Present Continuous oʻzbekcha: «ishlayapman» inglizcha qanday aytiladi?
Present Continuous: I'm Working
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz hozir va shu kunlarda (bu hafta, hozircha) nima boʻlayotganini ayta olasiz, vaqtinchalik va oʻzgarayotgan holatlarni tasvirlay olasiz, inkor va savol tuza olasiz. Buning uchun am / is / are + -ing shakli ishlatiladi.
Asosiy gʻoya
Present Continuous (hozirgi davom zamon) harakatni oʻrtasida koʻrsatadi: u boshlangan, lekin tugamagan, hali davom etyapti. Jonli videoni tasavvur qiling: tugmani bosasiz va harakat koʻz oldingizda davom etyapti. She's cooking. The kids are playing. It's raining.
Shakl ikki qismdan iborat va birinchisini siz allaqachon bilasiz: be (am / is / are) + -ing qoʻshilgan feʼl, yaʼni -ing shakli. Be kim ekanini va hozirgi zamonni koʻrsatadi; -ing esa harakat davom etayotganini bildiradi.
«Hozir» kichik ham, katta ham boʻlishi mumkin. Bu aynan shu soniya boʻlishi mumkin (I'm talking to you) yoki hali tugamagan, hozirgi vaqt atrofidagi uzunroq davr (I'm reading a great book this week, hatto kitob hozir stol ustida yotgan boʻlsa ham). Hissiyot doim bir xil: davom etyapti, vaqtincha, tugamagan.
Oʻzbek va ingliz tillari
Bu yerda yaxshi xabar bor: oʻzbek tilida ham davom etayotgan harakat uchun alohida shakl bor, u ham ikki qismdan iborat. «Ishlayapman» soʻzida -yap- harakat davom etayotganini koʻrsatadi (inglizchadagi -ing), -man esa kimligini (inglizchadagi am). Yozma va rasmiy nutqda -moqda ham shu vazifani bajaradi («Narxlar oshmoqda»). Farqi shundaki, oʻzbekchada hammasi bitta soʻzga qoʻshiladi, inglizchada esa be alohida soʻz va uni tushirib qoldirib boʻlmaydi. Uchinchi shaxsda ayniqsa ehtiyot boʻling: «U ishlayapti» → She is working.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| ishlayapman | I'm working | -yap- → -ing, -man → am: inglizchada ikki alohida qism |
| U ishlayapti. | She is working. | -ti oʻrnida inglizchada is majburiy; «u» → he yoki she |
| Narxlar oshmoqda. | Prices are going up. | -moqda (rasmiy) ham Present Continuous ga teng |
| ishlamayapman | I'm not working | inkor: oʻzbekchada -ma- feʼl ichida; inglizchada be + not |
| Ishlayapsizmi? | Are you working? | savol: -mi oxirida; inglizchada be egadan oldin, do yoʻq |
| uxlab yotibdi | is sleeping | -ib yotibdi / oʻtiribdi / turibdi ham davom etayotgan harakat |
| Qayerga ketyapsiz? | Where are you going? | savol soʻzidan keyin darhol be, keyin ega |
Tuzilish
Darak gap (be + -ing shakli)
| Ega | be | -ing shakli | Qisqargan shakl |
|---|---|---|---|
| I | am | working | I'm working |
| you / we / they | are | working | you're / we're / they're working |
| he / she / it | is | working | he's / she's / it's working |
Inkor (be + not + -ing shakli)
| Ega | be + not | -ing shakli |
|---|---|---|
| I | 'm not (am not) | working. |
| you / we / they | aren't / 're not (are not) | working. |
| he / she / it | isn't / 's not (is not) | working. |
Savol va qisqa javoblar: be egadan oldinga oʻtadi, xuddi A1-03 dagidek.
| be | Ega | -ing shakli | Qisqa javoblar |
|---|---|---|---|
| Am | I | doing this right? | Yes, you are. / No, you aren't. |
| Are | you | working today? | Yes, I am. / No, I'm not. |
| Is | she | sleeping? | Yes, she is. / No, she isn't. |
Wh- savollar (Q-A-S-I, A1-16 ga qarang): What are you doing? Where is he going? Why are they laughing?
-ing imlosi
| Qoida | Misollar |
|---|---|
| Koʻp feʼllar: + ing | work → working, eat → eating, play → playing |
| Feʼl undosh + e bilan tugasa: e tushadi, + ing | make → making, write → writing, come → coming |
| Lekin -ee, -ye va be: e saqlanadi | see → seeing, agree → agreeing, be → being |
| Oxirida bitta urgʻuli unli + bitta undosh: undosh ikkilanadi | sit → sitting, run → running, stop → stopping, begin → beginning |
| Ikki unlidan keyin, w / x / y dan keyin yoki oxirgi boʻgʻin urgʻusiz boʻlsa ikkilanmaydi | rain → raining, fix → fixing, visit → visiting, open → opening |
| -ie → y + ing | lie → lying, die → dying, tie → tying |
| bitta unlidan keyingi oxirgi -l | travel → travelling (UK) / traveling (US) |
Qoʻllanish
1Aynan hozir
Gapirayotgan paytda davom etayotgan harakatlar. now, right now, at the moment, Look! va Listen! kabi soʻzlar koʻp uchraydi.
2Shu kunlarda
Hozirgi vaqt atrofidagi davrda (today, this week, this month, these days) davom etayotgan harakatlar, aynan shu soniyada boʻlmasa ham.
3Vaqtinchalik holatlar
Hozir toʻgʻri, lekin uzoq davom etmaydigan holatlar.
4Oʻzgarayotgan holatlar
Oʻzgarayotgan, oʻsayotgan yoki rivojlanayotgan narsalar, koʻpincha get (= boʻlmoq), grow, go up, go down, change, improve bilan.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-man» oʻrnidagi am yoʻqoladi. Oʻzbekchada «ishlayapman», «kutyapti» bitta soʻz, shuning uchun inglizchada ham faqat -ing li feʼlni aytib, am / is / are ni unutish oson. Ayniqsa uchinchi shaxsda: «Opam kompyuterda ishlayapti» gapida alohida «be» koʻrinmaydi.
2. «Qayerga ketyapsiz?» → Where you are going? Oʻzbekchada savol soʻzidan keyin tartib oʻzgarmaydi. Inglizchada esa savol soʻzidan keyin darhol be keladi, keyin ega.
3. «Tushunyapsizmi?», «Menga yoqyapti». Oʻzbekchada «tushunyapsizmi?», «yoqyapti» kabi shakllar tabiiy eshitiladi. Inglizchada esa understand, like, know, want kabi holat feʼllari odatda continuous shaklda ishlatilmaydi. Batafsil: A1-23.
4. «U» → he yoki she. Oʻzbekchada «U oshxonada osh damlayapti» deganda kim ekanini feʼl koʻrsatmaydi. Inglizchada har safar he yoki she ni tanlang.
Adashtirmang
Present Continuous va Present Simple — Continuous hozirning jonli videosi; Present Simple (hozirgi oddiy zamon) esa odatlar va umuman toʻgʻri boʻlgan narsalar uchun. Oʻzbekchada ham xuddi shunday farq bor: -yap- va -a / -y. Toʻliq taqqoslash: A1-23.
Kelajak uchun Present Continuous — I'm meeting Sam tomorrow xuddi shu shakl, lekin aniq reja haqida. Bu boshqa qoʻllanish: A2-05 ga qarang. Eʼtibor bering: oʻzbekchada bunday reja odatda -a / -y bilan aytiladi («Juma kuni tushlik qilaman»).
be + sifat va be + -ing shakli — Ikkalasi ham be bilan boshlanadi, lekin -ing shakli davom etayotgan harakatni koʻrsatadi.
Imlo va talaffuz
- -ing /ɪŋ/ deb aytiladi: oxirida bitta /ŋ/ tovushi bor. Bu oʻzbekchadagi «ng» tovushi bilan bir xil («tong», «keng»), shuning uchun siz uchun oson. Faqat oxiriga qattiq /g/ qoʻshmang: working /ˈwɜːkɪŋ/ (UK), /ˈwɝːkɪŋ/ (US).
- -ing dagi /ɪ/ qisqa va boʻsh unli, oʻzbekcha «i» dan biroz ochiqroq.
- working dagi /ɜː/ oʻzbek tilida yoʻq: lablar dumaloqlanmaydi, til oʻrtada, ogʻiz yarim ochiq. Boshidagi /w/ uchun lablarni dumaloqlab oldinga choʻzing; oʻzbekcha «v» dan farqli oʻlaroq, pastki lab tishlarga tegmaydi.
- Qisqargan shakllar ogʻzaki nutqda odatiy: I'm, you're, she's, it's, we're, they're; isn't, aren't. Ikki xil inkor bor: she isn't working = she's not working. Lekin I bilan faqat I'm not.
- Savollarda are odatda kuchsiz: tez nutqda What are you doing? «whadda-ya doing» ga oʻxshab eshitiladi. Oʻzbekchadagidek har bir unlini toʻliq aytish shart emas.
- Ikkilanish urgʻuga bogʻliq: begin → beginning (urgʻu oxirgi boʻgʻinda), lekin visit → visiting (urgʻu birinchi boʻgʻinda).
- Britaniya inglizchasida bitta unlidan keyingi l ikkilanadi (travelling, cancelling); Amerika inglizchasida odatda ikkilanmaydi (traveling, canceling).
Oltin qoida
am / is / are + -ing shakli = davom etayotgan harakat: hozir, shu kunlarda, vaqtincha yoki oʻzgarayotgan. Oʻzbekchadagi «-yap-» ning juftini eslang: -yap- → -ing, -man / -siz / -ti → am / are / is. Be ni hech qachon unutmang va -ing imlosini tekshiring.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gaplarni Present Continuous bilan toʻldiring.
-
I (watch) TV right now.
-
She (not / work) today.
-
they (sleep)?
-
-ing shaklini yozing: swim
-
-ing shaklini yozing: drive
-
-ing shaklini yozing: lie
-
-ing shaklini yozing: play
B. Maʼno
Har bir gap qaysi maʼnoda ekanini yozing: now, around now, temporary yoki changing.
-
Now, around now, temporary yoki changing? "Prices are going up."
-
Now, around now, temporary yoki changing? "Shh! The baby is sleeping."
-
Now, around now, temporary yoki changing? "I'm staying with my aunt this month."
-
"Is it raining?" "No, it ."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
He reading a book.
-
Do you listening to me?
-
We're siting in the garden.
-
They're playing football in the park.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼllardan foydalaning.
Mum: Hi, Lily! What 16 you doing?
Lily: I 17 (study) for my exam. And Dad 18 (cook) dinner.
Mum: Is your brother at home?
Lily: Yes, but he 19 (not / study). He 20 (play) computer games!
Mum: Typical! And how is the weather there?
Lily: Terrible. It 21 (rain) and it 22 (get) cold.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Atrofingizdagi odamlar hozir nima qilayotgani haqida uchta gap yozing.
-
Bu oy hayotingizdagi vaqtinchalik bir narsa haqida ikkita gap yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? your father work at the weekend?
-
A1-20 At, On, In oʻzbekcha: vaqt bilan qaysi predlog ishlatiladi? «-da» qoʻshimchasi inglizcha Toʻgʻri javobni tanlang: My course starts … Monday.
-
A1-21 Joy va harakat predloglari (in, on, at, to, into) oʻzbekcha: qayerda va qayerga? Toʻgʻri javobni tanlang: Let's go … now.
Javoblar
A. Tuzilish
- am watching / 'm watching
- isn't working / 's not working / is not working
- Are … sleeping
- swimming
- driving
- lying
- playing
B. Maʼno
- changing
- now
- temporary / around now
- isn't / 's not
C. Xatoni toping
- He is reading a book. / He's reading a book.
- Are you listening to me?
- We're sitting in the garden.
- ✓ They're playing football in the park.
D. Kontekstda
- are
- 'm studying / am studying
- is cooking / 's cooking
- isn't studying / 's not studying / is not studying
- is playing / 's playing
- 's raining / is raining
- 's getting / is getting
E. Sizning navbatingiz
- My sister is watching TV. My dad is working in his room. The neighbours are talking outside.
- I'm doing a cooking course. I'm not drinking coffee this month.
F. Aralash takrorlash
- Does
- on
- home
