingi soʻzga ulanib ketadi: an egg bir soʻzdek eshitiladi.
- the undosh tovushdan oldin /ðə/ (the car), unli tovushdan oldin koʻpincha /ði/ (the apple). Koʻp odamlar hamma joyda /ðə/ deydi; ikkalasi ham toʻgʻri.
- /ð/ tovushi oʻzbek tilida yoʻq: til uchini tishlar orasiga sal chiqarib, ovoz bilan ayting. Uni «z» yoki «d» bilan almashtirmang.
- Kuchli the /ðiː/ asosan taʼkid uchun ishlatiladi: This is the place for pizza. (= eng yaxshi, mashhur joy)
- h oʻqilmaydigan soʻzlar: hour, honest, honour → an. h oʻqiladigan soʻzlar: house, hotel, holiday → a.
- Oʻzbek lotin yozuvida soʻz qanday yozilsa, shunday oʻqiladi. Ingliz tilida esa yozuv va tovush koʻpincha farq qiladi: university «u» harfi bilan boshlanadi, lekin «y» tovushi bilan. Shuning uchun a / an ni harfga qarab emas, aytilishiga qarab tanlang.
Oltin qoida
Yangi narsa yoki koʻpdan biri → a / an (tovushga qarab tanlang). Ikkalamiz biladigan yoki yagona narsa → the. Umumiy maʼnodagi koʻplik yoki sanalmaydigan otlar → odatda artiklsiz. Oʻzbekchada otdan oldin hech narsa boʻlmasa ham, inglizchada birlikdagi sanaladigan ot yolgʻiz turmaydi.
Mashqlar
A. Tuzilish
a yoki an ni tanlang.
-
___ student …
-
___ hour …
-
___ university …
-
___ X-ray …
-
___ old house …
-
___ umbrella …
-
___ uniform …
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
I have a son and a daughter. Toʻgʻri javobni tanlang: … son is five.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … moon is beautiful tonight.
-
Umumiy maʼnoda: … are independent animals.
-
Umumiy maʼnoda: … is sweet.
-
I have one window in my room. Toʻgʻri javobni tanlang: … window is open.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: My parents are ….
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
My brother is engineer.
-
She is in the Madrid.
-
It's a hour from here.
-
They are a teachers.
-
The sun is very hot today.
D. Kontekstda
Bu kafe Ana uchun yangi. a, an yoki the yozing; artikl kerak boʻlmasa, no article deb yozing.
Hi Ana! I'm in 19 new café near the station. 20 café is great, and 21 coffee here is really good. My friend Leo is here too. He's 22 artist. Oh, and 23 dogs are welcome here. 24 dogs are my favourite animals!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Oʻz kasbingiz yoki oilangizdagi odamlarning kasbi haqida yozing. a / an ishlating.
-
Umuman narsalar haqida ikkita gap yozing. Artikl ishlatmang.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-05 Ingliz tilida koʻplik: otlarning koʻplik shakli (-s, -es, children, people) oʻzbekcha one child, two
-
A1-03 To Be: inkor, savol va qisqa javoblar (isn't, aren't, Are you…?) oʻzbekcha "Is your sister a nurse?" "No, ."
Javoblar
A. Tuzilish
- a
- an
- a
- an
- an
- an
- a
B. Maʼno
- The
- The
- Cats
- Chocolate
- The
- doctors
C. Xatoni toping
- My brother is an engineer.
- She is in Madrid.
- It's an hour from here.
- They are teachers. / They are the teachers.
- ✓ The sun is very hot today.
D. Kontekstda
- a
- The
- the
- an
E. Sizning navbatingiz
- I'm a student. My father is an electrician, and my mother is a teacher.
- Music is important to me. Cats are great pets.
F. Aralash takrorlash
- children
- she isn't / she's not
